http://212.24.105.57:9989/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2+%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2026-06-08T00:34:51Z Колдонуучунун салымы MediaWiki 1.40.0 http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%9E%D0%9B%D0%A3%D0%A8%D0%A2%D0%A3%D0%9A&diff=81120 2026-06-05T10:04:50Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БОЛУШТУК ''' (орусча волость – аймактык башкаруу бирдиги) – падышалык [[Россия]]дагы аймактык-башкаруу бирдиги. [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргызстан]] Россиянын курамына кошулгандан кийин 1867-жылы 11-июлда бекитилген «Жети-Суу жана Сыр-Дарыя облустарындагы абал жөнүндө» жобонун негизинде Кыргызстандын аймагы уезддерге, уезддер болуштуктарга бөлүнгөн. 1868-жылы алгачкы шайлоо өткөрүлгөн. Болуштуктар 1000–2000 түтүндөн турган. Мисалы, 1913-жылы [[Пишпек уезди]]нде 50, [[Пржевальск уезди]]нде 33 болуштук болгон. Жер которуп келгендерден өз алдынча жамааттар (общиналар) түзүлүп, аларды «кыштак болуштуктары» деп аташкан. Калкты аймакташтырып бөлүштүрүү кыргыздардагы ар түрдүү уруу топторунун бир аймактык башкаруу бирдикке биригишине жол ачып, кезегинде жергиликтүү отурукташкан жана көчмөн калктын арасындагы чыр-чатактын, кагылыштардын, барымталардын азайышына алып келген, көчмөн элдин отурукташына аздыр-көптүр шарт түзгөн. Болуштук бөлүнүш 1917-жылга чейин сакталып, Совет бийлиги орногондон кийин советтик негизде кайрадан уюштурулган. Алсак, Кыргызстанда 1926-жылы 4 округга баш ийген 72 болуштук болгон. СССР БАКы менен ЭКСтин 1930-жылы августтагы чечимине ылайык, жаӊы аймактык-бийликке бөлүү ишке ашырылып, райондор түзүлгөндүгүнө байланыштуу болуштуктар жоюлган; Кыргызстанда болуштукту башкаруучу адам [[БОЛУШ|болуш]] (волостной) деп аталган.<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%98%D0%AF%D0%9D%D0%A5%D0%A3&diff=81119 2026-06-05T10:02:16Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БИЯНХУ''' Бай янь-ху, Бо янху (болжол менен 25. 05. 1830, [[Цин империясы]], Сияньфу, Шэньси аймагы, — 26. 07. 1882, [[Россия империясы]], [[Т]][[үркстан генерал-губернаторлугу]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу облусу]], [[Пишпек уезди]], [[Пишпек]] шаары) – 1862–1877-жылдары Цинь бийлигине каршы күрөштө [[дунган]] (хуэйцзу) элинин көтөрүлүшүн (1862–1877) жетектегендердин бири (кара: [[ДУНГАНДАРДЫН КӨТӨРҮЛҮШҮ|Дунгандардын көтөрүлүшү]]). Атасы айыл округунун аксакалынын милдетин аткарган. Кытай жазма маалыматтарында Байяньху, [[Чыгыш Түркстан]] (Синьцзян) аймагында Мухаммед Аюб деген ат менен белгилүү болгон. Көтөрүлүштүн башында (1862) Шэньси жана Ганьсу провинцияларында хуэйцзулардын куралдуу көтөрүлүштөрүнө катышкан. 1868–1869-жылдардан Ма Чжэнхэ жана башкалар менен бирдикте дунгандардын күчтөрүн жетектеп, эл ичинде &quot;Даху&quot; (Чоң Жолборс) деген атакка ээ болгон. 1872-жылы Биянху кол алдындагы 7 миң жоокер менен Чыгыш Түркстанга чегингенде, [[ЙАКУБ БЕК|Йакуб бек]] ага [[Үрүмчү]] шаарын коргоону тапшырган. 1876-жылы Синьцзяндагы көтөрүлүштү басуу үчүн башкы командачы болуп дайындалган Цзо Цзунтан 180 батальондон (юн) турган аскер менен адегенде Гучэн шаарын алып, андан кийин Үрүмчү жана Манас шаарларына жүрүшкө чыккан. Мындай көп сандагы аскерге туруштук бере албаган Биянху Токсунга чегинген. 1877-жылы күзгө жуук Йакуб бек көз жумганда анын уулу Беккулу-бектин буйругун аткарып, Курлу чебин коргоого алган. 1877-жылы 9-октябрда Цинь өкмөтүнүн аскери Курлуну алганда, Биянху жоокерлери менен алгач Бүгүр, андан [[КАШКАР|Кашкар]]га чегинген. Цинь аскери 1877-жылы декабрда Кашкарга жеткенде, Биянху бул аймакты калтырып, Чакмак ашуусунда салгылашууда дунгандардын төрттөн үч бөлүгү кырылган. 27-декабрда аман калган дунгандар [[Нарын]] чебине жеткен. Цинь бийлигинин Биянхуну кайтаруу талабын Россия өкмөтү канааттандырган эмес. Учурда урпактары [[КАЗАКСТАН|Казакстан]]да жана [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргызстан]]дагы [[АНАНЬЕВ кыштагы|Ананьево]] айылында жашайт. <br /> <br /> Ад.: Думан Л. И. Биянху — вождь дунганского восстания 1862–1877 гг. (Историко-биографический очерк по китайским и советским архивным материалам) //Записки Института востоковедения Академии наук СССР. VII. Л., 1939; Сушанло М''.'' Дунганское восстание во второй половине ХIХ века и роль в нём Бай Янь-ху. Ф., 1959.<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%98%D0%A7%D0%A3%D0%A0%D0%98%D0%9D&diff=81118 2026-06-05T09:58:54Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>''' БИЧУ́РИН''' Никита Яковлевич, Иаки́нф [29. 08 (9.09.) 1777, [[Россия империясы]], Казан губерниясы, Цивиль уезди, Акулево (азыркы Типнеры) кыштагы–11 (23). 05. 1853, Россия империясы, [[Cанкт-Петербург]] шаары) – орус чыгыш таануучусу (синолог), орустун [[православ]] чиркөөсүнүн архимандрити (1802–1823), Петербург ИАнын корреспондент мүчөсү (1828), Париждеги Азия коомунун ардактуу мүчөсү (1831).<br /> [[Файл:Бичурин жа.jpg|left|thumb|402x402px]]<br /> Улуту чуваш, атасы Яков Данилов Бичурино (Пичурино) кыштагында орус чиркөөсүнүн диакону кызматын аткарган. Никита 1785-жылы [[КАЗАН (Россиядагы шаар)|Казан шаары]]ндагы семинарияга (1797-жылдан академия) кирип, кабыл алынган балдар атасы эмес, кайсы округ, же кыштак, же чиркөөнүн атынан катталууга жаткан шаардык епархиянын жобосуна ылайык «Бичурин» деген жаңы фамилияга ээ болгон. Ал жерде окуучулар диний таалим-тарбия жана ыр-хор сыяктуу сабактардан тышкары байыркы грек, [[латын]], ошондой эле [[немец]], [[француз]] тилдерин окуп үйрөнүшкөн. 1799-жылы ал академияны артыкчылык менен бүтүрүп, ошол эле жерде грамматикалык класстын окутуучусу болуп калган. 1800-жылы «Иакинф» деген жаңы ысым менен кечилдикти кабыл алып, 1801-жылы иеромонах наамына жеткен. 1802-жылы архимандрит наамын алып, [[ИРКУТСК|Иркутск]] шаарындагы диний семинариянын ректорлугуна дайындалган. Диний кызмат үстүндө кетирилген күнөөсү үчүн 1806-жылы жөнөкөй мугалим катары Тоболь шаарындагы семинарияга которулган. [[КЫТАЙ ТИЛИ|Кытай тили]]не катуу кызыкканына байланыштуу 1805-жылы Кытайга бара турган граф Ю. А. Головкин жетектеген элчиликтин тизмесине кирген, бирок ал иш аягына чыкпай калып, 1807-жылы православ дининин тогузунчу миссиясынын башчылыгына дайындалган. 1808-жылы [[Пекин]]ге келери менен кытай тилин жана анын диалектилерин толук өздөштүрүү үчүн [[АЛТАЙ ТИЛИ|алтай]], [[тибет]], [[моңгол]], [[манжур]] тилдерин кошо окуй баштаган. 1813-жылдан кытай жана европа тилдеринде жазылган китептерди чогултуу жана кытай тилиндеги айрым тарыхый-географиялык эмгектерди которууга киришкен. Онунчу диний миссиянын кечигишине байланыштуу Н. Бичурин Пекинде 1821-жылдын май айына чейин жүргөн жана ал жакта чогултулган кол жазма, архив, китептердин жалпы салмагы 6 тоннадан ашык болуп, Россияга кайтарында аны чек арага чейин жеткирүү үчүн 15 төө жалдоого туура келген. Россияга кайтып келери менен ага «диний ишмердүүлүккө кыянаттык кылган» деген айып тагылып, бир жылдан ашык тергөө жүргөндөн 1823-жылы Ваалам монастырына сүргүнгө айдалган. Ушул мезгилдерде Н. Я. Бичурин баш-оту менен илимий иштерге берилип, аты-жөнүн көргөзбөстөн Кытай тууралуу «Сибирь жарчысы» деген журналга бир нече макала жарыялаган. Мындан тышкары орус тилинде 8 томдон турган «Цзы-чжи тхун-цзянь ган-му» аттуу Кытай империясынын летописи, бир томдук «Мин династиясынын тарыхы», эки томдуу «Кытай, Корея, Манжурия, Моңголия, Жуңгария, Чыгыш Түркстан, Күкүнор жана Тибет жерлерин кошо камтыган Кытай империясынын географиясы», алты томдук орус тилине которулган «Кытай сөздүгү» ж.б. сыяктуу котормо, кол жазмалардын үстүндө иштеген. Ушул учурларда Н. Бичуриндин айрым макала, котормолорун француз окумуштуу-изилдөөчүлөрү колдонуп, кызуу талкуулар жаралган. Кытай тили боюнча мыкты адис катары орустун окумуштуу-илимпоз, академиктер (Х. Д. Френ, Ф. И. Круг, Я. И. Шмидт, О. И. Сенковский ж.б.) чөйрөсүнө да тааныла баштаган. Натыйжада Россия империясынын Тышкы иштер министри граф К. В. Нессельроденин өтүнүчүнө ылайык император [[Николай I]]нин буйругу менен 1826-жылы Азия департаментине кызматка дайындалган. 1828-жылы Байыркы Чыгыш жана адабият тармагы боюнча Орус Илимдер академиясынын мүчө-корреспонденттигине шайланып, ошол эле жылы орус тилинде 2 томдуу «Моңголия жөнүндө баян», 1829-жылы «Жуңгария (Чжуньгария) жана Чыгыш Түркстандын сүрөттөлүшү» аттуу эмгектери жарык көргөн. Илимге өзгөчө сиңирген эмгектери үчүн Н. Я. Бичурин жыл сайын тапшырылчу мамлекеттик эмес Демидов сыйлыгына үч жолу (1835, 1839, 1849) татыктуу болгон. Негизинен ал кытай таануу илими гана эмес, Борбордук Азиянын, анын ичинде кыргыз тарыхын (кара: [[БАЙЫРКЫ КЫРГЫЗДАР|Байыркы кыргыздар]]) изилдөөгө зор салым кошкон алгачкы окумуштуулардын бири болуп саналат. «Байыркы мезгилде Орто Азияда жашаган элдер жөнүндө маалыматтар жыйнагы» (Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена) деген көлөмдүү тарыхый эмгегин 1847-жылы аяктап, үч томдук түрүндө алгачкы жолу 1851-жылы басылып чыккан жана ошол замат эле өтө сейрек кездешүүчү библиографиялык эмгектердин бирине айланган. Анын эмгегинде негизинен байыркы жана орто кылымдардагы түрк тилдүү [[ГУНН (ХУНН) УРУУЛАРЫ|гунндар]] (сюнну), [[ДИНЛИН|динлин]], [[уйгур]], [[КАРЛУКТАР|карлук]], [[түргөш]] ж. б. элдер, алардан сырткары [[моңголдор]] тууралуу баалуу тарыхый маалыматтар, ошондой эле аларга коӊшулаш кыргыздар, кытай тилиндеги «гегунь, гянь-гунь, хягясы, киликицзы, булути» ж.б. сыяктуу иероглифтердин чечмелениши берилген. Бул эмгек 2016-жылы кыргыз тилине которулуп, бир томдук болуп басылып чыккан.<br /> <br /> Эмг.: Бичурин (Иакинф) Н. Я. Байыркы мезгилде Орто Азияда жашаган элдер жөнүндө маалыматтар жыйнагы. /Кырг. которгон Э. Турганбаев. Б., 2016. <br /> <br /> ''Т. Асанов.''<br /> [[Category: 2-том ]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%98%D0%A0%D0%90%D0%98%D0%9C_%D0%A8%D0%90%D0%9C%D0%90_(%D0%A8%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2)&diff=81116 2026-06-05T08:58:23Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''АБДИРАИМ''' Шама (Шаматов) [1892-жыл, [[Россия империясы]], [https://ky.wikipedia.org/wiki/Түркстан_генерал-губернаторлугу Түркстан генерал-губернаторлугу], Фергана облусу, Кокон уезди, [[Лейлек]] болуштугу (азыркы [[БАТКЕН ОБЛУСУ|Баткен облусу]], [[Лейлек району]], Кара-Дабан айылы, Шорек-Ата конушу) – 1953-жыл, [[Тажик CСРи]] Ленинабад (азыркы Согду) облусу, Жийдели айылы] – жазгыч жана төкмө акын. Абдираим Шама алгачкы билимди Замборучтагы (азыркы Ак-Суу айылы) медреседен алгандан кийин Маргалан медресесинде окуган. Медресени аяктаган соң Кожентте (мурдакы Ленинабад шаары, Тажикстан) орус-тузем мектебин артыкчылык баракчасы менен аяктаган. 1904-1913-жылдарда ошол эле Кожентте мусулманча билимин дагы тереңдеткен. Совет бийлиги орногондо 1918-жылы туулган жери Лейлек районуна кайтып келип, ошол учурдагы коомдук саясий иштерге, жаштарга билим берүүгө активдүү катышкан жана басмачыларга каршы күрөшкөн. Өз заманынын сабаттуу, билимдүү адамы болгон, беш- алты тилде сүйлөгөн жана жазган жаңы коомду курууда, колхоздоштурууну түптөөдө зор салым кошкон. Жаңы заман орногон алгачкы жылдарда жергиликтүү аймактагы агартуу кызматтарында жүргөндүгүнө байланыштуу ырлары окуу, тарбия иштерине арналган. Акындын [[санат, терме, насыят]] жанрындагы ырлары эл арасына кеңири тараган. Кыз-келиндерди окууга үндөп, теңдик заманды көп даңазалаган жана патриоттук мүнөздөгү ырларды жараткан. Ырларында турмуш, өмүр, аялдар эркиндигине көп кайрылган жана эски салттарды сындоо менен курч, ишенимдүү жогорку көркөмдүктө жазган. Бир топ ырлары араб тамгасында жазылган. Анын 1916–1929-жылдары жазган араб арибиндеги ыр дептери [[Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясы|Кыргыз Республикасынын Улуттук Илимдер академиясы]]нын кол жазмалар фондунда сакталып калган. 1920-жылы РКП(б) нын мүчөлүгүнө кабыл алынып, 1924-1927-жылдарда Оштогу аймактык элге билим берүү бөлүмүндө,1927-жылы Сүлүктүдө райондук аткаруу комитетинин жооптуу катчысы болуп иштеп, 1928-жылдан ошол эле райондо жер бөлүмүнүн башчылыгына дайындалат. 1933-жылы «эл душманы» деген жалган жалаа менен камакка алынып, Мамлекеттик саясий башкармалык (ГПУ) тарабынан атууга өкүм чыккан. Бирок, орус, казак, өзбек, татар, тажик тилдерин мыкты билген билимдүү адам суракка алып тергеген орус тергөөчүлөргө котормочу катары абдан керек болгондуктан, абактын администрациясы аны атуудан алып калган. Өкүмү 12 жылдык сүргүн менен алмаштырылып, ал Казакстандын Карганды аймагына (КарЛаг) сүргүнгө айдалган. Ак жеринен абакка түшүп, туткун азабын тарткан акын: <br /> <br /> «Жаштыктан эл бийледим журт аралап,<br /> <br /> Туйлатып тулпар миндим жалын тарап,<br /> <br /> Кудайдын кудурети картайганда<br /> <br /> Жатамын караңгы тамда, күндү самап», – деп сүрөттөйт. Таланты толугу менен ачылып, чыгармачылыгы баралына келаткан чакта бийликтин кандуу жазалоосуна туш келген акын:<br /> <br /> «Тоочак менен бууданга<br /> <br /> Толубайдай сынчы элем,<br /> <br /> Токтогулдай ырчы элем» – деп, ичке каткан арманын сыртка чыгарган.<br /> <br /> Сүргүндөн 1945-жылы бошонуп, эркиндикке чыккандан кийин да куугунтук токтобой, акыры ал жер которууга мажбур болгон. Оболу Кыргызстан, кийин Тажикстандын курамына кирген Жийдели (Жигдели) айылына көчкөн. 1953-жылы ал ошол жерде каза болуп, сөөгү ушул кыштакта жерге берилген. Каза болгондон бир топ убакыт өткөндөн кийин 1992-жылы толук акталып, лейлектик педагог Гапыр Мадаминовдун демилгеси менен Абдираим Шаманын өмүрү жана чыгармачылыгы Лейлек районунун мектептеринин адабият боюнча окуу программасына киргизилип, окутула баштаган. Кийинчерээк Абдирайим Шама атындагы адабий сыйлыкты уюштуруу маселеси колго алынып, 2004-жылы акындын ысмы өзү туулуп өскөн Кара-Даван айылындагы орто мектепке берилген. Акын тууралуу «Азаттыктын» журналисттери өз алдынча изилдөө жүргүзүшкөн.Толук ырлар жыйнагы «Залкар акындар» сериясынын 9-томуна жарыяланган. (2016)<br /> <br /> Ад.: «Лейлек_Булбулу» Түз. С. Дуулатава. <br /> <br /> Б. Сурапбаева.<br /> [[Категория:1-Том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%98%D0%A0%D0%90%D0%98%D0%9C_%D0%A8%D0%90%D0%9C%D0%90_(%D0%A8%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2)&diff=81115 2026-06-05T08:55:50Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''АБДИРАИМ''' Шама (Шаматов) [1892-жыл, [[Россия империясы]], [https://ky.wikipedia.org/wiki/Түркстан_генерал-губернаторлугу Түркстан генерал-губернаторлугу], Фергана облусу, Кокон уезди, [[Лейлек]] болуштугу (азыркы [[БАТКЕН ОБЛУСУ|Баткен облусу]], [[Лейлек району]], Кара-Дабан айылы, Шорек-Ата конушу) – 1953-жыл, Тажик CСРи Ленинабад (азыркы Согду) облусу, Жийдели айылы] – жазгыч жана төкмө акын. Абдираим Шама алгачкы билимди Замборучтагы (азыркы Ак-Суу айылы) медреседен алгандан кийин Маргалан медресесинде окуган. Медресени аяктаган соң Кожентте (мурдакы Ленинабад шаары, Тажикстан) орус-тузем мектебин артыкчылык баракчасы менен аяктаган. 