http://212.24.105.57:9989/api.php?action=feedcontributions&feedformat=atom&user=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2+%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2026-06-08T06:24:02Z Колдонуучунун салымы MediaWiki 1.40.0 http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%A3%D0%A0%D0%A3%D0%A2&diff=81144 2026-06-08T05:17:34Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БУРУТ ''' – 17–18-кылымдарга чейин Цин-манжур ([[КЫТАЙ Эл Республикасы|Кытай]]), монгол тилдүү булактарда, орус авторлорунун эмгектеринде Теӊир-Тоо [[КЫРГЫЗДАР|кыргыздар]]ынын дагы бир аталышы. Алгач ойрот-кыргыздарды [[КАЛМАКТАР|калмактар]] Бурут деп аташып, алар аркылуу Кытай жазмаларына өткөн (кара: [[КЫТАЙ ТАРЫХЫЙ ДАРЕКТЕРИ|Кытай тарыхый даректери]]). Бирок, Ч. [[ВАЛИХАНОВ|Валиханов]]дун кыргыздардын тарыхына арналган макалаларында кыргыздар кытайлар атагандай «бурут» деген атты таптакыр билишпегенин, бул сөздү алар (кыргыздар) такыр угушпагандыгын; «бурут» деген уруктун аталышын кыргыздардын ичинен кездештире албадыгын жазат. Бурут кыргыздарга сырттан таӊууланган кошумча ат болгон. Б. з. баш чендеринде [[Чыгыш Түркстан]] жана ага чектеш жайгашкан аймактарды кыргыздардын бир бөлүгү байырлап, «бурут» (кытайча «булу», «булутэ») деп аталган. Бурут этнониминин аталышы, жаралашы, түпкү жалпылыгы, байланышы боюнча тарыхчы-окумуштуулардын (И. Я. [[БИЧУРИН|Бичурин]], В. Шотт, Ч. Валиханов, Н. [[АРИСТОВ Николай Александрович|Аристов]], А. А. Абдыкалыков ж. б.) изилдөөлөрүндө бир беткей айтылган пикирлер жок.<br /> <br /> Ад.: Валиханов Ч. Ч. Собр. соч. в 5и томах. Т. 2. А.-А., 1985.<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%92%D0%A7%D0%95%D0%9D%D0%9A%D0%9E_%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87&diff=81141 2026-06-08T05:06:44Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БЫКО&amp;#769;ВЧЕНКО ''' Юрий Григоревич (25. 01. 1938-жылы туулган) – биология илимдеринин доктору (1991), профессор (2001). КРдин илимге эмгек сиӊирген ишмери (1995). КАЧИни бүтүргөн (1960). Кыргыз мал чарба илим-изилдөө институтунда зоотехник, илимий кызматкер, сектор жана лаборатория башчысы, 1996-жылдан биотехнология борборунун директору. Айыл чарба жаныбарларынын генетикасы боюнча адис. 90дон ашык илимий эмгектин, анын ичинен 1 монографиянын автору.&lt;br/&gt;Эмг.: Аулиеатинская порода крупного рогатого скота и пути её совершенствования. Ф., 1981.<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%A3%D0%A5%D0%90%D0%9D%D0%A6%D0%95%D0%92&diff=81130 2026-06-08T02:45:57Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БУХА&amp;#769;НЦЕВ ''' Кирилл Иванович (17. 07. 1919, [[РСФСР]], [[Түркстан АССРи]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Cуу облусу]], [[Пишпек уезди]], (азыркы [[Чүй облусу]], [[АЛАМҮДҮН РАЙОНУ|Аламүдүн району]]), [[Лебединовка]] айылы – 23. 09.1984, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[БИШКЕК|Фрунзе шаары]]) – Даӊк орденинин толук кавалери. Советтик Армиянын катарына 1939-жылы Фрунзе облусунун Ворошилов райондук аскер комиссариаты тарабынан чакырылган.&lt;br/&gt;<br /> [[File:БУХАНЦЕВ45.png | thumb | none]]<br /> [[Улуу Ата Мекендик согуш]]ка 1941-жылдын июнь айынан катышкан. Взвод командиринин орун басары болгон. Түштүк-Батыш, Батыш, 1- жана 2-Украин фронтторунун (40-армия, 133-арткычтар дивизиясы, 681-аткычтар полку, 3-аткычтар ротасы) курамында согушкан. Митровица кыштагына ([[Словакия]]) жакын жерде көрсөткөн эрдиги үчүн 23. 08. 1945-жылы сержант К. И. Буханцев 3-даражадагы (№ 20985), ошол эле жердеги Зволен шаарын бошотууда 06. 04. 1945-жылы 2-даражадагы, ал эми Ваг өзөнүн ([[Чехия]]) кечип өтүүдөгү күжүрмөн каармандыгы үчүн 15. 05. 1946-жылы 1-даражадагы Даңк ордени (№ 3140) ыйгарылган. Согуш аяктаган соӊ Фрунзе шаарындагы турмуш-тиричилик комбинатында эмгектенген. 2-даражадагы Ата Мекендик согуш ордени жана медалдар менен сыйланган.<br /> <br /> Ад.: Алымкулов Н. А. Кыргызстанцы – герои Советского Союза и полные кавалеры Ордена Славы: новые факты, имена. Б., 2025.<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%A3%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%95%D0%92&diff=81129 2026-06-08T02:22:44Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БУТАНАЕВ ''' Виктор (Астайбек) Яковлевич (12. 03. 1946, [[СССР]], [[РСФСР]], [[КАМЧАТКА КРАЙЫ|Камчатка облусу]], Запорожье кыштагы – 05. 06. 2023, Россия Федерациясы, [[Хакасия Республикасы]], [[АБАКАН|Абакан]] шаары) – түрколог, этнограф, тарых илимдеринин доктору (1993), профессор (1996). Кыргыз Республикасынын илимге эмгек сиңирген ишмер (2004). 1968-жылы В. И. Ленин атындагы [[Ташкент]] мамлекеттик университетин бүтүргөн. 1968-жылдан Н. Ф. Катанов атындагы Хакас мамлекеттик университетинин археология, этнография жана край таануу кафедрасынын башчысы. Анын эмгектери этнографиялык, кыргыз таануу жана түркология маселелерин изилдөөгө арналган. 200дан ашык илимий эмгектердин, анын ичинен 30дай монографиянын автору. Кыргыз элинин тарыхын жана маданиятын изилдөөгө кошкон салымы үчүн 3-даражадагы «Манас» ордени (2016) жана «Даӊк» медалы (2002) менен сыйланган. &lt;br/&gt;Эмг.: Этническая культура хакасов. Абакан. 1988; ''Бутанаев В. Я., Худяков Ю. С.'' История енисейских кыргызов. Абакан. 2000 ж. б.<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%A3%D0%99%D0%9B%D0%90%D0%A8_%D0%A5%D0%90%D0%9D&diff=81128 2026-06-08T02:12:47Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БУЙЛАШ ХАН''', Буйдаш хан (16-кылым) – казак хандарынын бири (1533–1538). Жаныбек хандын небереси (кара: [[КАЗАК ХАНДЫГЫ|Казак хандыгы]]). Маалыматтарга караганда 16-кылымдын 30-жылдары [[КАЗАКСТАН|Казакстан]]дын батышын Ахмет хан, борборун Тогум хан жана [[ЖЕТИ-СУУ ТҮЗДҮГҮ|Жети-Суу]] аймагын (даректерде [[Моголстан]] деп аталат) [[Тахир хан]] башкарган. Ал көз жумган соӊ (1533), Буйлаш бийликке келген. Анын 20–30 миӊдей аскери болуп, бийлиги кыргыздарга да тараган. «[[Тарих-и Рашиди]]де» Буйлаш хандын 1533–1534-жылдары дүйнөдөн кайткан деп айтылса, айрым маалыматтарда Дербиш султан менен болгон согушта өлгөнү айтылат.<br /> <br /> Ад.: Мухаммед Хайдар Дулати. Тарих-и Рашиди. /Пер. с перс. Таш., 1996; Прошлое Казакстана в источниках и материалах. А., 1997, Сб. 1.<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%A3%D0%9C%D0%AB%D0%9D&diff=81127 2026-06-08T01:42:30Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БУМЫН''' (байыркы түркчө 𐰉𐰆𐰢𐰣:𐰴𐰍𐰣‎, кыт. tumen, 490–552, Түрк кагандыгы) – [[Улуу Түрк кагандыгы]]нын (552–744) негиздөөчүсү жана анын 1-[[КАГАН|каган]]ы. [[АШИНА|Ашина]] уруусунан. Түрк жазма булактарында Бумын каган, ал эми кытай жазма булактарында Тумын каган (Н. Я. [[БИЧУРИН|Бичурин]] Тумы́нь, С. Е. [[Малов]] Тумы́н деп окуган) түрүндө кезигет. Бумын адегенде башка мамлекеттер менен соода жана элчилик байланыштарды түзө баштаган. 545-жылы анын ордосуна [[ЖУЖАҢДАР|жужандар]]дын душманы болгон Батыш Вэй императору Тайцзудан элчи келген. Кийинки жылы Бумын өз элчисин императордун сарайына жиберген жана акырындык менен өзүнүн душмандарына каршы союз түзө баштаган. Жужандарга каршы &lt;br/&gt;<br /> [[File:БУМЫН17.png | thumb | none]]<br /> чыгууга али эрте экендигин түшүнгөн Бумын алардын ханы Анахуанга мурункудай эле көз каранды бий катары темирден жасалган буюмдарды жөнөтүп турган. Кала берсе ал жужандардын бийлигине каршы көтөрүлүштөрдүн бирин баскан. 550-жылы [[ЖУҢГАР ТҮЗДҮГҮ|Жуңгария]]да жашаган теле уруулары [[Монголия]]дагы Анахуандын ордосун көздөй жортуулга жөнөшкөн. Бирок алар жарым жолго келгенде жакшы куралданган Бумындын атчан аскерлери тарабынан талкаланган. Бул жеӊиштен соӊ Бумын жужандарга каршы согушка даярдана баштаган. Ал Анахуан менен кагылышуу максатын көздөп, анын кызынын колун сураган. Буга ачуусу келген Анахуан «сен менин темир эриткичимсиӊ, кантип сен мага ушундай сунуш кылууга батындыӊ» деп одоно жооп берген. Бумын мындай жооп менен келген Анахуандын элчисин өлтүрөт, батыш вейлик император Вэньди менен жужандарга каршы келишим түзүп, анын кызы Чилеге үйлөнөт. 552-жылы Бумын жужандарга каршы согуш ачып, аларды аёосуз талкалаган. Жеӊилген Анахуан өзүн өзү өлтүргөн. Ошентип, [[БОРБОРДУК АЗИЯ|Борбордук Азия]]да Улуу Түрк кагандыгы түзүлүп, Бумын «илиг каган» деген титул алган. Байыркы түрктөрдүн тилинде «илек» («илиг», «илик») деген термин «биринчи», «эң башкы» деген мааниде колдонулган.&lt;br/&gt;Ад.: ''Гумилев'' Л. Н. Древние тюрки. М., 1967; ''Караев Ө.'' Көөнө түрктөр тарыхы. Б., 1994.&lt;br/&gt;''Ө. Караев''.<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%A3%D0%9C%D0%AB%D0%9D&diff=81126 2026-06-08T01:37:51Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БУМЫН''' (байыркы түркчө 𐰉𐰆𐰢𐰣:𐰴𐰍𐰣‎, кыт. tumen, 490–552, Түрк кагандыгы) – [[Улуу Түрк кагандыгы]]нын (552–744) негиздөөчүсү жана анын 1-[[КАГАН|каган]]ы. [[АШИНА|Ашина]] уруусунан. Түрк жазма булактарында Бумын каган, ал эми кытай жазма булактарында Тумын каган (Н. Я. [[БИЧУРИН|Бичурин]] Тумы́нь, С. Е. [[Малов]] Тумы́н деп окуган) түрүндө кезигет. Бумын адегенде башка мамлекеттер менен соода жана элчилик байланыштарды түзө баштаган. 545-жылы анын ордосуна [[ЖУЖАҢДАР|жужандар]]дын душманы болгон Батыш Вэй императору Тайцзудан элчи келген. Кийинки жылы Бумын өз элчисин императордун сарайына жиберген жана акырындык менен өзүнүн душмандарына каршы союз түзө баштаган. Жужандарга каршы &lt;br/&gt;<br /> [[File:БУМЫН17.png | thumb | none]]<br /> чыгууга али эрте экендигин түшүнгөн Бумын алардын ханы Анахуанга мурункудай эле көз каранды бий катары темирден жасалган буюмдарды жөнөтүп турган. Кала берсе ал жужандардын бийлигине каршы көтөрүлүштөрдүн бирин баскан. 550-жылы [[ЖУҢГАР ТҮЗДҮГҮ|Жуңгария]]да жашаган теле уруулары [[Монголия]]дагы Анахуандын ордосун көздөй жортуулга жөнөшкөн. Бирок алар жарым жолго келгенде жакшы куралданган Бумындын атчан аскерлери тарабынан талкаланган. Бул жеӊиштен соӊ Бумын жужандарга каршы согушка даярдана баштаган. Ал Анахуан менен кагылышуу максатын көздөп, анын кызынын колун сураган. Буга ачуусу келген Анахуан «сен менин темир эриткичимсиӊ, кантип сен мага ушундай сунуш кылууга батындыӊ» деп одоно жооп берген. Бумын мындай жооп менен келген Анахуандын элчисин өлтүрөт, батыш вейлик император Вэньди менен жужандарга каршы келишим түзүп, анын кызы Чилеге үйлөнөт. 552-жылы Бумын жужандарга каршы согуш ачып, аларды аёосуз талкалаган. Жеӊилген Анахуан өзүн өзү өлтүргөн. Ошентип, [[БОРБОРДУК АЗИЯ|Борбордук Азия]]да Улуу Түрк кагандыгы түзүлүп, Бумын «илиг каган» деген титул алган.&lt;br/&gt;Ад.: ''Гумилев'' Л. Н. Древние тюрки. М., 1967; ''Караев Ө.'' Көөнө түрктөр тарыхы. Б., 1994.&lt;br/&gt;''Ө. Караев''.<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%A3%D0%9C%D0%AB%D0%9D&diff=81125 2026-06-08T01:31:10Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БУМЫН''' (байыркы түркчө 𐰉𐰆𐰢𐰣:𐰴𐰍𐰣‎, кыт. tumen, 490–552, Түрк кагандыгы) – [[Улуу Түрк кагандыгы]]нын (552–744) негиздөөчүсү жана анын 1-[[КАГАН|каган]]ы. [[АШИНА|Ашина]] уруусунан. Түрк жазма булактарында Бумын каган, ал эми кытай жазма булактарында Тумын каган (Н. Я. [[БИЧУРИН|Бичурин]] Тумы́нь, С. Е. [[Малов]] Тумы́н деп окуган) түрүндө кезигет. Бумын адегенде башка мамлекеттер менен соода жана элчилик байланыштарды түзө баштаган. 545-жылы анын ордосуна [[ЖУЖАҢДАР|жужандар]]дын душманы болгон Батыш Вэй императору Тайцзудан элчи келген. Кийинки жылы Бумын өз элчисин императордун сарайына жиберген жана акырындык менен өзүнүн душмандарына каршы союз түзө баштаган. Жужандарга каршы &lt;br/&gt;<br /> [[File:БУМЫН17.png | thumb | none]]<br /> чыгууга али эрте экендигин түшүнгөн Бумын алардын ханы Анахуанга мурункудай эле көз каранды бий катары темирден жасалган буюмдарды жөнөтүп турган. Кала берсе ал жужандардын бийлигине каршы көтөрүлүштөрдүн бирин баскан. 550-жылы [[ЖУҢГАР ТҮЗДҮГҮ|Жуңгария]]да жашаган теле уруулары [[Монголия]]дагы Анахуандын ордосун көздөй жортуулга жөнөшкөн. Бирок алар жарым жолго келгенде жакшы куралданган Бумындын атчан аскерлери тарабынан талкаланган. Бул жеӊиштен соӊ Бумын жужандарга каршы согушка даярдана баштаган. Ал Анахуан менен кагылышуу максатын көздөп, анын кызынын колун сураган. Буга ачуусу келген Анахуан «сен менин темир эриткичимсиӊ, кантип сен мага ушундай сунуш кылууга батындыӊ» деп одоно жооп берген. Бумын мындай жооп менен келген Анахуандын элчисин өлтүрөт, батыш вейлик император Вэньди менен жужандарга каршы келишим түзүп, анын кызы Чилеге үйлөнөт. 552-жылы Бумын жужандарга каршы согуш ачып, аларды аёосуз талкалаган. Жеӊилген Анахуан өзүн өзү өлтүргөн. Ошентип, Борбордук Азияда Улуу Түрк кагандыгы түзүлүп, Бумын «илигкаган» деген титул алган.&lt;br/&gt;Ад.: ''Гумилев'' Л. Н. Древние тюрки. М., 1967; ''Караев Ө.'' Көөнө түрктөр тарыхы. Б., 1994.&lt;br/&gt;''Ө. Караев''.<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%A3%D0%93%D0%A3_(%D1%83%D1%80%D1%83%D1%83)&diff=81124 2026-06-08T01:24:41Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БУГУ ''' – кыргыздын чоӊ урууларынын бири. Оӊ канат (кара: [[АК УУЛ|Ак уул]]) урууларынын тагай уруулук бирикмесине кирет. Уруунун келип чыгышы жөнүндө [[санжыра]]да бир катар [[уламыш]]тар сакталып калган. Уруунун түпкү теги оӊ канат урууларынын негиздөөчүлөрүнүн бири [[Тагай бий]]ден таратылат. Тагайдын Кылжыр же Сарыбагыш деген уулунун [[Орозбакты]] жана [[ДӨӨЛӨС БААТЫР|Дөөлөс]] деген эки уулу болот. Дөөлөстүн тукумдары – [[сарыбагыш]], Орозбактынын тукумдары – бугу уруусун түзгөн. Уруунун «бугу» деп аталып калышы жөнүндө бир катар уламыштар айтылып калган. Уламыштын бир варианты боюнча Орозбактынын балдары Асанмырза, Карамырза кийик уулап жүрүшүп, [[Нарын]]дын [[АЛА-МЫШЫК ТООСУ|Ала-Мышык]] тоосунан бугу көрүшөт. Карамырза бугуну атып өлтүрүп, жанына барса өлгөн бугунун жанында бир кыз ыйлап отурганын көрөт. Мергенчилер кыздын ким экендигин сурашса, ал өлгөн бугунун кызымын дейт. Ал кызды Орозбактынын балдары «кайберендин кызы» деп багып алышат да, чоӊойгондо бир тууганы Мырзакулдун баласы Алсейитке алып беришет. Кайберен кыз бара-бара эл ичинде кадыр-баркка ээ болуп, Бугу-эне аталып кетет. Кийин Орозбактынын тукумдарын касиеттүү Бугу-энеден деп жүрүшүп, Бугу уруусу аталып калат. Албетте, бул [[мифология]]лык мааниге ээ болгон уламыш байыркы кезде пайда болуп, бирок оозеки айтылышта кийинки мезгилдерге таандык катары трансформацияланышы мүмкүн. Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн пикиринде Бугу [[этноним]]и байыркы адамдардын [[тотем]]дик түшүнүктөрүнөн жаралгандыгын болжолдошот. Ошондой эле Бугу аталышы менен сарыбагыш этнонимдеринин бири-бирине байланыштырылгандыгы жана уруунун ичиндеги айрым уруктук аталыштардын өзгөчөлүктөрү, бул уруунун орто кылымдагы Түштүк Сибирь аймагын мекендеген уруулар менен [[этногенез]]дик байланышта тургандыгын көрсөтөрүн билдиришкен. &lt;br/&gt;Бугу уруусунун санжырасы боюнча Кылжырдын (Сарыбагыш) Орозбакты уулунун Карамырза, Асанмырза, Токочмырза, Арык жана Мырзакул деген беш уулу болгон. Булардын ичинен негизинен Арыктын жана Мырзакулдун тукуму көп болуп, уруунун басымдуу көпчүлүгүн түзөт. Калган үч уулдун тукумдары жокко эсе болот. Арык тукуму жалпы жонунан Жоотатыр, Балтатыр деп экиге бөлүнөт. Жоотатыр бутагы сокур, сабатар, сейитказы, байым ж. б., балтатыр бутагы ондон, эгизей, саргалдак, итимбоку ж. б. уруктарга тарайт. Мындан тышкары арык тукумуна сары калпак, торок, отуз уул, кызыл сакал, сары калмак ж. б. майда уруктар киришет. Мырзакулдун Алсейит, Тынымсейит деген эки уулунун улуусу Алсейиттин эки аялы болгон. Биринчи аялы Токтобектен Ардам (боор) уругу, экинчи аялы Бугу-энеден Жамангул, Бапа жана бакма баласы Туума-кашкадан желдеӊ уруктары ажырайт. Тынымсейит – кабели, шалтак, мортук деп үч бутакка ажырап, ар бири бир канча майда уруктардан турат. Бугу уруусунун өкүлдөрү жайгашкан аймактарга [[Ысык-Көл облусу]]нун [[Түп]], [[ЖЕТИ-ӨГҮЗ РАЙОНУ|Жети-Өгүз]], [[АК-СУУ РАЙОНУ|Ак-Суу]] жана [[Тоӊ]] райондорунун, [[Нарын облусу]]нун [[Нарын району]]нун аймактарынын көпчүлүк бөлүгү кирет. &lt;br/&gt;''Р. Жолдошев.''<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%A3%D0%91%D0%95%D0%9D%D0%9E%D0%92&diff=81123 2026-06-08T01:16:20Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БУ&amp;#769;БЕНОВ ''' ('''Бубеннов''') Андрей Леонтьевич (Леонидович) – 19-кылымдын биринчи жарымында орус аскер бийлигинин кызматкери. Туулган-өлгөн жылдары тууралуу маалыматтар жок, 1813-жылдан [[Сибирь]] аскер линиясында губерниялык тилмеч жана катчы, 1827-жылдан Сибирь генерал-губернаторунун алдында титулярдык кеңешчи. 1812-жылы күзүндө Сибирь линиясынын башчысы (1807–1815; 1815–1819-жылдары Сибирь генерал-губернатору) генерал-лейтенант (1800) Г. И. Глазенап (1750–1819) Семей чебин текшерүү учурунда (1812) алынган маалыматтарга ылайык [[КЫРГЫЗДАР|кыргыздар]]дын мекени аркылуу [[Чыгыш Түркстан]]дагы Аксу шаарына чейин кербен жиберүүнү чечкен. Ошол эле жылы 60 казак-орус отрядын жетектеген сотник И. Старковдун коштоосу менен кербен башы М. Рафаиловдун (кабулдук еврей Махти Рафулла) соода кербени «мурда белгисиз» жол аркылуу алгач [[Ысык-Көл]]дөгү [[БУГУ (уруу)|бугу уруусу]]нун бийлери Шераалы (Ширали, Шерали) менен Шапактын айылына келишкен. Андан ары сотник И. Старков [[БЕДЕЛ АШУУСУ|Бедел]] ашуусу жана [[КАКШААЛ ТОО ТИЗМЕГИ|Какшаал]] тоолору менен кербенди Ой-Тал (Уй-Тал) деген кытайлык бекетке чейин узатып кайткан. Алар кайтып келгенден кийинки көрсөтмө-билдирүүнүн негизинде көпөс Миркурбан Ниязов башындагы соода кербени дайындалган жана алар 321 миң рублга бааланган товар менен 1813-жылы август айында кайрадан жолго чыккан. Ушул кербендин ичинде А. Бубенов болуп, ага Сибирь генерал-губернаторунун атынан кыргыз бийлерине кат тапшыруу милдети тагылган. Кербенди октябрь айында [[Шапак]], Шералы, Эшим ж. б. сыяктуу бугу уруусунун бийлери Түп суусунун боюндагы конушунда жылуу маанайда кабыл алган жана ошол жерден аларга кат тапшырылган. Бийлер жооп иретинде көпөстөрдү каалаган жерлерине чейин узатып бара тургандыктарын билдиришкен. Шералы бийдин уулу Ажыбай кербенди Чыгыш Түркстандагы Ак-Сууга бараткан жолдогу Үч-Турпан шаарына чейин узатып барган. Бубенов көпөстөр менен Чыгыш Түркстандан кыргыз конуштарына кайтып келгенден кийин Шералы жана Ниязбек бийлер Сибирь линиясынын башчысы Г. И. Глазенапка кат жазып, өз өкүлдөрүн жөнөтүшкөн. 21-ноябрда Бубенов кыргыз өкүлдөрү [[КАЧЫБЕК Шераалы уулу|Качыбек Шераалы уулу]] жана [[ЖАКЫПБЕК Ниязбек уулу|Жакыпбек]] менен бирге Ысык-Көлдөн чыгып, 1814-жылы 5-январда [[млн]] рубль пайда көрүп, Семей чебине келишкен. Сибирь бийликтери тарабынан кабыл алынган кыргыз өкүлдөрү өзүлөрүнүн конуштары аркылуу Кытайдын Ак-Суу, Кашкар, Тибет, Жаркент шаарларына жана Кашмирге каттаган кербендерге колдоо көрсөтөрүн айтышкан жана өз элинин атынан императордун бийлигине өтүүнү каалагандыктарын билдирүү үчүн Санкт-Петербургга императорго жөнөтүүнү өтүнүшкөн. Борбордун алыстыгына байланыштуу элчилерди Тоболдогу генерал-губернатор кабыл алган. 1815-жылы жайында кыргыз элчилери мекенине кайтышкан. Бубеновдун кыргыз конуштарына келиши 19-кылымдын акырынан бери үзүлүп калган кыргыз-орус байланышын калыбына келтирген. 1824-жылы 31-декабрда бугу уруусунун бийлери [[АКЫМБЕК Олжобай уулу|Акымбек Олжобай уулу]], [[АЛГАЗЫ ШЕРААЛЫ уулу|Алгазы Шераалы уулу]], [[АЛЫМБЕК Жапалак уулу|Алымбек Жапалак уулу]] баштаган өкүлдөр Семейге келген, андан 1825-жылы январь айында Омскиге барышкан. 1827-жылы 30-мартта Бубенов кыргыз конуштарына кайрадан келген жана аталган элчилерге Батыш Сибирь бийликтеринин белектерин тапшырган. Бубенов бир айдан ашык бугу уруусунун конушунда болуп, алардын турмушу жана ысык-көлдүк кыргыздардын өз ара мамилелери, саясий абалы менен таанышкан. Кайтып баргандан кийин А. Бубенов Петербург шаарына чакырылып, Азия департаментине кыргыз-кокон, кыргыз-кытай мамилелери, анын ичинде [[АТАНТАЙ|Атантай]]-[[Тайлак]] тууралуу көрсөтмөлөрдү берген. Мындай кызматы үчүн ушул эле жылы [[Россия империясы]]нын 3-даражадагы Ыйык Анна ордени менен сыйланган. <br /> <br /> Ад.: Валиханов Ч. Ч. Соб. соч. в пяти томах. Т. 4. А.-А., 1985; Татары в истории Киргизии. Прошлое и современность: Материалы Междунродной научно-практической конференции. г. Бишкек, 6 июня 2009 г. Б., 2010. <br /> <br /> ''Т. Асанов.''<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%9E%D0%A0%D0%9E%D0%9C%D0%91%D0%90%D0%99_%D0%9C%D0%B5%D3%8A%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%83%D1%83%D0%BB%D1%83&diff=81122 2026-06-08T01:09:41Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БОРОМБАЙ''' Меӊмурат уулу (1778–1780-жылдар чен–1858) – [[БУГУ (уруу)|бугу уруусу]]нун билерманы, белек уругунан. [[КЫРГЫЗ САНЖЫРАСЫ|Кыргыз санжырасы]]нда Белектин уулу Алдаштан Меңмурат, Шапак, Тазабек, Кудайменде, Бирназар, Түкөк аттуу алты уулу болгону айтылат. Документалдуу маалыматтарда Бурамбай, Буромбай, Бурумбай, Буранбай Бекмуратов (Бек-Муратов) түрүндө кезигет. Жазма маалыматтарда алгач 1839-жылы эскерилет. Анда [[КАШКАР|Кашкар]]га каттаган маанилүү кербен жолунда жайгашып, мурунтан бери орус бийлигин кабыл алууга өтүнүч кылып жүргөн бугу уруусун Боромбай бийлеп турганы, аларды колго алуу өтө маанилүү экени белгиленген. Ал үчүн [[татар]] улутундагы Файзулла Ногоев менен Мухаммед-Галим Тагиров аттуу [[молдо]]лор жиберилген. Цин императору (1820–1850) Даогуан тарабынан ага 1849-жылы 3-баскычтагы кызыл шарик ([[отого диңсе]]) менен белгиленген княздык (ван) наам ыйгарылган жана жылына 10 [[ЖАМБЫ|жамбы]] маяна каралган. Файзулла Ногоев 1858-жылга чейин Боромбайдын кеңешчиси катары кызмат кылган. Боромбай алгач 1844-жылы август айында Петербургга атайын өкүлчүлүк аттандырууга уруксат сурап, өз атынан Омск чебиндеги орус бийлигине кайрылган. Жазган катында [[Цин империясы]] (1644–1912) жана кокондуктардан (кара: [[КОКОН ХАНДЫГЫ|Кокон хандыгы]]) катуу жабыр тартып жатканын, ошондуктан орус императорунун букарасы болууга ниетин билдирген. Бирок кыргыздар жашаган жердин миң чакырымдай алыстыгына байланыштуу анын өтүнүчүн аткаруу мүмкүн болбогондуктан, кийинки жылы Батыш Сибирдин генерал-губернатору (1836–1850) П. Д. Горчаков орус өкмөтүнө кылган адал кызматын баалап, белекке алтын жип менен кооздолгон чепкен берип жиберген. 1848-жылы кол алдындагы 10 миң түтүн бугу, ошондой эле кошуна жайгашкан бир нече миң [[солто]], [[саяк]] уруулары орус бийлигин кабыл алууга даяр экендигин, бул жерге шаар (чеп) куруу жана өзүнчө диван (округ) ачуу өтүнүчү менен [[КАЧЫБЕК Шераалы уулу|Качыбек Шераалы уулу]]н кайрадан Омск чебине аттандырган. Орус өкмөтү анын бул сунушун колдоп, келечекте аткарыла турганын белгилеген жана Боромбайга кымбат белектерди жиберип, элчисин артка узаткан. 1853-жылы сентябрь айында бир нече бийлер менен бирге мурунку өтүнүчүн кайталап, Батыш Сибирдин генерал-губернатору (1850–1861) Г. Х. [[ГАСФОРД Густав Христианович|Гасфорд]]ко кайрылган, бирок терс жооп алган. Кийинчерээк Г. Гасфорд жалгыз Россия империясы менен гана мамиле түзүп, орус өкмөтүнө караштуу [[КАЗАКТАР (улут)|казактар]]дын (Чоң ордо) тынчын албай, кербендерди коштоп, кайтарууга алышса, орус бийлигинин букаралагына  кабыл алууга макулдугун билдирген. 1854-жылы 26-сентябрда Омск чебине келген Качыбек бир нече жолку сүйлөшүүлөрдөн кийин, 1855-жылы 17-январда бугу уруусунун атынан [[Россия империясы]]нын букаралагына өткөнү тууралуу ыйык ''куран'' кармап, салтанат менен ант берген. Ушул эле күнү орус өкмөтү тарабынан Боромбай бугу уруусунун башкы (ага) [[манап]]тыгына бекитилип, орус армиясынын [[подполковник]] чени ыйгарылган жана күмүш акча менен жылына 343 [[рубль]] чегерилген. Бугу уруусу минтип, башка уруулардан бөлүнүп, орус падышасынын букаралагын кабыл алышы кыргыз урууларынын, өзгөчө бугу менен [[сарыбагыш]] уруулар ортосундагы мамиленин кескин бузулушуна алып келген (кара: [[БУГУ ЖАНА САРЫБАГЫШ УРУУЛАРЫНЫН ЧАБЫШЫ|Бугу жана сарыбагыш урууларынын чабышы]]). Орус падышасынан башка бийликке өзүн көз карандысыз деп эсептеген Боромбай 1855-жылы март-апрель айында бугу жана сарыбагыш урууларынын ортосунда чыккан чатакта [[Ормон хан]]дын жарат алышына тоскоол боло алган эмес. Натыйжада жарат алган Ормон бугулардын колуна түшүп, көп узабай каза болгон. Ушул учурларда [[Ысык-Көл өрөөнү]]нө келген Чоң ордонун приставы М. Хоментовский, орус аскер кызматчысы Ч. [[ВАЛИХАНОВ|Валиханов]], саякатчы П. [[Семенов-Тянь-Шанский]]лер 1856–1858-жылдары Боромбайдын өзүнө жолугуп, сый конок болушкан жана бир нече жолу көзмө-көз баарлашкан.&lt;br/&gt;<br /> [[File:БОРОМБАЙ 118.png | thumb | none]]Ушул жерден Ч. Валиханов анын портретин тартып алса, П. Семенов Боромбайдын сексен жашты чамалап калганын жана анын Алма, Меке деген аялдарын; Жүзүм, Мейиз ж.б. 4 кызын; Кылыч, Өмүрзак, Түркмөн, Канай деген уулдары тууралуу эскерип кеткен. Ч. Валихановдун маалыматы боюнча Боромбай 1858-жылдын баш чендеринде көз жумган. Замандаштары калтырган көптөгөн көрсөтмө-билдирүүлөр жана көп сандагы [[фольклор]]дук материалдар аркылуу Боромбайдын саясий ишмердүүлүгүнө бир беткей мүнөздөмө берүү мүмкүн эмес. Ч. Валиханов аны акылман катары бааласа, генерал-губернатор Г. Гасфорд менен М. Хоментовский терс жактарын баса көрсөтүшөт. Боромбайга байланыштуу оозеки адабияттагы айрым маалыматтар документалдуу фактыларга дал келбей, аларда ойдон чыгарылган ар кыл жана бири-биринен кескин айырмаланган окуялар көп жолугат. <br /> <br /> Ад.: Абдыракманов Ы. Кыргыздардын келип чыгышы. /КР Улуттук илимдер академиясынын кол жазмалар фонду. Инв. №116 (319); Семенов-Тян-Шанский П. П. Мемуары. Т. 2. /Путешествие в Тянь-Шань в 1856–1857 годах. М., 1946; Джамгерчинов Б. Присоединение Киргизии к России, М., 1959; Ошонуку эле. Очерки политической истории Киргизии XIX века, Ф., 1966; Аристов Н. А. Усуни и кыргызы или кара-кыргызы. Б., 2001; Валиханов Ч. Ч. Собр. соч. в пяти томах. Т. 3. А.-А., 1985; Солтоноев Б. Кызыл кыргыз тарыхы. Б., 1993. Т. 1-2; Үсөйүн ажы. Кыргыз санжырасы. /Ала-Тоо журналынын редакциясы, 1994; Боотаева Б. Кыргызы между Кокандом, Китаем и Россией. Б., 1995; Ормон хан илимий эмгектерде жана архивдик материалдарда. Б., 2002; Махаева А. Ш. Қазақ-қырғыз саяси байланыстарының тарихы (ХVІІІ ғасырдың екінші жартысы – ХХ ғасырдың бас кезі). А., 2007;  Сапаралиев Д. Боронбай Бекмурат уулу жана ал мезгилдеги урунттуу учурлар. /Жаңы Ала-Тоо 2013, 7 (51); Кененсариев Т. Кыргызстан XIX кылымдын ортосунда: геосаясат, эл тагдыры, Боромбай (Улуу инсандын 225 жылдыгына карата), /Мурас. 26.02.2015. <br /> <br /> ''Т. Өмүрбеков.''<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%9E%D0%A8%D0%9A%D0%9E%D0%95%D0%92_%D0%96%D0%BE%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B8%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87&diff=81121 2026-06-08T01:03:09Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БОШКОЕВ ''' Жоомарт Тербишалиевич (19. 11. 1949, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[Талас облусу]], [[Талас шаары]] – 18. 12. 2025, [[БИШКЕК|Бишкек шаары]]) – генерал-майор (1993). Ташкенттеги В. И. Ленин атындагы Жогорку жалпы аскердик окуу жайын (1970), Новосибирск шаарында СССР мамлекеттик коопсуздук комитетинин аскер контрчалгынынын жогорку курсун (1975), СССР мамлекеттик Коопсуздук комитетинин Ташкент шаарындагы Ф. Э. Дзержинский атындагы Жогорку мектебинин чыгыш тилдерин үйрөнүү боюнча атайын курсун (1981), СССР мамлекеттик коопсуздук комитетинин Москвадагы Ю. В. Андропов атындагы институтунун чалгынчылардын жетекчи жана оперативдүү курамынын квалификациясын жогорулатуу факультетин (1985) бүтүргөн. 1970–1974-жылдарда М. В. Фрунзе атындагы 282-моторлошкон аткычтар полкунда взводдун, кийин ротанын командири, 1975–1980-жылдарда СССР мамлекеттик коопсуздук комитетинин Өзгөчө бөлүмүнүн [[Орто Азия]] аскер округунун 8-моторлошкон аткычтар дивизиясында оперуполномочен, улук оперуполномочен, 1981–1984-жылдарда [[АФГАНСТАН|Афганстан]] Республикасынын коопсуздук органдарында кызмат өтөгөн. 1985-жылы СССР мамлекеттик коопсуздук комитетинин Өзгөчө бөлүмүнүн Орто Азия аскер округу боюнча улук оперуполномочен, 1985–1986-жылдарда Кыргыз ССР мамлекеттик коопсуздук комитетинде улук оперуполномочен, 1986–1988-жылдарда [[Ысык-Көл]] облустук мамлекеттик коопсуздук комитетинин башкармалыгында бөлүмдүн начальниги, 1988–90-жылдарда Кыргыз ССР Мамлекеттик коопсуздук комитетинин мобилизация тобунда улук оперуполномочен, кадрлар бөлүмүндө бөлүмдүн улук оперуполномочени, 1991–1992-жылдарда Кыргыз Республикасынын Президентине караштуу күзөт бөлүмүнүн начальниги, коопсуздук кызматынын начальниги, 1992–2000-жылдарда КРдин Мамлекеттик күзөт башкармалыгынын начальниги, 2000-жылдан «Кател» компаниясынын генералдык директорунун орун басары, 2008-жылдан «Таатан» соода комплексинин коопсуздук кызматынын начальниги болуп иштеген. Кызыл Жылдыз, Афганстандын Достук ордендери жана Даӊк ж. б. медалдар менен сыйланган.&lt;br/&gt;<br /> [[File:БОШКОЕВ 140.png | thumb | none]]<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%9E%D0%9B%D0%A3%D0%A8%D0%A2%D0%A3%D0%9A&diff=81120 2026-06-05T10:04:50Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БОЛУШТУК ''' (орусча волость – аймактык башкаруу бирдиги) – падышалык [[Россия]]дагы аймактык-башкаруу бирдиги. [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргызстан]] Россиянын курамына кошулгандан кийин 1867-жылы 11-июлда бекитилген «Жети-Суу жана Сыр-Дарыя облустарындагы абал жөнүндө» жобонун негизинде Кыргызстандын аймагы уезддерге, уезддер болуштуктарга бөлүнгөн. 1868-жылы алгачкы шайлоо өткөрүлгөн. Болуштуктар 1000–2000 түтүндөн турган. Мисалы, 1913-жылы [[Пишпек уезди]]нде 50, [[Пржевальск уезди]]нде 33 болуштук болгон. Жер которуп келгендерден өз алдынча жамааттар (общиналар) түзүлүп, аларды «кыштак болуштуктары» деп аташкан. Калкты аймакташтырып бөлүштүрүү кыргыздардагы ар түрдүү уруу топторунун бир аймактык башкаруу бирдикке биригишине жол ачып, кезегинде жергиликтүү отурукташкан жана көчмөн калктын арасындагы чыр-чатактын, кагылыштардын, барымталардын азайышына алып келген, көчмөн элдин отурукташына аздыр-көптүр шарт түзгөн. Болуштук бөлүнүш 1917-жылга чейин сакталып, Совет бийлиги орногондон кийин советтик негизде кайрадан уюштурулган. Алсак, Кыргызстанда 1926-жылы 4 округга баш ийген 72 болуштук болгон. СССР БАКы менен ЭКСтин 1930-жылы августтагы чечимине ылайык, жаӊы аймактык-бийликке бөлүү ишке ашырылып, райондор түзүлгөндүгүнө байланыштуу болуштуктар жоюлган; Кыргызстанда болуштукту башкаруучу адам [[БОЛУШ|болуш]] (волостной) деп аталган.