Кыргыз Энциклопедия жана Терминология Борбору - Колдонуучунун салымы [ky]

КОПЕТДАГ

2026-04-01T10:21:05Z

Temirkan:

КОПЕТДАГ – Иран ж-а Түркмөнстандын аймагындагы тоо тармагы. Түркмөн-Харасан тоолорунун түндүк бөлүгү. Иран тайпак тоосунун түндүк четинде. Узундугу 650 кмдей, туурасы 40 кмдей (түштүк-чыгышында) 200 кмге (түндүк-батышында) чейин. Эң бийик жери 3117 м (Ирандын аймагындагы Хезармесжед чокусу); Түркмөнстандын аймагында 2942 м (Ризе чокусу). Копетдаг Жер ортолук деңиздик геосинклиналь кырчоосунун орто бийик кырка тоолорунун тармагына кирет. Бири-бирине жарыш созулуп жаткан кырка тоолору, жалдары ж-а платолору узата ж-а туурасынан кеткен өрөөндөр м-н бөлүнгөн. Негизинен чөкмө тектерден (акиташ, мергель, кумдук, конгломерат, чопо) түзүлгөн. Карст процесси өөрчүгөн (Бахарден үңкүрү). Сымап, мышьяк, бариттин кендери бар; минералдуу жылуу булактар көп. Катуу жер титирөөлөр болуп турат (мисалы, 1948- жылкы Ашхабад жер титирөөсү). Жер ортолук деңиздик типтеги субтропиктик ж-а кургакчыл климат өкүм сүрөт. Дарыялары агымынын көп бөлүгүндө соолуп калат. Этегиндеги түздүктөрдү ж-а тоо этектерин шыбак-эфемерлүү чөл, капталдарынын 500 м бийиктеги бөлүгүн кыйгак чөп-жылгындуу жарым чөл ээлейт. 1500 м бийикке чейин дан өсүмдүктүү субтропик талаасы, андан өйдө ак кылкан-бетегелүү талаа, арча ж-а мисте өскөн сейрек токой мүнөздүү. Копетдаг, Сюит-Хасардаг коруктары (Түркмөнстан), Тандурек улуттук паркы (Иран) бар.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОПЕРНИК

2026-04-01T10:14:49Z

Temirkan:

КОПЕ́РНИК '''Николай''' (19. 2. 1473, Торунь, – 24. 5. 1543, Фромборк) – поляк астроному, дүйнөнүн гелиоборбордук системасын түзүүчү. Краков университетинде (1491–1495) окуган. Билим алуусун Италиянын Болонья, Падуя, Феррара университеттеринде уланткан ж-а астрономиядан тышкары медицина, укук боюнча билим алган. 1503-жылы мекенине кайтып келген. 1512-жылы Фромборк шаарына көчүп келип, азыркы күнгө чейин сакталган өзүнүн обсерваториясында изилдөө

[[File:КОПЕРНИК32.png | thumb | none]] жүргүзгөн. Коперник мамлекеттик ишмер,чебер врач ж-а астроном катары белгилүү. Дүйнөнүн гелиоборбордук системасын түзүү анын көп жылдык эмгегинин үзүрү болгон. Аны м-н геоборбордук системадагы планеталардын кыймылы жөнүндө түшүнүксүз көз караштар чечмеленген. 1543-жылы «Асман сфераларынын айланышы жөнүндө» деген жыйнагы жарык көргөн. Ал өзүнүн жыйнагында, бардык астрономиялык маселелерди чечүүдө жетекчи идея катары алып чыгууга аракеттенип, Птолемейдин математикалык теориясын өркүндөтүүгө умтулган. Коперниктин тригонометриянын өнүгүшүнө кошкон салымы өзгөчө мааниге ээ. Коперниктин жыйнагындагы тригонометрияга арналган бөлүмү 1542- жылы өз алдынча алгачкы окуу куралы катары басып чыгарылган. Галилей ж. б. окумуштуулар Коперниктин окуусун улантып, өнүктүрө баштагандан кийин колдоого алынган. Айдагы кратер ж-а астероид Коперниктин ысмынан аталган.