1904-1913-жылдарда ошол эле Кожентте мусулманча билимин дагы тереңдеткен. Совет бийлиги орногондо 1918-жылы туулган жери Лейлек районуна кайтып келип, ошол учурдагы коомдук саясий иштерге, жаштарга билим берүүгө активдүү катышкан жана басмачыларга каршы күрөшкөн. Өз заманынын сабаттуу, билимдүү адамы болгон, беш- алты тилде сүйлөгөн жана жазган жаңы коомду курууда, колхоздоштурууну түптөөдө зор салым кошкон. Жаңы заман орногон алгачкы жылдарда жергиликтүү аймактагы агартуу кызматтарында жүргөндүгүнө байланыштуу ырлары окуу, тарбия иштерине арналган. Акындын [[санат, терме, насыят]] жанрындагы ырлары эл арасына кеңири тараган. Кыз-келиндерди окууга үндөп, теңдик заманды көп даңазалаган жана патриоттук мүнөздөгү ырларды жараткан. Ырларында турмуш, өмүр, аялдар эркиндигине көп кайрылган жана эски салттарды сындоо менен курч, ишенимдүү жогорку көркөмдүктө жазган. Бир топ ырлары араб тамгасында жазылган. Анын 1916–1929-жылдары жазган араб арибиндеги ыр дептери [[Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясы|Кыргыз Республикасынын Улуттук Илимдер академиясы]]нын кол жазмалар фондунда сакталып калган. 1920-жылы РКП(б) нын мүчөлүгүнө кабыл алынып, 1924-1927-жылдарда Оштогу аймактык элге билим берүү бөлүмүндө,1927-жылы Сүлүктүдө райондук аткаруу комитетинин жооптуу катчысы болуп иштеп, 1928-жылдан ошол эле райондо жер бөлүмүнүн башчылыгына дайындалат. 1933-жылы «эл душманы» деген жалган жалаа менен камакка алынып, Мамлекеттик саясий башкармалык (ГПУ) тарабынан атууга өкүм чыккан. Бирок, орус, казак, өзбек, татар, тажик тилдерин мыкты билген билимдүү адам суракка алып тергеген орус тергөөчүлөргө котормочу катары абдан керек болгондуктан, абактын администрациясы аны атуудан алып калган. Өкүмү 12 жылдык сүргүн менен алмаштырылып, ал Казакстандын Карганды аймагына (КарЛаг) сүргүнгө айдалган. Ак жеринен абакка түшүп, туткун азабын тарткан акын: <br /> <br /> «Жаштыктан эл бийледим журт аралап,<br /> <br /> Туйлатып тулпар миндим жалын тарап,<br /> <br /> Кудайдын кудурети картайганда<br /> <br /> Жатамын караңгы тамда, күндү самап», – деп сүрөттөйт. Таланты толугу менен ачылып, чыгармачылыгы баралына келаткан чакта бийликтин кандуу жазалоосуна туш келген акын:<br /> <br /> «Тоочак менен бууданга<br /> <br /> Толубайдай сынчы элем,<br /> <br /> Токтогулдай ырчы элем» – деп, ичке каткан арманын сыртка чыгарган.<br /> <br /> Сүргүндөн 1945-жылы бошонуп, эркиндикке чыккандан кийин да куугунтук токтобой, акыры ал жер которууга мажбур болгон. Оболу Кыргызстан, кийин Тажикстандын курамына кирген Жийдели (Жигдели) айылына көчкөн. 1953-жылы ал ошол жерде каза болуп, сөөгү ушул кыштакта жерге берилген. Каза болгондон бир топ убакыт өткөндөн кийин 1992-жылы толук акталып, лейлектик педагог Гапыр Мадаминовдун демилгеси менен Абдираим Шаманын өмүрү жана чыгармачылыгы Лейлек районунун мектептеринин адабият боюнча окуу программасына киргизилип, окутула баштаган. Кийинчерээк Абдирайим Шама атындагы адабий сыйлыкты уюштуруу маселеси колго алынып, 2004-жылы акындын ысмы өзү туулуп өскөн Кара-Даван айылындагы орто мектепке берилген. Акын тууралуу «Азаттыктын» журналисттери өз алдынча изилдөө жүргүзүшкөн.Толук ырлар жыйнагы «Залкар акындар» сериясынын 9-томуна жарыяланган. (2016)<br /> <br /> Ад.: «Лейлек_Булбулу» Түз. С. Дуулатава. <br /> <br /> Б. Сурапбаева.<br /> [[Категория:1-Том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%95%D0%92_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA&diff=81114 2026-06-05T08:51:20Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''АСАНАЛИЕВ''' Кеңешбек [10. 06. 1928, [https://руни.рф/Союз_Советских_Социалистических_Республик СССР], [[РСФСР]], [[КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯ СОВЕТТИК СОЦИАЛИСТТИК РЕСПУБЛИКАСЫ (КАССР)|Кыргыз АССРи]], Пишпек округу (азыркы [[Сокулук району]], Саз айылы) – 14. 02. 2007, [[БИШКЕК|Бишкек шаары]]] – адабиятчы, сынчы, филология илимдеринин доктору (1992), Кыргыз эл жазуучусу (2005). Кыргыз мамлекеттик университетинин &lt;br&gt;<br /> [[File:АСАНАЛИЕВ_69.png | thumb|none]]&lt;br&gt;<br /> филология факультетин бүтүрүп (1950), Москва шаарындагы оpyc адабияты институтунун (Пушкин үйү) алдындагы аспирантурада окуган. 1955–1956- жaна 1976–1981-жылдары Kыргыз Pеспубликасынын Улуттук илимдер академиясынын Тил жана адабият институтунда кенже, улук илимий кызматкер, директордун орун басары, 1981-жылдан кыргыз адабияты бөлүмүн башчысы болуп иштейт. Анын эмгектери азыркы кыргыз адабиятынын өнүгүшүнүн актуалдуу проблемаларына, Т. ''Сыдыкбеков,'' Ч.''Айтматов'' жана башкалардын чыгармачылыгына арналган. «Ардак Белгиси» ордени &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; сыйланган.&lt;br&gt;Эмг.: Кыргыз совет прозасынын очерки. Ф., 1957, 1960; Көркөм бийиктиктер. Ф., 1974; Тоголок Молдо. Ф., 1975; Өрдөн-өргө. Ф., 1977; Доор менен бирге.Ф„ 1981; Тандалмалар. Ф„ 1983.&lt;br&gt;<br /> [[Категория:1-Том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%95%D0%92_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA&diff=81113 2026-06-05T08:47:50Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''АСАНАЛИЕВ''' Кеңешбек [10. 06. 1928, [https://руни.рф/Союз_Советских_Социалистических_Республик СССР], [[КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯ СОВЕТТИК СОЦИАЛИСТТИК РЕСПУБЛИКАСЫ (КАССР)|Кыргыз АССРи]], Пишпек округу (азыркы [[Сокулук району]], Саз айылы) – 14. 02. 2007, [[БИШКЕК|Бишкек шаары]]] – адабиятчы, сынчы, филология илимдеринин доктору (1992), Кыргыз эл жазуучусу (2005). Кыргыз мамлекеттик университетинин &lt;br&gt;<br /> [[File:АСАНАЛИЕВ_69.png | thumb|none]]&lt;br&gt;<br /> филология факультетин бүтүрүп (1950), Москва шаарындагы оpyc адабияты институтунун (Пушкин үйү) алдындагы аспирантурада окуган. 1955–1956- жaна 1976–1981-жылдары Kыргыз Pеспубликасынын Улуттук илимдер академиясынын Тил жана адабият институтунда кенже, улук илимий кызматкер, директордун орун басары, 1981-жылдан кыргыз адабияты бөлүмүн башчысы болуп иштейт. Анын эмгектери азыркы кыргыз адабиятынын өнүгүшүнүн актуалдуу проблемаларына, Т. ''Сыдыкбеков,'' Ч.''Айтматов'' жана башкалардын чыгармачылыгына арналган. «Ардак Белгиси» ордени &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; сыйланган.&lt;br&gt;Эмг.: Кыргыз совет прозасынын очерки. Ф., 1957, 1960; Көркөм бийиктиктер. Ф., 1974; Тоголок Молдо. Ф., 1975; Өрдөн-өргө. Ф., 1977; Доор менен бирге.Ф„ 1981; Тандалмалар. Ф„ 1983.&lt;br&gt;<br /> [[Категория:1-Том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%95%D0%93%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%95%D0%92_%D0%A1%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA&diff=81112 2026-06-05T08:32:18Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БЕГАЛИЕВ ''' Сопубек (29. 03. 1931, [https://руни.рф/Союз_Советских_Социалистических_Республик СССР], [[РСФСР]], [[КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯ СОВЕТТИК СОЦИАЛИСТТИК РЕСПУБЛИКАСЫ (КАССР)|Кыргыз АССРи]], Аламүдүн району, Чоӊ-Таш кыштагы – 09. 10. 2002, [[БИШКЕК|Бишкек]]) – мамлекеттик жана коомдук ишмер; [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]]нин эмгек сиӊирген экономисти (1979). Москва мамлекеттик экономика институтун бүтүргөн (1954). Кыргыз ССРинин Мамлекеттик пландоо комитетинде инженер-экономист (1954–1957), бөлүм башчысы (1957–1960), комитеттин төрагасынын орун басары (1960–61). 1961–1962-жылдары Кыргызстан КП БКда бөлүм башчынын орун басары, [[КЫРГЫЗСТАН КОММУНИСТТИК ПАРТИЯСЫ (ККП)|Кыргызстан КП]] БКнын мүчөсү (1961–1991). 1962–1964-жылдары Кыргыз ССРинин Коммуналык чарба (1963-жылга чейин Жергиликтүү чарба министрлиги деп аталган) министри, 1964–1968-жылдары Кыргыз ССР Мамлекеттик пландоо комитетинин төрагасынын 1-орун басары. 1968–1991-жылдары Мамлекеттик пландоо комитетинин төрагасы – Кыргыз ССР Министрлер Советинин төрагасынын орун басары болуп иштеген. Кыргыз ССР Министрлер Советинин Президиумунун мүчөсү (1968–1991). Бегалиев Кыргызстандын экономикалык потенциалынын өсүшүнө зор салым кошкон. Бул мезгилде өндүрүш тармактары 2,5 эсеге, айрымдары 5 жана 10 эсеге чейин өскөн. 1991–1994-жылдары Мамлекеттик пландоо комитетинин төрагасынын жана экономика борборунун директорунун кеӊешчиси, 1994–2002-жылдары [[КЫРГЫЗСТАН КАЛКЫНЫН АССАМБЛЕЯСЫ|Кыргызстан калкынын Ассамблеясы]]нын Кеӊешинин 1-төрагасы болгон. Анын «Пятилетка качества и эффективности» аттуу эмгеги 1977-жылы жарык көргөн. Кыргыз ССР Жогорку Советинин 6 жолку депутаты (1963–1990). Үч Эмгек Кызыл Туу, «Манас», РФтин «Дружба» ордендери жана медалдар менен сыйланган.&lt;br/&gt;<br /> [[File:БЕГАЛИЕВ63.png | thumb | none]]<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%95%D0%93%D0%9C%D0%90%D0%A2%D0%9E%D0%92%D0%90&diff=81111 2026-06-05T08:08:24Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БЕГМАТОВА ''' Сакин [21. 08. 1921, [[РСФСР]], [https://ky.wikipedia.org/wiki/Түркстан_Автономиялуу_Советтик_Социалисттик_Республикасы Түркстан АССРи], Пишпек уезди, Аламүдүн болуштугу (азыркы [[АЛАМҮДҮН РАЙОНУ|Аламүдүн району]], Кой-Таш айылы – 28. 06. 1981, [[БИШКЕК|Фрунзе]]] – коомдук жана мамлекеттик ишмер. Фрунзе педагогикалык окуу жайын (1939), партиялык жогорку мектепти, Бүткүл союздук финансы-экономика институтун бүтүргөн. Педагогикалык окуу жайын аяктаган соӊ, Жалал-Абад облусунун Үч-Терек (азыркы Токтогул) районундагы Үч-Терек айылындагы мектепке мугалим болуп жиберилет. 1941–1943-жылдары [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССР]]&lt;br/&gt;<br /> [[File:БЕГМАТОВА65.png | thumb | none]]тамак-аш өнөр жай эл комиссариатынын кадрлар бөлүмүнүн начальниги, 1943-жылы Одессадан эвакуацияланып келген кендир фабрикасынын (1941) базасында уюшулган Фрунзе (Бишкек) кендир фабрикасынын директорунун орун басары болуп дайындалган. 1949-жылы Бишкек шааркомунда бөлүм башчы, 1952–1961-жылдары Кыргыз ССР финансы министринин орун басары, 1961-жылдан Кыргыз ССР Министрлер Советинин төрагасынын орун басары болуп дайындалып, 19 жыл бул кызматты аркалаган, ошол эле учурда Кыргыз ССР тышкы иштер министри болуп иштеген (1963-жылдан). СССР Жогорку Советинин депутаты, СССР Жогорку Советинин Улуттар Советинин төрагасынын орун басары болгон. 1969-жылы [[БИРИККЕН УЛУТТАР УЮМУ (БУУ)|Бириккен Улуттар уюму]]нун XXIV Генералдык Ассамблеясына советтик делегацияны жетектеп барган жана расалык дискриминациянын бардык түрлөрүн жоюу, адам укуктары тууралуу доклад жасаган. Чет өлкөлөр менен маданий байланыштарды чыӊдоого зор салым кошкон. Анын жетекчилиги астында [[АМЕРИКА КОШМО ШТАТТАРЫ|АКШ]], [[КАНАДА|Канада]], [[Франция]], [[ВЕНГРИЯ|Венгрия]], [[Чехословакия]], [[БОЛГАРИЯ|Болгария]], [[Швейцария]], [[ВЬЕТНАМ|Вьетнам]]да «СССРдин маданий күндөрү» өткөрүлгөн. Октябрь Революциясы, Эмгек Кызыл Туу, эки жолу «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.<br /> <br /> &lt;br/&gt; ''К. Бектурганова.''<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%95%D0%99%D0%A1%D0%95%D0%91%D0%90%D0%95%D0%92&diff=81105 2026-06-05T03:48:23Z

<p>Турганбаев Элебай: Турганбаев Элебай moved page БЕЙСЕБАЕВ to БЕЙСЕБАЕВ Рахат</p> <hr /> <div>#REDIRECT [[БЕЙСЕБАЕВ Рахат]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%95%D0%99%D0%A1%D0%95%D0%91%D0%90%D0%95%D0%92_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82&diff=81104 2026-06-05T03:48:23Z

<p>Турганбаев Элебай: Турганбаев Элебай moved page БЕЙСЕБАЕВ to БЕЙСЕБАЕВ Рахат</p> <hr /> <div>'''БЕЙСЕБАЕВ ''' Рахат Сансызбаевич (03. 01. 1975-жылы туулган, азыркы Бишкек шаары) – тарыхчы, тарых илимдеринин доктору (2020). БМУну (2001), Россия Илимдер академиясынын Чыгыш таануу институтунун Санкт-Петербургдагы филиалынын аспирантурасын (2008) бүткөн. 2001–2002-жылдары Москва райондук мамлекеттик администрациясында бөлүмдүн жетектөөчү адиси, 2009–2016-жылдары Б.Эльцин атындагы КРСУда кафедранын доценти, 2011–2018-жылдары К. Карасаев атындагы БМУнун Славян таануу факультетинде бөлүм башчы, 2011–2013-жылдары Вестминстер университетинде (Лондон, Улуу Британия) илимий стажёр, 2013–2017-жылдары К. Карасаев атындагы БМУда кафедра башчысы, 2017–2020-жылдары Кыргыз-кытай факультетинин деканы, 2020-жылдан профессору. Эл аралык менеджмент институтунда стажёр (Дели, Индия) (2014), «Ednet» билим берүү тармагынын эксперти (2014), Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлигинин эксперти (2018). BILIM-STANDARD агенттигинин эксперти (2019).<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%A2%D0%AB%D0%A8_%D0%A2%D2%AE%D0%A0%D0%9A_%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%AB%D0%93%D0%AB&diff=81103 2026-06-05T03:47:17Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БАТЫШ ТҮРК КАГАНДЫГЫ''' – Улуу Түрк кагандыгынын (кара: [[АШИНА|Ашина]]) экиге бөлүнүшүнүн натыйжасында пайда болгон ири империя (603–704). Түрк кагандыгы 582-жылдан бийлик үчүн узакка созулган ич ара карама-каршылыктардын натыйжасында жиктеле баштап, 603-жылы Батыш жана [[Чыгыш Түрк кагандыгы]]на бөлүнгөн. Батыш Түрк кагандыгына мурдагы Түрк кагандыгынын курамындагы [[Орто Азия]]нын ири бөлүгү, анын ичинен [[ЖЕТИ-СУУ|Жети-Суу]] (азыркы [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргызстан]], [[КАЗАКСТАН|Казакстан]]), Фергана, ошондой эле [[Чыгыш Түркстан]]дан тышкары, [[АЛТАЙ тоосу|Алтай]], Жуңгария, Чыгыш Түркстандан [[Сыр-Дарыя]]га; түндүктө – [[ИРТЫШ|Иртыштан]] Түштүк Урал – Итилге ([[ВОЛГА|Волга]]) чейинки аймактар караган. Батыш Түрк кагандыгынын бул чек арасы согуш жүрүштөр жана анын жыйынтыктарына жараша өзгөрүлүп турган. [[Чүй өрөөнү]]ндөгү [[Суйаб]] шаары (азыркы [[Токмок шаары]]на жакын [[АК-БЕШИМ шаар калдыгы|Ак-Бешим шаар калдыгы]]) көп убакыт бою анын борбору болгон. Мамлекеттин башында каган туруп, ал мамлекеттин ички жана тышкы иштерин башкарып, уруу башчыларын дайындаган. 603-жылы Батыш Түрк кагандыгы расмий түрдө өз алдынча мамлекет болуп бөлүнгөндө анын тагына Эл-тегин Буйурук (Нили-хан) отурган (603–604). Калкы [[ДУЛУ|дулу]] жана [[нушиби]] уруулук бирикмелеринен турган «он ок эли» («он ок будун») деп аталган. Кагандыктын курамына [[КАРЛУКТАР|карлуктар]], [[ЖИКИЛДЕР|жикилдер]], тухсилер ж. б. уруулар да кирген. Карапайым калк «кара будун», ал эми элдин эӊ төмөнкү, көз каранды тобу «тат» ([[Махмуд Кашгари]] боюнча түрктөр бул сөздү мазактоо иретинде перстерге каршы колдонушкан) деп аталган. Батыш Түрк кагандыгы аркылуу ''У''[[луу Жибек жолу]]нун өтүшү да маданияттын жогорулашына чоӊ таасир берген. Өлкөдөгү Кулан, Невакет, Суйаб, [[Тараз]], [[Мерке]], Испиджаб шаарлары соода, маданияттын борбору катары атагы чыккан. Аймактагы элдердин арасында саясий жана экономикалык байланыштардын таралышына согдулук көпөстөрдүн таасири катуу тийген. Дыйканчылык, кол өнөрчүлүк, курулуш иштери өнүккөн. Тыйын жасап чыгарышкан. Андагы жазуулар согду тилинде жазылган. Батыш Түрк кагандыгынын калкы [[Көкө теӊир]]ге'','' [[Умай эне]]ге'','' жер-сууга тайынышкан. Дулу уруусунан чыккан Таман (Ашина Таман) каган (604–612) дулу жана нушиби уруу бирикмелеринин бийлик үчүн күрөшүн токтотуу үчүн өлкөнү үчкө бөлүп, эки кичи кагандын бири өлкөнүн чыгышын (борбору Куча), экинчисине түндүктөгү Ши-гону ([[Ташкент]]) берип, өзү усундардын жеринде (азыркы [[Ысык-Көл]], Иле аймактары) туруп башкарган. Натыйжада бири-бирине атаңдашуу күчөп, өлкөнүн саясий абалы начарлап баштаган. 605-жылы Жуӊгариядагы жашаган теле уруулары көтөрүлүш чыгарып, аны басууга аттанган кагандын аскери талкаланган. Ушундай абалда Чыгыш Түркстан, Орто Азиядагы шаарлар, өз алдынча ээликтер акырындап Кытай менен байланыш түзө башташкан. Алар Таман каганга каршы нушиби уруусунан чыккан Шегуйду тукуруп башташкан. 