<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%98%D0%AF%D0%9D%D0%A5%D0%A3&diff=81119 2026-06-05T10:02:16Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БИЯНХУ''' Бай янь-ху, Бо янху (болжол менен 25. 05. 1830, [[Цин империясы]], Сияньфу, Шэньси аймагы, — 26. 07. 1882, [[Россия империясы]], [[Т]][[үркстан генерал-губернаторлугу]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу облусу]], [[Пишпек уезди]], [[Пишпек]] шаары) – 1862–1877-жылдары Цинь бийлигине каршы күрөштө [[дунган]] (хуэйцзу) элинин көтөрүлүшүн (1862–1877) жетектегендердин бири (кара: [[ДУНГАНДАРДЫН КӨТӨРҮЛҮШҮ|Дунгандардын көтөрүлүшү]]). Атасы айыл округунун аксакалынын милдетин аткарган. Кытай жазма маалыматтарында Байяньху, [[Чыгыш Түркстан]] (Синьцзян) аймагында Мухаммед Аюб деген ат менен белгилүү болгон. Көтөрүлүштүн башында (1862) Шэньси жана Ганьсу провинцияларында хуэйцзулардын куралдуу көтөрүлүштөрүнө катышкан. 1868–1869-жылдардан Ма Чжэнхэ жана башкалар менен бирдикте дунгандардын күчтөрүн жетектеп, эл ичинде &quot;Даху&quot; (Чоң Жолборс) деген атакка ээ болгон. 1872-жылы Биянху кол алдындагы 7 миң жоокер менен Чыгыш Түркстанга чегингенде, [[ЙАКУБ БЕК|Йакуб бек]] ага [[Үрүмчү]] шаарын коргоону тапшырган. 1876-жылы Синьцзяндагы көтөрүлүштү басуу үчүн башкы командачы болуп дайындалган Цзо Цзунтан 180 батальондон (юн) турган аскер менен адегенде Гучэн шаарын алып, андан кийин Үрүмчү жана Манас шаарларына жүрүшкө чыккан. Мындай көп сандагы аскерге туруштук бере албаган Биянху Токсунга чегинген. 1877-жылы күзгө жуук Йакуб бек көз жумганда анын уулу Беккулу-бектин буйругун аткарып, Курлу чебин коргоого алган. 1877-жылы 9-октябрда Цинь өкмөтүнүн аскери Курлуну алганда, Биянху жоокерлери менен алгач Бүгүр, андан [[КАШКАР|Кашкар]]га чегинген. Цинь аскери 1877-жылы декабрда Кашкарга жеткенде, Биянху бул аймакты калтырып, Чакмак ашуусунда салгылашууда дунгандардын төрттөн үч бөлүгү кырылган. 27-декабрда аман калган дунгандар [[Нарын]] чебине жеткен. Цинь бийлигинин Биянхуну кайтаруу талабын Россия өкмөтү канааттандырган эмес. Учурда урпактары [[КАЗАКСТАН|Казакстан]]да жана [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргызстан]]дагы [[АНАНЬЕВ кыштагы|Ананьево]] айылында жашайт. <br /> <br /> Ад.: Думан Л. И. Биянху — вождь дунганского восстания 1862–1877 гг. (Историко-биографический очерк по китайским и советским архивным материалам) //Записки Института востоковедения Академии наук СССР. VII. Л., 1939; Сушанло М''.'' Дунганское восстание во второй половине ХIХ века и роль в нём Бай Янь-ху. Ф., 1959.<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%98%D0%A7%D0%A3%D0%A0%D0%98%D0%9D&diff=81118 2026-06-05T09:58:54Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>''' БИЧУ́РИН''' Никита Яковлевич, Иаки́нф [29. 08 (9.09.) 1777, [[Россия империясы]], Казан губерниясы, Цивиль уезди, Акулево (азыркы Типнеры) кыштагы–11 (23). 05. 1853, Россия империясы, [[Cанкт-Петербург]] шаары) – орус чыгыш таануучусу (синолог), орустун [[православ]] чиркөөсүнүн архимандрити (1802–1823), Петербург ИАнын корреспондент мүчөсү (1828), Париждеги Азия коомунун ардактуу мүчөсү (1831).<br /> [[Файл:Бичурин жа.jpg|left|thumb|402x402px]]<br /> Улуту чуваш, атасы Яков Данилов Бичурино (Пичурино) кыштагында орус чиркөөсүнүн диакону кызматын аткарган. Никита 1785-жылы [[КАЗАН (Россиядагы шаар)|Казан шаары]]ндагы семинарияга (1797-жылдан академия) кирип, кабыл алынган балдар атасы эмес, кайсы округ, же кыштак, же чиркөөнүн атынан катталууга жаткан шаардык епархиянын жобосуна ылайык «Бичурин» деген жаңы фамилияга ээ болгон. Ал жерде окуучулар диний таалим-тарбия жана ыр-хор сыяктуу сабактардан тышкары байыркы грек, [[латын]], ошондой эле [[немец]], [[француз]] тилдерин окуп үйрөнүшкөн. 1799-жылы ал академияны артыкчылык менен бүтүрүп, ошол эле жерде грамматикалык класстын окутуучусу болуп калган. 1800-жылы «Иакинф» деген жаңы ысым менен кечилдикти кабыл алып, 1801-жылы иеромонах наамына жеткен. 1802-жылы архимандрит наамын алып, [[ИРКУТСК|Иркутск]] шаарындагы диний семинариянын ректорлугуна дайындалган. Диний кызмат үстүндө кетирилген күнөөсү үчүн 1806-жылы жөнөкөй мугалим катары Тоболь шаарындагы семинарияга которулган. [[КЫТАЙ ТИЛИ|Кытай тили]]не катуу кызыкканына байланыштуу 1805-жылы Кытайга бара турган граф Ю. А. Головкин жетектеген элчиликтин тизмесине кирген, бирок ал иш аягына чыкпай калып, 1807-жылы православ дининин тогузунчу миссиясынын башчылыгына дайындалган. 1808-жылы [[Пекин]]ге келери менен кытай тилин жана анын диалектилерин толук өздөштүрүү үчүн [[АЛТАЙ ТИЛИ|алтай]], [[тибет]], [[моңгол]], [[манжур]] тилдерин кошо окуй баштаган. 1813-жылдан кытай жана европа тилдеринде жазылган китептерди чогултуу жана кытай тилиндеги айрым тарыхый-географиялык эмгектерди которууга киришкен. Онунчу диний миссиянын кечигишине байланыштуу Н. Бичурин Пекинде 1821-жылдын май айына чейин жүргөн жана ал жакта чогултулган кол жазма, архив, китептердин жалпы салмагы 6 тоннадан ашык болуп, Россияга кайтарында аны чек арага чейин жеткирүү үчүн 15 төө жалдоого туура келген. Россияга кайтып келери менен ага «диний ишмердүүлүккө кыянаттык кылган» деген айып тагылып, бир жылдан ашык тергөө жүргөндөн 1823-жылы Ваалам монастырына сүргүнгө айдалган. Ушул мезгилдерде Н. Я. Бичурин баш-оту менен илимий иштерге берилип, аты-жөнүн көргөзбөстөн Кытай тууралуу «Сибирь жарчысы» деген журналга бир нече макала жарыялаган. Мындан тышкары орус тилинде 8 томдон турган «Цзы-чжи тхун-цзянь ган-му» аттуу Кытай империясынын летописи, бир томдук «Мин династиясынын тарыхы», эки томдуу «Кытай, Корея, Манжурия, Моңголия, Жуңгария, Чыгыш Түркстан, Күкүнор жана Тибет жерлерин кошо камтыган Кытай империясынын географиясы», алты томдук орус тилине которулган «Кытай сөздүгү» ж.б. сыяктуу котормо, кол жазмалардын үстүндө иштеген. Ушул учурларда Н. Бичуриндин айрым макала, котормолорун француз окумуштуу-изилдөөчүлөрү колдонуп, кызуу талкуулар жаралган. Кытай тили боюнча мыкты адис катары орустун окумуштуу-илимпоз, академиктер (Х. Д. Френ, Ф. И. Круг, Я. И. Шмидт, О. И. Сенковский ж.б.) чөйрөсүнө да тааныла баштаган. Натыйжада Россия империясынын Тышкы иштер министри граф К. В. Нессельроденин өтүнүчүнө ылайык император [[Николай I]]нин буйругу менен 1826-жылы Азия департаментине кызматка дайындалган. 1828-жылы Байыркы Чыгыш жана адабият тармагы боюнча Орус Илимдер академиясынын мүчө-корреспонденттигине шайланып, ошол эле жылы орус тилинде 2 томдуу «Моңголия жөнүндө баян», 1829-жылы «Жуңгария (Чжуньгария) жана Чыгыш Түркстандын сүрөттөлүшү» аттуу эмгектери жарык көргөн. Илимге өзгөчө сиңирген эмгектери үчүн Н. Я. Бичурин жыл сайын тапшырылчу мамлекеттик эмес Демидов сыйлыгына үч жолу (1835, 1839, 1849) татыктуу болгон. Негизинен ал кытай таануу илими гана эмес, Борбордук Азиянын, анын ичинде кыргыз тарыхын (кара: [[БАЙЫРКЫ КЫРГЫЗДАР|Байыркы кыргыздар]]) изилдөөгө зор салым кошкон алгачкы окумуштуулардын бири болуп саналат. «Байыркы мезгилде Орто Азияда жашаган элдер жөнүндө маалыматтар жыйнагы» (Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена) деген көлөмдүү тарыхый эмгегин 1847-жылы аяктап, үч томдук түрүндө алгачкы жолу 1851-жылы басылып чыккан жана ошол замат эле өтө сейрек кездешүүчү библиографиялык эмгектердин бирине айланган. Анын эмгегинде негизинен байыркы жана орто кылымдардагы түрк тилдүү [[ГУНН (ХУНН) УРУУЛАРЫ|гунндар]] (сюнну), [[ДИНЛИН|динлин]], [[уйгур]], [[КАРЛУКТАР|карлук]], [[түргөш]] ж. б. элдер, алардан сырткары [[моңголдор]] тууралуу баалуу тарыхый маалыматтар, ошондой эле аларга коӊшулаш кыргыздар, кытай тилиндеги «гегунь, гянь-гунь, хягясы, киликицзы, булути» ж.б. сыяктуу иероглифтердин чечмелениши берилген. Бул эмгек 2016-жылы кыргыз тилине которулуп, бир томдук болуп басылып чыккан.<br /> <br /> Эмг.: Бичурин (Иакинф) Н. Я. Байыркы мезгилде Орто Азияда жашаган элдер жөнүндө маалыматтар жыйнагы. /Кырг. которгон Э. Турганбаев. Б., 2016. <br /> <br /> ''Т. Асанов.''<br /> [[Category: 2-том ]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%98%D0%A0%D0%90%D0%98%D0%9C_%D0%A8%D0%90%D0%9C%D0%90_(%D0%A8%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2)&diff=81116 2026-06-05T08:58:23Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''АБДИРАИМ''' Шама (Шаматов) [1892-жыл, [[Россия империясы]], [https://ky.wikipedia.org/wiki/Түркстан_генерал-губернаторлугу Түркстан генерал-губернаторлугу], Фергана облусу, Кокон уезди, [[Лейлек]] болуштугу (азыркы [[БАТКЕН ОБЛУСУ|Баткен облусу]], [[Лейлек району]], Кара-Дабан айылы, Шорек-Ата конушу) – 1953-жыл, [[Тажик CСРи]] Ленинабад (азыркы Согду) облусу, Жийдели айылы] – жазгыч жана төкмө акын. Абдираим Шама алгачкы билимди Замборучтагы (азыркы Ак-Суу айылы) медреседен алгандан кийин Маргалан медресесинде окуган. Медресени аяктаган соң Кожентте (мурдакы Ленинабад шаары, Тажикстан) орус-тузем мектебин артыкчылык баракчасы менен аяктаган. 1904-1913-жылдарда ошол эле Кожентте мусулманча билимин дагы тереңдеткен. Совет бийлиги орногондо 1918-жылы туулган жери Лейлек районуна кайтып келип, ошол учурдагы коомдук саясий иштерге, жаштарга билим берүүгө активдүү катышкан жана басмачыларга каршы күрөшкөн. Өз заманынын сабаттуу, билимдүү адамы болгон, беш- алты тилде сүйлөгөн жана жазган жаңы коомду курууда, колхоздоштурууну түптөөдө зор салым кошкон. Жаңы заман орногон алгачкы жылдарда жергиликтүү аймактагы агартуу кызматтарында жүргөндүгүнө байланыштуу ырлары окуу, тарбия иштерине арналган. Акындын [[санат, терме, насыят]] жанрындагы ырлары эл арасына кеңири тараган. Кыз-келиндерди окууга үндөп, теңдик заманды көп даңазалаган жана патриоттук мүнөздөгү ырларды жараткан. Ырларында турмуш, өмүр, аялдар эркиндигине көп кайрылган жана эски салттарды сындоо менен курч, ишенимдүү жогорку көркөмдүктө жазган. Бир топ ырлары араб тамгасында жазылган. Анын 1916–1929-жылдары жазган араб арибиндеги ыр дептери [[Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясы|Кыргыз Республикасынын Улуттук Илимдер академиясы]]нын кол жазмалар фондунда сакталып калган. 1920-жылы РКП(б) нын мүчөлүгүнө кабыл алынып, 1924-1927-жылдарда Оштогу аймактык элге билим берүү бөлүмүндө,1927-жылы Сүлүктүдө райондук аткаруу комитетинин жооптуу катчысы болуп иштеп, 1928-жылдан ошол эле райондо жер бөлүмүнүн башчылыгына дайындалат. 1933-жылы «эл душманы» деген жалган жалаа менен камакка алынып, Мамлекеттик саясий башкармалык (ГПУ) тарабынан атууга өкүм чыккан. Бирок, орус, казак, өзбек, татар, тажик тилдерин мыкты билген билимдүү адам суракка алып тергеген орус тергөөчүлөргө котормочу катары абдан керек болгондуктан, абактын администрациясы аны атуудан алып калган. Өкүмү 12 жылдык сүргүн менен алмаштырылып, ал Казакстандын Карганды аймагына (КарЛаг) сүргүнгө айдалган. Ак жеринен абакка түшүп, туткун азабын тарткан акын: <br /> <br /> «Жаштыктан эл бийледим журт аралап,<br /> <br /> Туйлатып тулпар миндим жалын тарап,<br /> <br /> Кудайдын кудурети картайганда<br /> <br /> Жатамын караңгы тамда, күндү самап», – деп сүрөттөйт. Таланты толугу менен ачылып, чыгармачылыгы баралына келаткан чакта бийликтин кандуу жазалоосуна туш келген акын:<br /> <br /> «Тоочак менен бууданга<br /> <br /> Толубайдай сынчы элем,<br /> <br /> Токтогулдай ырчы элем» – деп, ичке каткан арманын сыртка чыгарган.<br /> <br /> Сүргүндөн 1945-жылы бошонуп, эркиндикке чыккандан кийин да куугунтук токтобой, акыры ал жер которууга мажбур болгон. Оболу Кыргызстан, кийин Тажикстандын курамына кирген Жийдели (Жигдели) айылына көчкөн. 1953-жылы ал ошол жерде каза болуп, сөөгү ушул кыштакта жерге берилген. Каза болгондон бир топ убакыт өткөндөн кийин 1992-жылы толук акталып, лейлектик педагог Гапыр Мадаминовдун демилгеси менен Абдираим Шаманын өмүрү жана чыгармачылыгы Лейлек районунун мектептеринин адабият боюнча окуу программасына киргизилип, окутула баштаган. Кийинчерээк Абдирайим Шама атындагы адабий сыйлыкты уюштуруу маселеси колго алынып, 2004-жылы акындын ысмы өзү туулуп өскөн Кара-Даван айылындагы орто мектепке берилген. Акын тууралуу «Азаттыктын» журналисттери өз алдынча изилдөө жүргүзүшкөн.Толук ырлар жыйнагы «Залкар акындар» сериясынын 9-томуна жарыяланган. (2016)<br /> <br /> Ад.: «Лейлек_Булбулу» Түз. С. Дуулатава. <br /> <br /> Б. Сурапбаева.<br /> [[Категория:1-Том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%98%D0%A0%D0%90%D0%98%D0%9C_%D0%A8%D0%90%D0%9C%D0%90_(%D0%A8%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2)&diff=81115 2026-06-05T08:55:50Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''АБДИРАИМ''' Шама (Шаматов) [1892-жыл, [[Россия империясы]], [https://ky.wikipedia.org/wiki/Түркстан_генерал-губернаторлугу Түркстан генерал-губернаторлугу], Фергана облусу, Кокон уезди, [[Лейлек]] болуштугу (азыркы [[БАТКЕН ОБЛУСУ|Баткен облусу]], [[Лейлек району]], Кара-Дабан айылы, Шорек-Ата конушу) – 1953-жыл, Тажик CСРи Ленинабад (азыркы Согду) облусу, Жийдели айылы] – жазгыч жана төкмө акын. Абдираим Шама алгачкы билимди Замборучтагы (азыркы Ак-Суу айылы) медреседен алгандан кийин Маргалан медресесинде окуган. Медресени аяктаган соң Кожентте (мурдакы Ленинабад шаары, Тажикстан) орус-тузем мектебин артыкчылык баракчасы менен аяктаган. 1904-1913-жылдарда ошол эле Кожентте мусулманча билимин дагы тереңдеткен. Совет бийлиги орногондо 1918-жылы туулган жери Лейлек районуна кайтып келип, ошол учурдагы коомдук саясий иштерге, жаштарга билим берүүгө активдүү катышкан жана басмачыларга каршы күрөшкөн. Өз заманынын сабаттуу, билимдүү адамы болгон, беш- алты тилде сүйлөгөн жана жазган жаңы коомду курууда, колхоздоштурууну түптөөдө зор салым кошкон. Жаңы заман орногон алгачкы жылдарда жергиликтүү аймактагы агартуу кызматтарында жүргөндүгүнө байланыштуу ырлары окуу, тарбия иштерине арналган. Акындын [[санат, терме, насыят]] жанрындагы ырлары эл арасына кеңири тараган. Кыз-келиндерди окууга үндөп, теңдик заманды көп даңазалаган жана патриоттук мүнөздөгү ырларды жараткан. Ырларында турмуш, өмүр, аялдар эркиндигине көп кайрылган жана эски салттарды сындоо менен курч, ишенимдүү жогорку көркөмдүктө жазган. Бир топ ырлары араб тамгасында жазылган. Анын 1916–1929-жылдары жазган араб арибиндеги ыр дептери [[Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясы|Кыргыз Республикасынын Улуттук Илимдер академиясы]]нын кол жазмалар фондунда сакталып калган. 1920-жылы РКП(б) нын мүчөлүгүнө кабыл алынып, 1924-1927-жылдарда Оштогу аймактык элге билим берүү бөлүмүндө,1927-жылы Сүлүктүдө райондук аткаруу комитетинин жооптуу катчысы болуп иштеп, 1928-жылдан ошол эле райондо жер бөлүмүнүн башчылыгына дайындалат. 