Ад.: Гребеников Е. А. Н. Коперник. 2-е изд. М., 1982.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОПЕРНИК

2026-04-01T10:13:26Z

Temirkan:

КОПЕ́РНИК '''Николай''' (19. 2. 1473, Торунь, – 24. 5. 1543, Фромборк) – поляк астроному, дүйнөнүн гелиоборбордук системасын түзүүчү. Краков университетинде (1491–1495) окуган. Билим алуусун Италиянын Болонья, Падуя, Феррара университеттеринде уланткан ж-а астрономиядан тышкары медицина, укук боюнча билим алган. 1503-жылы мекенине кайтып келген. 1512-жылы Фромборк шаарына көчүп келип, азыркы күнгө чейин сакталган өзүнүн обсерваториясында изилдөө

[[File:КОПЕРНИК32.png | thumb | none]] жүргүзгөн. Коперник мамлекеттик ишмер,чебер врач ж-а астроном катары белгилүү. Дүйнөнүн гелиоборбордук системасын түзүү анын көп жылдык эмгегинин үзүрү болгон. Аны м-н геоборбордук системадагы планеталардын кыймылы жөнүндө түшүнүксүз көз караштар чечмеленген. 1543-жылы «Асман сфераларынын айланышы жөнүндө» деген жыйнагы жарык көргөн. Ал өзүнүн жыйнагында, бардык астрономиялык маселелерди чечүүдө жетекчи идея катары алып чыгууга аракеттенип, Птолемейдин математикалык теориясын өркүндөтүүгө умтулган. К-тин тригонометриянын өнүгүшүнө кошкон салымы өзгөчө мааниге ээ. К-тин жыйнагындагы тригонометрияга арналган бөлүмү 1542- ж. өз алдынча алгачкы окуу куралы катары басып чыгарылган. Галилей ж. б. окумуштуулар К-тин окуусун улантып, өнүктүрө баштагандан кийин колдоого алынган. Айдагы кратер ж-а астероид К-тин ысмынан аталган.

Ад.: Гребеников Е. А. Н. Коперник. 2-е изд. М., 1982.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОПЕНГАГЕН

2026-04-01T10:07:51Z

Temirkan:

КОПЕНГА́ГЕН – Дания Королдугунун борбору (1443-жылдан). Эресунн булуңунун оң жээгинде, Зеландия жана Амагер аралдарында жайгашкан. Калкы 667,0 миң (2025; Чоң Копенгаген агломерациясында 1,5 млн; өлкөнүн калкынын 30%и). Алгач 1043-жылдан Хавн (гавань) тургун жайы катары эскерилет. 1167-жылы епископ Абсалон аны айланта сепил жана чеп курдурткан. 1170-жылдан Копенгаген аталат. 1186-жылдан 1416-жылга чейин (үзгүлтүк менен) Роскилльск епископтугунун курамында болгон. Копенгаген 1254-жылы шаар макамын алган. 1443-жылдан король резиденциясы. XX кылымда Копенгаген ири өнөр жайлык борборго айланган. 1940-жылы апрелде немис фашисттери басып алган, бирок 1945-жылы 5-майда бошотулган.

Копенгаген – Даниядагы гана эмес Скандинавия өлкөлөрүндөгү эң ири соода-өнөр жай борбору. Машина жана станок куруу, металл иштетүү, электртехникалык, химия, фарфор, текстиль, тигүү өнөр жай ишканалары иштейт. Университеттер, техникалык жогорку мектеп, ветеринария жана айыл чарба король жогорку мектеби, консерватория, инженердик, музыка, искусство академиялары, калк китепканасы, көптөгөн музейлер (сүрөт, улуттук жана башка) театрлар, Карлсберг жаңы глиптотекасы (айкел топтому) бар. Шаардын эски бөлүгүнө кууш ийри көчөлөр мүнөздүү. Биржа, Росенборг аңчылар, Шарлоттенборг (XVII кылым), Кристиансборг (XVIII кылым) ак сарайлары сакталган.[[File:КОПЕНГАГЕН31.png | thumb | Амалиенборг ак сарай комплекси. 1749. Архитекторлор Н. Жарден, Н. Эйтвед
]]
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОПЕНГАГЕН

2026-04-01T10:05:12Z

Temirkan:

КОПЕНГА́ГЕН – Дания Королдугунун борбору (1443-жылдан). Эресунн булуңунун оң жээгинде, Зеландия жана Амагер аралдарында жайгашкан. Калкы 600,0 миң (2003; Чоң Копенгаген агломерациясында 1,5 млн; өлкөнүн калкынын 30%и). Алгач 1043-жылдан Хавн (гавань) тургун жайы катары эскерилет. 1167-жылы епископ Абсалон аны айланта сепил жана чеп курдурткан. 1170-жылдан Копенгаген аталат. 1186-жылдан 1416-жылга чейин (үзгүлтүк менен) Роскилльск епископтугунун курамында болгон. Копенгаген 1254-жылы шаар макамын алган. 1443-жылдан король резиденциясы. XX кылымда Копенгаген ири өнөр жайлык борборго айланган. 1940-жылы апрелде немис фашисттери басып алган, бирок 1945-жылы 5-майда бошотулган.