612-жылдагы салгылашууда Шегуй жеӊишке жетип, Таман Кытайга качып, ошол жакта көз жумган. Шегуй кагандын тушунда (610–618) өлкөнүн саясий абалы бир топ оӊолуп, [[Согду]] жана [[Тарим]] өрөөндөрүндөгү бийлик ээлери кайрадан Батыш Түрк кагандыгынын вассалына айланышкан. Шегуйдун иниси Тон жабгу-каган (618–630) өлкөдө өз бийлигин чыӊдоо үчүн административдик-акимдик реформа жүргүзгөн. 618-жылы жергиликтүү башкаруучуларды кагандыктын аким, атка минерлерине айландыруу үчүн аларга титулдарды берген. Жергиликтүү акимдерди көзөмөлдөө үчүн өкмөттүн өкүлдөрү дайындалган. Буга чейин салыктарды жергиликтүү акимдер чогултуп, анын жарым үлүшүн алып келсе, эми аларды кагандын өкүлдөрү чогулта баштаган. Кала берсе жергиликтүү башкаруучуларды түрк төрөлөрү менен алмаштырган. 619-жылы Жуӊгариядагы теле урууларын кайрадан Батыш Түрк кагандыгына бириктирген. Мунун натыйжасында өлкөнүн чыгыш чек арасы Алтайга чейин созулуп, бул учурда Батыш Түрк каганаты өтө кубаттуу өлкөгө айланган. Тон жабгу-каган батышта Сасаниддерге каршы ийгиликтүү жортуулдарды уюштуруп, 616–617-жылдары шахтынын аскери [[Тохарстан]]ды басып киргенде [[эфталит]]терге жардамга барган. Тохарстан бошотулуп, анын башкаруучусу болуп Тон жабгунун уулу Тарду шад дайындалган. Мындан тышкары, батыш түрк аскерлери [[АФГАНСТАН|Афганстан]]ды жана [[ИНДИЯ|Индиянын]] түндүк-батыш бөлүгүн Батыш Түрк кагандыгынын курамына кошкон. Тон жабгу-каган 615-жылы [[ВИЗАНТИЯ|Византия]]лык император Ираклий менен Иранга каршы келишим түзгөн. 616-жылы түрк армиясы [[хазар]]лар менен бирдикте Дербент шаарын, 618-жылы алар византиялык армия менен бирге [[Тбилис]]ти алышкан. Мындан кийин Тон жабгу каган ордосуна кайтып келет. Жортуулду анын уулу Бури шад улантып, азыркы Афганстанга кирген. 630-жылы түрк армиясы [[АРМЕНИЯ|Арменияны]] басып алып, бирок түрк кагандыгындагы ич ара талаштардын келип чыгышына байланыштуу [[КАВКАЗ|Кавказдан]] кайтып кетишкен. Ошол эле жылы Тон жабгунун аталаш агасы Күлүк Сыби (Шибир) багадур дулулардын колдоосу менен каганды өлтүрүп, тактыга олтурган. ал [[нушиби]] жана [[ДУЛУ|дулу]] уруу жол башчыларынын бийлик үчүн күрөшүнүн жүрүшүндө 631-жылы өлтүрүлгөндөн кийин нушиби уруулары күч алып, алар Нишу Дулуну (Ашина Нишу, бийликтеги аты–Долу кэхань) хандыкка (633–634) шайлаган. Бул уруу ушундан баштап Батыш түрк кагандыгына үстөмдүк кылып калган. Алар Улуу Жибек жолунун маанилүү түйүнү болуп саналган Самарканд, Шаш (Ташкент), Куча, Карашаар ж. б. көзөмөлгө алууга жетишип, натыйжада дулу уруулар менен араздыктар күчөгөн. 634–638-жылы бийлик кылган Шаболо Хилиши хан (Л. Гумилев боюнча Ышбара Хилаш каган, Дулу хандын иниси) Батыш Түрк кагандыгындагы ич ара карама-каршылыкты жоюу үчүн административдик реформа жүргүзүп, саясий жактан маанилүү роль ойногон урууларды «он ок будунга» («он ок эли») бөлгөн, башкача айтканда күчтүү уруунун бири экенин белгилеп аларга бирден жебе (ок) берген. Анын бир бөлүгүнө беш уруудан турган дулулар бирикмеси кирип, алар Чүй суусунун чыгышына, ал эми калган беш уруу нушиби батышына ээ болгон. Иби Дулу хан Юйгу Ше (түркчө Йукук Ирбис-Дулу хан, кыт. Ипидолу кэхань, өздүк аты Ашина Юйгу) хан (638–653) келгенден кийин аны менен дулулар койгон Ышбара-Толис-шад (өздүк аты Ашина Тунъэ, бийликтеги аты Шаболосилиши/Хилиши кэхань) хандын (634–639) ортосунда согуш жүрүп, эки тарап тең аябай көп чыгым тарткан. Акыры 638-жылы [[ИЛЕ (дарыя)|Иле дарыясы]]нын боюнда экөө келишим түзүп, ал боюнча Батыш Түрк кагандыгы дагы экиге бөлүнгөн. Иле өзөнүнүн чыгышы Ышбара-Толис-шаддын кол алдында калып, [[Сыр-Дарыя]]дан Илеге чейинки жерлер толук Дулу-хандын карамагына өткөн. Ал өз ордосун кытай тилинде «Цзихэ» деп аталган тоонун батышына орноткон жана аны түндүктөгү ордо деп атаган. Муну менен кошо Дулу-ханга Бома, [[КЫРГЫЗДАР|Кыргыз]] (Цзегу, Гйегу, Хягас) сыяктуу көптөгөн өлкөлөр баш ийип калган (кара: [[БАЙЫРКЫ КЫРГЫЗДАР|Байыркы кыргыздар]]). Мындан кийин Дулу-хан Тухолону ([[Тохарстан]]) каратып, андан кийин Кангюй (Каңлы) жана Сяоми (Согду) өлкөлөрүн өзүнө баш ийдирген. Натыйжада Дулу-хандын ээлиги Кавказ тоолоруна чейин жеткен. Чыгышта болсо көп өтпөй Ышбара-Толис-шадга каршы нушибилер козголоң чыгарып, Иби Шаболо Шеху (Ирбис-Ышбара-жагбу хан) деген ат менен жаңы ханды такка отургузушкан. Ал өз ордосун Чүй (Суй-хэ) суусунун түндүгү, Иле дарыясынын чыгышына көчүрүп, аны «Түштүк ордо» деп атаган жана Дешт-и Кыпчактын чыгышынан Чыгыш Түркстандагы Хамиге чейинки жерлер анын карамагына өткөн. Бирок алар менен дулулардын чыр-чатагы уланып, натыйжада алардын ар бири [[Тан династиясы]]нан колдоо алууга умтулушкан. Мындай кырдаалды пайдаланган Тан императорлору эки тарапты гана эмес, Батыш Түрк кагандыгындагы уруу башчыларын бир-бирине тукурууга киришкен. Нушибиден чыккан Иби Шегуй хан (642–650) императордун кызына жуучу салып, аны менен туугандашууга аракет кылат, бирок ал кызынын калыңына Куча, Котон, Кашкардан баштап, Памир (Цун-лин) тоолоруна чейинки аймакты сураган. Шегуй хан ага көнгөн эмес, ошондуктан [[ИСТЕМИ|Истеми каган]]дын (554–576) бешинчи муундагы тукуму Ашина Хелу (Шаболокэхань, Л. Гумилев боюнча Халлыг Ышбара-жагбу) хан (653–657) бытырай баштаган өлкөнүн бийлигин тартып алган. Ал кагандыктагы ички тартипти бекемдөө үчүн саясий реформа жүргүзүп, нушибилерди беш тукумга (кыт. «сыгинь», түркчө «тегин»), дулуларды беш «чжого» (Л. Гумилевдун пикиринде байыркы кыт. тилинде «хоу» болуп, «граф» деген титулду түшүндүргөн, түркчө «чур») бөлгөн. Ашина Хелу көп өтпөй Тан империясына каршы согуш баштап, бирок жеңилип калган. 656-жылы кытайлыктардын аскер башчысы Су Динфан Чүй суусунун жээгине чейин жетип, алгач нушибилерди багындырган. Андан кийин Батыш түрктөрдүн каганын колго түшүрүп, [[Талас суусу]]на чейин жеткен. Бирок кытайлыктар түрктөрдү номиналдуу гана башкарган, башкача айтканда түрктөр өз алдынча саясат жүргүзүүнү уланта берген. 657–693-жылдары мурдагы Батыш Түрк каганатынын көп бөлүгүн Тан императору дайындаган Ашина тукумунун кагандары бийлеп турган. Ашина тукумунун бири VI кылымдын 30-жылдары Хазар каганатын, дагы бири VII  кылымдын 90-жылдары [[Түргөш]] каганатын негиздеген. Ушуну менен Батыш түрк кагандыгы өз жашоосун токтоткон. <br /> <br /> Ад.: Бартольд В. В. Соч. Т. II. Ч. 1. М., 1963; Кара уулу Өмүркул''.'' Көөнө түрктөр тарыхы. Б., 1994; Гумилёв Л. Н., Байыркы түрктөр. Б., 1998; Малявкин А. Г. Танские хроники о государствах Центральной Азии. Тексты и исследования. Новосибирск, 1989; Зуев Ю. А. Ранние тюрки: очерки истории и идеологии. А., 2002; Бичурин (Иакинф) Н. Я. Байыркы мезгилде Орто Азияда жашаган элдер жөнүндө маалыматтар жыйнагы. /Кырг. котормо, Б., 2016. <br /> <br /> Ө''. Караев.''<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%96%D0%95%D0%A2%D0%98-%D0%A1%D0%A3%D0%A3&diff=81102 2026-06-05T03:39:51Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;ЖЕТИ-СУУ&lt;/b&gt; – [[КАЗАКСТАН|Казакстан]]дын түштүк-чыгыш бөлүгү, түндүгүнөн [[БАЛКАШ|Балкаш көлү]], түндүк-чыгышынан Са&amp;shy;сык-Көл жана Ала-Көл, түштүк-чыгышынан Кичи Ала-Тоо (б. а. Жуң&amp;shy;гар Ала-Тоосу), түштүгүнөн Түндүк [[Теңир-Тоо]] менен чектешкен тарыхый-географиялык аймак. Жазма тарыхый маалыматтар жана илимий изилдөөлөр боюнча Жети-Суунун этимологиясы аталышы жети өзөнгө байланышкан. Ай&amp;shy;рым илимпоздор Лепси, Баскан, Саркан, Ак- Суу (Аксу), Бөйөн, Кара-Тал (Каратал) жана Кел-Суу сууларын; экинчилери Иле, Каратал, Бөйөн, Ак-Су, Лепси, Баскан, Саркан; үчүнчүлөрү [[ИЛЕ (дарыя)|Иле]], [[Чүй]], Каратал, Тентек, Ак-Суу, Лепси, Көк-Сууну; башка бир маалыматтарда булардын бирине Аягөз (Аягуз) өзөнүн кошушат. Ал эми этнограф И. Завалишиндин (1808–1883) өзүнүн «Батыш Сибирдин сүрөттөлүшү» («Описание Западной Сибири») деген эмгегинде (1862–1865) Балкаш көлүнө алты өзөн куйгандыктан «Жети-Суу» деген аталыш туура эмес экени белгиленет. В. В. [[БАРТОЛЬД Василий Владимирович|Бартольд]] Иле дарыясынын түндүк-чыгышындагы Көк-Суу, Кара-Тал, Кызыл- Агач, Бөйөн, Ак-Суу, Баскан, Лепси сууларын эсептесе, А. К. Гейнс Кызыл-Агачтын ордуна Саркан суусун киргизген. 1867-жылы [[Түркстан генерал-губернаторлугу|Түркстан ге&amp;shy;нерал-губернаторлугу]]нун алдында Жети-Суу (Се&amp;shy;миречье) облусу түзүлүп, ага [[Ысык-Көл]] (кийин Ка&amp;shy;ракол), [[Токмок]] (кийин [[Пишпек]]) уезддери ка&amp;shy;рап, чек арасы Кургаты (Курагаты, Карагаты) жана Чүй суусунун оң жак жээги менен өткөндүктөн, бул облуска кир&amp;shy;ген аймактар жалпысынан Жети-Суу деген түшүнүк алган. [[Улуу Жибек жолу]]нда жайгашкандык&amp;shy;тан, байыртадан өнүккөн маданиятка ээ болуп, Жети-Сууда б. з. ч. 7–4-кылымдарда [[сак уруулары]]на (кытай&amp;shy;ча сэ) караган тайпалар жашап келишкен. Б. з. ч. 2-кылымда аларды [[юечжилер]] сүрүп чыгып, [[КУШАН ПАДЫШАЛЫГЫ|Кушан]] державасын түзүшкөн. Б. з. ч. 1-кылымдан б. з. 4-к&amp;shy;ылымынын башына чейин [[усундар]]; 4–6-кылымдарда [[ЖУЖАҢДАР|жу&amp;shy;жаңдар]] мекендешкен. 6-кылымда [[Түрк кагандыгы]] (581-жылы Батыш жана Чыгыш Түрк кагандыктары болуп бөлүнгөн) жана 8-кылымдын башында [[Түргөш кагандыгы]]нын, 766-жылы [[КАРЛУКТАР|карлуктар]]дын [[Суйаб]]ды басып алышы менен алардын ээлигинде калат (кара: [[КАРЛУК МАМЛЕКЕТИ|Карлук кагандыгы]]). 9–10-кылымдарда [[ЖИКИЛДЕР|жикил&amp;shy;дер]] жана [[КЫРГЫЗДАР|кыргыздар]] (хырхыс) Жети-Сууда жаша&amp;shy;ганы [[перс]] тилиндеги эмгектерде эскерилген (кара: &lt;i&gt;«&lt;/i&gt;[[Худуд-ал-алам]]&lt;i&gt;»&lt;/i&gt;). 10–11-кылымдарда [[КАРАХАНИД МАМЛЕКЕТИ|Караханиддер]] мам&amp;shy;лекетинин курамына кирип, 1129–30-жылдарда кидан&amp;shy;дар (кара: [[КАРА КЫТАЙ МАМЛЕКЕТИ|Кара кытайлар]]) каратып алган. 1218-жылы Жети-Сууну [[Чыңгызхан|Чыңгыз&amp;shy;хан]] басып алып, көп өтпөй [[Чагатай улусу]]нун&lt;i&gt;,&lt;/i&gt; 14-кылымда Хайду негиздеген мамлекеттин, 15-кылымда [[Моголстан]]дын курамына кирген. [[Султан Сайид|Султан Са&amp;shy;йид]] (1514–1533) жана [[АБД АР-РАШИД ХАН|Абд ар-Рашид]] (1533–1565) хан&amp;shy;дардын тушунда кыргыздар менен казактар бир&amp;shy;гелешип моголдорду Жети-Суудан сүрүп чыгышкан. 16-кылымдын 60–70-жылдарында анын толук эмес бөлүгү жаңы түптөлүп жаткан [[КАЗАК ХАНДЫГЫ|Казак хандыгы]]&amp;shy;нын курамына кирген. 17-кылымдын аягы – 18-к&amp;shy;ылымдын 50-жылдарына чейин [[Жуңгар хандыгы]]нын &lt;i&gt;(1635–1758)&lt;/i&gt; кол алдында калган. Жуңгар хан&amp;shy;дыгы талкалангандан кийин [[Олуя-Ата]]дан Илеге чейин [[солто]], [[чекир саяк]], [[сарыбагыш]] уруулары көчүп келген (кара: [[КЫРГЫЗДАРДЫН ЧҮЙГӨ КЕЛИШИ|Кыргыздардын Чүйгө келиши]]). 19-кылымдын башында Иленин оң жээгине чейинки аймак [[Кокон хандыгы]]нын ээлигине өтүп, чеп&amp;shy;терди курдурткан. 1860-жылдардагы Узун-Агач согушунда кокондуктардын жеңилиши менен Жети-Суу акырындап [[Россия]] мамлекетинин коло&amp;shy;ниясына айланган. 1924–1925-жылдарда [[Орто Азия]]дагы советтик республикаларда жүргүзүлгөн улуттук-мамлекеттик чек ара&amp;shy;ларды бөлүштүрүүдөн кийин Жети-Суу [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргызстан]] менен Казакстандын курамында калган.&lt;br&gt;Ад: Завалишин И. И. Описание Западной Сибири: [в 3 томах] /соч. Ипполита Завалишина. М., 1862-1867; Бартольд В. В. Очерк истории Семиречья / Соч., т. II (1). М., 1963; Румянцев П. П. Уезды Джетысу. А., 2000; Мырза Мухаммед Хайдар Дулати&lt;i&gt;.&lt;/i&gt; Тарих-и Рашиди. А., 1999; Алымбектин санжырасы. Б., 2007.<br /> <br /> &lt;i&gt;Э. Турганбаев.&lt;/i&gt;<br /> [[Категория:3-том, 327-448 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%A2%D0%AB%D0%A0%D0%91%D0%90%D0%95%D0%92%D0%90&diff=81100 2026-06-05T03:33:43Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БАТЫРБАЕВА ''' Шайыркүл Джолдошевна [08. 03. 1960, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[ЖЕТИ-ӨГҮЗ РАЙОНУ|Жети-Өгүз району]] (азыркы [[Ысык-Көл облусу]]), Чычкан айылы] – тарыхчы, тарых илимдеринин доктору (2010), профессор (2011). 1983-жылы М. В. Ломоносов атындагы [[Москва]] мамлекеттик университетин бүтүргөн. 1986-жылдан [[Кыргыз Мамлекеттик университети]]нин тарых факультетинде окутуучу, доцент, 1999-жылдан Кыргыз Мамлекеттик Улуттук университетинин тарых жана чөлкөм таануу факультетинин деканы, кафедра башчысы. 2005-жылдан [[КЫРГЫЗ-РОССИЯ СЛАВЯН УНИВЕРСИТЕТИ|Кыргыз-Россия Славян университети]]нин гуманитардык факультетинин тарыхый информатика лабораториясынын башчысы. «Тарых жана компьютер» эл аралык ассоциациясынын мүчөсү. 80ден ашуун илимий эмгектин (анын ичинен беш монографиянын, 3 патент, 4 окуу методикалык колдонмо) автору. [[Россия Федерациясы]]нын Пушкин медалы менен сыйланган.<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A3%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%9C%D1%83%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D1%8B&diff=81093 2026-06-05T02:40:23Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''АБДУРАХМАНОВ''' Мурзалы [11. 06. 1928, [[СССР]], [[РСФСР]], [[КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯ СОВЕТТИК СОЦИАЛИСТТИК РЕСПУБЛИКАСЫ (КАССР)|Кыргыз АССРи]], [[Ош]] округу, [[Ноокат]] болуштугу, [[Меркит-Мүркүт айылы]]] − 05. 04. 2011, [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз Республикасы]], [[Ош шаары]]) − милициянын генерал-майору (1978). Кыргыз Республикасынын Ички Иштер министрлигинин эмгек сиңирген кызматкери. [[КЫРГЫЗСТАН КОММУНИСТТИК ПАРТИЯСЫ (ККП)|Кыргызстан КП]] БКга караштуу республикалык партиялык мектебин (1959), КПСС БКнын Алматы жогорку партиялык мектебин (1961), СССР ИИМдин Караганды жогорку мектебин (1976) бүткөн. 1948−1963-жылдары [[КЫЗЫЛ-КЫЯ 1|Кызыл-Кыя]] шаараткомунун жооптуу секретары, маданий-агартуу бөлүмүнүн башчысы, Ош облустук маданият башкармалыгынын бөлүм башчысы, Кыргызстан КП Ош обкомунун инструктору, Кыргызстан КП [[КӨК-ЖАҢГАК|Көк-Жаңгак]] шааркомунун 2-, 1-секретары, 1963−1968-жылдары «Нарынэнергокурулуш» башкармалыгынын парткомунун секретары, 1968−1969-жылдары Кыргызстан КП [[Таш-Көмүр]] шааркомунун 1-секретары, 1969−1984,1990−1991-жылдары Ош облустук ички иштер башкармалыгынын начальниги, 1983−1990-жылдары Ош облустук адвокаттар коллегиясынын президиумунун төрагасы, 1991−2011-жылдары Ош облустук ички иштер башкармалыгында ардагерлер кеңешин жетектеген. [[File:АБДУРАХМАНОВ 137.png | thumb|none]]Кыргыз ССР Жогорку Советинин (1963−1967), КР ЖКнын (1990−1995) депутаты. Октябрь, Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; медалдар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; сыйланган.<br /> [[Категория:1-Том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%AB%D0%97%D0%AB%D0%9B-%D0%9A%D0%AB%D0%AF_1&diff=81092 2026-06-05T02:39:31Z

<p>Турганбаев Элебай: Турганбаев Элебай moved page КЫЗЫЛ-КЫЯ 1 to КЫЗЫЛ-КЫЯ шаары</p> <hr /> <div>#REDIRECT [[КЫЗЫЛ-КЫЯ шаары]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%AB%D0%97%D0%AB%D0%9B-%D0%9A%D0%AB%D0%AF_%D1%88%D0%B0%D0%B0%D1%80%D1%8B&diff=81091 2026-06-05T02:39:31Z