1933-жылы «эл душманы» деген жалган жалаа менен камакка алынып, Мамлекеттик саясий башкармалык (ГПУ) тарабынан атууга өкүм чыккан. Бирок, орус, казак, өзбек, татар, тажик тилдерин мыкты билген билимдүү адам суракка алып тергеген орус тергөөчүлөргө котормочу катары абдан керек болгондуктан, абактын администрациясы аны атуудан алып калган. Өкүмү 12 жылдык сүргүн менен алмаштырылып, ал Казакстандын Карганды аймагына (КарЛаг) сүргүнгө айдалган. Ак жеринен абакка түшүп, туткун азабын тарткан акын: <br /> <br /> «Жаштыктан эл бийледим журт аралап,<br /> <br /> Туйлатып тулпар миндим жалын тарап,<br /> <br /> Кудайдын кудурети картайганда<br /> <br /> Жатамын караңгы тамда, күндү самап», – деп сүрөттөйт. Таланты толугу менен ачылып, чыгармачылыгы баралына келаткан чакта бийликтин кандуу жазалоосуна туш келген акын:<br /> <br /> «Тоочак менен бууданга<br /> <br /> Толубайдай сынчы элем,<br /> <br /> Токтогулдай ырчы элем» – деп, ичке каткан арманын сыртка чыгарган.<br /> <br /> Сүргүндөн 1945-жылы бошонуп, эркиндикке чыккандан кийин да куугунтук токтобой, акыры ал жер которууга мажбур болгон. Оболу Кыргызстан, кийин Тажикстандын курамына кирген Жийдели (Жигдели) айылына көчкөн. 1953-жылы ал ошол жерде каза болуп, сөөгү ушул кыштакта жерге берилген. Каза болгондон бир топ убакыт өткөндөн кийин 1992-жылы толук акталып, лейлектик педагог Гапыр Мадаминовдун демилгеси менен Абдираим Шаманын өмүрү жана чыгармачылыгы Лейлек районунун мектептеринин адабият боюнча окуу программасына киргизилип, окутула баштаган. Кийинчерээк Абдирайим Шама атындагы адабий сыйлыкты уюштуруу маселеси колго алынып, 2004-жылы акындын ысмы өзү туулуп өскөн Кара-Даван айылындагы орто мектепке берилген. Акын тууралуу «Азаттыктын» журналисттери өз алдынча изилдөө жүргүзүшкөн.Толук ырлар жыйнагы «Залкар акындар» сериясынын 9-томуна жарыяланган. (2016)<br /> <br /> Ад.: «Лейлек_Булбулу» Түз. С. Дуулатава. <br /> <br /> Б. Сурапбаева.<br /> [[Категория:1-Том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%95%D0%92_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA&diff=81114 2026-06-05T08:51:20Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''АСАНАЛИЕВ''' Кеңешбек [10. 06. 1928, [https://руни.рф/Союз_Советских_Социалистических_Республик СССР], [[РСФСР]], [[КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯ СОВЕТТИК СОЦИАЛИСТТИК РЕСПУБЛИКАСЫ (КАССР)|Кыргыз АССРи]], Пишпек округу (азыркы [[Сокулук району]], Саз айылы) – 14. 02. 2007, [[БИШКЕК|Бишкек шаары]]] – адабиятчы, сынчы, филология илимдеринин доктору (1992), Кыргыз эл жазуучусу (2005). Кыргыз мамлекеттик университетинин &lt;br&gt;<br /> [[File:АСАНАЛИЕВ_69.png | thumb|none]]&lt;br&gt;<br /> филология факультетин бүтүрүп (1950), Москва шаарындагы оpyc адабияты институтунун (Пушкин үйү) алдындагы аспирантурада окуган. 1955–1956- жaна 1976–1981-жылдары Kыргыз Pеспубликасынын Улуттук илимдер академиясынын Тил жана адабият институтунда кенже, улук илимий кызматкер, директордун орун басары, 1981-жылдан кыргыз адабияты бөлүмүн башчысы болуп иштейт. Анын эмгектери азыркы кыргыз адабиятынын өнүгүшүнүн актуалдуу проблемаларына, Т. ''Сыдыкбеков,'' Ч.''Айтматов'' жана башкалардын чыгармачылыгына арналган. «Ардак Белгиси» ордени &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; сыйланган.&lt;br&gt;Эмг.: Кыргыз совет прозасынын очерки. Ф., 1957, 1960; Көркөм бийиктиктер. Ф., 1974; Тоголок Молдо. Ф., 1975; Өрдөн-өргө. Ф., 1977; Доор менен бирге.Ф„ 1981; Тандалмалар. Ф„ 1983.&lt;br&gt;<br /> [[Категория:1-Том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%95%D0%92_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA&diff=81113 2026-06-05T08:47:50Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''АСАНАЛИЕВ''' Кеңешбек [10. 06. 1928, [https://руни.рф/Союз_Советских_Социалистических_Республик СССР], [[КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯ СОВЕТТИК СОЦИАЛИСТТИК РЕСПУБЛИКАСЫ (КАССР)|Кыргыз АССРи]], Пишпек округу (азыркы [[Сокулук району]], Саз айылы) – 14. 02. 2007, [[БИШКЕК|Бишкек шаары]]] – адабиятчы, сынчы, филология илимдеринин доктору (1992), Кыргыз эл жазуучусу (2005). Кыргыз мамлекеттик университетинин &lt;br&gt;<br /> [[File:АСАНАЛИЕВ_69.png | thumb|none]]&lt;br&gt;<br /> филология факультетин бүтүрүп (1950), Москва шаарындагы оpyc адабияты институтунун (Пушкин үйү) алдындагы аспирантурада окуган. 1955–1956- жaна 1976–1981-жылдары Kыргыз Pеспубликасынын Улуттук илимдер академиясынын Тил жана адабият институтунда кенже, улук илимий кызматкер, директордун орун басары, 1981-жылдан кыргыз адабияты бөлүмүн башчысы болуп иштейт. Анын эмгектери азыркы кыргыз адабиятынын өнүгүшүнүн актуалдуу проблемаларына, Т. ''Сыдыкбеков,'' Ч.''Айтматов'' жана башкалардын чыгармачылыгына арналган. «Ардак Белгиси» ордени &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; сыйланган.&lt;br&gt;Эмг.: Кыргыз совет прозасынын очерки. Ф., 1957, 1960; Көркөм бийиктиктер. Ф., 1974; Тоголок Молдо. Ф., 1975; Өрдөн-өргө. Ф., 1977; Доор менен бирге.Ф„ 1981; Тандалмалар. Ф„ 1983.&lt;br&gt;<br /> [[Категория:1-Том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%95%D0%93%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%95%D0%92_%D0%A1%D0%BE%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%B5%D0%BA&diff=81112 2026-06-05T08:32:18Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БЕГАЛИЕВ ''' Сопубек (29. 03. 1931, [https://руни.рф/Союз_Советских_Социалистических_Республик СССР], [[РСФСР]], [[КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯ СОВЕТТИК СОЦИАЛИСТТИК РЕСПУБЛИКАСЫ (КАССР)|Кыргыз АССРи]], Аламүдүн району, Чоӊ-Таш кыштагы – 09. 10. 2002, [[БИШКЕК|Бишкек]]) – мамлекеттик жана коомдук ишмер; [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]]нин эмгек сиӊирген экономисти (1979). Москва мамлекеттик экономика институтун бүтүргөн (1954). Кыргыз ССРинин Мамлекеттик пландоо комитетинде инженер-экономист (1954–1957), бөлүм башчысы (1957–1960), комитеттин төрагасынын орун басары (1960–61). 1961–1962-жылдары Кыргызстан КП БКда бөлүм башчынын орун басары, [[КЫРГЫЗСТАН КОММУНИСТТИК ПАРТИЯСЫ (ККП)|Кыргызстан КП]] БКнын мүчөсү (1961–1991). 1962–1964-жылдары Кыргыз ССРинин Коммуналык чарба (1963-жылга чейин Жергиликтүү чарба министрлиги деп аталган) министри, 1964–1968-жылдары Кыргыз ССР Мамлекеттик пландоо комитетинин төрагасынын 1-орун басары. 1968–1991-жылдары Мамлекеттик пландоо комитетинин төрагасы – Кыргыз ССР Министрлер Советинин төрагасынын орун басары болуп иштеген. Кыргыз ССР Министрлер Советинин Президиумунун мүчөсү (1968–1991). Бегалиев Кыргызстандын экономикалык потенциалынын өсүшүнө зор салым кошкон. Бул мезгилде өндүрүш тармактары 2,5 эсеге, айрымдары 5 жана 10 эсеге чейин өскөн. 1991–1994-жылдары Мамлекеттик пландоо комитетинин төрагасынын жана экономика борборунун директорунун кеӊешчиси, 1994–2002-жылдары [[КЫРГЫЗСТАН КАЛКЫНЫН АССАМБЛЕЯСЫ|Кыргызстан калкынын Ассамблеясы]]нын Кеӊешинин 1-төрагасы болгон. Анын «Пятилетка качества и эффективности» аттуу эмгеги 1977-жылы жарык көргөн. Кыргыз ССР Жогорку Советинин 6 жолку депутаты (1963–1990). Үч Эмгек Кызыл Туу, «Манас», РФтин «Дружба» ордендери жана медалдар менен сыйланган.&lt;br/&gt;<br /> [[File:БЕГАЛИЕВ63.png | thumb | none]]<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%95%D0%93%D0%9C%D0%90%D0%A2%D0%9E%D0%92%D0%90&diff=81111 2026-06-05T08:08:24Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БЕГМАТОВА ''' Сакин [21. 08. 1921, [[РСФСР]], [https://ky.wikipedia.org/wiki/Түркстан_Автономиялуу_Советтик_Социалисттик_Республикасы Түркстан АССРи], Пишпек уезди, Аламүдүн болуштугу (азыркы [[АЛАМҮДҮН РАЙОНУ|Аламүдүн району]], Кой-Таш айылы – 28. 06. 1981, [[БИШКЕК|Фрунзе]]] – коомдук жана мамлекеттик ишмер. Фрунзе педагогикалык окуу жайын (1939), партиялык жогорку мектепти, Бүткүл союздук финансы-экономика институтун бүтүргөн. Педагогикалык окуу жайын аяктаган соӊ, Жалал-Абад облусунун Үч-Терек (азыркы Токтогул) районундагы Үч-Терек айылындагы мектепке мугалим болуп жиберилет. 1941–1943-жылдары [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССР]]&lt;br/&gt;<br /> [[File:БЕГМАТОВА65.png | thumb | none]]тамак-аш өнөр жай эл комиссариатынын кадрлар бөлүмүнүн начальниги, 1943-жылы Одессадан эвакуацияланып келген кендир фабрикасынын (1941) базасында уюшулган Фрунзе (Бишкек) кендир фабрикасынын директорунун орун басары болуп дайындалган. 1949-жылы Бишкек шааркомунда бөлүм башчы, 1952–1961-жылдары Кыргыз ССР финансы министринин орун басары, 1961-жылдан Кыргыз ССР Министрлер Советинин төрагасынын орун басары болуп дайындалып, 19 жыл бул кызматты аркалаган, ошол эле учурда Кыргыз ССР тышкы иштер министри болуп иштеген (1963-жылдан). СССР Жогорку Советинин депутаты, СССР Жогорку Советинин Улуттар Советинин төрагасынын орун басары болгон. 1969-жылы [[БИРИККЕН УЛУТТАР УЮМУ (БУУ)|Бириккен Улуттар уюму]]нун XXIV Генералдык Ассамблеясына советтик делегацияны жетектеп барган жана расалык дискриминациянын бардык түрлөрүн жоюу, адам укуктары тууралуу доклад жасаган. Чет өлкөлөр менен маданий байланыштарды чыӊдоого зор салым кошкон. Анын жетекчилиги астында [[АМЕРИКА КОШМО ШТАТТАРЫ|АКШ]], [[КАНАДА|Канада]], [[Франция]], [[ВЕНГРИЯ|Венгрия]], [[Чехословакия]], [[БОЛГАРИЯ|Болгария]], [[Швейцария]], [[ВЬЕТНАМ|Вьетнам]]да «СССРдин маданий күндөрү» өткөрүлгөн. Октябрь Революциясы, Эмгек Кызыл Туу, эки жолу «Ардак Белгиси» ордендери жана медалдар менен сыйланган.<br /> <br /> &lt;br/&gt; ''К. Бектурганова.''<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%95%D0%99%D0%A1%D0%95%D0%91%D0%90%D0%95%D0%92&diff=81105 2026-06-05T03:48:23Z

<p>Турганбаев Элебай: Турганбаев Элебай moved page БЕЙСЕБАЕВ to БЕЙСЕБАЕВ Рахат</p> <hr /> <div>#REDIRECT [[БЕЙСЕБАЕВ Рахат]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%95%D0%99%D0%A1%D0%95%D0%91%D0%90%D0%95%D0%92_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82&diff=81104 2026-06-05T03:48:23Z

<p>Турганбаев Элебай: Турганбаев Элебай moved page БЕЙСЕБАЕВ to БЕЙСЕБАЕВ Рахат</p> <hr /> <div>'''БЕЙСЕБАЕВ ''' Рахат Сансызбаевич (03. 01. 1975-жылы туулган, азыркы Бишкек шаары) – тарыхчы, тарых илимдеринин доктору (2020). БМУну (2001), Россия Илимдер академиясынын Чыгыш таануу институтунун Санкт-Петербургдагы филиалынын аспирантурасын (2008) бүткөн. 2001–2002-жылдары Москва райондук мамлекеттик администрациясында бөлүмдүн жетектөөчү адиси, 2009–2016-жылдары Б.Эльцин атындагы КРСУда кафедранын доценти, 2011–2018-жылдары К. Карасаев атындагы БМУнун Славян таануу факультетинде бөлүм башчы, 2011–2013-жылдары Вестминстер университетинде (Лондон, Улуу Британия) илимий стажёр, 2013–2017-жылдары К. Карасаев атындагы БМУда кафедра башчысы, 2017–2020-жылдары Кыргыз-кытай факультетинин деканы, 2020-жылдан профессору. Эл аралык менеджмент институтунда стажёр (Дели, Индия) (2014), «Ednet» билим берүү тармагынын эксперти (2014), Кыргыз Республикасынын Билим берүү жана илим министрлигинин эксперти (2018). BILIM-STANDARD агенттигинин эксперти (2019).<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%A2%D0%AB%D0%A8_%D0%A2%D2%AE%D0%A0%D0%9A_%D0%9A%D0%90%D0%93%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%AB%D0%93%D0%AB&diff=81103 2026-06-05T03:47:17Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БАТЫШ ТҮРК КАГАНДЫГЫ''' – Улуу Түрк кагандыгынын (кара: [[АШИНА|Ашина]]) экиге бөлүнүшүнүн натыйжасында пайда болгон ири империя (603–704). Түрк кагандыгы 582-жылдан бийлик үчүн узакка созулган ич ара карама-каршылыктардын натыйжасында жиктеле баштап, 603-жылы Батыш жана [[Чыгыш Түрк кагандыгы]]на бөлүнгөн. Батыш Түрк кагандыгына мурдагы Түрк кагандыгынын курамындагы [[Орто Азия]]нын ири бөлүгү, анын ичинен [[ЖЕТИ-СУУ|Жети-Суу]] (азыркы [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргызстан]], [[КАЗАКСТАН|Казакстан]]), Фергана, ошондой эле [[Чыгыш Түркстан]]дан тышкары, [[АЛТАЙ тоосу|Алтай]], Жуңгария, Чыгыш Түркстандан [[Сыр-Дарыя]]га; түндүктө – [[ИРТЫШ|Иртыштан]] Түштүк Урал – Итилге ([[ВОЛГА|Волга]]) чейинки аймактар караган. Батыш Түрк кагандыгынын бул чек арасы согуш жүрүштөр жана анын жыйынтыктарына жараша өзгөрүлүп турган. [[Чүй өрөөнү]]ндөгү [[Суйаб]] шаары (азыркы [[Токмок шаары]]на жакын [[АК-БЕШИМ шаар калдыгы|Ак-Бешим шаар калдыгы]]) көп убакыт бою анын борбору болгон. Мамлекеттин башында каган туруп, ал мамлекеттин ички жана тышкы иштерин башкарып, уруу башчыларын дайындаган. 603-жылы Батыш Түрк кагандыгы расмий түрдө өз алдынча мамлекет болуп бөлүнгөндө анын тагына Эл-тегин Буйурук (Нили-хан) отурган (603–604). Калкы [[ДУЛУ|дулу]] жана [[нушиби]] уруулук бирикмелеринен турган «он ок эли» («он ок будун») деп аталган. Кагандыктын курамына [[КАРЛУКТАР|карлуктар]], [[ЖИКИЛДЕР|жикилдер]], тухсилер ж. б. уруулар да кирген. Карапайым калк «кара будун», ал эми элдин эӊ төмөнкү, көз каранды тобу «тат» ([[Махмуд Кашгари]] боюнча түрктөр бул сөздү мазактоо иретинде перстерге каршы колдонушкан) деп аталган. Батыш Түрк кагандыгы аркылуу ''У''[[луу Жибек жолу]]нун өтүшү да маданияттын жогорулашына чоӊ таасир берген. Өлкөдөгү Кулан, Невакет, Суйаб, [[Тараз]], [[Мерке]], Испиджаб шаарлары соода, маданияттын борбору катары атагы чыккан. Аймактагы элдердин арасында саясий жана экономикалык байланыштардын таралышына согдулук көпөстөрдүн таасири катуу тийген. Дыйканчылык, кол өнөрчүлүк, курулуш иштери өнүккөн. Тыйын жасап чыгарышкан. Андагы жазуулар согду тилинде жазылган. Батыш Түрк кагандыгынын калкы [[Көкө теӊир]]ге'','' [[Умай эне]]ге'','' жер-сууга тайынышкан. Дулу уруусунан чыккан Таман (Ашина Таман) каган (604–612) дулу жана нушиби уруу бирикмелеринин бийлик үчүн күрөшүн токтотуу үчүн өлкөнү үчкө бөлүп, эки кичи кагандын бири өлкөнүн чыгышын (борбору Куча), экинчисине түндүктөгү Ши-гону ([[Ташкент]]) берип, өзү усундардын жеринде (азыркы [[Ысык-Көл]], Иле аймактары) туруп башкарган. Натыйжада бири-бирине атаңдашуу күчөп, өлкөнүн саясий абалы начарлап баштаган. 605-жылы Жуӊгариядагы жашаган теле уруулары көтөрүлүш чыгарып, аны басууга аттанган кагандын аскери талкаланган. Ушундай абалда Чыгыш Түркстан, Орто Азиядагы шаарлар, өз алдынча ээликтер акырындап Кытай менен байланыш түзө башташкан. Алар Таман каганга каршы нушиби уруусунан чыккан Шегуйду тукуруп башташкан. 612-жылдагы салгылашууда Шегуй жеӊишке жетип, Таман Кытайга качып, ошол жакта көз жумган. Шегуй кагандын тушунда (610–618) өлкөнүн саясий абалы бир топ оӊолуп, [[Согду]] жана [[Тарим]] өрөөндөрүндөгү бийлик ээлери кайрадан Батыш Түрк кагандыгынын вассалына айланышкан. Шегуйдун иниси Тон жабгу-каган (618–630) өлкөдө өз бийлигин чыӊдоо үчүн административдик-акимдик реформа жүргүзгөн. 618-жылы жергиликтүү башкаруучуларды кагандыктын аким, атка минерлерине айландыруу үчүн аларга титулдарды берген. Жергиликтүү акимдерди көзөмөлдөө үчүн өкмөттүн өкүлдөрү дайындалган. Буга чейин салыктарды жергиликтүү акимдер чогултуп, анын жарым үлүшүн алып келсе, эми аларды кагандын өкүлдөрү чогулта баштаган. Кала берсе жергиликтүү башкаруучуларды түрк төрөлөрү менен алмаштырган. 619-жылы Жуӊгариядагы теле урууларын кайрадан Батыш Түрк кагандыгына бириктирген. Мунун натыйжасында өлкөнүн чыгыш чек арасы Алтайга чейин созулуп, бул учурда Батыш Түрк каганаты өтө кубаттуу өлкөгө айланган. Тон жабгу-каган батышта Сасаниддерге каршы ийгиликтүү жортуулдарды уюштуруп, 616–617-жылдары шахтынын аскери [[Тохарстан]]ды басып киргенде [[эфталит]]терге жардамга барган. Тохарстан бошотулуп, анын башкаруучусу болуп Тон жабгунун уулу Тарду шад дайындалган. Мындан тышкары, батыш түрк аскерлери [[АФГАНСТАН|Афганстан]]ды жана [[ИНДИЯ|Индиянын]] түндүк-батыш бөлүгүн Батыш Түрк кагандыгынын курамына кошкон. Тон жабгу-каган 615-жылы [[ВИЗАНТИЯ|Византия]]лык император Ираклий менен Иранга каршы келишим түзгөн. 616-жылы түрк армиясы [[хазар]]лар менен бирдикте Дербент шаарын, 618-жылы алар византиялык армия менен бирге [[Тбилис]]ти алышкан. Мындан кийин Тон жабгу каган ордосуна кайтып келет. Жортуулду анын уулу Бури шад улантып, азыркы Афганстанга кирген. 630-жылы түрк армиясы [[АРМЕНИЯ|Арменияны]] басып алып, бирок түрк кагандыгындагы ич ара талаштардын келип чыгышына байланыштуу [[КАВКАЗ|Кавказдан]] кайтып кетишкен. Ошол эле жылы Тон жабгунун аталаш агасы Күлүк Сыби (Шибир) багадур дулулардын колдоосу менен каганды өлтүрүп, тактыга олтурган. ал [[нушиби]] жана [[ДУЛУ|дулу]] уруу жол башчыларынын бийлик үчүн күрөшүнүн жүрүшүндө 631-жылы өлтүрүлгөндөн кийин нушиби уруулары күч алып, алар Нишу Дулуну (Ашина Нишу, бийликтеги аты–Долу кэхань) хандыкка (633–634) шайлаган. Бул уруу ушундан баштап Батыш түрк кагандыгына үстөмдүк кылып калган. Алар Улуу Жибек жолунун маанилүү түйүнү болуп саналган Самарканд, Шаш (Ташкент), Куча, Карашаар ж. б. көзөмөлгө алууга жетишип, натыйжада дулу уруулар менен араздыктар күчөгөн. 634–638-жылы бийлик кылган Шаболо Хилиши хан (Л. Гумилев боюнча Ышбара Хилаш каган, Дулу хандын иниси) Батыш Түрк кагандыгындагы ич ара карама-каршылыкты жоюу үчүн административдик реформа жүргүзүп, саясий жактан маанилүү роль ойногон урууларды «он ок будунга» («он ок эли») бөлгөн, башкача айтканда күчтүү уруунун бири экенин белгилеп аларга бирден жебе (ок) берген. Анын бир бөлүгүнө беш уруудан турган дулулар бирикмеси кирип, алар Чүй суусунун чыгышына, ал эми калган беш уруу нушиби батышына ээ болгон. Иби Дулу хан Юйгу Ше (түркчө Йукук Ирбис-Дулу хан, кыт. Ипидолу кэхань, өздүк аты Ашина Юйгу) хан (638–653) келгенден кийин аны менен дулулар койгон Ышбара-Толис-шад (өздүк аты Ашина Тунъэ, бийликтеги аты Шаболосилиши/Хилиши кэхань) хандын (634–639) ортосунда согуш жүрүп, эки тарап тең аябай көп чыгым тарткан. Акыры 638-жылы [[ИЛЕ (дарыя)|Иле дарыясы]]нын боюнда экөө келишим түзүп, ал боюнча Батыш Түрк кагандыгы дагы экиге бөлүнгөн. Иле өзөнүнүн чыгышы Ышбара-Толис-шаддын кол алдында калып, [[Сыр-Дарыя]]дан Илеге чейинки жерлер толук Дулу-хандын карамагына өткөн. Ал өз ордосун кытай тилинде «Цзихэ» деп аталган тоонун батышына орноткон жана аны түндүктөгү ордо деп атаган. Муну менен кошо Дулу-ханга Бома, [[КЫРГЫЗДАР|Кыргыз]] (Цзегу, Гйегу, Хягас) сыяктуу көптөгөн өлкөлөр баш ийип калган (кара: [[БАЙЫРКЫ КЫРГЫЗДАР|Байыркы кыргыздар]]). Мындан кийин Дулу-хан Тухолону ([[Тохарстан]]) каратып, андан кийин Кангюй (Каңлы) жана Сяоми (Согду) өлкөлөрүн өзүнө баш ийдирген. Натыйжада Дулу-хандын ээлиги Кавказ тоолоруна чейин жеткен. Чыгышта болсо көп өтпөй Ышбара-Толис-шадга каршы нушибилер козголоң чыгарып, Иби Шаболо Шеху (Ирбис-Ышбара-жагбу хан) деген ат менен жаңы ханды такка отургузушкан. Ал өз ордосун Чүй (Суй-хэ) суусунун түндүгү, Иле дарыясынын чыгышына көчүрүп, аны «Түштүк ордо» деп атаган жана Дешт-и Кыпчактын чыгышынан Чыгыш Түркстандагы Хамиге чейинки жерлер анын карамагына өткөн. Бирок алар менен дулулардын чыр-чатагы уланып, натыйжада алардын ар бири [[Тан династиясы]]нан колдоо алууга умтулушкан. Мындай кырдаалды пайдаланган Тан императорлору эки тарапты гана эмес, Батыш Түрк кагандыгындагы уруу башчыларын бир-бирине тукурууга киришкен. Нушибиден чыккан Иби Шегуй хан (642–650) императордун кызына жуучу салып, аны менен туугандашууга аракет кылат, бирок ал кызынын калыңына Куча, Котон, Кашкардан баштап, Памир (Цун-лин) тоолоруна чейинки аймакты сураган. Шегуй хан ага көнгөн эмес, ошондуктан [[ИСТЕМИ|Истеми каган]]дын (554–576) бешинчи муундагы тукуму Ашина Хелу (Шаболокэхань, Л. Гумилев боюнча Халлыг Ышбара-жагбу) хан (653–657) бытырай баштаган өлкөнүн бийлигин тартып алган. Ал кагандыктагы ички тартипти бекемдөө үчүн саясий реформа жүргүзүп, нушибилерди беш тукумга (кыт. «сыгинь», түркчө «тегин»), дулуларды беш «чжого» (Л. Гумилевдун пикиринде байыркы кыт. тилинде «хоу» болуп, «граф» деген титулду түшүндүргөн, түркчө «чур») бөлгөн. Ашина Хелу көп өтпөй Тан империясына каршы согуш баштап, бирок жеңилип калган. 656-жылы кытайлыктардын аскер башчысы Су Динфан Чүй суусунун жээгине чейин жетип, алгач нушибилерди багындырган. Андан кийин Батыш түрктөрдүн каганын колго түшүрүп, [[Талас суусу]]на чейин жеткен. Бирок кытайлыктар түрктөрдү номиналдуу гана башкарган, башкача айтканда түрктөр өз алдынча саясат жүргүзүүнү уланта берген. 657–693-жылдары мурдагы Батыш Түрк каганатынын көп бөлүгүн Тан императору дайындаган Ашина тукумунун кагандары бийлеп турган. Ашина тукумунун бири VI кылымдын 30-жылдары Хазар каганатын, дагы бири VII  кылымдын 90-жылдары [[Түргөш]] каганатын негиздеген. Ушуну менен Батыш түрк кагандыгы өз жашоосун токтоткон. <br /> <br /> Ад.: Бартольд В. В. Соч. Т. II. Ч. 1. М., 1963; Кара уулу Өмүркул''.'' Көөнө түрктөр тарыхы. Б., 1994; Гумилёв Л. Н., Байыркы түрктөр. Б., 1998; Малявкин А. Г. Танские хроники о государствах Центральной Азии. Тексты и исследования. Новосибирск, 1989; Зуев Ю. А. Ранние тюрки: очерки истории и идеологии. А., 2002; Бичурин (Иакинф) Н. Я. Байыркы мезгилде Орто Азияда жашаган элдер жөнүндө маалыматтар жыйнагы. /Кырг. котормо, Б., 2016. <br /> <br /> Ө''. Караев.''<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%96%D0%95%D0%A2%D0%98-%D0%A1%D0%A3%D0%A3&diff=81102 2026-06-05T03:39:51Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;ЖЕТИ-СУУ&lt;/b&gt; – [[КАЗАКСТАН|Казакстан]]дын түштүк-чыгыш бөлүгү, түндүгүнөн [[БАЛКАШ|Балкаш көлү]], түндүк-чыгышынан Са&amp;shy;сык-Көл жана Ала-Көл, түштүк-чыгышынан Кичи Ала-Тоо (б. а. Жуң&amp;shy;гар Ала-Тоосу), түштүгүнөн Түндүк [[Теңир-Тоо]] менен чектешкен тарыхый-географиялык аймак. Жазма тарыхый маалыматтар жана илимий изилдөөлөр боюнча Жети-Суунун этимологиясы аталышы жети өзөнгө байланышкан. Ай&amp;shy;рым илимпоздор Лепси, Баскан, Саркан, Ак- Суу (Аксу), Бөйөн, Кара-Тал (Каратал) жана Кел-Суу сууларын; экинчилери Иле, Каратал, Бөйөн, Ак-Су, Лепси, Баскан, Саркан; үчүнчүлөрү [[ИЛЕ (дарыя)|Иле]], [[Чүй]], Каратал, Тентек, Ак-Суу, Лепси, Көк-Сууну; башка бир маалыматтарда булардын бирине Аягөз (Аягуз) өзөнүн кошушат. Ал эми этнограф И. Завалишиндин (1808–1883) өзүнүн «Батыш Сибирдин сүрөттөлүшү» («Описание Западной Сибири») деген эмгегинде (1862–1865) Балкаш көлүнө алты өзөн куйгандыктан «Жети-Суу» деген аталыш туура эмес экени белгиленет. В. В. [[БАРТОЛЬД Василий Владимирович|Бартольд]] Иле дарыясынын түндүк-чыгышындагы Көк-Суу, Кара-Тал, Кызыл- Агач, Бөйөн, Ак-Суу, Баскан, Лепси сууларын эсептесе, А. К. Гейнс Кызыл-Агачтын ордуна Саркан суусун киргизген. 1867-жылы [[Түркстан генерал-губернаторлугу|Түркстан ге&amp;shy;нерал-губернаторлугу]]нун алдында Жети-Суу (Се&amp;shy;миречье) облусу түзүлүп, ага [[Ысык-Көл]] (кийин Ка&amp;shy;ракол), [[Токмок]] (кийин [[Пишпек]]) уезддери ка&amp;shy;рап, чек арасы Кургаты (Курагаты, Карагаты) жана Чүй суусунун оң жак жээги менен өткөндүктөн, бул облуска кир&amp;shy;ген аймактар жалпысынан Жети-Суу деген түшүнүк алган. [[Улуу Жибек жолу]]нда жайгашкандык&amp;shy;тан, байыртадан өнүккөн маданиятка ээ болуп, Жети-Сууда б. з. ч. 7–4-кылымдарда [[сак уруулары]]на (кытай&amp;shy;ча сэ) караган тайпалар жашап келишкен. Б. з. ч. 2-кылымда аларды [[юечжилер]] сүрүп чыгып, [[КУШАН ПАДЫШАЛЫГЫ|Кушан]] державасын түзүшкөн. Б. з. ч. 1-кылымдан б. з. 4-к&amp;shy;ылымынын башына чейин [[усундар]]; 4–6-кылымдарда [[ЖУЖАҢДАР|жу&amp;shy;жаңдар]] мекендешкен. 6-кылымда [[Түрк кагандыгы]] (581-жылы Батыш жана Чыгыш Түрк кагандыктары болуп бөлүнгөн) жана 8-кылымдын башында [[Түргөш кагандыгы]]нын, 766-жылы [[КАРЛУКТАР|карлуктар]]дын [[Суйаб]]ды басып алышы менен алардын ээлигинде калат (кара: [[КАРЛУК МАМЛЕКЕТИ|Карлук кагандыгы]]). 9–10-кылымдарда [[ЖИКИЛДЕР|жикил&amp;shy;дер]] жана [[КЫРГЫЗДАР|кыргыздар]] (хырхыс) Жети-Сууда жаша&amp;shy;ганы [[перс]] тилиндеги эмгектерде эскерилген (кара: &lt;i&gt;«&lt;/i&gt;[[Худуд-ал-алам]]&lt;i&gt;»&lt;/i&gt;). 10–11-кылымдарда [[КАРАХАНИД МАМЛЕКЕТИ|Караханиддер]] мам&amp;shy;лекетинин курамына кирип, 1129–30-жылдарда кидан&amp;shy;дар (кара: [[КАРА КЫТАЙ МАМЛЕКЕТИ|Кара кытайлар]]) каратып алган. 1218-жылы Жети-Сууну [[Чыңгызхан|Чыңгыз&amp;shy;хан]] басып алып, көп өтпөй [[Чагатай улусу]]нун&lt;i&gt;,&lt;/i&gt; 14-кылымда Хайду негиздеген мамлекеттин, 15-кылымда [[Моголстан]]дын курамына кирген. [[Султан Сайид|Султан Са&amp;shy;йид]] (1514–1533) жана [[АБД АР-РАШИД ХАН|Абд ар-Рашид]] (1533–1565) хан&amp;shy;дардын тушунда кыргыздар менен казактар бир&amp;shy;гелешип моголдорду Жети-Суудан сүрүп чыгышкан. 16-кылымдын 60–70-жылдарында анын толук эмес бөлүгү жаңы түптөлүп жаткан [[КАЗАК ХАНДЫГЫ|Казак хандыгы]]&amp;shy;нын курамына кирген. 17-кылымдын аягы – 18-к&amp;shy;ылымдын 50-жылдарына чейин [[Жуңгар хандыгы]]нын &lt;i&gt;(1635–1758)&lt;/i&gt; кол алдында калган. Жуңгар хан&amp;shy;дыгы талкалангандан кийин [[Олуя-Ата]]дан Илеге чейин [[солто]], [[чекир саяк]], [[сарыбагыш]] уруулары көчүп келген (кара: [[КЫРГЫЗДАРДЫН ЧҮЙГӨ КЕЛИШИ|Кыргыздардын Чүйгө келиши]]). 19-кылымдын башында Иленин оң жээгине чейинки аймак [[Кокон хандыгы]]нын ээлигине өтүп, чеп&amp;shy;терди курдурткан. 1860-жылдардагы Узун-Агач согушунда кокондуктардын жеңилиши менен Жети-Суу акырындап [[Россия]] мамлекетинин коло&amp;shy;ниясына айланган. 1924–1925-жылдарда [[Орто Азия]]дагы советтик республикаларда жүргүзүлгөн улуттук-мамлекеттик чек ара&amp;shy;ларды бөлүштүрүүдөн кийин Жети-Суу [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргызстан]] менен Казакстандын курамында калган.&lt;br&gt;Ад: Завалишин И. И. Описание Западной Сибири: [в 3 томах] /соч. Ипполита Завалишина. М., 1862-1867; Бартольд В. В. Очерк истории Семиречья / Соч., т. II (1). М., 1963; Румянцев П. П. Уезды Джетысу. А., 2000; Мырза Мухаммед Хайдар Дулати&lt;i&gt;.&lt;/i&gt; Тарих-и Рашиди. А., 1999; Алымбектин санжырасы. Б., 2007.<br /> <br /> &lt;i&gt;Э. Турганбаев.&lt;/i&gt;<br /> [[Категория:3-том, 327-448 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%A2%D0%AB%D0%A0%D0%91%D0%90%D0%95%D0%92%D0%90&diff=81100 2026-06-05T03:33:43Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БАТЫРБАЕВА ''' Шайыркүл Джолдошевна [08. 03. 1960, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[ЖЕТИ-ӨГҮЗ РАЙОНУ|Жети-Өгүз району]] (азыркы [[Ысык-Көл облусу]]), Чычкан айылы] – тарыхчы, тарых илимдеринин доктору (2010), профессор (2011). 1983-жылы М. В. Ломоносов атындагы [[Москва]] мамлекеттик университетин бүтүргөн. 1986-жылдан [[Кыргыз Мамлекеттик университети]]нин тарых факультетинде окутуучу, доцент, 1999-жылдан Кыргыз Мамлекеттик Улуттук университетинин тарых жана чөлкөм таануу факультетинин деканы, кафедра башчысы. 2005-жылдан [[КЫРГЫЗ-РОССИЯ СЛАВЯН УНИВЕРСИТЕТИ|Кыргыз-Россия Славян университети]]нин гуманитардык факультетинин тарыхый информатика лабораториясынын башчысы. «Тарых жана компьютер» эл аралык ассоциациясынын мүчөсү. 80ден ашуун илимий эмгектин (анын ичинен беш монографиянын, 3 патент, 4 окуу методикалык колдонмо) автору. [[Россия Федерациясы]]нын Пушкин медалы менен сыйланган.<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A3%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%9C%D1%83%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D1%8B&diff=81093 2026-06-05T02:40:23Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''АБДУРАХМАНОВ''' Мурзалы [11. 06. 1928, [[СССР]], [[РСФСР]], [[КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯ СОВЕТТИК СОЦИАЛИСТТИК РЕСПУБЛИКАСЫ (КАССР)|Кыргыз АССРи]], [[Ош]] округу, [[Ноокат]] болуштугу, [[Меркит-Мүркүт айылы]]] − 05. 04. 2011, [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз Республикасы]], [[Ош шаары]]) − милициянын генерал-майору (1978). Кыргыз Республикасынын Ички Иштер министрлигинин эмгек сиңирген кызматкери. [[КЫРГЫЗСТАН КОММУНИСТТИК ПАРТИЯСЫ (ККП)|Кыргызстан КП]] БКга караштуу республикалык партиялык мектебин (1959), КПСС БКнын Алматы жогорку партиялык мектебин (1961), СССР ИИМдин Караганды жогорку мектебин (1976) бүткөн. 1948−1963-жылдары [[КЫЗЫЛ-КЫЯ 1|Кызыл-Кыя]] шаараткомунун жооптуу секретары, маданий-агартуу бөлүмүнүн башчысы, Ош облустук маданият башкармалыгынын бөлүм башчысы, Кыргызстан КП Ош обкомунун инструктору, Кыргызстан КП [[КӨК-ЖАҢГАК|Көк-Жаңгак]] шааркомунун 2-, 1-секретары, 1963−1968-жылдары «Нарынэнергокурулуш» башкармалыгынын парткомунун секретары, 1968−1969-жылдары Кыргызстан КП [[Таш-Көмүр]] шааркомунун 1-секретары, 1969−1984,1990−1991-жылдары Ош облустук ички иштер башкармалыгынын начальниги, 1983−1990-жылдары Ош облустук адвокаттар коллегиясынын президиумунун төрагасы, 1991−2011-жылдары Ош облустук ички иштер башкармалыгында ардагерлер кеңешин жетектеген. [[File:АБДУРАХМАНОВ 137.png | thumb|none]]Кыргыз ССР Жогорку Советинин (1963−1967), КР ЖКнын (1990−1995) депутаты. Октябрь, Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; медалдар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; сыйланган.<br /> [[Категория:1-Том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%AB%D0%97%D0%AB%D0%9B-%D0%9A%D0%AB%D0%AF_1&diff=81092 2026-06-05T02:39:31Z

<p>Турганбаев Элебай: Турганбаев Элебай moved page КЫЗЫЛ-КЫЯ 1 to КЫЗЫЛ-КЫЯ шаары</p> <hr /> <div>#REDIRECT [[КЫЗЫЛ-КЫЯ шаары]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%AB%D0%97%D0%AB%D0%9B-%D0%9A%D0%AB%D0%AF_%D1%88%D0%B0%D0%B0%D1%80%D1%8B&diff=81091 2026-06-05T02:39:31Z