<p>Турганбаев Элебай: Турганбаев Элебай moved page КЫЗЫЛ-КЫЯ 1 to КЫЗЫЛ-КЫЯ шаары</p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;КЫЗЫЛ-КЫЯ&lt;/b&gt; – Баткен обл-ндагы шаар (1938-жылдан). Кадамжай р-нунун аймагында, Кичи-Алай кырка тоосунун түн. этегинде, деңиз деңг. 918 &lt;i&gt;м&lt;/i&gt; бийикте жайгашкан. К.-К. 1898-ж. негиз&amp;shy;делген. Калкы 44,2 миң (2009; шаардык кеңеш&amp;shy;ке баш ийген айыл калкы 12,4 миң); негизинен кыргыздар (57,7%), өзбектер (17,3), орустар (9,7), тажиктер (6,1), татарлар (3,9), түрктөр (1,4),<br /> о. эле башка улут өкүлдөрү да жашайт.&lt;br&gt;<br /> К.-К. – облустун ири ө. ж. борбору (облустун ө. ж. продукциясынын 25,3%ин берет). Ө. ж-нын негизин отун, тамак-аш, курулуш материалдары түзөт. Көмүр өндүрүүчү ири ишканасы «Кызыл-Кыя көмүр» АК (900 миң тга чейин көмүр өндүрүүгө мүмкүнчүлүгү бар; көмүрдү ачык түрдө казып алуучу Абшыр ж-а Валакыш шахтала&amp;shy;рын ичине камтыйт) эсептелет. Ун-акшак ж-а аралаш тоют ө. ж. да өнүккөн. Тамак-аш ж-а жеңил ө. ж-нын ири ишканалары: «Кызыл-Кыя тамекиси», «Абшыр-Ата» (эт комбинаты), «Кы&amp;shy;зыл-Кыя сүт азык», «Кызыл-Кыя азыктары» АК, «Кен ЛТД» ЖЧК (консерва з-ду), «Динамо» (кийим тигүү ф-касы) ж. б. Машина куруу ж-а курулуш материалдары ө. ж. тармактарында «Кызыл-Кыя машина куруу заводу» мамл. АК, Борб. электр-мех. өнөрканалары, «Нур» (куру&amp;shy;луш материалдарын өндүрүүчү), «Темирбетон» АК иштейт.&lt;br&gt;<br /> Шаар Баткен обл-нун ири жолдор тоому. Негизинен автомобиль ж-а т. ж. транспорту өнүк&amp;shy;көн. Т. ж-нун уз. 42 &lt;i&gt;км&lt;/i&gt; (Өзбекстандын Фергана бекетине чейин). Шаарда жалпы билим берүүчү 14 мектеп, китепканалар, 4 бала бакча, тарых музейи, 2 кинотеатр, мад-т үйү бар. Шаардык участкалык ооруканалар, төрөт үйү, учук ж-а тери-венерол. диспансерлери, тиш поликлиника&amp;shy;сы, 4 ФАП, 12 үй-бүлөлүк врачтар тобу, меди&amp;shy;цина-санит. мекемеси ж. б. иштейт. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган. Эски кен казылманын аймагында Кызыл-Кыя шаар чалдыбарынын калдыктары сакталган.<br /> [[Категория:4-том, 657-736 бб]]<br /> </div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%9F%D0%90%D0%9A%D0%9E%D0%92&diff=81090 2026-06-05T02:36:13Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БАПАКОВ ''' Жолаалы [1890, [[Россия империясы]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу]] (азыркы [[Чүй]]) облусу, [[Пишпек уезди]], [[КАРООЛ-ДӨБӨ|Кароол-Дөбө айылы]] – 1918, Пишпек шаары] – Совет бийлиги үчүн жигердүү күрөшүүчүлөрдөн. 1914-жылы [[Токмок]]тогу орус-жергиликтүү мектебин бүтүрүп, 1915-жылы Верный (азыркы [[АЛМАТЫ|Алматы]]) шаарындагы гимназиянын даярдоо курсуна кирген. 1916-жылы [[Үркүн]]дө Турпанга барып, кайра келген. 1917-жылы Пишпекте уюшулган [[«БУКАРА» СОЮЗУ|«Букара» союзу]]на мүчө болгон. Пишпекте Совет бийлигин орнотууга катышкан. Пишпек солдат жана жумушчу депутаттарынын уезддик Советинин 1-съездинде Советтин секретарлыгына шайланган. 1918-жылы коммунисттик баштапкы уюмдарды түзүүгө катышкан. 1918-жылы декабрда эсерлер (социал-революциячылар) тарабынан атылып өлтүрүлгөн.<br /> <br /> Ад.: Орузбаева К. Б., Даниярова А. С. Базаркул Данияров – первый педагог. Портрет на фоне эпохи. Б., 2021.<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%9F%D0%90%D0%9A%D0%9E%D0%92&diff=81089 2026-06-05T02:32:22Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БАПАКОВ ''' Жолаалы [1890, [[Россия империясы]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу]] (азыркы [[Чүй]]) облусу, [[Пишпек уезди]], [[КАРООЛ-ДӨБӨ|Кароол-Дөбө айылы]] – 1918, Пишпек шаары] – Совет бийлиги үчүн жигердүү күрөшүүчүлөрдөн. 1914-жылы [[Токмок]]тогу орус-жергиликтүү мектебин бүтүрүп, 1915-жылы Верный (азыркы [[АЛМАТЫ|Алматы]]) шаарындагы гимназиянын даярдоо курсуна кирген. 1916-жылы [[Үркүн]]дө Турпанга барып, кайра келген. 1917-жылы Пишпекте уюшулган [[«Букара» союзу]]на мүчө болгон. Пишпекте Совет бийлигин орнотууга катышкан. Пишпек солдат жана жумушчу депутаттарынын уезддик Советинин 1-съездинде Советтин секретарлыгына шайланган. 1918-жылы коммунисттик баштапкы уюмдарды түзүүгө катышкан. 1918-жылы декабрда эсерлер (социал-революциячылар) тарабынан атылып өлтүрүлгөн.<br /> <br /> Ад.: Орузбаева К. Б., Даниярова А. С. Базаркул Данияров – первый педагог. Портрет на фоне эпохи. Б., 2021.<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%97%D0%90%D0%A0%D0%91%D0%90%D0%95%D0%92_%D0%A8%D0%B0%D0%BC%D1%88%D1%8B&diff=81088 2026-06-05T02:31:08Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БАЗАРБАЕВ''' Шамшы [15. 11. 1937, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], Жалал-Абад (азыркы [[Сузак]]) району, Долоно-Башат айылы ‒ 23. 04. 2004, Кыргыз Республикасы, [[Ош шаары]]] ‒ философ, философия илимдеринин доктору (1998), профессор (1993). Кыргыз Республикасынын билим берүүгө эмгек сиӊирген кызматкери (2001). 1963-жылы [[Кыргыз Мамлекеттик университети]]нин тарых факультетин бүтүргөн. Эмгек жолу Кыргыз ССР Илимдер Акедемиясында илимий кызматкер болуудан башталган (1966‒1974). 1974‒1998-жылдары [[Ош мамлекеттик университети]]нде кафедра башчысы, педагогика жана тарых факультеттеринин деканы, 1998-жылдан университеттинин проректору. Ш. Базарбаев 100дөн ашык илимий эмгектин, анын ичинде 4 монографиянын автору. Негизинен советтик доордо анча маани берилбей, көмүскөдө калган дин багытындагы маселелерди тереӊ изилдеп, аны маданияттын салмактуу бир тармагы катарында таасын көрсөткөн жана республикада биринчилерден болуп ал маселелерге арналган окуу китептерин жазган. Бул эмгектери үчүн бир катар мамлекеттик сыйлыктарга татыктуу болгон.<br /> <br /> Эмг.: Дин &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;ж-а&quot;&gt;жана&lt;/span&gt; үй-бүлө. Ф., 1972; Образ жизни и атеистическое воспитание. Ф., 1990; Рухий маданият жана дин. Ош, 1995; Кыргыз маданиятынын өнүгүү диалектикасы. Ош, 2001.&lt;br&gt; ''Б. Солтонбеков.'' <br /> [[Категория:1-Том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%A0%D0%90%D0%9A_(%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB)&diff=81087 2026-06-05T02:29:35Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БАРАК ''' – [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз Республикасы]]нын [[Өзбекстан]]дын аймагындагы [[АНКЛАВ|анклав]]ы, [[КЫШТАК|кыштак]]. [[Ош облусу]]нун [[КАРА-СУУ РАЙОНУ|Кара-Суу району]]ндагы Ак-Таш айыл округуна караштуу. Мамлекеттик чек арадан (Ак-Таш айыл округунун чегинен) 10 ''км'' түндүк тарапта, деӊиз деӊгээлинен 600 ''м'' бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору жана темир жол бекети [[КАРА-СУУ (Ош облусундагы шаар)|Кара-Суу шаары]]нан 14 ''км''. [[СССР]]дин учурундагы эки республиканын чарбалык мамилелеринин негизинде пайда болгон. Калкы 938 (2022); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Аянты 220 ''га'', анын 48 ''га''сын кыштак, 178 ''га''сын сугат жерлер ээлейт. Мектеп, медициналык пункт, клуб, почта, соода түйүндөрү бар. Советтер Союзунун жоюлушу менен ага караган союздук республикалардын чек араларынын бир тараптуу жабылышы, аймакта тыгыз отурукташкан, күнүмдүк оокат-тиричилиги бири-бирине бекем чиеленишкен кыргыз, ѳзбек жана тажик элине олуттуу кыйынчылыктарды жаратып келген. Натыйжада Барак айылын Өзбекстан мамлекетине өткөрүп, анын ордуна көлөмү боюнча бирдей жерди Кыргызстанга берүү тууралуу 2018-жылы 7-августта кыргыз-өзбек чек арасын делимитациялоо жана демаркациялоо боюнча сүйлөшүүлөр учурунда макулдашылып, ага 2022-жылы кол коюлган. 2024-жылы 1-апрелде Министрлер кабинетинин төрагасы А. Жапаров Барак эксклавынын тургундарын Кыргызстанга көчүрүүнү аяктоо боюнча буйрукка кол койгон.<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%98%D0%A1%D0%90%D0%95%D0%92_%D0%9A%D1%83%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B8%D0%BD&diff=81086 2026-06-05T02:27:26Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;ИСАЕВ&lt;/b&gt; Кусейин (24. 04. 1937, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[Ысык-Көл району]], [[БОСТЕРИ|Бостери айылы]] – 31. 03. 2023, [[БИШКЕК|Бишкек шаары]]) – социо&amp;shy;лог, экономика илимдеринин кандидаты (1967), фило&amp;shy;софия илимдеринин доктору (1983). Кыргыз Республикасынын билим бе&amp;shy;рүүгө эмгек сиңирген кызматкери (2006). 1961-жылы [[Кыргыз Мамлекеттик университети]]нин экономика факультетин бүтүргөн. 1961–1962-жылдарда ошол эле жерде окутуучу, улук окутуучу, 1964–1967-жылдары Москва шаарындагы [[СССР Илимдер академиясы]]нын Экономика институнун аспиранты, 1969–1987-жылдарда Фрунзе шаарындагы [[Полтехникалык институт]]та илимий коммунизм кафедрасынын башчысы, 1987–1994-жылдары ошол эле жерде профессор, 1994–1999-жылдары Бишкек шаарынын [[Гуманитардык университети]]нде декан, 1999–2002-жылдарда [[Орто Азия]]дагы Америка университетинде профессор, 2002-жылдан Кыргыз-Түрк «Манас» ун&amp;shy;иверситетинде профессор. 20дан ашык илимий эмгектин, 250гө жа&amp;shy;кын илимий макалалардын автору. Илимий-изилдөөлөрү кыр&amp;shy;гыз коомунун социалдык маселелерине арналган. КРдин социологдор коомунун төрагасы (1991), эл аралык социологдор ассоциациясынын мүчөсү (1998), Түрк дүйнөсүнүн социология ынтымакташ&amp;shy;тыгынын вице-президенти (2003). «Ардак Белги&amp;shy;си» ордени менен сыйланган.<br /> <br /> Эмг.: Бүгүнкү мээнет, эртеңки дөөлөт. Б., 1999; Моя свобода – моя гордость. Б., 2001; Народона&amp;shy;селение: качество жизни и здоровье. Б., 2003; 2005- жыл – Кыргызстандын кайра жаңылануусунун башаты. Б., 2005.<br /> [[Категория:3-том, 607-672 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%98%D0%A1%D0%90%D0%95%D0%92_%D0%9A%D1%83%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B8%D0%BD&diff=81085 2026-06-05T02:27:14Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;ИСАЕВ&lt;/b&gt; Кусейин (24. 04. 1937, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[Ысык-Көл району]], [[БОСТЕРИ|Бостери айылы]] – 31. 03. 2023, [[БИШКЕК|Бишкек шаары]]) – социо&amp;shy;лог, экономика илимдеринин кандидаты (1967), фило&amp;shy;софия илимдеринин доктору (1983). Кыргыз Республикасынын билим бе&amp;shy;рүүгө эмгек сиңирген кызматкери (2006). 1961-жылы [[Кыргыз Мамлекеттик университети]]нин экономика факультетин бүтүргөн. 1961–1962-жылдарда ошол эле жерде окутуучу, улук окутуучу, 1964–1967-жылдары Москва шаарындагы [[СССР Илимдер академиясы]]нын Экономика институнун аспиранты, 1969–1987-жылдарда [[Фрунзе шаары]]ндагы [[Полтехникалык институт]]та илимий коммунизм кафедрасынын башчысы, 1987–1994-жылдары ошол эле жерде профессор, 1994–1999-жылдары Бишкек шаарынын [[Гуманитардык университети]]нде декан, 1999–2002-жылдарда [[Орто Азия]]дагы Америка университетинде профессор, 2002-жылдан Кыргыз-Түрк «Манас» ун&amp;shy;иверситетинде профессор. 20дан ашык илимий эмгектин, 250гө жа&amp;shy;кын илимий макалалардын автору. Илимий-изилдөөлөрү кыр&amp;shy;гыз коомунун социалдык маселелерине арналган. КРдин социологдор коомунун төрагасы (1991), эл аралык социологдор ассоциациясынын мүчөсү (1998), Түрк дүйнөсүнүн социология ынтымакташ&amp;shy;тыгынын вице-президенти (2003). «Ардак Белги&amp;shy;си» ордени менен сыйланган.<br /> <br /> Эмг.: Бүгүнкү мээнет, эртеңки дөөлөт. Б., 1999; Моя свобода – моя гордость. Б., 2001; Народона&amp;shy;селение: качество жизни и здоровье. Б., 2003; 2005- жыл – Кыргызстандын кайра жаңылануусунун башаты. Б., 2005.<br /> [[Категория:3-том, 607-672 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%98%D0%A1%D0%9B%D0%90%D0%9C%D0%9E%D0%92_%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&diff=81084 2026-06-05T02:25:03Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;ИСЛА&amp;#769;МОВ&lt;/b&gt; Юрий Верикович [05. 04. 1968, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[Ош облусу]], [[Ленин району]], [[АРСТАНБАП|Арс&amp;shy;танбап]] айылы (азыр&amp;shy;кы [[ЖАЛАЛ-АБАД ОБЛУСУ|Жалал-Абад облусу]], [[БАЗАР-КОРГОН РАЙОНУ|Базар-Коргон району]])] – 31. 10. 1987, [[АФГАНСТАН|Афганстан Демократиялык Республикасы]], Забул провинциясы, Дури-Шахжой кыштагы (сөөгү<br /> [[Файл:23476 900.jpg|alt=и|left|thumb|198x198px]]<br /> [[Россия Федерациясы]]нын, Свердлов облусунда&amp;shy;гы, Талица шаарына коюлган] – жоокер-интернационалист, кенже сержант, Советтер Союзунун Баатыры (03. 03.1988). 5-класска чейин Мичурин атындагы мектеп&amp;shy;те (Арстанбаб айылы) оку&amp;shy;п, башталгыч мектепти аяктагандан кийин Свердлов облусунун Талица шаарындагы № 55 орто мектепте орто билим алган. 1985-жылы Урал токой-техникалык институтуна өтүп, 1986-жылы ноябрь айында Советтик Армиянын катары&amp;shy;на чакырылган. Афганстанда кызмат өтөп, 1987-жылы май айынан октябрь айына чейин 11 жолку жүрүшкө катышкан. Буктурмага кабылган жолдошторунун кутулуп кетишине шарт түзүп, акыркы огу калганча аты&amp;shy;шып, курчап алган душмандарды өзү менен кошо жок кылган. Өлгөндөн кийин Алтын жылдыз (№ 11570) жана Ленин ордени, ошондой эле «Каармандыгы үчүн» медалы менен сыйланган. Анын ысмы Артанбап айындагы № 34 мектепке берилип, Талица шаарына эстелиги тургузулган.<br /> <br /> Ад.: Север А., Колпакиди А. «Спецназ ГРУ»: самая полная энциклопедия М., 2008. <br /> [[Категория:3-том, 607-672 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%98%D0%A1%D0%9C%D0%90%D0%98%D0%9B%D0%9E%D0%92_%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B8%D0%BD&diff=81083 2026-06-05T02:23:05Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;ИСМАИЛОВ&lt;/b&gt; Асейин (10. 03. 1937, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[ЖЕТИ-ӨГҮЗ РАЙОНУ|Жети-Өгүз району]], [[БАРСКООН|Барскоон айылы]] – 22. 02. 2008, [[БИШКЕК|Бишкек шаары]]) – философ, философия илимдеринин доктору (1984), профессор (1989). [[Кыргыз Республикасы]]нын билим берүүсүнө эмгек сиңирген кызматкер (2001). [[Кыргыз Мамлекеттик университети]]н (1961), [[СССР Илимдер академиясы]]нын философия институтунун аспирантурасын бүтүргөн (1973). 1968–1969-жылдарда КМУнун философия кафедрасында окутуучу, 1974–1976-жылдарда Н. Э. Бау&amp;shy;ман атындагы Москва Мамлекеттик Техникалык университетинде, ошол эле учурда Н. Э. [[Циолковский|Циол&amp;shy;ковский]] атындагы авиациялык техникалык институтунда окутуучу, 1976–1985-жылдарда [[Москва шаары]]ндагы [[РСФСР]] эл агартуу министрлигинин улуттук мектептер боюнча илимий изилдөө институтунда кызматкер, 1978–1981-жылдарда Моңгол мамлекеттик университетинде профессор-кон&amp;shy;сультант, 1987–1991-жылдарда СССР элге билим берүү мамлекеттик комитетинин жогорку мектебинин жаштарга патриоттук жана интернационалдык тарбия берүүнүн диалектикасы илим-изилдөө лабораториясынын, 1987-жылдан КМУнун философия кафедрасынын башчысы болуп иштеген. 170тен ашуун илимий эм&amp;shy;гектин (анын ичинде 10 монография) автору. Эмгектери негизинен улуттар ортосундагы мамилелерге жана философиялык, социологиялык талдоонун объектиси ката&amp;shy;ры турмуш-тиричилик чөйрөсү менен өндүрүштөн сырткары мамилелерди изилдөөгө арналган.<br /> <br /> Эмг.: Кыргыз элинин тарыхынын философиясы, Б., 2004; Философия духа кыргызского народа, Б., 2002; Философия истории кыргызского народа. Б., 2004.<br /> [[Категория:3-том, 607-672 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%98%D0%A1%D0%90%D0%95%D0%92%D0%90_%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0&diff=81082 2026-06-05T02:21:24Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;ИСАЕВА&lt;/b&gt; Клара Асангазиевна (16. 05. 1960, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[Пржевальск шаары]]) – юридика илимдеринин доктору (2002). Милициянын полковниги (1980). СССР Ички Иштер министрлигинин Волгоград шаарындагы жогорку мектебин (1986), [[Россия Федерациясы]]нын Ички Иштер министрлигинин академиясын (1996) бүткөн. 1980–2003-жылдарда ички иштер органдарында иште&amp;shy;ген. Кыргыз Мамлекеттик юридика академиясында де&amp;shy;кан, окуу-инспекция башкармалыгынын (2003–2006), саясий билим берүү башкармалыгынын (2006–2008) начальниги, [[Кыргыз Улуттук университети]]нде окуу-методикалык иштер боюнча проректор (2006–2008), 2008-жылдан [[КЫРГЫЗ-РОССИЯ СЛАВЯН УНИВЕРСИТЕТИ|Кыргыз-Россия Славян университети]]нин юридика факультетинде жана КУУнун юриди&amp;shy;ка институтунда профессор. Кылмыш жана кылмыш-про&amp;shy;цессуалдык кодекстеринин долбоорлорун иштеп чыгууга катышкан. 1998–2001-жылдарда Кыргыз Республикасында [[БИРИККЕН УЛУТТАР УЮМУ (БУУ)|Бириккен Улуттар уюму]]нун (БУУ) Өнүктүрүү Программасынын (БУУӨП) уюшулган кылмыштуулук менен күрөшүү про&amp;shy;блемалары боюнча укук коргоо органдары менен бир&amp;shy;дикте социологиялык изилдөөлөрдү жүргүзүүгө [[ЕВРОПАДАГЫ КООПСУЗДУК ЖАНА КЫЗМАТТАШТЫК БОЮНЧА УЮМ (ЕККУ)|Европадагы Коопсуздук жана Кызматташтык уюму]]нун (ЕККУ) «Аялдарга жана балдарга карата зомбулукту болтурбоо» ж. б. эл аралык долбоорлоруна ка&amp;shy;тышкан. Кыргыз улуттук аттестациялоо комис&amp;shy;сиясынын эксперттик кеңешинин төрагасынын орун басары жана юриспруденция боюнча эксперт&amp;shy;тик комиссиянын мүчөсү (2009). Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнүн отличниги (1994). Ок атуу боюнча спорт чебери (1998). 50дөй илимий эмгектин (анын ичинде 2 моно&amp;shy;графия) автору.<br /> <br /> Эмг.: Проблемы криминалистического обеспечения преступлений в сфере экономической деятельности. Б., 2002.<br /> [[Категория:3-том, 607-672 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%98%D0%A1%D0%90%D0%9A%D0%95%D0%95%D0%92_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BB%D1%8B&diff=81081 2026-06-05T02:19:29Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;ИСАКЕЕВ&lt;/b&gt; '''Баялы Дыйканбаевич''' [1897, [[Россия империясы]], [[Түркстан генерал-губернаторлугу]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу обулусу]], [[Пишпек уезди]] (азыркы [[КОЧКОР РАЙОНУ|Кочкор району]]), Үкөк өрөөнү – 08. 11. 1937, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[БИШКЕК|Фрунзе шаары]]] – партиялык жана мамлекеттик ишмер; [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргызстан]]&amp;shy;дын алгачкы [[КОНСТИТУЦИЯ|Конституция]]сынын авторлору<br /> <br /> [[File:ИСАКЕЕВ 147.png | thumb | none]]жана улуттук мамлекет&amp;shy;ти негиздөөчү, ошондой эле «Ма&amp;shy;нас» эпосун орус тилине ко&amp;shy;торуунун алгачкы демил&amp;shy;гечилеринин бири. [[Нарын]] шаарындагы орус-жергиликтүү мектеп-&amp;shy;интернатын (1916), [[Ташкент|Ташкент&amp;shy;]]теги [[Орто Азия]] коммунист&amp;shy;тик университетин (1923), Москва&amp;shy;дагы ВКП(б) БКнын ал&amp;shy;дындагы партиялык мектепти (1926) бүтүргөн. 1917–1920-жылдарда Кум-Бел-Арал жана [[Орто-Токой]] менчик почта [[бекет]]теринде күзөтчү, киречи, бекет башчысы, 1920–1921-жылдарда Үчүкө (Кочкор) болуштугунун атка&amp;shy;руу комитетинин, 1921–1923-жылдарда Нарын уезддик партия комитетинин, 1924–1925-жылдарда [[Түркстан АССР]] КП(б) Леп&amp;shy;си жана Каракол уезддик шааркомунун, 1926–1927-жылдарда [[КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯ СОВЕТТИК СОЦИАЛИСТТИК РЕСПУБЛИКАСЫ (КАССР)|Кыргыз АССР]] КП(б) Каракол округдук комитетинин бөлүм башчысы, 1927–1928-жылдарда «[[Кызыл Кыргызстан|Кызыл Кыр&amp;shy;гызстан]]» гезитинин жооптуу редактору, 1928–1929-жылдарда ВКП(б) Кыргыз обкомунун бөлүм башчы&amp;shy;сы, 1929–1930-жылдарда Кыргыз АССР жер иштер комис&amp;shy;сары, 1930–1933-жылдарда ВКП(б) Кыргыз өкмөтүнүн баш&amp;shy;чысы, 1933–1937-жылдарда Кыргыз ССР (адегенде АССР) ЭКСтин төрагасы. Кыргыз АССР БАКка (1928– 1937), [[СССР улуттар совети]]не (1931–1935), [[СССР БАК]]ка жана анын Президиумуна (1935–1937) мүчө. ВКП(б) БКнын 17-съездинин жана СССР Совети&amp;shy;нин атайын чакырылган 6-, 7-, 8-съезддеринин делегаты. 1937-жылдарда улутчул-контрреволюциячыл топ&amp;shy;тун катышуучусу деген жалаа менен камалган жана атуу жазасына тартылган. 1957-жылы акталып, сөөгү 1991‑жылы ариет‑аза күтүү салты менен кайрадан [[АТА БЕЙИТ|Ата Бейит]] көрүстөнүнө коюлган. Бишкек шаарында эстелиги орнотулуп, ысмы борбордун бир көчөсүнө жана Кочкор районунун бир айылына ыйгарылган.<br /> &lt;p align='right'&gt;&lt;i type='author'&gt;А. Түркмөнов.&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;<br /> [[Категория:3-том, 607-672 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%9E%D0%A7%D0%9A%D0%9E%D0%A0_%D0%A0%D0%90%D0%99%D0%9E%D0%9D%D0%A3&diff=81080 2026-06-05T02:16:54Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;КОЧКОР РАЙОНУ&lt;/b&gt; – азыркы [[Нарын облусу]]ндагы административдик-аймактык бирдик. Алгач Тянь-Шань облусунун курамында 1930-жылы уюшулган. Түндүгүнөн [[Чүй]], [[Ысык-Ата]], түндүк-батышынан жана батышынан [[ЖУМГАЛ РАЙОНУ|Жумгал]], түштүгүнөн [[Нарын]], чыгышынан жана түндүк-чыгышынан [[Тоң]] райондору менен чектешет. Аянты 6,4 миң &lt;i&gt;км&lt;/i&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Калкы 58,3 миң (2009). Ра&amp;shy;йондун аймагында 11 айыл өкмөтү, 31 кыштак бар. Борбору – Кочкор кыштагы.<br /> <br /> Этимологиясы: жергиликтүү элдин ырастоолору боюнча Кочкор кыштагы XX кылымдын 30-жылдарынан мурун Кара-Коо (айтылышы Карагоо) деп аталып келген. Географиялык [[топоним]] катары алгач байыркы түрк дооруна таандык [[руника]]лык эстеликтеринде «Йарыш» деген аталыш менен белгилүү болгон (кара: [[КОЧКОР РУН ЖАЗУУЛАРЫ|Кочкор рун жазуулары]]). Ал эми өрөөндүн «Кочкор» деген аталышы соңку орто кылымдарга тиешелүү жазма маалыматтарында (мис., [[Тарих-и Рашиди]]) кезигет. Айрым изилдөөчүлөрдүн пикиринде бул топоним моңгол тилиндеги «хотгор» (айлана-тегерегин тоолор курчап, орто чени жазы тарткан ойдуң жер) деген сөздүн фонетикалык жагынан өзгөртүлүп айтылышы болуп эсептелет. Кочкор өрөөнүнүн орографиялык түзүлүшү да дал ушундай көрүнүшкө толук ылайык келет. Мындан тышкары райондун борбордунан [[Ысык-Көл көлү]]нүн тушуна чейинки [[Чүй суусу]] Кочкор суусу деп аталат. <br /> <br /> Район Ички Теңир-Тоодо жайгашкан. Көп бөлүгүн &lt;i&gt;Кочкор өрөөнү&lt;/i&gt; ээлейт. Жери тоолуу. Түн. тарабында &lt;i&gt;Кыргыз Ала-Тоосу&lt;/i&gt; (бийикт. 4000 &lt;i&gt;м&lt;/i&gt;ге<br /> чейин), батышында Жумгал, түштүгүндө Соң- Көл, Боор-Албас тоолору, алардын арасында бийик тоолуу Кочкор, Кара-Кужур ж-а Соң-Көл<br /> өрөөндөрү жатат. Кен байлыктардан таш туз&amp;shy;дун, нефелиндүү сиениттин &lt;i&gt;(Сандык кени)&lt;/i&gt; ж-а табигый курулуш материалдарынын кендери бар. Климаты континенттик. Январдын орт.<br /> темп-расы –10°С, июлдуку 16,5°С (Кара-Кужур&amp;shy;да январдыкы –12°С, июлдуку 16°С). Жылдык<br /> жаан-чачыны Кочкор өрөөнүндө 190–200 &lt;i&gt;мм&lt;/i&gt;, тоолордо ж-а Кара-Кужурда 400–500 &lt;i&gt;мм&lt;/i&gt;. Ири<br /> суулары: Кочкор, Жоон-Арык (куймалары: Сөөк, Каракол, Төлөк, Кара-Кужур). Ири көлү<br /> – Соң-Көл; андан башка бир нече майда көл бар.&lt;br&gt;<br /> Райондун аймагында &lt;i&gt;Орто-Токой суу сактагы&amp;shy;чы&lt;/i&gt; жайгашкан. Жарым чөлдүү. Кочкор ж-а Кара-Кужур өрөөндөрүнө боз, тоолоруна күрөң топурак мүнөздүү. Өсүмдүктөрдөн чий, шыбак, эрмен, ак кылкан, каз таңдай, буудайык, ши&amp;shy;мүүр, бетеге, козу кулак, доңуз сырты, арча ж. б. басымдуу. Өрөөндөрдөгү суу жээктеринде саздуу шалбаа, айрым жерде тал токойлору кез&amp;shy;дешет. Аймагында Кочкор мамл. зоология за&amp;shy;казниги бар (к. &lt;i&gt;Кочкор өрөөнү, Кара-Кужур<br /> өрөөнү&lt;/i&gt;).<br /> Калкы көп улуттуу, негизинен кыргыз (98,0%), о. эле орус, өзбек, дуңган, уйгур ж. б. жашайт. Орт. жыштыгы 1 &lt;i&gt;км&lt;/i&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;ге 8 киши.&lt;br&gt;<br /> Райондо мал чарбасы өнүккөн. Негизги тар-<br /> <br /> [[File:КОЧКОР РАЙОНУ42.png | thumb | none]]<br /> <br /> <br /> <br /> магы – уяң жүндүү кой асыроо, о. эле эт багы&amp;shy;тындагы уй чарбасы. Райондо 2002-ж. 265 фер&amp;shy;мердик, 668 дыйкан, 47 жамааттык чарбалар, Кочкор асыл-тукум кой өстүрүү з-ду, Соң-Көл<br /> «Асыл мал» з-ду, «Теңдик» үрөнчүлүк, «Соң-Көл<br /> балыгы» чарбалары иштеген. «Агрохим» АК 1980-ж. а. ч. бирикмеси катары түзүлүп (1995- жылдан АК), дыйкан чарбаларына жер айдоо, эгин себүү, жыйноо, жер семирткич чачуу ж. б. кызматтарды көрсөтөт. Райондо 172767 кой, эч&amp;shy;ки, 24871 уй (а. и. сааны 15,6 миң), 16573 жыл&amp;shy;кы болгон. А. ч-га жарактуу жери 480,6 миң &lt;i&gt;га&lt;/i&gt;, а. и. 29,7 миң &lt;i&gt;га&lt;/i&gt;сы айдоо, 448,2 миң &lt;i&gt;га&lt;/i&gt;сы жа&amp;shy;йыт болгон. Дан эгиндери 15 миң &lt;i&gt;га&lt;/i&gt;, тоют өсүм&amp;shy;дүктөрү 11,7 миң &lt;i&gt;га,&lt;/i&gt; картөшкө 2500 &lt;i&gt;га,&lt;/i&gt; жашыл&amp;shy;ча 450 &lt;i&gt;га&lt;/i&gt;. «Чоң-Туз» туз шахтасы, турмуш-ти&amp;shy;ричилик кызматынын бөлүмдөрү, тамак-аш,<br /> ө. ж. соода, ж. б. ишканалары бар. Райондун аймагы аркылуу Бишкек – Балыкчы – Нарын, Балыкчы – Кочкор – Чаек – Миң-Куш автомо&amp;shy;биль жолдору өтөт.&lt;br&gt;<br /> Райондо № 15-кесиптик лицей (700 окуучу, 77 инженер-пед. кадр), 29 жалпы билим берүүчү (а. и. 27 орто, 2 башталгыч) мектепте 13 313 окуучу билим алып, 1120 мугалим эмгектенген. Он беш мектепте компьютер класстары, 6 мек&amp;shy;тепте 5 гимназия, 1 лицей класстары, 6 бала бакча (анда 265 бала тарбияланат) бар. Спорт (536 окуучу), муз., жатак, менчик мектептер, 28 китепкана, 11 мад-т үйү, 9 клуб, борб. ра&amp;shy;йондук, 5 участкалык оорукана, 9 диспансер,<br /> 17 ФАП, санитария-эпидемиол. станция, 14 үй&amp;shy;бүлөлүк дарыгерлер тобу иштейт (2001). Район&amp;shy;дук «Эмгек Туусу» гезити чыгат. Кочкор кыш&amp;shy;нда тарыхый-жер таануу музейи бар. Райондун аймагында &lt;i&gt;Кочкор шаар чалдыбары,&lt;/i&gt; Туура-Суу коргону ж-а оймо-чиймелери, Алтын-Булак аска бетиндеги сүрөттөр сакталган.<br /> <br /> Ад.: Исаев Д. Жер-суу аттарынын сыры (Загадки географических названий). Ф., 1977; Кляшторный С. Г. Древнетюркские рунические надписи на Центральном Тянь-Шане. //Суяб. Ак-Бешим. Археологические экспедиции Государственного Эрмитажа. СПб., 2002; Солтоноев Б. Кыргыз тарыхы. Б., 2003.<br /> [[Категория:4-том,_453-496_бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%98%D0%A1%D0%90%D0%9A%D0%9E%D0%92_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B8%D0%BB&diff=81079 2026-06-05T02:12:42Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;ИСАКОВ&lt;/b&gt; Исмаил (10. 06. 1950, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[Ош облусу]], [[АЛАЙ РАЙОНУ|Алай району]], [[Сопу-Коргон айылы]]) – генерал-лей&amp;shy;тенант (2005). [[Ташкент шаары]]ндагы жогорку жалпы аскер&amp;shy;дик командалык окуу жа&amp;shy;йын (1973), Марксизм-лени&amp;shy;низм университетин ([[ВЕНГРИЯ|Венгрия]], 1978), М. В. Фрунзе атындагы ас&amp;shy;кер академиясын (1984), «Выстрел» жогорку офицер&amp;shy;дик курсун (1989), [[Россия Федерациясы]] Ку&amp;shy;ралдуу Күчтөрүнүн Башкы штабынын аскер академия&amp;shy;сын (1996), гуманитардык укуктук эл аралык институтту (Италия, 1998) бүтүргөн.<br /> <br /> [[File:ИСАКОВ 349.png | thumb | none]]<br /> 1973–1976-жылдары мотоаткычтар взводунун команди&amp;shy;ри, 1976–1978-жылдары аскерлердин түштүк тобунда рота командири (Венгрия), 1978–1981-жылдары рота коман&amp;shy;дири, штаб башчысы-мотоаткычтар батальону&amp;shy;нун командиринин орун басары, батальон ко&amp;shy;мандири, 1984–1992-жылдары полк, база, дивизия штаб&amp;shy;дарынын жана полк командиринин башчысы, 1992–1994-жылдары [[Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрү]]нүн Баш&amp;shy;кы штабынын күжүрмөн даярдык башкармалы&amp;shy;гынын башчысы, 1994–1999-жылдары Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн Башкы штабынын башчысы – Кор&amp;shy;гоо министринин биринчи орун басары, 2005–2008-жылдары Кыргыз Республикасынын Коргоо министри, 2008-жылдын ок&amp;shy;тябрь айына чейин [[Кыргыз Республикасынын Коопсуздук кеңеши]]&amp;shy;нин катчысы. 2009-жылы оппозициялык ишмердүүлүгүнө байланыштуу жасалма кылмыш иши козголуп, анын негизинде 2010-жылы Бишкек гарнизонунун Аскердик соту И. Исаковду «генерал-лейтенант» аскердик наамынан ажыратып, 8 жылга күчөтүлгөн тартиптеги түзөтүү колониясында жаза өтөө тууралуу өкүм чыгарган. 2010-жылдын 7-апрелиндеги элдик революция учурунда түрмөдөн бошотулуп, [[Кыргыз Республикасынын Убактылуу өкмөтү]]нүн мүчөсү; Кыргыз Республикасынын Коргоо министринин милдетин аткаруу&amp;shy;чу болуп дайындалган. 2010-жылы 15-апрелде Кыргыз Республикасынын Аскердик сотунун кылмыш иштери боюнча коллегиясы аны толук актап, «генерал-лейтенант» наамын калыбына келтирген. 2010-жылы май – июль айларында Кыргыз Республикасынын Убактылуу өкмөтүнүн Ош, Жалал-Абад жана Баткен облустары боюнча коомдук-саясий жана экономикалык кырдаалды жөнгө салуу маселелери боюнча атайын өкүлүнүн милдетин аткарган. [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши]]нин депутаты (2000–2005; 2010-2012). Аскерлерди даярдоо боюнча бир нече окуу куралдарынын жана методикалык сунуштардын автору. 2- (2011) жана 3-даражадагы (2018) Манас ордени ж.б. медалдар менен сыйланган. <br /> [[Категория:3-том, 607-672 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%98%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B8%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD&diff=81078 2026-06-05T02:11:06Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;ИСАНОВ&lt;/b&gt; Насирдин [07. 11. 1943, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[ЖАЛАЛ-АБАД ОБЛУСУ|Жалал-Абад облусу]], Ленин (азыркы [[Ноокен|Ноо&amp;shy;кен]]) району, [[КӨК-БЕЛ|Көк-Бел айылы]] – 29. 11. 1991, Жа&amp;shy;лал-Абад облусу, [[КОЧКОР-АТА|Кочкор-Ата шаары]], сөөгү [[БИШКЕК|Бишкек]]&amp;shy;ке коюлган] – коомдук-мамлекеттик ишмер. [[Москва шаары]]ндагы<br /> <br /> [[File:ИСАНОВ52.png | thumb | none]]инженердик-курулуш институтун (1965), [[АЛМАТЫ|Алматы]] жогорку партиялык мек&amp;shy;тебин (1975) бүтүргөн. Мос&amp;shy;ква курулуш трестинде жу&amp;shy;мушчу (1960–1961), «Ош шаар курулуш» трестинде прораб, башкы инженер (1965–70), [[КЫРГЫЗСТАН КОММУНИСТТИК ПАРТИЯСЫ (ККП)|Кыргызстан КП]] Ош обкомунун курулуш бөлүмүндө инс&amp;shy;труктор (1970–1974), «Нарын суу энергия курулуш» баш&amp;shy;кармасында парткомдун секретары (1974–1976). Кыргызстан КП БКнын шаардык чарба жана курулуш бөлүмүндө бөлүм башчынын орун басары, бөлүм башчы (1976), Кыргыз ССРи&amp;shy;нин мамлекеттик курулуш комитетинин төрагасынын орун басары (1983–1986), Кыргыз ССРинин курулуш министри (1986–88), [[Ысык-Көл]] облустук советинин аткаруу комитетинин төрагасы (1988–1990), [[Кыргыз Республиккасы]]нын вице-президенти (1990–1991), Премьер-ми&amp;shy;нистри (1991). СССР инженердик академиясынын ака&amp;shy;демиги (1991). [[Кыргыз ССР Жогорку Совети]]нин 3 жолку депутаты (1980, 1985, 1990). Эмгек Кы&amp;shy;зыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери менен сый&amp;shy;ланган. Эгемендүү Кыргызстандын алгачкы Премьер-&amp;shy;министри катары анын экономикасын кайра жөнгө салууда чоң салым кошкон. Бишкек шаарынын бир көчөсүнө, [[Кыргыз Мамлекеттик Курулуш, Транспорт жана Архитектура университети]]не (КМКТАУ) ысмы ыйга&amp;shy;рылып, [[Эркиндик бульвары]]на эстелиги орно&amp;shy;тулган.