<p>Турганбаев Элебай: Турганбаев Элебай moved page КЫЗЫЛ-КЫЯ 1 to КЫЗЫЛ-КЫЯ шаары</p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;КЫЗЫЛ-КЫЯ&lt;/b&gt; – Баткен обл-ндагы шаар (1938-жылдан). Кадамжай р-нунун аймагында, Кичи-Алай кырка тоосунун түн. этегинде, деңиз деңг. 918 &lt;i&gt;м&lt;/i&gt; бийикте жайгашкан. К.-К. 1898-ж. негиз&amp;shy;делген. Калкы 44,2 миң (2009; шаардык кеңеш&amp;shy;ке баш ийген айыл калкы 12,4 миң); негизинен кыргыздар (57,7%), өзбектер (17,3), орустар (9,7), тажиктер (6,1), татарлар (3,9), түрктөр (1,4),<br /> о. эле башка улут өкүлдөрү да жашайт.&lt;br&gt;<br /> К.-К. – облустун ири ө. ж. борбору (облустун ө. ж. продукциясынын 25,3%ин берет). Ө. ж-нын негизин отун, тамак-аш, курулуш материалдары түзөт. Көмүр өндүрүүчү ири ишканасы «Кызыл-Кыя көмүр» АК (900 миң тга чейин көмүр өндүрүүгө мүмкүнчүлүгү бар; көмүрдү ачык түрдө казып алуучу Абшыр ж-а Валакыш шахтала&amp;shy;рын ичине камтыйт) эсептелет. Ун-акшак ж-а аралаш тоют ө. ж. да өнүккөн. Тамак-аш ж-а жеңил ө. ж-нын ири ишканалары: «Кызыл-Кыя тамекиси», «Абшыр-Ата» (эт комбинаты), «Кы&amp;shy;зыл-Кыя сүт азык», «Кызыл-Кыя азыктары» АК, «Кен ЛТД» ЖЧК (консерва з-ду), «Динамо» (кийим тигүү ф-касы) ж. б. Машина куруу ж-а курулуш материалдары ө. ж. тармактарында «Кызыл-Кыя машина куруу заводу» мамл. АК, Борб. электр-мех. өнөрканалары, «Нур» (куру&amp;shy;луш материалдарын өндүрүүчү), «Темирбетон» АК иштейт.&lt;br&gt;<br /> Шаар Баткен обл-нун ири жолдор тоому. Негизинен автомобиль ж-а т. ж. транспорту өнүк&amp;shy;көн. Т. ж-нун уз. 42 &lt;i&gt;км&lt;/i&gt; (Өзбекстандын Фергана бекетине чейин). Шаарда жалпы билим берүүчү 14 мектеп, китепканалар, 4 бала бакча, тарых музейи, 2 кинотеатр, мад-т үйү бар. Шаардык участкалык ооруканалар, төрөт үйү, учук ж-а тери-венерол. диспансерлери, тиш поликлиника&amp;shy;сы, 4 ФАП, 12 үй-бүлөлүк врачтар тобу, меди&amp;shy;цина-санит. мекемеси ж. б. иштейт. Улуу Ата Мекендик согушта курман болгондорго эстелик тургузулган. Эски кен казылманын аймагында Кызыл-Кыя шаар чалдыбарынын калдыктары сакталган.<br /> [[Категория:4-том, 657-736 бб]]<br /> </div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%9F%D0%90%D0%9A%D0%9E%D0%92&diff=81090 2026-06-05T02:36:13Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БАПАКОВ ''' Жолаалы [1890, [[Россия империясы]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу]] (азыркы [[Чүй]]) облусу, [[Пишпек уезди]], [[КАРООЛ-ДӨБӨ|Кароол-Дөбө айылы]] – 1918, Пишпек шаары] – Совет бийлиги үчүн жигердүү күрөшүүчүлөрдөн. 1914-жылы [[Токмок]]тогу орус-жергиликтүү мектебин бүтүрүп, 1915-жылы Верный (азыркы [[АЛМАТЫ|Алматы]]) шаарындагы гимназиянын даярдоо курсуна кирген. 1916-жылы [[Үркүн]]дө Турпанга барып, кайра келген. 1917-жылы Пишпекте уюшулган [[«БУКАРА» СОЮЗУ|«Букара» союзу]]на мүчө болгон. Пишпекте Совет бийлигин орнотууга катышкан. Пишпек солдат жана жумушчу депутаттарынын уезддик Советинин 1-съездинде Советтин секретарлыгына шайланган. 1918-жылы коммунисттик баштапкы уюмдарды түзүүгө катышкан. 1918-жылы декабрда эсерлер (социал-революциячылар) тарабынан атылып өлтүрүлгөн.<br /> <br /> Ад.: Орузбаева К. Б., Даниярова А. С. Базаркул Данияров – первый педагог. Портрет на фоне эпохи. Б., 2021.<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%9F%D0%90%D0%9A%D0%9E%D0%92&diff=81089 2026-06-05T02:32:22Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БАПАКОВ ''' Жолаалы [1890, [[Россия империясы]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу]] (азыркы [[Чүй]]) облусу, [[Пишпек уезди]], [[КАРООЛ-ДӨБӨ|Кароол-Дөбө айылы]] – 1918, Пишпек шаары] – Совет бийлиги үчүн жигердүү күрөшүүчүлөрдөн. 1914-жылы [[Токмок]]тогу орус-жергиликтүү мектебин бүтүрүп, 1915-жылы Верный (азыркы [[АЛМАТЫ|Алматы]]) шаарындагы гимназиянын даярдоо курсуна кирген. 1916-жылы [[Үркүн]]дө Турпанга барып, кайра келген. 1917-жылы Пишпекте уюшулган [[«Букара» союзу]]на мүчө болгон. Пишпекте Совет бийлигин орнотууга катышкан. Пишпек солдат жана жумушчу депутаттарынын уезддик Советинин 1-съездинде Советтин секретарлыгына шайланган. 1918-жылы коммунисттик баштапкы уюмдарды түзүүгө катышкан. 1918-жылы декабрда эсерлер (социал-революциячылар) тарабынан атылып өлтүрүлгөн.<br /> <br /> Ад.: Орузбаева К. Б., Даниярова А. С. Базаркул Данияров – первый педагог. Портрет на фоне эпохи. Б., 2021.<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%97%D0%90%D0%A0%D0%91%D0%90%D0%95%D0%92_%D0%A8%D0%B0%D0%BC%D1%88%D1%8B&diff=81088 2026-06-05T02:31:08Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БАЗАРБАЕВ''' Шамшы [15. 11. 1937, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], Жалал-Абад (азыркы [[Сузак]]) району, Долоно-Башат айылы ‒ 23. 04. 2004, Кыргыз Республикасы, [[Ош шаары]]] ‒ философ, философия илимдеринин доктору (1998), профессор (1993). Кыргыз Республикасынын билим берүүгө эмгек сиӊирген кызматкери (2001). 1963-жылы [[Кыргыз Мамлекеттик университети]]нин тарых факультетин бүтүргөн. Эмгек жолу Кыргыз ССР Илимдер Акедемиясында илимий кызматкер болуудан башталган (1966‒1974). 1974‒1998-жылдары [[Ош мамлекеттик университети]]нде кафедра башчысы, педагогика жана тарых факультеттеринин деканы, 1998-жылдан университеттинин проректору. Ш. Базарбаев 100дөн ашык илимий эмгектин, анын ичинде 4 монографиянын автору. Негизинен советтик доордо анча маани берилбей, көмүскөдө калган дин багытындагы маселелерди тереӊ изилдеп, аны маданияттын салмактуу бир тармагы катарында таасын көрсөткөн жана республикада биринчилерден болуп ал маселелерге арналган окуу китептерин жазган. Бул эмгектери үчүн бир катар мамлекеттик сыйлыктарга татыктуу болгон.<br /> <br /> Эмг.: Дин &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;ж-а&quot;&gt;жана&lt;/span&gt; үй-бүлө. Ф., 1972; Образ жизни и атеистическое воспитание. Ф., 1990; Рухий маданият жана дин. Ош, 1995; Кыргыз маданиятынын өнүгүү диалектикасы. Ош, 2001.&lt;br&gt; ''Б. Солтонбеков.'' <br /> [[Категория:1-Том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%A0%D0%90%D0%9A_(%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BB)&diff=81087 2026-06-05T02:29:35Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''БАРАК ''' – [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз Республикасы]]нын [[Өзбекстан]]дын аймагындагы [[АНКЛАВ|анклав]]ы, [[КЫШТАК|кыштак]]. [[Ош облусу]]нун [[КАРА-СУУ РАЙОНУ|Кара-Суу району]]ндагы Ак-Таш айыл округуна караштуу. Мамлекеттик чек арадан (Ак-Таш айыл округунун чегинен) 10 ''км'' түндүк тарапта, деӊиз деӊгээлинен 600 ''м'' бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору жана темир жол бекети [[КАРА-СУУ (Ош облусундагы шаар)|Кара-Суу шаары]]нан 14 ''км''. [[СССР]]дин учурундагы эки республиканын чарбалык мамилелеринин негизинде пайда болгон. Калкы 938 (2022); негизинен дыйканчылыкта эмгектенет. Аянты 220 ''га'', анын 48 ''га''сын кыштак, 178 ''га''сын сугат жерлер ээлейт. Мектеп, медициналык пункт, клуб, почта, соода түйүндөрү бар. Советтер Союзунун жоюлушу менен ага караган союздук республикалардын чек араларынын бир тараптуу жабылышы, аймакта тыгыз отурукташкан, күнүмдүк оокат-тиричилиги бири-бирине бекем чиеленишкен кыргыз, ѳзбек жана тажик элине олуттуу кыйынчылыктарды жаратып келген. Натыйжада Барак айылын Өзбекстан мамлекетине өткөрүп, анын ордуна көлөмү боюнча бирдей жерди Кыргызстанга берүү тууралуу 2018-жылы 7-августта кыргыз-өзбек чек арасын делимитациялоо жана демаркациялоо боюнча сүйлөшүүлөр учурунда макулдашылып, ага 2022-жылы кол коюлган. 2024-жылы 1-апрелде Министрлер кабинетинин төрагасы А. Жапаров Барак эксклавынын тургундарын Кыргызстанга көчүрүүнү аяктоо боюнча буйрукка кол койгон.<br /> [[Category: 2-том]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%98%D0%A1%D0%90%D0%95%D0%92_%D0%9A%D1%83%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B8%D0%BD&diff=81086 2026-06-05T02:27:26Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;ИСАЕВ&lt;/b&gt; Кусейин (24. 04. 1937, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[Ысык-Көл району]], [[БОСТЕРИ|Бостери айылы]] – 31. 03. 2023, [[БИШКЕК|Бишкек шаары]]) – социо&amp;shy;лог, экономика илимдеринин кандидаты (1967), фило&amp;shy;софия илимдеринин доктору (1983). Кыргыз Республикасынын билим бе&amp;shy;рүүгө эмгек сиңирген кызматкери (2006). 1961-жылы [[Кыргыз Мамлекеттик университети]]нин экономика факультетин бүтүргөн. 1961–1962-жылдарда ошол эле жерде окутуучу, улук окутуучу, 1964–1967-жылдары Москва шаарындагы [[СССР Илимдер академиясы]]нын Экономика институнун аспиранты, 1969–1987-жылдарда Фрунзе шаарындагы [[Полтехникалык институт]]та илимий коммунизм кафедрасынын башчысы, 1987–1994-жылдары ошол эле жерде профессор, 1994–1999-жылдары Бишкек шаарынын [[Гуманитардык университети]]нде декан, 1999–2002-жылдарда [[Орто Азия]]дагы Америка университетинде профессор, 2002-жылдан Кыргыз-Түрк «Манас» ун&amp;shy;иверситетинде профессор. 20дан ашык илимий эмгектин, 250гө жа&amp;shy;кын илимий макалалардын автору. Илимий-изилдөөлөрү кыр&amp;shy;гыз коомунун социалдык маселелерине арналган. КРдин социологдор коомунун төрагасы (1991), эл аралык социологдор ассоциациясынын мүчөсү (1998), Түрк дүйнөсүнүн социология ынтымакташ&amp;shy;тыгынын вице-президенти (2003). «Ардак Белги&amp;shy;си» ордени менен сыйланган.<br /> <br /> Эмг.: Бүгүнкү мээнет, эртеңки дөөлөт. Б., 1999; Моя свобода – моя гордость. Б., 2001; Народона&amp;shy;селение: качество жизни и здоровье. Б., 2003; 2005- жыл – Кыргызстандын кайра жаңылануусунун башаты. Б., 2005.<br /> [[Категория:3-том, 607-672 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%98%D0%A1%D0%90%D0%95%D0%92_%D0%9A%D1%83%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B8%D0%BD&diff=81085 2026-06-05T02:27:14Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;ИСАЕВ&lt;/b&gt; Кусейин (24. 04. 1937, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[Ысык-Көл району]], [[БОСТЕРИ|Бостери айылы]] – 31. 03. 2023, [[БИШКЕК|Бишкек шаары]]) – социо&amp;shy;лог, экономика илимдеринин кандидаты (1967), фило&amp;shy;софия илимдеринин доктору (1983). Кыргыз Республикасынын билим бе&amp;shy;рүүгө эмгек сиңирген кызматкери (2006). 1961-жылы [[Кыргыз Мамлекеттик университети]]нин экономика факультетин бүтүргөн. 1961–1962-жылдарда ошол эле жерде окутуучу, улук окутуучу, 1964–1967-жылдары Москва шаарындагы [[СССР Илимдер академиясы]]нын Экономика институнун аспиранты, 1969–1987-жылдарда [[Фрунзе шаары]]ндагы [[Полтехникалык институт]]та илимий коммунизм кафедрасынын башчысы, 1987–1994-жылдары ошол эле жерде профессор, 1994–1999-жылдары Бишкек шаарынын [[Гуманитардык университети]]нде декан, 1999–2002-жылдарда [[Орто Азия]]дагы Америка университетинде профессор, 2002-жылдан Кыргыз-Түрк «Манас» ун&amp;shy;иверситетинде профессор. 20дан ашык илимий эмгектин, 250гө жа&amp;shy;кын илимий макалалардын автору. Илимий-изилдөөлөрү кыр&amp;shy;гыз коомунун социалдык маселелерине арналган. КРдин социологдор коомунун төрагасы (1991), эл аралык социологдор ассоциациясынын мүчөсү (1998), Түрк дүйнөсүнүн социология ынтымакташ&amp;shy;тыгынын вице-президенти (2003). «Ардак Белги&amp;shy;си» ордени менен сыйланган.<br /> <br /> Эмг.: Бүгүнкү мээнет, эртеңки дөөлөт. Б., 1999; Моя свобода – моя гордость. Б., 2001; Народона&amp;shy;селение: качество жизни и здоровье. Б., 2003; 2005- жыл – Кыргызстандын кайра жаңылануусунун башаты. Б., 2005.<br /> [[Категория:3-том, 607-672 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%98%D0%A1%D0%9B%D0%90%D0%9C%D0%9E%D0%92_%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9_%D0%92%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&diff=81084 2026-06-05T02:25:03Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;ИСЛА&amp;#769;МОВ&lt;/b&gt; Юрий Верикович [05. 04. 1968, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[Ош облусу]], [[Ленин району]], [[АРСТАНБАП|Арс&amp;shy;танбап]] айылы (азыр&amp;shy;кы [[ЖАЛАЛ-АБАД ОБЛУСУ|Жалал-Абад облусу]], [[БАЗАР-КОРГОН РАЙОНУ|Базар-Коргон району]])] – 31. 10. 1987, [[АФГАНСТАН|Афганстан Демократиялык Республикасы]], Забул провинциясы, Дури-Шахжой кыштагы (сөөгү<br /> [[Файл:23476 900.jpg|alt=и|left|thumb|198x198px]]<br /> [[Россия Федерациясы]]нын, Свердлов облусунда&amp;shy;гы, Талица шаарына коюлган] – жоокер-интернационалист, кенже сержант, Советтер Союзунун Баатыры (03. 03.1988). 5-класска чейин Мичурин атындагы мектеп&amp;shy;те (Арстанбаб айылы) оку&amp;shy;п, башталгыч мектепти аяктагандан кийин Свердлов облусунун Талица шаарындагы № 55 орто мектепте орто билим алган. 1985-жылы Урал токой-техникалык институтуна өтүп, 1986-жылы ноябрь айында Советтик Армиянын катары&amp;shy;на чакырылган. Афганстанда кызмат өтөп, 1987-жылы май айынан октябрь айына чейин 11 жолку жүрүшкө катышкан. Буктурмага кабылган жолдошторунун кутулуп кетишине шарт түзүп, акыркы огу калганча аты&amp;shy;шып, курчап алган душмандарды өзү менен кошо жок кылган. Өлгөндөн кийин Алтын жылдыз (№ 11570) жана Ленин ордени, ошондой эле «Каармандыгы үчүн» медалы менен сыйланган. Анын ысмы Артанбап айындагы № 34 мектепке берилип, Талица шаарына эстелиги тургузулган.<br /> <br /> Ад.: Север А., Колпакиди А. «Спецназ ГРУ»: самая полная энциклопедия М., 2008. <br /> [[Категория:3-том, 607-672 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%98%D0%A1%D0%9C%D0%90%D0%98%D0%9B%D0%9E%D0%92_%D0%90%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B8%D0%BD&diff=81083 2026-06-05T02:23:05Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;ИСМАИЛОВ&lt;/b&gt; Асейин (10. 03. 1937, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[ЖЕТИ-ӨГҮЗ РАЙОНУ|Жети-Өгүз району]], [[БАРСКООН|Барскоон айылы]] – 22. 02. 2008, [[БИШКЕК|Бишкек шаары]]) – философ, философия илимдеринин доктору (1984), профессор (1989). [[Кыргыз Республикасы]]нын билим берүүсүнө эмгек сиңирген кызматкер (2001). [[Кыргыз Мамлекеттик университети]]н (1961), [[СССР Илимдер академиясы]]нын философия институтунун аспирантурасын бүтүргөн (1973). 1968–1969-жылдарда КМУнун философия кафедрасында окутуучу, 1974–1976-жылдарда Н. Э. Бау&amp;shy;ман атындагы Москва Мамлекеттик Техникалык университетинде, ошол эле учурда Н. Э. [[Циолковский|Циол&amp;shy;ковский]] атындагы авиациялык техникалык институтунда окутуучу, 1976–1985-жылдарда [[Москва шаары]]ндагы [[РСФСР]] эл агартуу министрлигинин улуттук мектептер боюнча илимий изилдөө институтунда кызматкер, 1978–1981-жылдарда Моңгол мамлекеттик университетинде профессор-кон&amp;shy;сультант, 1987–1991-жылдарда СССР элге билим берүү мамлекеттик комитетинин жогорку мектебинин жаштарга патриоттук жана интернационалдык тарбия берүүнүн диалектикасы илим-изилдөө лабораториясынын, 1987-жылдан КМУнун философия кафедрасынын башчысы болуп иштеген. 170тен ашуун илимий эм&amp;shy;гектин (анын ичинде 10 монография) автору. Эмгектери негизинен улуттар ортосундагы мамилелерге жана философиялык, социологиялык талдоонун объектиси ката&amp;shy;ры турмуш-тиричилик чөйрөсү менен өндүрүштөн сырткары мамилелерди изилдөөгө арналган.<br /> <br /> Эмг.: Кыргыз элинин тарыхынын философиясы, Б., 2004; Философия духа кыргызского народа, Б., 2002; Философия истории кыргызского народа. Б., 2004.<br /> [[Категория:3-том, 607-672 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%98%D0%A1%D0%90%D0%95%D0%92%D0%90_%D0%9A%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0&diff=81082 2026-06-05T02:21:24Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;ИСАЕВА&lt;/b&gt; Клара Асангазиевна (16. 05. 1960, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[Пржевальск шаары]]) – юридика илимдеринин доктору (2002). Милициянын полковниги (1980). СССР Ички Иштер министрлигинин Волгоград шаарындагы жогорку мектебин (1986), [[Россия Федерациясы]]нын Ички Иштер министрлигинин академиясын (1996) бүткөн. 1980–2003-жылдарда ички иштер органдарында иште&amp;shy;ген. Кыргыз Мамлекеттик юридика академиясында де&amp;shy;кан, окуу-инспекция башкармалыгынын (2003–2006), саясий билим берүү башкармалыгынын (2006–2008) начальниги, [[Кыргыз Улуттук университети]]нде окуу-методикалык иштер боюнча проректор (2006–2008), 2008-жылдан [[КЫРГЫЗ-РОССИЯ СЛАВЯН УНИВЕРСИТЕТИ|Кыргыз-Россия Славян университети]]нин юридика факультетинде жана КУУнун юриди&amp;shy;ка институтунда профессор. Кылмыш жана кылмыш-про&amp;shy;цессуалдык кодекстеринин долбоорлорун иштеп чыгууга катышкан. 1998–2001-жылдарда Кыргыз Республикасында [[БИРИККЕН УЛУТТАР УЮМУ (БУУ)|Бириккен Улуттар уюму]]нун (БУУ) Өнүктүрүү Программасынын (БУУӨП) уюшулган кылмыштуулук менен күрөшүү про&amp;shy;блемалары боюнча укук коргоо органдары менен бир&amp;shy;дикте социологиялык изилдөөлөрдү жүргүзүүгө [[ЕВРОПАДАГЫ КООПСУЗДУК ЖАНА КЫЗМАТТАШТЫК БОЮНЧА УЮМ (ЕККУ)|Европадагы Коопсуздук жана Кызматташтык уюму]]нун (ЕККУ) «Аялдарга жана балдарга карата зомбулукту болтурбоо» ж. б. эл аралык долбоорлоруна ка&amp;shy;тышкан. Кыргыз улуттук аттестациялоо комис&amp;shy;сиясынын эксперттик кеңешинин төрагасынын орун басары жана юриспруденция боюнча эксперт&amp;shy;тик комиссиянын мүчөсү (2009). Кыргыз Республикасынын билим берүүсүнүн отличниги (1994). Ок атуу боюнча спорт чебери (1998). 50дөй илимий эмгектин (анын ичинде 2 моно&amp;shy;графия) автору.<br /> <br /> Эмг.: Проблемы криминалистического обеспечения преступлений в сфере экономической деятельности. Б., 2002.<br /> [[Категория:3-том, 607-672 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%98%D0%A1%D0%90%D0%9A%D0%95%D0%95%D0%92_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BB%D1%8B&diff=81081 2026-06-05T02:19:29Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;ИСАКЕЕВ&lt;/b&gt; '''Баялы Дыйканбаевич''' [1897, [[Россия империясы]], [[Түркстан генерал-губернаторлугу]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу обулусу]], [[Пишпек уезди]] (азыркы [[КОЧКОР РАЙОНУ|Кочкор району]]), Үкөк өрөөнү – 08. 11. 1937, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[БИШКЕК|Фрунзе шаары]]] – партиялык жана мамлекеттик ишмер; [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргызстан]]&amp;shy;дын алгачкы [[КОНСТИТУЦИЯ|Конституция]]сынын авторлору<br /> <br /> [[File:ИСАКЕЕВ 147.png | thumb | none]]жана улуттук мамлекет&amp;shy;ти негиздөөчү, ошондой эле «Ма&amp;shy;нас» эпосун орус тилине ко&amp;shy;торуунун алгачкы демил&amp;shy;гечилеринин бири. [[Нарын]] шаарындагы орус-жергиликтүү мектеп-&amp;shy;интернатын (1916), [[Ташкент|Ташкент&amp;shy;]]теги [[Орто Азия]] коммунист&amp;shy;тик университетин (1923), Москва&amp;shy;дагы ВКП(б) БКнын ал&amp;shy;дындагы партиялык мектепти (1926) бүтүргөн. 1917–1920-жылдарда Кум-Бел-Арал жана [[Орто-Токой]] менчик почта [[бекет]]теринде күзөтчү, киречи, бекет башчысы, 1920–1921-жылдарда Үчүкө (Кочкор) болуштугунун атка&amp;shy;руу комитетинин, 1921–1923-жылдарда Нарын уезддик партия комитетинин, 1924–1925-жылдарда [[Түркстан АССР]] КП(б) Леп&amp;shy;си жана Каракол уезддик шааркомунун, 1926–1927-жылдарда [[КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯ СОВЕТТИК СОЦИАЛИСТТИК РЕСПУБЛИКАСЫ (КАССР)|Кыргыз АССР]] КП(б) Каракол округдук комитетинин бөлүм башчысы, 1927–1928-жылдарда «[[Кызыл Кыргызстан|Кызыл Кыр&amp;shy;гызстан]]» гезитинин жооптуу редактору, 1928–1929-жылдарда ВКП(б) Кыргыз обкомунун бөлүм башчы&amp;shy;сы, 1929–1930-жылдарда Кыргыз АССР жер иштер комис&amp;shy;сары, 1930–1933-жылдарда ВКП(б) Кыргыз өкмөтүнүн баш&amp;shy;чысы, 1933–1937-жылдарда Кыргыз ССР (адегенде АССР) ЭКСтин төрагасы. Кыргыз АССР БАКка (1928– 1937), [[СССР улуттар совети]]не (1931–1935), [[СССР БАК]]ка жана анын Президиумуна (1935–1937) мүчө. ВКП(б) БКнын 17-съездинин жана СССР Совети&amp;shy;нин атайын чакырылган 6-, 7-, 8-съезддеринин делегаты. 1937-жылдарда улутчул-контрреволюциячыл топ&amp;shy;тун катышуучусу деген жалаа менен камалган жана атуу жазасына тартылган. 1957-жылы акталып, сөөгү 1991‑жылы ариет‑аза күтүү салты менен кайрадан [[АТА БЕЙИТ|Ата Бейит]] көрүстөнүнө коюлган. Бишкек шаарында эстелиги орнотулуп, ысмы борбордун бир көчөсүнө жана Кочкор районунун бир айылына ыйгарылган.<br /> &lt;p align='right'&gt;&lt;i type='author'&gt;А. Түркмөнов.&lt;/i&gt;&lt;/p&gt;<br /> [[Категория:3-том, 607-672 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%9E%D0%A7%D0%9A%D0%9E%D0%A0_%D0%A0%D0%90%D0%99%D0%9E%D0%9D%D0%A3&diff=81080 2026-06-05T02:16:54Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;КОЧКОР РАЙОНУ&lt;/b&gt; – азыркы [[Нарын облусу]]ндагы административдик-аймактык бирдик. Алгач Тянь-Шань облусунун курамында 1930-жылы уюшулган. Түндүгүнөн [[Чүй]], [[Ысык-Ата]], түндүк-батышынан жана батышынан [[ЖУМГАЛ РАЙОНУ|Жумгал]], түштүгүнөн [[Нарын]], чыгышынан жана түндүк-чыгышынан [[Тоң]] райондору менен чектешет. Аянты 6,4 миң &lt;i&gt;км&lt;/i&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Калкы 58,3 миң (2009). Ра&amp;shy;йондун аймагында 11 айыл өкмөтү, 31 кыштак бар. Борбору – Кочкор кыштагы.<br /> <br /> Этимологиясы: жергиликтүү элдин ырастоолору боюнча Кочкор кыштагы XX кылымдын 30-жылдарынан мурун Кара-Коо (айтылышы Карагоо) деп аталып келген. Географиялык [[топоним]] катары алгач байыркы түрк дооруна таандык [[руника]]лык эстеликтеринде «Йарыш» деген аталыш менен белгилүү болгон (кара: [[КОЧКОР РУН ЖАЗУУЛАРЫ|Кочкор рун жазуулары]]). Ал эми өрөөндүн «Кочкор» деген аталышы соңку орто кылымдарга тиешелүү жазма маалыматтарында (мис., [[Тарих-и Рашиди]]) кезигет. Айрым изилдөөчүлөрдүн пикиринде бул топоним моңгол тилиндеги «хотгор» (айлана-тегерегин тоолор курчап, орто чени жазы тарткан ойдуң жер) деген сөздүн фонетикалык жагынан өзгөртүлүп айтылышы болуп эсептелет. Кочкор өрөөнүнүн орографиялык түзүлүшү да дал ушундай көрүнүшкө толук ылайык келет. Мындан тышкары райондун борбордунан [[Ысык-Көл көлү]]нүн тушуна чейинки [[Чүй суусу]] Кочкор суусу деп аталат. <br /> <br /> Район Ички Теңир-Тоодо жайгашкан. Көп бөлүгүн &lt;i&gt;Кочкор өрөөнү&lt;/i&gt; ээлейт. Жери тоолуу. Түн. тарабында &lt;i&gt;Кыргыз Ала-Тоосу&lt;/i&gt; (бийикт. 4000 &lt;i&gt;м&lt;/i&gt;ге<br /> чейин), батышында Жумгал, түштүгүндө Соң- Көл, Боор-Албас тоолору, алардын арасында бийик тоолуу Кочкор, Кара-Кужур ж-а Соң-Көл<br /> өрөөндөрү жатат. Кен байлыктардан таш туз&amp;shy;дун, нефелиндүү сиениттин &lt;i&gt;(Сандык кени)&lt;/i&gt; ж-а табигый курулуш материалдарынын кендери бар. Климаты континенттик. Январдын орт.<br /> темп-расы –10°С, июлдуку 16,5°С (Кара-Кужур&amp;shy;да январдыкы –12°С, июлдуку 16°С). Жылдык<br /> жаан-чачыны Кочкор өрөөнүндө 190–200 &lt;i&gt;мм&lt;/i&gt;, тоолордо ж-а Кара-Кужурда 400–500 &lt;i&gt;мм&lt;/i&gt;. Ири<br /> суулары: Кочкор, Жоон-Арык (куймалары: Сөөк, Каракол, Төлөк, Кара-Кужур). Ири көлү<br /> – Соң-Көл; андан башка бир нече майда көл бар.&lt;br&gt;<br /> Райондун аймагында &lt;i&gt;Орто-Токой суу сактагы&amp;shy;чы&lt;/i&gt; жайгашкан. Жарым чөлдүү. Кочкор ж-а Кара-Кужур өрөөндөрүнө боз, тоолоруна күрөң топурак мүнөздүү. Өсүмдүктөрдөн чий, шыбак, эрмен, ак кылкан, каз таңдай, буудайык, ши&amp;shy;мүүр, бетеге, козу кулак, доңуз сырты, арча ж. б. басымдуу. Өрөөндөрдөгү суу жээктеринде саздуу шалбаа, айрым жерде тал токойлору кез&amp;shy;дешет. Аймагында Кочкор мамл. зоология за&amp;shy;казниги бар (к. &lt;i&gt;Кочкор өрөөнү, Кара-Кужур<br /> өрөөнү&lt;/i&gt;).<br /> Калкы көп улуттуу, негизинен кыргыз (98,0%), о. эле орус, өзбек, дуңган, уйгур ж. б. жашайт. Орт. жыштыгы 1 &lt;i&gt;км&lt;/i&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;ге 8 киши.&lt;br&gt;<br /> Райондо мал чарбасы өнүккөн. Негизги тар-<br /> <br /> [[File:КОЧКОР РАЙОНУ42.png | thumb | none]]<br /> <br /> <br /> <br /> магы – уяң жүндүү кой асыроо, о. эле эт багы&amp;shy;тындагы уй чарбасы. Райондо 2002-ж. 265 фер&amp;shy;мердик, 668 дыйкан, 47 жамааттык чарбалар, Кочкор асыл-тукум кой өстүрүү з-ду, Соң-Көл<br /> «Асыл мал» з-ду, «Теңдик» үрөнчүлүк, «Соң-Көл<br /> балыгы» чарбалары иштеген. «Агрохим» АК 1980-ж. а. ч. бирикмеси катары түзүлүп (1995- жылдан АК), дыйкан чарбаларына жер айдоо, эгин себүү, жыйноо, жер семирткич чачуу ж. б. кызматтарды көрсөтөт. Райондо 172767 кой, эч&amp;shy;ки, 24871 уй (а. и. сааны 15,6 миң), 16573 жыл&amp;shy;кы болгон. А. ч-га жарактуу жери 480,6 миң &lt;i&gt;га&lt;/i&gt;, а. и. 29,7 миң &lt;i&gt;га&lt;/i&gt;сы айдоо, 448,2 миң &lt;i&gt;га&lt;/i&gt;сы жа&amp;shy;йыт болгон. Дан эгиндери 15 миң &lt;i&gt;га&lt;/i&gt;, тоют өсүм&amp;shy;дүктөрү 11,7 миң &lt;i&gt;га,&lt;/i&gt; картөшкө 2500 &lt;i&gt;га,&lt;/i&gt; жашыл&amp;shy;ча 450 &lt;i&gt;га&lt;/i&gt;. «Чоң-Туз» туз шахтасы, турмуш-ти&amp;shy;ричилик кызматынын бөлүмдөрү, тамак-аш,<br /> ө. ж. соода, ж. б. ишканалары бар. Райондун аймагы аркылуу Бишкек – Балыкчы – Нарын, Балыкчы – Кочкор – Чаек – Миң-Куш автомо&amp;shy;биль жолдору өтөт.&lt;br&gt;<br /> Райондо № 15-кесиптик лицей (700 окуучу, 77 инженер-пед. кадр), 29 жалпы билим берүүчү (а. и. 27 орто, 2 башталгыч) мектепте 13 313 окуучу билим алып, 1120 мугалим эмгектенген. Он беш мектепте компьютер класстары, 6 мек&amp;shy;тепте 5 гимназия, 1 лицей класстары, 6 бала бакча (анда 265 бала тарбияланат) бар. Спорт (536 окуучу), муз., жатак, менчик мектептер, 28 китепкана, 11 мад-т үйү, 9 клуб, борб. ра&amp;shy;йондук, 5 участкалык оорукана, 9 диспансер,<br /> 17 ФАП, санитария-эпидемиол. станция, 14 үй&amp;shy;бүлөлүк дарыгерлер тобу иштейт (2001). Район&amp;shy;дук «Эмгек Туусу» гезити чыгат. Кочкор кыш&amp;shy;нда тарыхый-жер таануу музейи бар. Райондун аймагында &lt;i&gt;Кочкор шаар чалдыбары,&lt;/i&gt; Туура-Суу коргону ж-а оймо-чиймелери, Алтын-Булак аска бетиндеги сүрөттөр сакталган.<br /> <br /> Ад.: Исаев Д. Жер-суу аттарынын сыры (Загадки географических названий). Ф., 1977; Кляшторный С. Г. Древнетюркские рунические надписи на Центральном Тянь-Шане. //Суяб. Ак-Бешим. Археологические экспедиции Государственного Эрмитажа. СПб., 2002; Солтоноев Б. Кыргыз тарыхы. Б., 2003.<br /> [[Категория:4-том,_453-496_бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%98%D0%A1%D0%90%D0%9A%D0%9E%D0%92_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B8%D0%BB&diff=81079 2026-06-05T02:12:42Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;ИСАКОВ&lt;/b&gt; Исмаил (10. 06. 1950, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[Ош облусу]], [[АЛАЙ РАЙОНУ|Алай району]], [[Сопу-Коргон айылы]]) – генерал-лей&amp;shy;тенант (2005). [[Ташкент шаары]]ндагы жогорку жалпы аскер&amp;shy;дик командалык окуу жа&amp;shy;йын (1973), Марксизм-лени&amp;shy;низм университетин ([[ВЕНГРИЯ|Венгрия]], 1978), М. В. Фрунзе атындагы ас&amp;shy;кер академиясын (1984), «Выстрел» жогорку офицер&amp;shy;дик курсун (1989), [[Россия Федерациясы]] Ку&amp;shy;ралдуу Күчтөрүнүн Башкы штабынын аскер академия&amp;shy;сын (1996), гуманитардык укуктук эл аралык институтту (Италия, 1998) бүтүргөн.<br /> <br /> [[File:ИСАКОВ 349.png | thumb | none]]<br /> 1973–1976-жылдары мотоаткычтар взводунун команди&amp;shy;ри, 1976–1978-жылдары аскерлердин түштүк тобунда рота командири (Венгрия), 1978–1981-жылдары рота коман&amp;shy;дири, штаб башчысы-мотоаткычтар батальону&amp;shy;нун командиринин орун басары, батальон ко&amp;shy;мандири, 1984–1992-жылдары полк, база, дивизия штаб&amp;shy;дарынын жана полк командиринин башчысы, 1992–1994-жылдары [[Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрү]]нүн Баш&amp;shy;кы штабынын күжүрмөн даярдык башкармалы&amp;shy;гынын башчысы, 1994–1999-жылдары Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрүнүн Башкы штабынын башчысы – Кор&amp;shy;гоо министринин биринчи орун басары, 2005–2008-жылдары Кыргыз Республикасынын Коргоо министри, 2008-жылдын ок&amp;shy;тябрь айына чейин [[Кыргыз Республикасынын Коопсуздук кеңеши]]&amp;shy;нин катчысы. 2009-жылы оппозициялык ишмердүүлүгүнө байланыштуу жасалма кылмыш иши козголуп, анын негизинде 2010-жылы Бишкек гарнизонунун Аскердик соту И. Исаковду «генерал-лейтенант» аскердик наамынан ажыратып, 8 жылга күчөтүлгөн тартиптеги түзөтүү колониясында жаза өтөө тууралуу өкүм чыгарган. 2010-жылдын 7-апрелиндеги элдик революция учурунда түрмөдөн бошотулуп, [[Кыргыз Республикасынын Убактылуу өкмөтү]]нүн мүчөсү; Кыргыз Республикасынын Коргоо министринин милдетин аткаруу&amp;shy;чу болуп дайындалган. 2010-жылы 15-апрелде Кыргыз Республикасынын Аскердик сотунун кылмыш иштери боюнча коллегиясы аны толук актап, «генерал-лейтенант» наамын калыбына келтирген. 2010-жылы май – июль айларында Кыргыз Республикасынын Убактылуу өкмөтүнүн Ош, Жалал-Абад жана Баткен облустары боюнча коомдук-саясий жана экономикалык кырдаалды жөнгө салуу маселелери боюнча атайын өкүлүнүн милдетин аткарган. [[Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңеши]]нин депутаты (2000–2005; 2010-2012). Аскерлерди даярдоо боюнча бир нече окуу куралдарынын жана методикалык сунуштардын автору. 2- (2011) жана 3-даражадагы (2018) Манас ордени ж.б. медалдар менен сыйланган. <br /> [[Категория:3-том, 607-672 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%98%D0%A1%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B8%D1%80%D0%B4%D0%B8%D0%BD&diff=81078 2026-06-05T02:11:06Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;ИСАНОВ&lt;/b&gt; Насирдин [07. 11. 1943, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[ЖАЛАЛ-АБАД ОБЛУСУ|Жалал-Абад облусу]], Ленин (азыркы [[Ноокен|Ноо&amp;shy;кен]]) району, [[КӨК-БЕЛ|Көк-Бел айылы]] – 29. 11. 1991, Жа&amp;shy;лал-Абад облусу, [[КОЧКОР-АТА|Кочкор-Ата шаары]], сөөгү [[БИШКЕК|Бишкек]]&amp;shy;ке коюлган] – коомдук-мамлекеттик ишмер. [[Москва шаары]]ндагы<br /> <br /> [[File:ИСАНОВ52.png | thumb | none]]инженердик-курулуш институтун (1965), [[АЛМАТЫ|Алматы]] жогорку партиялык мек&amp;shy;тебин (1975) бүтүргөн. Мос&amp;shy;ква курулуш трестинде жу&amp;shy;мушчу (1960–1961), «Ош шаар курулуш» трестинде прораб, башкы инженер (1965–70), [[КЫРГЫЗСТАН КОММУНИСТТИК ПАРТИЯСЫ (ККП)|Кыргызстан КП]] Ош обкомунун курулуш бөлүмүндө инс&amp;shy;труктор (1970–1974), «Нарын суу энергия курулуш» баш&amp;shy;кармасында парткомдун секретары (1974–1976). Кыргызстан КП БКнын шаардык чарба жана курулуш бөлүмүндө бөлүм башчынын орун басары, бөлүм башчы (1976), Кыргыз ССРи&amp;shy;нин мамлекеттик курулуш комитетинин төрагасынын орун басары (1983–1986), Кыргыз ССРинин курулуш министри (1986–88), [[Ысык-Көл]] облустук советинин аткаруу комитетинин төрагасы (1988–1990), [[Кыргыз Республиккасы]]нын вице-президенти (1990–1991), Премьер-ми&amp;shy;нистри (1991). СССР инженердик академиясынын ака&amp;shy;демиги (1991). [[Кыргыз ССР Жогорку Совети]]нин 3 жолку депутаты (1980, 1985, 1990). Эмгек Кы&amp;shy;зыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери менен сый&amp;shy;ланган. Эгемендүү Кыргызстандын алгачкы Премьер-&amp;shy;министри катары анын экономикасын кайра жөнгө салууда чоң салым кошкон. Бишкек шаарынын бир көчөсүнө, [[Кыргыз Мамлекеттик Курулуш, Транспорт жана Архитектура университети]]не (КМКТАУ) ысмы ыйга&amp;shy;рылып, [[Эркиндик бульвары]]на эстелиги орно&amp;shy;тулган.<br /> [[Категория:3-том, 607-672 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%98%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9C%D0%91%D0%95%D0%9A%D0%9E%D0%92_%D0%90%D0%B4%D0%B5%D0%BD&diff=81077 2026-06-05T01:59:52Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;ИСТАМБЕКОВ&lt;/b&gt; Аден Бекембаевич [03. 07. 1903, [[Россия империясы]], Түркстан генерал-губернаторлугу, [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу облусу]], [[Пржевальск]] уезди, [[ИЧКЕ-ЖЕРГЕЗ|Ичке-Жергез]] кыштагы (азыркы [[Ысык-Көл облусу]], [[АК-СУУ РАЙОНУ|Ак-Суу району]]) – 09. 