<br /> [[Категория:3-том, 607-672 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9C%D0%91%D0%95%D0%9A%D0%9E%D0%92_%D0%90%D0%B4%D0%B5%D0%BD&diff=81077 2026-06-05T01:59:52Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;ИСТАМБЕКОВ&lt;/b&gt; Аден Бекембаевич [03. 07. 1903, [[Россия империясы]], Түркстан генерал-губернаторлугу, [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу облусу]], [[Пржевальск]] уезди, [[ИЧКЕ-ЖЕРГЕЗ|Ичке-Жергез]] кыштагы (азыркы [[Ысык-Көл облусу]], [[АК-СУУ РАЙОНУ|Ак-Суу району]]) – 09. 01. 1939, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[БИШКЕК|Фрунзе шаары]]] – аскердик жана коомдук иш&amp;shy;мер, подполковник, респ&amp;shy;убликанын алгачкы аскер комис&amp;shy;сары.<br /> <br /> [[File:ИСТАМБЕКОВ94.png | thumb | none]]<br /> Ата-энеси менен бирге 1906–1913-жылдарда Иркутскиде сүргүндө жүргөндө атасы Бекембай оорудан кайтыш болуп (1911), энеси Үмүт уулу Аденди ээрчитип алып, эки жылда [[Ысык-Көл]]гө кайтып келишкен. Алгач диний мектептен сабатын ачкан жана 1916-жылы [[Үркүн]]дө [[КЫТАЙ Эл Республикасы|Кытай]]га барып, 1917-жылы кайра келген. 1918–1921-жылдары [[КАРАКОЛ (Ысык-Көл облусундагы шаар)|Каракол]]догу башталгыч мектепти аяктагандан кийин [[Ташкент]] шаарындагы аскер окуу жайындагы командирлерди даярдоочу атайын курсун (1922), [[Москва]]дагы аскер педагогикалык жогорку мектебин (1927), САГУнун тарых факультетин, [[Ленинград|Ле&amp;shy;нинград]]дагы аскер тактика&amp;shy;сын окутуучуларынын кур&amp;shy;сун, Москвадагы В. И. [[Ленин|Ле&amp;shy;нин]] атындагы саясий академия&amp;shy;ны (1937) бүтүргөн. 1922–19824-жылдарда 813- (өзгөчө) ротанын коман&amp;shy;диринин жардамчысы, командири, 1924–1931-жылдарда Ташкенттеги В. И. Ленин атындагы жогорку аскер мектебинде взводдун командири, инструктор, со&amp;shy;гуш тактикасын үйрөтүү боюнча окутуучу, окуу бөлүмүнүн башчысынын жардамчысы, партком&amp;shy;дун жооптуу секретары, 1931–1932-жылдарда Орто Азия ас&amp;shy;кер округунун атчандар мектебинде окуу бөлү&amp;shy;мүнүн начальнигинин жардамчысы, 1932–1933-жылдарда парткомдун жооптуу секретары, 1933–1936-жылдарда ка&amp;shy;зак атчандар полкунун командиринин саясий иштер боюнча жардамчысы, 1936–1937-жылдарда 53-кыргыз атчандар полкунун аскер комиссары, 1936–1937-жылдарда [[Фергана]] тоо атчандар дивизиясынын саясий бөлүмүнүн башчысы, 1937-жылдын март айы&amp;shy;нан полктун командири болуп иштеген. [[КЫРГЫЗСТАН КОММУНИСТТИК ПАРТИЯСЫ (ККП)|Кыргызстан КП]](б) БКнын мүчөсү, Фрунзе шаарко&amp;shy;мунун бюро мүчөсү (1937). 1937-жылы декабрда бур&amp;shy;жуазиялык улутчул деген жалаа менен камакка алынган. 1939-жылы СССРдин коргоо министринин (К. [[ВОРОШИЛОВ|Ворошилов]]) кийлигишүүсү менен акталып, камактан бошотулган. Бирок көп өтпөй көз жумган. 1958-жылы толук ак&amp;shy;талган. Ак-Суу райондук кеңешинин 1992-жылы 4-августта чечими менен А. Истамбековдун ысымы Ичке-Жергез мектебине берилген.<br /> <br /> Ад.: Тунтеев Н. С. Красные кавалеристы Кыргызстана. Б., 1994.<br /> [[Категория:3-том, 607-672 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%98%D0%A8%D0%98%D0%9C%D0%9E%D0%92&diff=81076 2026-06-05T01:56:12Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;ИШИМОВ&lt;/b&gt; Бексултан Бекмолдоевич [10. 08. 1947, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[ЖАЛАЛ-АБАД ОБЛУСУ|Жалал-Абад облусу]], [[Таш-Көмүр]] (азыркы [[Аксы]]) району, [[Чарбак айылы]]] – милициянын генерал&amp;shy;-лейтенанты (1997); юридика илимдеринин доктору (2002), профессор (2001). Европа<br /> <br /> [[File:ИШИМОВ21.png | thumb | none]]<br /> укук академиясынын мүчөсү (Будапешт, 1999), Россия коргонуу, коопсуздук жана укук тартиби маселелери боюнча академиясынын акаде&amp;shy;миги (2002), [[Казакстан Республикасы]]нын ИИМ академиясынын профессору (2002). Кыргыз Мамлекеттик Дене Тарбия иститутун (1969), СССР Ички Иштер министрлигинин Кара&amp;shy;ганды жогорку мектебин (1980), КПСС БКнын Коом&amp;shy;дук Илимдер академиясынын аспирантурасын (1986), [[АКШ]]нын Остин шаарындагы университеттин (1996), Аскер-аба күчтөрүнүн борборунун атайын курсун (1998, Флорида штаты) бүтүргөн. 1971–1972-жылдарда Кыргыз ССР ИИМдин эмгек-түзөтүү колониясында от&amp;shy;ряд начальниги, 1972–1978-жылдарда инспектору, партко&amp;shy;мунун секретары, 1978–1988-жылдарда Кыргызстан КП БКда административдик органдар бөлүмүнүн инспектору, 1980– 1983-жылдарда Кыргызстан КП [[Талас]] обкомунун административдик орган&amp;shy;дар бөлүмүнүн башчысы, 1988–1989-жылдарда Кыргыз ССР ИИМде министрдин орун басары, 1989–1990-жылддарда Кыргызстан КП БКда мамлекеттик укук бөлүмүнүн башчы&amp;shy;сы, 1990–1995-жылдарда [[СССР Жогорку Совети]]нин Республика&amp;shy;лар Советинин мүчөсү, КМШнын парламент ара&amp;shy;лык комиссиясынын коргонуу жана коопсуздук комитетинин төрагасынын орун басары, Кыргыз Республикасынын [[ЖОГОРКУ КЕҢЕШ|Жо&amp;shy;горку Кеңеш]]инде мыйзам чыгаруу, адам укугун коргоо, улуттук коопсуздук жана кылмыштуулук менен күрөшүү боюнча комиссиянын төрагасы, 1995– 999-жылдарда [[Кыргыз Республикасынын Президенти]]нин жардамчысы, анын Жогорку Кеңештеги мыйзам чыгаруу жыйынындагы ыйгарым укуктуу өкүлү, КР Президентинин Ад&amp;shy;министрациясынын бөлүм башчысы, [[Кыргыз Республикасынын Коопсуздук кеңеши|Кыргыз Республикасынын Коопсуз&amp;shy;дук кеңеши]]нин катчысы, 2000–2008-жылдарда Э. Алиев атындагы [[Кыргыз Республикасынын Ички Иштер министрлигинин Академиясы]]нын начальниги болуп иштеген. Медалдар менен сыйланган.<br /> [[Категория:3-том, 673-784 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%90%D0%9A%D0%95%D0%95%D0%92_%D0%90%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%80&diff=81075 2026-06-05T01:54:46Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;КАКЕЕВ&lt;/b&gt; Аскар Чукутаевич (10. 12. 1935, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯ СОВЕТТИК СОЦИАЛИСТТИК РЕСПУБЛИКАСЫ (КАССР)|Кыргыз АССРи]], [[Чүй району]], [[КЕГЕТИ (Чүй районундагы кыштак)|Кегети кыштагы]] – 25. 04. 2021, Бишкек шаары) – коомдук жана мамлекеттик ишмер, философия илимдеринин доктору (1991), профессор (1993). [[К]][[ыргыз Республикуасынын Улуттук Илимдер академиясы]]нын (УИА) академиги (1993), КРдин илимге эмгек сиңирген ишмери (1995). КРдин илим жана техника жаатындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (2002). 1958-жылы [[Кыргыз Мамлекеттик университети]]н бүтүргөн. 1963–1968-жылдарда [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССР]] ИАда аспирантура бөлүмүнүн алдындагы философия кафедрасын&amp;shy;да окутуучу, улук окутуучу, 1965–1984-жылдарда [[Кыргыз Айыл Чарба институту]]нда (КАЧИ) <br /> <br /> [[File:КАКЕЕВ 1123.png | thumb | none]]<br /> кафедра башчысы, 1984–1988-жылдарда [[КЫРГЫЗСТАН КОММУНИСТТИК ПАРТИЯСЫ (ККП)|Кыргызстан КП]] БКда илим жана окуу жайлар бөлүмүнүн башчысынын орун басары, 1989–1992-жылдарда Кыргыз ССР ИАнын философия жана укук таануу институтунун директору, 1992–1993-жылдарда [[Кыргыз Республикасынын Президенти]]&amp;shy;нин аппаратынын жетекчи&amp;shy;си-мамкатчысы, 1993–98-жылдарда КР билим берүү, илим жана маданият министри, 1998–2000-жылдарда КР президентинин кеңешчиси, 2000–2005-жылдарда Кыргыз Улуттук университетинде ректор, 2005-жылдан [[КЫРГЫЗ-РОССИЯ СЛАВЯН УНИВЕРСИТЕТИ|Кыргыз-Россия Славян университети]]нде (КРСУ) профессор, кафедра башчысы болуп иштеген. 100дөн ашуун илимий эмгектин (анын ичинде 4 монография, 5 окуу китеп) автору. «Ардак Белгиси», 3-дара&amp;shy;жадагы Манас ордендери (2021) менен сыйланган.<br /> <br /> Эмг.: Кыргызстандын коомдук ойлоосунун тарыхын изилдөөнүн жаңы багыттары. Б., 1991; Азыркы Кыр&amp;shy;гызстан: ачык коомго карай. Дж. Соростун философиясы жөнүндө. Б., 1994; Кыргызстандагы философиялык ойлор. Б., 1995; Ордо оюну – Кыргыз мамлекетинин модели, үлгүсү, тоолор философиясы. Б., 2001.<br /> [[Категория:3-том, 673-784 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%94%D2%AE%D0%99%D0%A8%D3%A8%D0%91%D0%90%D0%95%D0%92_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA&diff=81074 2026-06-05T01:51:58Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''ДҮЙШӨБАЕВ''' Кеңешбек Асанбекович [08. 07. 1957, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], Фрунзе (азыркы [[Чүй]]) облусу, [[КЕМИН РАЙОНУ|Кемин району]], <br /> [[File:ДҮЙШӨБАЕВ 191.png | thumb | none]]Боролдой айы&amp;shy;лы] – милициянын генерал-майору (1997). СССР Ички Иштер министрлигинин Караганды жогорку мектебин (1978), СССР СССР Ички Иштер министрлигинин академия&amp;shy;сын (1987) бүтүргөн. 1978-жылы [[Ысык-Ата]] райондук ички иш&amp;shy;тер бөлүмүнүн тергөөчүсү, 1979–1985-жылдарда [[Кыргыз ССР Ички Иштер министрлиги]]нин тергөө башкарма&amp;shy;лыгында тергөөчү, улук тер&amp;shy;гөөчү, 1987–1993-жылдарда [[КОЧКОР РАЙОНУ|Кочкор]] райондук ички иштер бөлүмү&amp;shy;нүн начальнигинин орун ба&amp;shy;сары, 1993–1997-жылдарда Ысык-Көл (азыркы Балыкчы) шаардык, райондук ички иш&amp;shy;тер бөлүмдөрүнүн начальниги, 1997–2000-жылдарда Кыргыз Республикасынын Ички Иштер министрлигинин (ИИМ) башкы штабынын начальниги, 2000– 2001-жылдарда [[Кыргыз Республикасынын Улуттук коопсуздук министрлиги|Кыргыз Республикасынын Улуттук коопсуздук министрли&amp;shy;ги]]нин [[Ош облусу]] боюнча башкармалыгынын началь&amp;shy;ниги, 2001–2002-жылдарда Кыргыз Республикасынынын Ички Иштер министринин орун басары, ми&amp;shy;нистрдин милдетин аткаруучу, 2002–2004-жылдары [[БИШКЕК|Биш&amp;shy;кек]] шаардык ички иштер башкармалыгынын на&amp;shy;чальниги, Кыргыз Республикасынынын Ички Иштер министринин орун баса&amp;shy;ры, 2005-жылдын 23–25-мартында Кыргыз Республикасынынын Ички Иштер министри. 2005-жылы «Акыйкат жана Адилеттүүлүк» партиясын түзүп, аны жетектеген. 2010-жылдан [[Кыргыз Республикасынынын Улуттук Коопсуздук Мамлекеттик кызматы]]нын төрагасы, 2013–2015-жылдары [[Шанхай кызматташтык уюму]]нун (ШКУ) генералдык катчысынын орун басары болуп иштеген. 15. 10. 2020 – 27.10. 2020-жылы [[Кыргыз Республикасынын Коопсуздук кеңеш]]инин катчысы. Милициянын отлич&amp;shy;ниги. Медалдар менен сыйланган. <br /> [[Категория:3-том, 86-170 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%94%D2%AE%D0%99%D0%A8%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%95%D0%92&diff=81073 2026-06-05T01:49:49Z

<p>Турганбаев Элебай: Турганбаев Элебай moved page ДҮЙШЕМАЛИЕВ to ДҮЙШЕМАЛИЕВ Таштан</p> <hr /> <div>#REDIRECT [[ДҮЙШЕМАЛИЕВ Таштан]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%94%D2%AE%D0%99%D0%A8%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%95%D0%92_%D0%A2%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD&diff=81072 2026-06-05T01:49:49Z

<p>Турганбаев Элебай: Турганбаев Элебай moved page ДҮЙШЕМАЛИЕВ to ДҮЙШЕМАЛИЕВ Таштан</p> <hr /> <div>'''ДҮЙШЕМАЛИЕВ''' Таштан (23. 08. 1923, [[СССР]], [[РСФСР]], [[Түркстан АССРи]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу облусу]], [[Пишпек уезди]], [[Ысык-Ата]] болуштугу, Карагай-Булак айылы – 04. 05. 2009, [[БИШКЕК|Бишкек]], сөөгү Карагай-Булак айылына коюлган) – тарых илимдеринин доктору (1969), профессор (1972). 1950-жылы [[Кыргызстан Мамлекеттик педагогика институту]]н бүтүр&amp;shy;гөн. 1950–1972-жылдарда [[Кыргыз ССР Илимдер академиясы]]нын тарых ин&amp;shy;ститутунун кенже, улук илимий кызматкери, 1972–1983-жылдарда К. И. Скрябин атындагы [[Кыргыз Айыл Чарба институту]]нда (КАЧИ) КПСС тарыхы кафедрасынын профессору, 1983-жылдан Кыргыз ССР ИАнын тарых институтунда жетектөөчү илимий кызмат&amp;shy;кер. [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргызстан]]дын айыл чарбасын изилдөөгө багытталган 90го жакын (анын ичинде 8 монография) илимий эмгектин автору. <br /> <br /> Эмг.: Очерк истории коллективизации сельского хозяйства Киргизии. Ф., 1965; Развитие сельского хозяйства Киргизии (1951– 1965). Ф., 1991. <br /> [[Категория:3-том, 86-170 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%94%D2%AE%D0%99%D0%A8%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%95%D0%92_%D0%A2%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD&diff=81071 2026-06-05T01:49:35Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''ДҮЙШЕМАЛИЕВ''' Таштан (23. 08. 1923, [[СССР]], [[РСФСР]], [[Түркстан АССРи]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу облусу]], [[Пишпек уезди]], [[Ысык-Ата]] болуштугу, Карагай-Булак айылы – 04. 05. 2009, [[БИШКЕК|Бишкек]], сөөгү Карагай-Булак айылына коюлган) – тарых илимдеринин доктору (1969), профессор (1972). 1950-жылы [[Кыргызстан Мамлекеттик педагогика институту]]н бүтүр&amp;shy;гөн. 1950–1972-жылдарда [[Кыргыз ССР Илимдер академиясы]]нын тарых ин&amp;shy;ститутунун кенже, улук илимий кызматкери, 1972–1983-жылдарда К. И. Скрябин атындагы [[Кыргыз Айыл Чарба институту]]нда (КАЧИ) КПСС тарыхы кафедрасынын профессору, 1983-жылдан Кыргыз ССР ИАнын тарых институтунда жетектөөчү илимий кызмат&amp;shy;кер. [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргызстан]]дын айыл чарбасын изилдөөгө багытталган 90го жакын (анын ичинде 8 монография) илимий эмгектин автору. <br /> <br /> Эмг.: Очерк истории коллективизации сельского хозяйства Киргизии. Ф., 1965; Развитие сельского хозяйства Киргизии (1951– 1965). Ф., 1991. <br /> [[Категория:3-том, 86-170 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%94%D2%AE%D0%99%D0%A8%D0%95%D0%95%D0%92_%D0%AD%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA&diff=81070 2026-06-05T01:47:58Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''ДҮЙШЕЕВ''' Эсенбек [22. 06. 1941, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[Фрунзе облусу]], [[Ленинполь району]], Калинин (азыркы [[Ынтымак]]) айылы – 22. 12. 2021, [[БИШКЕК|Бишкек шаары]]] – партиялык жана мамлекеттик ишмер. 1963-жылы [[Кыргыз Айыл Чарба институту]]н (КАЧИ), 1984-жылы Алма-Ата жо&amp;shy;горку партиялык мектебин бүтүргөн. 1963–<br /> <br /> [[File:ДҮЙШЕЕВ90.png | thumb | none]]<br /> 1966-жылдарда Ленинполь (азыркы [[БАКАЙ-АТА РАЙОНУ|Бакай-Ата]]) районундагы Калинин атындагы колхоздо механик, башкы инженер, 1966–1975-жылдарда [[Совет]], [[Өзгөн]], [[Талас]] райондук «Кыргызайылчарбатехни&amp;shy;ка» бирикмесинде башкар&amp;shy;малыктын башчысы, 1975– 1979-жылдарда [[Кыргыз ССР Айыл Чарба министрлиги|Кыргыз ССР Айыл Чарба ми&amp;shy;нистрлиги]]нде механика жана электрлештирүү боюнча башкы башкармалыгынын башчысы, 1979–1980-жылдарда [[Кыргыз ССР Министрлер Совети|Кыр&amp;shy;гыз ССР Министрлер Совети]]нин алдындагы Иш башкармалыгында айыл чарба, суу чарба курулуш боюнча бөлүм башчы, 1980–1985-жылдарда партиянын [[Ысык-Көл]] райондук комитетинин, 1985–1988-жылдарда партиянын Та&amp;shy;лас обкомунун 1-секретары, 1988–1990-жылдарда Кыргыз ССРинин министри, Мамлекеттик агрардык өнөр жай комитети&amp;shy;нин төрагасынын 1-орун басары, 1990–1991-жылдарда Кыргыз ССР Министрлер Советинин төрагасы&amp;shy;нын 1-орун басары, Мамлекеттик агрардык өнөр жай комитети&amp;shy;нин төрагасы, 1991–1992-жылдарда Кыргыз Республикасынын мамлекеттик катчысы, 1992–1997-жылдарда чет элдик жардамдар боюнча өкмөттүк комиссиянын төрагасы, 1997–2004-жылдарда вице-президент, «Кыргызайылтехсервиз» акцио&amp;shy;нердик компаниясынын деректирлер кеңешинин төрагасы болуп иштеген. [[Кыргыз ССР Жогорку Совети|Кыргыз ССР Жогор&amp;shy;ку Совети]]нин 12-чакырылышынын депутаты (1985–1990). Эмгек Кы&amp;shy;зыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.<br /> [[Категория:3-том, 86-170 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%94%D2%AE%D0%99%D0%A8%D0%95%D0%95%D0%92_%D0%90%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA&diff=81069 2026-06-05T01:46:37Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''ДҮЙШЕЕВ''' '''Арстанбек''' (16. 09. 1932, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯ СОВЕТТИК СОЦИАЛИСТТИК РЕСПУБЛИКАСЫ (КАССР)|Кыргыз АССРи]], [[Фрунзе облусу]], [[КЕМИН РАЙОНУ|Кемин району]], [[КИЧИ КЕМИН (Кемин районундагы кыштак)|Кичи Кемин айылы]] – 30. 6. 2003, [[БИШКЕК|Бишкек]]) – мамлекеттик жана партиялык ишмер, КРдин айыл чарбасына эмгек сиңирген кызматкер (1992); ветеринария илимдеринин кандидаты (1970). 1954-жылы К. И. [[Скрябин атындагы Кыргызстан мамлекеттик айыл чарба институту|Скрябин атындагы Кыргыз Мамлекеттик Айыл Чарба институту]]н бүтүргөн. 1954–1957-жылдарда [[Ысык-Көл облусу]]ндагы [[Тоң району]]нун Тоң совхо&amp;shy;зунда башкы ветврач, 1957–1960-жылдарда [[Нарын облусу|Нарын облу&amp;shy;су]]ндагы [[ЖУМГАЛ РАЙОНУ|Жумгал району]]нун Жумгал совхозунда директор, 1960–1962-жылдарда [[КЫРГЫЗСТАН КОММУНИСТТИК ПАРТИЯСЫ (ККП)|Кыргызстан КП]] [[Совет]] рай&amp;shy;комунун секретары, Кыргызстан КП БКда жооптуу уюштуруучу, 1962–1968-жылдарда Кыргызстан КП [[Өзгөн]] райко&amp;shy;мунун 1-секретары, 1968–1971-жылдарда Кыргызстан КП БКда секретарь, 1971–1979-жылдарда Кыргызстан КП [[Ысык-Көл]] об&amp;shy;комунун 1-секретары, 1979–1981-жылдарда [[Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиуму]]нун төрагасы, [[СССР Жогорку Советинин Президиуму]]нун тө-<br /> <br /> <br /> <br /> [[File:ДҮЙШЕЕВ87.png | thumb | none]]<br /> рагасынын орун басары, 1981–1986-жылдарда [[Кыргыз ССР Министрлер Совети|Кыргыз ССР Ми&amp;shy;нистрлер Совети]]нин төрага&amp;shy;сы, 1986-жылдан Кыргызстан ве&amp;shy;теринария илим-изилдөө институтунун директору болуп иштеген. Ал 20дан ашык илимий эмгек&amp;shy;тердин автору. Илимий эмгекте&amp;shy;ри малдын кан мителери пайда кылуучу ылаңдарына каршы иш-чараларды иш&amp;shy;теп чыгууга багытталган. [[СССР Жогорку Совети|СССР Жогорку Сове&amp;shy;ти]]нин (3 жолку), [[Кыргыз ССР Жогорку Совети]]&amp;shy;нин (6 жолку) депутаты. Үч Эмгек Кызыл Туу, Октябрь Революциясы, [[Манас]] ордендери жана медалдар менен сыйланган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели тургузулган. [[Категория:3-том, 86-170 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%94%D3%A8%D0%93%D0%94%D2%AE%D0%A0%D0%9E%D0%92&diff=81068 2026-06-05T01:43:46Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''ДӨГДҮРОВ''' Мухамед [1906, [[Россия империясы]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу облусу]], [[Пржевальский]] уез&amp;shy;ди, Тоң болушу, Бүркүттүн ою (азыркы [[Ысык-Көл облусу]], [[Тоң району]], Бүркүт айылы) – 08. 09. 1968, [[Фрунзе|Фрун&amp;shy;зе]] шаары] – журналист, котормочу, коомдук ишмер; кыргыз адабий сынын баштоочтордун бири. 1924–1926-жылдарда Түптөгү айыл чарба техникумунда, 1928–1929-жылдарда Тверь шаарындагы ([[РСФСР]]) жумушчу факультетинде окуган. 1955-жылы КПСС БКнын алдындагы Жо&amp;shy;горку партиялык мектепти бүтүргөн. 1932–34-жылдарда Кыр&amp;shy;гызмамбастын жана «Чабуул» журналынын ре&amp;shy;дактору, [[Кыргызстан жазуучулар союзу]]нун уюш&amp;shy;туруу комитетинин жооптуу секретары. «Кызыл Кыр&amp;shy;гызстан» гезитинде 1934–1940-жылдарда бөлүм башчы, ре&amp;shy;дактордун орун басары, 1940–1947-жылдарда жооптуу ре&amp;shy;дактор, 1948–1958-жылдарда Кыргызстан профессионалдык союздары советинин төрагасы, 1958–1961-жылдарда чет өлкөлөр менен достуктун жана маданий байланыш&amp;shy;тын Кыргызстандагы коомунун президиумунда, 1961–1968-жылдарда «Коммунист» журналында редактор, 1962–1968-жылдарда [[АЗИЯ|Азия]] жана [[АФРИКА|Африка]] өлкөлөрү менен ти&amp;shy;лектештиктин Кыргызстан республикалык комитетинин төрагасы болуп иштеген. Чыгармачылык иши 1920-жылы баш&amp;shy;талган. М. Дөгдүровдун 1920-жылдардын 2-жарымында «Акын-жазуучулар уюму жана кооз адабияты&amp;shy;быз тууралуу» ж. б. сын макалалары жарыя&amp;shy;ланган. Ал 1930-жылдардын 1-жарымында ма&amp;shy;калаларында кыргыз поэзиясынын жүзүн көр&amp;shy;сөткөн акындардын чыгармачылык изденүүлөрү жана табылгалары менен окурмандарды тааныштырып, 1930-жылдардын 2-жарымында проза жанры&amp;shy;нын өнүгүшүнө байланыштуу айрым повесть, ро&amp;shy;мандарга (асыресе, «Кең-Суу» романына) сын пи&amp;shy;кирлерди жарыялаган. М. [[ГОРЬКИЙ|Горький]]дин «Эне» ро&amp;shy;манын, «Менин университеттерим» повестин которгон. Бир нече публицистикалык жана очерктер жыйна&amp;shy;гынын автору. [[СССР Жогорку Совети]]нин (4- шайланышынын), [[Кыргыз ССР Жогорку Совети|Кыргыз ССР Жогорку Сове&amp;shy;ти]]нин (2–3-шайланышынын) депутаты. Үч Эм&amp;shy;гек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.<br /> [[Категория:3-том, 86-170 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%95%D0%A4%D0%A0%D0%95%D0%9C%D0%9E%D0%92_%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF&diff=81067 2026-06-05T01:42:04Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''ЕФРЕ&amp;#769;МОВ''' Филипп Сергеевич (1750–1811-жылдан кийин) – 1763-жылдан орус армиясынын унтер-офицери; кыргыздар жөнүндө орустарга алгач маалымат берген саякатчы. Е. [[Пугачёв|Пу&amp;shy;гачёв]]дун көтөрүлүшүн басууга жөнөтүлгөн. 1774-жылы анын кошууну пугачёвчулар тарабынан талкаланганда, Ефремов [[КАЗАКТАР (улут)|казактар]]дын колуна түшүп, [[БУХАРА|Бухаранын]] баш&amp;shy;каруучусу (1758–1785) Даниял аталыкка сатылат. Туткунда жүр&amp;shy;гөндө [[түрк]], [[фарси]] тилдерин үйрөнүп, бухара ас&amp;shy;керинин курамында [[Самарканд]], [[Мерв]], Чаржоу, Хиванын алдында салгылашкан. Даниял аталыкка таандык туткундардын ар бир бешинчиси орус болгондуктан, Ефремовдун аскердик билимин жана шыгын баалап, гвардиясына жүз башы кылган. Бирок Ефремов өз жерине кайтуу оюнан эч качан жан&amp;shy;баган. Хивалыктар менен согушта жеӊишти ка&amp;shy;барлоо үчүн аны Бухарага жөнөткөндө, катчы&amp;shy;га акча берип, [[КОКОН (Өзбекстандагы шаар)|Кокон]]го өтүүгө мүмкүндүк берүүчү элчиликтин грамотасын алып, жол тоскондор&amp;shy;го өзүн соодагер деп көрсөтүп, туулган жерине карай узак сапарга аттанган. [[Россия]]га түз ка&amp;shy;чуудан кооптонуп, адегенде [[АЛАЙ КЫРКА ТООСУ|Алай тоолору]]н ашып [[КАШКАР|Кашкар]]га, ал жерден [[Меке]]ге ажылыкка баратам деп, [[Тибет]] жана [[ГИМАЛАЙ|Гималай]]ды басып, [[ИНДИЯ|Ин&amp;shy;дия]]га жеткен. Ошентип, ал ошол учурдагы ка&amp;shy;зак талааларын, [[КАРА-КУМ|Кара-Кум]], [[КЫЗЫЛ-КУМ|Кызыл-Кум]] чөлдө&amp;shy;рүн, Персия (азыркы [[ИРАН|Иран]]), Бухара, Кыргызстанды, Кашкарды, Тибетти басып өткөн бирин-экин европалыктар&amp;shy;дын бирөө болуп калган. 1774–82-жылдар аралыгын&amp;shy;дагы саякатында Ефремов жергиликтүү тилдерди үйрөнүп, адат-салттарды өздөштүргөн. Индиядан кеме менен [[Англия]]га келип (1782), орус элчисинин жардамы аркылуу 1782-жылы 26-августта [[Санкт- Петербург]]га жеткен. Кийин ал фарси ж. б. азия тилдери боюнча тышкы иштер коллегиясына жу&amp;shy;мушка кирген. Ефремовдун жазган отчёту 1786-жылы «То&amp;shy;гуз жылга созулган сапар (толугу: Российского унтер-офицера Ефремова, ныне коллежского ассесора десятилетнее странствование и приключение в Бухарии, Хиве, Персии и Индии, и возвращение оттуда чрез Англию в Россию)» деген ат менен китеп болуп чыгып, россиялыктарга мурда белгисиз эл – кыргыздар жөнүндө кабар жеткен. Кыргыздар менен казактардын аталышында фо&amp;shy;нетикалык жактан айырма барын белгилеп, Россияда киргискайсактар деп аталган элди – казактар деп, ал эми кыргыздар өзүнчө эл экенин так көрсөтүп: «Ош (Уш) шаары тоодон агып чыккан дарыянын төмөн жагында. Андан ары Кукан ээлигинин чыгышында кичи Бухара жана андан ары Кашкар аймагы жатат; бул экөөнүн орто чениндеги тоолордо кыргыз-кайсактардан айырмасы бар кыргыздар жашайт. Кукан (азыр Кокания деп аталат) жапайы кыргыздардын жерине чектеш жерде, алар Коконго караштуу Уш шаары менен Кашкариянын ортосун мекендейт, Кукандын борборунан Маргалаң (Маргылян), Уш жана киргыздардын (Бухарада киргыз; къиргыз; киргиз-кайсактарды – казак дешет)  конушу аркылуу тоолор менен Кашкар шаарларына чейинки жол он күндүк; жолдо токой аз, бирок тоо суусу жана тоют чөп жолоочуларга жетиштүү; кыргыздарда каракчылык сейрек» кездешерин эскерткен. Ошондой эле кыргыздардын эч кимге көз каранды эместигин, жери Кокон менен чекте&amp;shy;шип жаткандыктан, ал жакка сатуу үчүн кой, мал, төөлөрдү айдап, бат-бат каттап турушарын белгилеген. Ефремов китебинин башында «Мен көргөн кордук, кыйынчылыктарым аркылуу өзүмдү даӊазала&amp;shy;гым келбейт. Көргөн, билгендеримди жазууга европалыктар билбеген жерлер, элдер бар экен&amp;shy;диги түрткү болду. Байыркы, жаӊы тарыхты окуп жатып, Кытай, Индия, Персия, Бухара, [[Хива]]нын аралыгында жашаган элдер жөнүндө эч нерсе билбейбиз», – деп жазган. Бул эмгек Ефремов тирүү кезинде эле 3 жолу басылган. <br /> <br /> Ад.: Девятилетнее странствие, 5-е изд. / Под. ред. Э. Мурзаева. М., 1952.<br /> <br /> ''В. Плоских.''<br /> [[Категория:3-том, 172-214 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%96%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BF&diff=81066 2026-06-05T01:37:08Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''АБДРАХМАНОВ''' '''Жусуп''' [28 (айрым маалыматтарда 21). 12. 1901, [[Россия империясы]], [[Түркстан генерал-губернаторлугу]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу облусу]], [[Пржевальск]] уезди (азыркы [[Ысык-Көл облусу]], [[Ысык-Көл району]]), Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу – 08. 06. 1938, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], Таш-Дөбө айылы (сөөгү 1991-жылы [[АТА БЕЙИТ|Ата Бейит]] көрүстөнүнө коюлган)] – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; мамлекеттик ишмер. [[КЫРГЫЗ АССР ЭЛ КОМИССАРЛАР СОВЕТИ (ЭКС)|Кыргыз АССР Эл Комиссарлар Совети]]нин (ЭКС) биринчи төрагасы, [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз Республикасынын Баатыры]] (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]<br /> 1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы [[АНАНЬЕВ кыштагы|Ананьев]]) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы [[Үркүн]]дө эл &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кошо [[КЫТАЙ|Кытайга]] качып, 1917-жылы кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; [[Совет бийлиги]]н чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы Верный ([[АЛМАТЫ|Алматы]]) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКСМдин Жети-Суу облустук уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы [[Москва]]да өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда В. И. [[Ленин]] &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы марттан [[Каракол]] уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–1924-жылдары партиянын [[Пишпек]] уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы марттан [[Түркстан АССРи]]нин Борбордук аткомунун президиумунун мүчөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы [[КАРА КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯЛУУ ОБЛУСУ|Кара Кыргыз автономиялуу облусу]]нун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы майдан РКП(б) БКнын [[Орто Азия]] бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы октябрда [[Кыргызстан]]га келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы марттан 1933-жылы сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде [[РСФСР]] БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы 10-июнда «контрреволюциячыл Алаш-Ордо уюмунун катышуучусу» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; толук акталган. 1989-жылы партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар [[Сыр-Дарыя]] облусуна (өзбектердин курамына), түндүк бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп жана башкалар болгон эмес. Ушундай шартта ал И. [[АРАБАЕВ Ишеналы|Арабаев]]'','' А. [[Сыдыков]] жана башкалар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте [[Кыргыз тоолуу облусу]]н түзүү идеясы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; чыгышкан. Бирок россиялык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан [https://ky.wikipedia.org/wiki/Кыргыз_Советтик_Социалисттик_Республикасы Кыргыз ССРи] болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–1933) Кыргызстандын эл чарбасын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн, СССР өкмөтүнүн 1928–1929-жылдардагы курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, [[КАНТ (Чүй облусундагы шаар)|Кант]]ка кант заводун курдурууну, [[Чүй өрөөнү]]ндөгү ири ирригациялык маселелерди жана башкаларды чечкен. Ал [[КЫРГЫЗ ТИЛИ|кыргыз тили]]нин маанисин көтөрүүгө, башкаруу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кыргыз тилин окуп үйрөнүү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; аны акырындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Ж. Абдрахманов өкмөт башчысы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; отурукташтыруу боюнча комитеттин төрагасы катары көчмөн &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу жана башка оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы «Кыргызстан» деген ат &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), [[БИШКЕК|Бишкек шаары]]нын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой эле туулган айылына &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; [[КАРАКОЛ (Ысык-Көл облусундагы шаар)|Каракол]] шаарында эстелик тургузулган.&lt;br&gt; Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.<br /> <br /> ''Ж. Жунушалиев''<br /> [[Категория:1-Том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%96%D0%98%D0%91%D0%95%D0%9A%D0%9E%D0%92%D0%90_%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0&diff=81065 2026-06-05T01:32:00Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''АЖИБЕКОВА''' Клара (19.12.1946, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[Нарын шаары]]) – философ, философия илимдеринин доктору (1991), профессор (1993). [[Кыргыз Мамлекеттик Медициналык институту]]н бүтүргөн (1970). 1970–1983‑жылдарда [[Кыргыз Мамлекеттик университети]]нде окутуучу, улук окутуучу, доцент, 1983–1995‑жылдары [[КЫРГЫЗСТАН КОММУНИСТТИК ПАРТИЯСЫ (ККП)|Кыргызстан КП]] БКнын лектору, Саясий агартуу үйүнүн башчысы, Кыргызстан КП БКда бөлүм башчынын орун баса­ры, политология &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'&gt;жана&lt;/span&gt; социалдык башкаруу институтунун ректору, [[Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети]]нин Башкаруу институтунда, орус тили &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'&gt;жана&lt;/span&gt; адабиятт педагогикалык институтунда, Бишкек Гуманитардык университетинде кафедра башчысы, 1992‑жылдан Кыргызстан КП БКнын 1‑секрета­ры болуп иштеген, 1993‑жылдан [[КЫРГЫЗ-РОССИЯ СЛАВЯН УНИВЕРСИТЕТИ|Кыргыз-Россия Славян университети]]нин психология &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'&gt;жана&lt;/span&gt; философия кафедрасынын профессору. Анын эмгектери коомдук турмуштун оор­чулук учурунда жаштардын диний &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'&gt;жана&lt;/span&gt; атеист­тик түшүнүктөрдүн механизмин изилдөөгө, илимий-техникалык революция шартында адамдын рухий эколо­гиясынын бузулуп баратышынын философиялык масе­лелерин иликтөөгө арналган. 