01. 1939, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[БИШКЕК|Фрунзе шаары]]] – аскердик жана коомдук иш&amp;shy;мер, подполковник, респ&amp;shy;убликанын алгачкы аскер комис&amp;shy;сары.<br /> <br /> [[File:ИСТАМБЕКОВ94.png | thumb | none]]<br /> Ата-энеси менен бирге 1906–1913-жылдарда Иркутскиде сүргүндө жүргөндө атасы Бекембай оорудан кайтыш болуп (1911), энеси Үмүт уулу Аденди ээрчитип алып, эки жылда [[Ысык-Көл]]гө кайтып келишкен. Алгач диний мектептен сабатын ачкан жана 1916-жылы [[Үркүн]]дө [[КЫТАЙ Эл Республикасы|Кытай]]га барып, 1917-жылы кайра келген. 1918–1921-жылдары [[КАРАКОЛ (Ысык-Көл облусундагы шаар)|Каракол]]догу башталгыч мектепти аяктагандан кийин [[Ташкент]] шаарындагы аскер окуу жайындагы командирлерди даярдоочу атайын курсун (1922), [[Москва]]дагы аскер педагогикалык жогорку мектебин (1927), САГУнун тарых факультетин, [[Ленинград|Ле&amp;shy;нинград]]дагы аскер тактика&amp;shy;сын окутуучуларынын кур&amp;shy;сун, Москвадагы В. И. [[Ленин|Ле&amp;shy;нин]] атындагы саясий академия&amp;shy;ны (1937) бүтүргөн. 1922–19824-жылдарда 813- (өзгөчө) ротанын коман&amp;shy;диринин жардамчысы, командири, 1924–1931-жылдарда Ташкенттеги В. И. Ленин атындагы жогорку аскер мектебинде взводдун командири, инструктор, со&amp;shy;гуш тактикасын үйрөтүү боюнча окутуучу, окуу бөлүмүнүн башчысынын жардамчысы, партком&amp;shy;дун жооптуу секретары, 1931–1932-жылдарда Орто Азия ас&amp;shy;кер округунун атчандар мектебинде окуу бөлү&amp;shy;мүнүн начальнигинин жардамчысы, 1932–1933-жылдарда парткомдун жооптуу секретары, 1933–1936-жылдарда ка&amp;shy;зак атчандар полкунун командиринин саясий иштер боюнча жардамчысы, 1936–1937-жылдарда 53-кыргыз атчандар полкунун аскер комиссары, 1936–1937-жылдарда [[Фергана]] тоо атчандар дивизиясынын саясий бөлүмүнүн башчысы, 1937-жылдын март айы&amp;shy;нан полктун командири болуп иштеген. [[КЫРГЫЗСТАН КОММУНИСТТИК ПАРТИЯСЫ (ККП)|Кыргызстан КП]](б) БКнын мүчөсү, Фрунзе шаарко&amp;shy;мунун бюро мүчөсү (1937). 1937-жылы декабрда бур&amp;shy;жуазиялык улутчул деген жалаа менен камакка алынган. 1939-жылы СССРдин коргоо министринин (К. [[ВОРОШИЛОВ|Ворошилов]]) кийлигишүүсү менен акталып, камактан бошотулган. Бирок көп өтпөй көз жумган. 1958-жылы толук ак&amp;shy;талган. Ак-Суу райондук кеңешинин 1992-жылы 4-августта чечими менен А. Истамбековдун ысымы Ичке-Жергез мектебине берилген.<br /> <br /> Ад.: Тунтеев Н. С. Красные кавалеристы Кыргызстана. Б., 1994.<br /> [[Категория:3-том, 607-672 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%98%D0%A8%D0%98%D0%9C%D0%9E%D0%92&diff=81076 2026-06-05T01:56:12Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;ИШИМОВ&lt;/b&gt; Бексултан Бекмолдоевич [10. 08. 1947, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[ЖАЛАЛ-АБАД ОБЛУСУ|Жалал-Абад облусу]], [[Таш-Көмүр]] (азыркы [[Аксы]]) району, [[Чарбак айылы]]] – милициянын генерал&amp;shy;-лейтенанты (1997); юридика илимдеринин доктору (2002), профессор (2001). Европа<br /> <br /> [[File:ИШИМОВ21.png | thumb | none]]<br /> укук академиясынын мүчөсү (Будапешт, 1999), Россия коргонуу, коопсуздук жана укук тартиби маселелери боюнча академиясынын акаде&amp;shy;миги (2002), [[Казакстан Республикасы]]нын ИИМ академиясынын профессору (2002). Кыргыз Мамлекеттик Дене Тарбия иститутун (1969), СССР Ички Иштер министрлигинин Кара&amp;shy;ганды жогорку мектебин (1980), КПСС БКнын Коом&amp;shy;дук Илимдер академиясынын аспирантурасын (1986), [[АКШ]]нын Остин шаарындагы университеттин (1996), Аскер-аба күчтөрүнүн борборунун атайын курсун (1998, Флорида штаты) бүтүргөн. 1971–1972-жылдарда Кыргыз ССР ИИМдин эмгек-түзөтүү колониясында от&amp;shy;ряд начальниги, 1972–1978-жылдарда инспектору, партко&amp;shy;мунун секретары, 1978–1988-жылдарда Кыргызстан КП БКда административдик органдар бөлүмүнүн инспектору, 1980– 1983-жылдарда Кыргызстан КП [[Талас]] обкомунун административдик орган&amp;shy;дар бөлүмүнүн башчысы, 1988–1989-жылдарда Кыргыз ССР ИИМде министрдин орун басары, 1989–1990-жылддарда Кыргызстан КП БКда мамлекеттик укук бөлүмүнүн башчы&amp;shy;сы, 1990–1995-жылдарда [[СССР Жогорку Совети]]нин Республика&amp;shy;лар Советинин мүчөсү, КМШнын парламент ара&amp;shy;лык комиссиясынын коргонуу жана коопсуздук комитетинин төрагасынын орун басары, Кыргыз Республикасынын [[ЖОГОРКУ КЕҢЕШ|Жо&amp;shy;горку Кеңеш]]инде мыйзам чыгаруу, адам укугун коргоо, улуттук коопсуздук жана кылмыштуулук менен күрөшүү боюнча комиссиянын төрагасы, 1995– 999-жылдарда [[Кыргыз Республикасынын Президенти]]нин жардамчысы, анын Жогорку Кеңештеги мыйзам чыгаруу жыйынындагы ыйгарым укуктуу өкүлү, КР Президентинин Ад&amp;shy;министрациясынын бөлүм башчысы, [[Кыргыз Республикасынын Коопсуздук кеңеши|Кыргыз Республикасынын Коопсуз&amp;shy;дук кеңеши]]нин катчысы, 2000–2008-жылдарда Э. Алиев атындагы [[Кыргыз Республикасынын Ички Иштер министрлигинин Академиясы]]нын начальниги болуп иштеген. Медалдар менен сыйланган.<br /> [[Категория:3-том, 673-784 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%90%D0%9A%D0%95%D0%95%D0%92_%D0%90%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%80&diff=81075 2026-06-05T01:54:46Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>&lt;b type='title'&gt;КАКЕЕВ&lt;/b&gt; Аскар Чукутаевич (10. 12. 1935, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯ СОВЕТТИК СОЦИАЛИСТТИК РЕСПУБЛИКАСЫ (КАССР)|Кыргыз АССРи]], [[Чүй району]], [[КЕГЕТИ (Чүй районундагы кыштак)|Кегети кыштагы]] – 25. 04. 2021, Бишкек шаары) – коомдук жана мамлекеттик ишмер, философия илимдеринин доктору (1991), профессор (1993). [[К]][[ыргыз Республикуасынын Улуттук Илимдер академиясы]]нын (УИА) академиги (1993), КРдин илимге эмгек сиңирген ишмери (1995). КРдин илим жана техника жаатындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты (2002). 1958-жылы [[Кыргыз Мамлекеттик университети]]н бүтүргөн. 1963–1968-жылдарда [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССР]] ИАда аспирантура бөлүмүнүн алдындагы философия кафедрасын&amp;shy;да окутуучу, улук окутуучу, 1965–1984-жылдарда [[Кыргыз Айыл Чарба институту]]нда (КАЧИ) <br /> <br /> [[File:КАКЕЕВ 1123.png | thumb | none]]<br /> кафедра башчысы, 1984–1988-жылдарда [[КЫРГЫЗСТАН КОММУНИСТТИК ПАРТИЯСЫ (ККП)|Кыргызстан КП]] БКда илим жана окуу жайлар бөлүмүнүн башчысынын орун басары, 1989–1992-жылдарда Кыргыз ССР ИАнын философия жана укук таануу институтунун директору, 1992–1993-жылдарда [[Кыргыз Республикасынын Президенти]]&amp;shy;нин аппаратынын жетекчи&amp;shy;си-мамкатчысы, 1993–98-жылдарда КР билим берүү, илим жана маданият министри, 1998–2000-жылдарда КР президентинин кеңешчиси, 2000–2005-жылдарда Кыргыз Улуттук университетинде ректор, 2005-жылдан [[КЫРГЫЗ-РОССИЯ СЛАВЯН УНИВЕРСИТЕТИ|Кыргыз-Россия Славян университети]]нде (КРСУ) профессор, кафедра башчысы болуп иштеген. 100дөн ашуун илимий эмгектин (анын ичинде 4 монография, 5 окуу китеп) автору. «Ардак Белгиси», 3-дара&amp;shy;жадагы Манас ордендери (2021) менен сыйланган.<br /> <br /> Эмг.: Кыргызстандын коомдук ойлоосунун тарыхын изилдөөнүн жаңы багыттары. Б., 1991; Азыркы Кыр&amp;shy;гызстан: ачык коомго карай. Дж. Соростун философиясы жөнүндө. Б., 1994; Кыргызстандагы философиялык ойлор. Б., 1995; Ордо оюну – Кыргыз мамлекетинин модели, үлгүсү, тоолор философиясы. Б., 2001.<br /> [[Категория:3-том, 673-784 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%94%D2%AE%D0%99%D0%A8%D3%A8%D0%91%D0%90%D0%95%D0%92_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA&diff=81074 2026-06-05T01:51:58Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''ДҮЙШӨБАЕВ''' Кеңешбек Асанбекович [08. 07. 1957, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], Фрунзе (азыркы [[Чүй]]) облусу, [[КЕМИН РАЙОНУ|Кемин району]], <br /> [[File:ДҮЙШӨБАЕВ 191.png | thumb | none]]Боролдой айы&amp;shy;лы] – милициянын генерал-майору (1997). СССР Ички Иштер министрлигинин Караганды жогорку мектебин (1978), СССР СССР Ички Иштер министрлигинин академия&amp;shy;сын (1987) бүтүргөн. 1978-жылы [[Ысык-Ата]] райондук ички иш&amp;shy;тер бөлүмүнүн тергөөчүсү, 1979–1985-жылдарда [[Кыргыз ССР Ички Иштер министрлиги]]нин тергөө башкарма&amp;shy;лыгында тергөөчү, улук тер&amp;shy;гөөчү, 1987–1993-жылдарда [[КОЧКОР РАЙОНУ|Кочкор]] райондук ички иштер бөлүмү&amp;shy;нүн начальнигинин орун ба&amp;shy;сары, 1993–1997-жылдарда Ысык-Көл (азыркы Балыкчы) шаардык, райондук ички иш&amp;shy;тер бөлүмдөрүнүн начальниги, 1997–2000-жылдарда Кыргыз Республикасынын Ички Иштер министрлигинин (ИИМ) башкы штабынын начальниги, 2000– 2001-жылдарда [[Кыргыз Республикасынын Улуттук коопсуздук министрлиги|Кыргыз Республикасынын Улуттук коопсуздук министрли&amp;shy;ги]]нин [[Ош облусу]] боюнча башкармалыгынын началь&amp;shy;ниги, 2001–2002-жылдарда Кыргыз Республикасынынын Ички Иштер министринин орун басары, ми&amp;shy;нистрдин милдетин аткаруучу, 2002–2004-жылдары [[БИШКЕК|Биш&amp;shy;кек]] шаардык ички иштер башкармалыгынын на&amp;shy;чальниги, Кыргыз Республикасынынын Ички Иштер министринин орун баса&amp;shy;ры, 2005-жылдын 23–25-мартында Кыргыз Республикасынынын Ички Иштер министри. 2005-жылы «Акыйкат жана Адилеттүүлүк» партиясын түзүп, аны жетектеген. 2010-жылдан [[Кыргыз Республикасынынын Улуттук Коопсуздук Мамлекеттик кызматы]]нын төрагасы, 2013–2015-жылдары [[Шанхай кызматташтык уюму]]нун (ШКУ) генералдык катчысынын орун басары болуп иштеген. 15. 10. 2020 – 27.10. 2020-жылы [[Кыргыз Республикасынын Коопсуздук кеңеш]]инин катчысы. Милициянын отлич&amp;shy;ниги. Медалдар менен сыйланган. <br /> [[Категория:3-том, 86-170 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%94%D2%AE%D0%99%D0%A8%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%95%D0%92&diff=81073 2026-06-05T01:49:49Z

<p>Турганбаев Элебай: Турганбаев Элебай moved page ДҮЙШЕМАЛИЕВ to ДҮЙШЕМАЛИЕВ Таштан</p> <hr /> <div>#REDIRECT [[ДҮЙШЕМАЛИЕВ Таштан]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%94%D2%AE%D0%99%D0%A8%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%95%D0%92_%D0%A2%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD&diff=81072 2026-06-05T01:49:49Z

<p>Турганбаев Элебай: Турганбаев Элебай moved page ДҮЙШЕМАЛИЕВ to ДҮЙШЕМАЛИЕВ Таштан</p> <hr /> <div>'''ДҮЙШЕМАЛИЕВ''' Таштан (23. 08. 1923, [[СССР]], [[РСФСР]], [[Түркстан АССРи]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу облусу]], [[Пишпек уезди]], [[Ысык-Ата]] болуштугу, Карагай-Булак айылы – 04. 05. 2009, [[БИШКЕК|Бишкек]], сөөгү Карагай-Булак айылына коюлган) – тарых илимдеринин доктору (1969), профессор (1972). 1950-жылы [[Кыргызстан Мамлекеттик педагогика институту]]н бүтүр&amp;shy;гөн. 1950–1972-жылдарда [[Кыргыз ССР Илимдер академиясы]]нын тарых ин&amp;shy;ститутунун кенже, улук илимий кызматкери, 1972–1983-жылдарда К. И. Скрябин атындагы [[Кыргыз Айыл Чарба институту]]нда (КАЧИ) КПСС тарыхы кафедрасынын профессору, 1983-жылдан Кыргыз ССР ИАнын тарых институтунда жетектөөчү илимий кызмат&amp;shy;кер. [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргызстан]]дын айыл чарбасын изилдөөгө багытталган 90го жакын (анын ичинде 8 монография) илимий эмгектин автору. <br /> <br /> Эмг.: Очерк истории коллективизации сельского хозяйства Киргизии. Ф., 1965; Развитие сельского хозяйства Киргизии (1951– 1965). Ф., 1991. <br /> [[Категория:3-том, 86-170 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%94%D2%AE%D0%99%D0%A8%D0%95%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%98%D0%95%D0%92_%D0%A2%D0%B0%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BD&diff=81071 2026-06-05T01:49:35Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''ДҮЙШЕМАЛИЕВ''' Таштан (23. 08. 1923, [[СССР]], [[РСФСР]], [[Түркстан АССРи]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу облусу]], [[Пишпек уезди]], [[Ысык-Ата]] болуштугу, Карагай-Булак айылы – 04. 05. 2009, [[БИШКЕК|Бишкек]], сөөгү Карагай-Булак айылына коюлган) – тарых илимдеринин доктору (1969), профессор (1972). 1950-жылы [[Кыргызстан Мамлекеттик педагогика институту]]н бүтүр&amp;shy;гөн. 1950–1972-жылдарда [[Кыргыз ССР Илимдер академиясы]]нын тарых ин&amp;shy;ститутунун кенже, улук илимий кызматкери, 1972–1983-жылдарда К. И. Скрябин атындагы [[Кыргыз Айыл Чарба институту]]нда (КАЧИ) КПСС тарыхы кафедрасынын профессору, 1983-жылдан Кыргыз ССР ИАнын тарых институтунда жетектөөчү илимий кызмат&amp;shy;кер. [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргызстан]]дын айыл чарбасын изилдөөгө багытталган 90го жакын (анын ичинде 8 монография) илимий эмгектин автору. <br /> <br /> Эмг.: Очерк истории коллективизации сельского хозяйства Киргизии. Ф., 1965; Развитие сельского хозяйства Киргизии (1951– 1965). Ф., 1991. <br /> [[Категория:3-том, 86-170 бб]]</div>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%94%D2%AE%D0%99%D0%A8%D0%95%D0%95%D0%92_%D0%AD%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA&diff=81070 2026-06-05T01:47:58Z

<p>Турганбаев Элебай: </p> <hr /> <div>'''ДҮЙШЕЕВ''' Эсенбек [22. 06. 1941, [[СССР]], [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз ССРи]], [[Фрунзе облусу]], [[Ленинполь району]], Калинин (азыркы [[Ынтымак]]) айылы – 22. 12. 2021, [[БИШКЕК|Бишкек шаары]]] – партиялык жана мамлекеттик ишмер. 1963-жылы [[Кыргыз Айыл Чарба институту]]н (КАЧИ), 1984-жылы Алма-Ата жо&amp;shy;горку партиялык мектебин бүтүргөн. 1963–<br /> <br /> [[File:ДҮЙШЕЕВ90.png | thumb | none]]<br /> 1966-жылдарда Ленинполь (азыркы [[БАКАЙ-АТА РАЙОНУ|Бакай-Ата]]) районундагы Калинин атындагы колхоздо механик, башкы инженер, 1966–1975-жылдарда [[Совет]], [[Өзгөн]], [[Талас]] райондук «Кыргызайылчарбатехни&amp;shy;ка» бирикмесинде башкар&amp;shy;малыктын башчысы, 1975– 1979-жылдарда [[Кыргыз ССР Айыл Чарба министрлиги|Кыргыз ССР Айыл Чарба ми&amp;shy;нистрлиги]]нде механика жана электрлештирүү боюнча башкы башкармалыгынын башчысы, 1979–1980-жылдарда [[Кыргыз ССР Министрлер Совети|Кыр&amp;shy;гыз ССР Министрлер Совети]]нин алдындагы Иш башкармалыгында айыл чарба, суу чарба курулуш боюнча бөлүм башчы, 1980–1985-жылдарда партиянын [[Ысык-Көл]] райондук комитетинин, 1985–1988-жылдарда партиянын Та&amp;shy;лас обкомунун 1-секретары, 1988–1990-жылдарда Кыргыз ССРинин министри, Мамлекеттик агрардык өнөр жай комитети&amp;shy;нин төрагасынын 1-орун басары, 1990–1991-жылдарда Кыргыз ССР Министрлер Советинин төрагасы&amp;shy;нын 1-орун басары, Мамлекеттик агрардык өнөр жай комитети&amp;shy;нин төрагасы, 1991–1992-жылдарда Кыргыз Республикасынын мамлекеттик катчысы, 1992–1997-жылдарда чет элдик жардамдар боюнча өкмөттүк комиссиянын төрагасы, 1997–2004-жылдарда вице-президент, «Кыргызайылтехсервиз» акцио&amp;shy;нердик компаниясынын деректирлер кеңешинин төрагасы болуп иштеген. [[Кыргыз ССР Жогорку Совети|Кыргыз ССР Жогор&amp;shy;ку Совети]]нин 12-чакырылышынын депутаты (1985–1990). Эмгек Кы&amp;shy;зыл Туу ордени жана медалдар менен сыйланган.<br /> [[Категория:3-том, 86-170 бб]]</div>

Турганбаев Элебай