120 илимий эмгектин (&lt;span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'&gt;анын ичинде&lt;/span&gt; 7 монография, 3 окуу куралы – авторлош) автору.&lt;br&gt;<br /> <br /> Эмг.: Молодёжь и проблемы психологии, религии и атеизма в условиях современной НТР. Ф., 1989.<br /> [[Категория:1-Том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%99%D0%94%D0%90%D0%A0%D0%9E%D0%92_%D0%A2%D0%B0%D1%88%D0%BF%D0%B0%D0%B9&diff=81064 2026-06-05T01:30:34Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''АЙДАРОВ''' Ташпай [1919, [[Россия империясы]], [[Фергана]] облусу, Наманган уезди, [[Чаткал өрөөнү]] – 15. 01. 2010, [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргызстан]], [[ЖАЛАЛ-АБАД ОБЛУСУ|Жалал‑Абад облусу]], [[Чаткал району]], [[КАНЫШ-КЫЯ|Каныш‑Кыя кыштагы]]] – малчы, Социалисттик Эмгектин Баатыры (1971). 1932‑жылдан Чаткал районундагы «Победа» колхозунда колхозчу, баш чабан, 1958­-жылдан «Чаткал» совхозу­нун (азыркы «Каныш&amp;#8209;Кыя») баш чабаны.<br /> [[File:АЙДАРОВ51.png | thumb|none]]<br /> Койдун санын көбөйтүүдө жогорку ийги­ликтерге жетишип, 1970‑жылы ар жүз тубар койдон 140тан козу алып, чыгашасыз асы­раган, ар койдон 4,2 ''кг'' жүн кыркып алган. 1975‑1980‑жылдары [[Кыргыз ССР Жогорку Со­вети]]нин депутаты. Эки Ленин ордени &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'&gt;менен&lt;/span&gt; сыйланган.&lt;br&gt;<br /> [[Категория:1-Том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%99%D0%A2%D0%91%D0%90%D0%95%D0%92_%D0%A2%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%A1%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87&diff=81063 2026-06-05T01:29:38Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''АЙТБАЕВ''' Таштемир Сыдыгалиевич [27. 11. 1943, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[Тянь-Шань]] (азыркы Нарын) [[облусу]], [[АК-ТАЛАА|Ак‑Талаа району]], [[ТОГОЛОК|Тоголок Молдо айылы]]] – генерал‑лейтенант (2000). [[Москва шаары]]ндагы Бауман атындагы техникалык жогорку окуу жайын (1967), [[АЛМАТЫ|Алматы]] Жогорку партиялык мектебин (1981) бүткөн. 1961–1962‑жылдары Москва шаарындагы И. А. Лихачев атындагы заводдо слесарь‑ширетүүчү, 1967–1982‑жылдары Кыргыз ССР жергиликтүү өнөр жай министрли­гинин пластмасса буюмдар заводунда улук конструктор, башкы технолог, комсомол­дун Свердлов райкомунун экинчи, Биринчи май рай­комунун биринчи, [[Кыргызстан]] ЛКЖС Бишкек шааркомунун 2‑секретары, Кыргызстан ЛКЖС БКнын инструктору, үгүт‑насыят боюнча секретары, 1‑секретары, 1982‑1986‑жылдары СССР Мамлекеттик коопсуздук комитети­нин улук инспектору, Кыргыз ССР Мамлекеттик кооп­суздук комитетинин төрагасынын орун басары, 1‑орун басары, 1986‑1995‑жылдары [[КЫРГЫЗСТАН КОММУНИСТТИК ПАРТИЯСЫ (ККП)|Кыргызстан КП]] [[Ош]] обкомунун өнөр жай‑транспорт, социалдык‑экономика бөлүмдөрүнүн башчысы,<br /> [[File:АЙТБАЕВ4.png | thumb | none]]<br /> Ош облустук элдик кон­троль комитетинин төрагасынын милдетин аткаруу­чу, Кыргызстан КП Нарын обкомунун 1‑секретары, Кыргызстан КП БКнын секретары, «Кыргызавтосер&amp;#0173;вис» мамлекеттик акционердик коомунун генералдык директорунун орун басары, вице‑президенти, 1995–1999‑жылдары Кыргыз Республикасынын Ички иштер министринин орун басары, 1999–2000‑жылдары КРдин Улуттук кооп­суздук министри, 2000–2002‑жылдары КРдин Ички иш­тер министри, 2002–2005‑жылдары КРдин Юстиция ми­нистринин орун басары, 2005-2006‑жылдары КРдин Улут­тук коопсуздук кызматынын төрагасы, 2006‑жылдан «Кыргызпромкурулушбанк» ачык акционердик коомдун төрагасы. [[КЫРГЫЗ ССР ЖОГОРКУ СОВЕТИ|Кыргыз ССР Жогорку Совети]]нин 3 жолку депутаты (1975–1990). «Ардак Белгиси» ордени менен сыйланган.&lt;br&gt;<br /> [[Категория:1-Том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%99%D0%A2%D0%9C%D0%90%D0%9C%D0%91%D0%95%D0%A2%D0%9E%D0%92_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%88%D3%A9&diff=81062 2026-06-05T01:28:46Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''АЙТМАМБЕТОВ''' Дүйшө [1921, [[СССР]], [[Түркстан АССРи]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу]] (азыркы [[Ысык‑Көл]]) [[облусу]], Тоң болуштугу, Күнчыгыш (азыркы [[БӨКӨНБАЕВ (Тоң районундагы кыштак)|Бөкөнбаев]]) айы­лы – 1985, [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[Фрунзе шаары]]] – тарыхчы, тарых илимдеринин доктору (1981), профессор (1983). 1951‑жылы Кыргыз мамлекеттик педагогикалык институтун бүтүргөн. 1951‑жылдан [[КЫРГЫЗСТАН КОММУНИСТТИК ПАРТИЯСЫ (ККП)|Кыргызстан]] КП БКнын аппаратында жооптуу кыз­матта, «Мугалимдер газетасынын» редактору, Кыргыз ССР ИАнын Тарых институтунда кенже, улук илимий кызматкер, Кыргыз педагогика илим‑изилдөө институтунда сектор башчы, 1981–1985‑жылдары КМУда Кыргызстандын тарыхы кафедрасында доцент, профессор болуп иштеген. Анын илимий эмгектери Кыргызстандын революцияга чейинки салттуу маданиятын изилдөөгө ар­налган. 130дан ашык илимий эмгектин автору.&lt;br&gt; Эмг.: Развитие культуры киргизского народа во второй половине 19 и начале 20 вв. Ф., 1967; Кыргыз ССРинин тарыхы. Ф., 1963, 1968.&lt;br&gt;<br /> [[Категория:1-Том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%9E%D0%92%D0%9E%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%95_%D0%9A%D0%9E%D0%97%D0%93%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D2%A2%D0%A3&diff=81061 2026-06-05T01:27:37Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БЕЛОВОДСКОЕ''' '''КОЗГОЛОҢУ''' – Совет бийлигинин алгачкы жылдарында большевиктердин экономикалык саясатына каршы уюшулган козголоң. Козголоңдун чыгышына [[БОЛЬШЕВИКТЕР|большевиктер]] жана солчул социал-революционер (баш тамгалалары боюнча эсерлер) партияларынын ортосундагы бийлик үчүн саясий тирешүү негиз болгон. Акыры ал куралдуу кагылышууга айланып, 1918-жылдын июль айында [[РСФСР]]дин борбору [[Москва шаары]]нда башталган козголоңдо солчул социал-революционерлер жеңилүүгө учураган. Жетекчилери камакка алынып, солчул эсерлердин партиясына тыюу салынган. Бул окуядан кийин жалпы [[Түркстан]] крайы, анын ичинде [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу]]да эсерлер уюмуна тиешеси барлар куугунтуктоого алынган. Мисалы, 1918-жылы 19-ноябрда [[Пишпек]] округунун аткаруу комитети солчул эсерлер уюмун таратуу чечимин жарыялап, натыйжада алардын катарындагыларды кызматтан алуу башталган. Ошол эле учурда большевиктер тарабынан эркин соодага тыюу салуу, азык-түлүк салыгы, дан жыйноо, Жети-Суу фронту үчүн унаа (ат, төө) чогултуу ж.б. сыяктуу чаралар күчөгөн. Ал эми козголоңдун чыгышына атайын отряддын [[БЕЛОВОДСКИЙ|Беловодское]] айлынан туруктуу орун алып, күчкө салуу менен 1918-жылы жаз айынан баштап он эки миң пуд дан чогултушу түрткү болгон. Большевиктердин мындай саясатына нааразы болгон айылдын оокаттуу дыйкандары бийликке каршы жер-жерлерде жыйындарды өткөрө башташкан. Пишпек жана [[Олуя-Ата]] уездерине караштуу айыл-кыштактардан келген атайын өкүлдөр катышкан ошондой жыйындын бири 1918-жылы 7-декабрда Беловодское айылында өткөн. Ал жыйынга эсерлер партиясынын мүчөлөрү Н. Волков (Пишпек шаары) жана А. Ерофеев (Олуя-Ата уезди) ж.б. катышып, алардын демилгеси менен «Элдик-аскер кеңеши» (кийин ал «Убактылуу өкмөт» болуп өзгөртүлгөн) түзүлгөн, ошондой эле алдыда аткарыла турган иш-аракеттердин атайын программасы жарыяланган. Программанын негизин большевиктик диктатураны кулатуу, азык-түлүк салыгын жокко чыгаруу, эркин соодага карата жасалган тоскоолдуктарды жоюу, граждандык согуштун муктаждыктары үчүн салык жыйнап, мал-мүлктү конфискациялоону токтотуу сыяктуу талаптар түзгөн. Жыйын аяктары менен Беловодское айлынын [[милиция]]сын жана Пишпектен жиберилген Кызыл Армиянын отрядын куралсыздандыруу башталып, натыйжада В. П. Мортиков (Беловодское бөлүмүнүн тергөө комиссиясынын төрагасы), С. М. Карпов (элдик сот) ж.б. сыяктуу бир нече большевик каза болгон. 14-декабрда козголоңчулар Кызыл Армиянын 350 жоокери турган Пишпек казармасын курчоого алып, бирок шаарды басып алууга жасалган бир нече жолку аракети ийгиликсиз аяктаган. Ошол эле күнү козголоңчулардын штабында жыйын өтүп, жергиликтүү калк – [[КЫРГЫЗДАР|кыргыздар]]ды көтөрүлүшкө үндөшкөн. Бирок, алар козголоңго катышуудан баш тартышкан. [[АЛЕКСАНДРОВКА|Александровка]] жана Пишпектеги дунган улутундагы айрым оокаттуу дыйкандар козголоңчуларды колдоп чыккан.15-декабрда Олуя-Ата депутаттар кеңеши Беловодскоедеги кырдаал курчуп, Олуя-Ата уездиндеги Николаевск, Вознесеновск, Алексеевка, [[КАРА-БАЛТА (Жайыл районунда­гы шаар)|Кара-Балта]] ж.б. сыяктуу айыл-кыштактар козголоңчуларга кошулуп жатканы тууралуу [[телеграф]] аркылуу [[Ташкент]]ке билдиришкен. Козголоңчуларга каршы күрөштү Пишпек уездик революциялык комитет жана депутаттар кеңеши жетектеп, атайын штаб түзүлгөн. Ал үчүн Пишпек шаарынын жумушчулары, ошондой эле жакынкы айыл-кыштактардагы (Лебединовка, Георгиевка, Юрьевка ж.б.) дыйкандар мобилизацияланган. 23-декабрда Я. Н. [[Логвиненко]]нун командачылыгы астында алты пулемет жана төрт замбирек менен куралданган 2000ге жакын жоокер чабуулга өтүп, алгач Пишпек шаары, андан кийин Чалаказак айылы, 26-декабрда Беловодское козголоңчулардан тазаланган. Бир нече жүздөгөн козголоңчулар камакка алынып, өлүм жазасына тартылган. Совет мезгилиндеги изилдөөлөрдө бул окуя «ак гвардиячы социал-революционер-кулактардын козголоңу» деп каралаганы менен кийинки тергөөнүн жүрүшү көрсөткөндөй ага алдын-ала даярдык көрүлгөнү жана бийликти алууга атайын план түзүлгөнү аныкталган. Алар Ташкент шаарындагы совет бийлигине каршы жашыруун уюмдар менен байланыш түзүлүп, 1919-жылы көтөрүлүш бүткүл Жети-Суу жана [[Фергана]] аймагын камтууга тийиш болгон.<br /> <br /> Ад.: Никишов П. П. Из истории краха левых эсеров в Туркестане. Фр., 1965; Курманов 3. К. Национальная интеллигенция 20–30 годов: вклад в возрождение национальной государственности кыргызского народа и борьбу с тоталитарно-авторитарным режимом. Б., 2005; Кокайсл П., Усманов А. История Кыргызстана глазами очевидцев. Б., 2012.</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%95%D0%9B%D0%9E%D0%92%D0%9E%D0%94%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%99&diff=81060 2026-06-05T01:26:16Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БЕЛОВО&amp;#769;ДСКИЙ''' – Чүй обл&amp;shy;усунун Москва районундагы кыштак. Райондун жана Беловодский айыл өкмөтүнүн борбору. Бишкек – Ташкен автомобиль жолунун боюнда, деңиз деңгээлинен 760 ''м'' бийиктикте жайгашкан. Беловод&amp;shy;ский темир жол бекетинен 2 ''км''. Бишкек шаарынан 40 ''км'' батыш тарапта. 1866-жылы отурукташкан. Калкы 27626 (2022). Эки орто мектеп, атайын мектеп, лицей, спорт мектеби, 4 бала бакча, оорукана, поликлиника, дарыкана, ден соолук&amp;shy;ту чыңоочу жай, кинотеатр, 3 китепкана, 2 клуб, кафе-барлар, ашканалар бар. [[Category: 2-том, 146-225 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%9A%D0%9C%D0%90%D0%A2%D0%91%D0%90%D0%95%D0%92_%D0%A3%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%91%D0%95%D0%9A_%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&diff=81059 2026-06-05T01:23:58Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''АКМАТБАЕВ''' Уланбек Таберикович (19. 02. 1973, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[Фрунзе]] [[шаары]]) – юрист, саясат таануу илимдеринин доктору (2013). 1995‑жылы [[Кыргыз Мамлекеттик Улуттук университети]]нин юридика факультетин бүтүргөн. 1995–2003‑жылдары [[ГЕРМАНИЯ|Германия Федеративдүү Республикасы]]нда Кыргыз Республикасынын элчилигинде атташе, «Реемтсма&amp;#8209;Кыргызстан» ачык акционердик коомдо корпоративдик маселелер боюнча директордун ассистенти, юрист, юридикалык бөлүмдүн менеджери, корпоративдик &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'&gt;жана&lt;/span&gt; юридикалык бөлүмдөрдүн менеджери, генералдык директор, «Империал Табакко Кыргызстан» жоопкерчилиги чектелген коомунда генералдык директор, 2003‑жылдан КР Соода өнөр жай палатасында [[Эл аралык арбитраждык соту]]нун арбитри, 2010-жылдан КР Сууда сүзүү федерациясынын Президенти, мектеп долбоорлорун илгерилетүү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'&gt;жана&lt;/span&gt; немец тилин өнүктүрүү боюнча кыргыз‑герман коомунун башкармалыгынын төрагасы, Mortimer Blake эл аралык юридикалык фирмасынын өнөктөшү. 2017-жылдан Кыргыз Республикасынын [[Улуттук Олимпиада комитети]]нин Аткаруу комитетинин мүчөсү. 2024-жылдан «Аурия» жабык акционердик коомунун директору. &lt;br&gt;<br /> [[Категория:1-Том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9C%D0%91%D0%95%D0%9A%D0%9E%D0%92_%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&diff=81058 2026-06-05T01:19:41Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''АЛЫМБЕКОВ''' Бактыбек Маданбекович [21. 07. 1963, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[Ош]] [[облусу]], Ленин (азыркы [[Ноокен]]) [[району]], Ленин-Жол (азыркы Масы) айылы] – милициянын генерал-майору (2009), юридика илимдеринин доктору, 2 класстагы мамлекеттик кеңешчи. [[СССР Ички Иштер министрлиги]]нин алыдндагы Караганды жогорку мектебин (1984), [[Москва шаары]]ндагы Коопсуздук, коргоо &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; укук коргоо академиясын (2007) бүтүргөн. <br /> <br /> <br /> [[Файл:2013-06-11 10-28-32 459077.jpg|alt=м|thumb]]<br /> <br /> 1984–1985-жылдарда Ош шаардык ички иштер башкармалыгынын кылмыш иликтөө бөлүмүндө ыкчам өкүл, 1985–1989-жылдарда бөлүм начальнигинин орун басары, 1989–1990-жылдарда Ош облустук ички иштер башкармалыгынын кылмыш иликтөө бөлүмүндө ыкчам өкүл, 1990–1991-жылдары 6-бөлүмдүн улук ыкчам өкүлү, 1991–1992-жылдары Жаңы-Жол (азыркы Аксы) райондук ички иштер бөлүмүндө начальниктин орун басары, 1992–1996-жылдары [[АЛА-БУКА РАЙОНУ|Ала-Бука]] райондук ички иштер бөлүмүндө начальник, 1996–1998-жылдары Ош облустук ички иштер башкармалыгынын кылмыш иликтөө бөлүмүндө начальник, 1998–2000-жылдары Жалал-Абад облустук ички иштер башкармалыгында начальниктин орун басары, 2002-жылдан начальниги, 2003–2008-жылдары [[Ысык-Көл]], 2008–2010-жылдары [[БАТКЕН ОБЛУСУ|Баткен]] облустук ички иштер башкармалыктарында начальник, 2010–2012-жылдары [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз Республикасы]]нын Ички Иштер министринин биринчи орун басары, министрдин милдетин аткаруучу, 2012–2014-жылдары [[Чүй]] облустук ички иштер башкармалыгында начальник, 2014–2019-жылдары Кыргызстан эл аралык университетинде «Дипломатия жана эл аралык укук» кафедрасынын доценти, 2019-жылдан кафедра башчысы. Кыргыз Республикасынын [[ЖОГОРКУ КЕҢЕШ|Жогорку Кеңеш]]инин депутаты (2000–2012). Медалдар &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; сыйланган.&lt;br&gt;<br /> [[Категория:1-Том]]</div>

Турганбаев Элебай