Копенгаген – Даниядагы гана эмес Скандинавия өлкөлөрүндөгү эң ири соода-өнөр жай борбору. Машина жана станок куруу, металл иштетүү, электртехникалык, химия, фарфор, текстиль, тигүү өнөр жай ишканалары иштейт. Университеттер, техникалык жогорку мектеп, ветеринария жана айыл чарба король жогорку мектеби, консерватория, инженердик, музыка, искусство академиялары, калк китепканасы, көптөгөн музейлер (сүрөт, улуттук жана башка) театрлар, Карлсберг жаңы глиптотекасы (айкел топтому) бар. Шаардын эски бөлүгүнө кууш ийри көчөлөр мүнөздүү. Биржа, Росенборг аңчылар, Шарлоттенборг (XVII кылым), Кристиансборг (XVIII кылым) ак сарайлары сакталган.[[File:КОПЕНГАГЕН31.png | thumb | Амалиенборг ак сарай комплекси. 1749. Архитекторлор Н. Жарден, Н. Эйтвед
]]
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОПЕНГАГЕН

2026-04-01T10:04:08Z

Temirkan:

КОПЁН ЧААТАС

2026-04-01T10:01:04Z

Temirkan:

КОПЁН ЧААТАС – Енисей кыргыздарынын VII–VIII кылымдарга таандык көрүстөнү жана ошол кездеги маданиятынын негизги эстелиги. Енисей дарыясынын сол жээгинде, Хакасиянын Копён кыштагынын жанында жайгашкан. 1939–1940-жылдары советтик археологдор Л. А. Евтюхова жана С. В. Киселёв изилдеген. Маркумдар өрттөлүп, таш дөбөлөрдүн астына коюлган. Ал дөбөлөрдүн көбү илгери эле талоонго учураган, бирок кыргыз ак сөөктөрү коюлган чоң таш дөбөлөрдө (диаметри 20–30 м) эки жашыруун казанак бар экендиги аныкталган. Ал казанактардан алтындан жасалган чоң идиш, күмүш табакка салынган жана кооздолгон 4 алтын кумура, жаа менен айбандарга аңчылык кылып бараткан чабендестин коло сөлөкөтү табылган.

[[File:КОПЁН ЧААТАС33.png | thumb | Кыргыз чеберлери жасаган алтын кумура жана табак. VIII–IX кылымдар. Копён Чаатас . (Алтай).
]]Кумуралардын экөөнүн бетинде байыркы түрк жазуулары бар. Ал буюмдарды Иран, Орто Азия жана Кытайдын орто кылымдагы искусствосу менен тааныш жергиликтүү чеберлер жасаган деп болжолдонот. Копён Чаатастын тарых илиминде мааниси зор.
[[Категория:4-том, 403-452 бб]]

КООРДИНАТОГРАФ

2026-04-01T09:58:56Z

Temirkan:

КООРДИНАТО́ГРАФ (координата ж-а –граф) –
картага же жердин планына чекиттерди тик бурчтуу координаталары боюнча тез, так түшүрүүчү аспап. Ал XX абсцисса огунун милдетин аткаруучу сызгыч (бөлүкчөлөрдөн турган) бекитилген С станинадан (тактадан) турат. Ордината огуна дал келүүчү VV сызгычы абсцисса огун бойлой Б каретанын жардамы м-н ары-бери жылат. Ордината огу боюнча чекит саюучу ийнеси бар кичине карета M кошо жылат. Электрондук автомат координатограф эсептөөчү түзүлүш ж-а башкаруучу пульт экөө мурда даярдалган программа м-н негизги чекиттерди, ошондой эле координаттык торлордун сызыктарын чиет.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КООРДИНАТАЛАР 1

2026-04-01T09:56:11Z

Temirkan: Temirkan moved page КООРДИНАТАЛАР 1 to КООРДИНАТАЛАР (чекиттин абалын аныктоочу чоңдуктар)

#REDIRECT [[КООРДИНАТАЛАР (чекиттин абалын аныктоочу чоңдуктар)]]

КООРДИНАТАЛАР (чекиттин абалын аныктоочу чоңдуктар)

2026-04-01T09:56:11Z

Temirkan: Temirkan moved page КООРДИНАТАЛАР 1 to КООРДИНАТАЛАР (чекиттин абалын аныктоочу чоңдуктар)

КООРДИНАТАЛАР (лат. c o- – бирге ж-а –rdin–tus – иреттелген, аныкталган) – кеңдик ж-а узундук б-ча жер бетиндеги же асман сферасындагы чекиттин абалын аныктоочу чоңдуктар. Географиялык, геодезиялык асман координаталары болот.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КООРДИНАТАЛАР (чекиттин абалын аныктоочу чоңдуктар)

2026-04-01T09:55:43Z

Temirkan:

КООРДИНАТАЛАР

2026-04-01T09:52:35Z

Temirkan: Temirkan moved page КООРДИНАТАЛАР to КООРДИНАТАЛАР (математикада)

#REDIRECT [[КООРДИНАТАЛАР (математикада)]]

КООРДИНАТАЛАР (математикада)

2026-04-01T09:52:35Z

Temirkan: Temirkan moved page КООРДИНАТАЛАР to КООРДИНАТАЛАР (математикада)

КООРДИНАТАЛАР м а т е м а т и к а д а –тегиздикте, бетте же мейкиндикте чекиттин (вектордун) абалын аныктоочу сандар. Түз сызыктагы, тегиздиктеги, мейкиндиктеги чекиттин абалын аныктоочу шарттар жыйындысы координаталар системасы деп аталат. Астрономиялык ж-а географиялык координаталар – кеңдик ж-а узундук делинип пайдаланылган. 14-кылымда франциялык математик Н. Орем координаталарды тегиздикте график түзүү

[[File:КООРДИНАТАЛАР28.png | thumb | 1-чийме]]
үчүн пайдаланган ж-а координата сызыктарын узундук ж-а кеңдик (азыркы абсцисса ж-а ордината) деп атаган. 17-кылымда Р. Декарт координаталар методунун маанисин кеңири талдап, геометриялык маселелерди алгебралык ж-а математикалык анализдин тилине которгон. Тегиздиктеги чекиттин тик бурчтуу (декарт) координаталарынын (1-чийме) мааниси + же – белгилери м-н белгиленген өз ара перпендикуляр Ох ж-а Оу (координата октору) эки түз сызыгынан турат. М чекитинин координаталары ОМх (х, абсцисса) ж-а ОМу (y, ордината). Мейкиндиктеги коордитната системасын өз ара пер-

[[File:КООРДИНАТАЛАР29.png | thumb | 2-чийме
]]пендикуляр үч тегиздик аныктайт (2-чийме). Ага салыштырмалуу алынган М чекитинин абалы х, у ж-а z (апликата) координатары м-н аныкталат. О чекити эки учурда тең координаталар башталмасы деп аталат. Тегиздиктеги чекиттин уюлдук координаталары төмөнкүчө аныкталат: белгиленген О (уюл) чекитинен М чекитинин ОМ –r аралыгы ОМ ж-а ОР уюлдук огунун ортосундагы РОМ=q> бурчу боюнча бе-[[File:КООРДИНАТАЛАР30.png | thumb |
3-чийме
]]рилет (3-чийме; r – радиус-вектор, q> – уюлдук бурч). Мейкиндикте - уюлдук координаталардын аналогу (типтеши) болуп цилиндрдик координаталар ж-а сфералык координаталар кызмат кылат. Бетте ийри сызыктуу координаталар аныкталат (мисалы, георграфиялык координаталар – сферадагы узундук ж-а кеңдик).
[[Категория:4-том, 403-452 бб]]

КООРДИНАТАЛАР (математикада)

2026-04-01T09:51:34Z

Temirkan:

КООПСУЗДУК ЖАНА КЫЗМАТТАШТЫК БОЮНЧА КЕҢЕШМЕ

2026-04-01T09:40:15Z

Temirkan:

КООПСУЗДУК ЖАНА КЫЗМАТТАШТЫК БОЮНЧА КЕҢЕШМЕ Е в р о п а д а г ы '''(ЕККК)''' – Европада ж-а дүйнөдөгү коопсуздукту кызматташуу аркылуу жөнгө салууну чече турган жалпы кеңешме (АКШ ж-а Канаданын катышуусу м-н). Кеңешменин алгачкы ачылышы 1973-жылы 3–7-июлда Хельсинкиде өткөн. Ага Европанын 33 мамлекетинин өкүлү (тышкы иштер министрлери) катышып (Албания, АКШ, Канада кеңешмеге катышуудан баш тарткан), анда «Хельсинкидеги консультациянын корутунду сунуштары» кубатталган ж-а Европадагы коопсуздук ж-а кызматташтык боюнча ар бир өкмөттүн көз карашы сунушталып, кеңешменин алдыдагы иштери жөнүндө баяндама берилген. Кеңешменин экинчи этабы 1973-жылы 18-сентябрдан 1975-жылы 21-июлга чейин кез-кези м-н Женевада өтүп, ага 35 мамлекеттен делегат ж-а эксперттер катышкан. Анда кеңешменин күн тартиби иштелип чыккан ж-а макулдашылган. Кеңешменин үчүнчү этабы 35 өлкөнүн жогорку саясий ж-а мамлекеттик жетекчилеринин катышуусу м-н 1975-жылы 30-июлдан 1-августка чейин Хельсинкиде өтүп, 1-августта Европаны тынчтык м-н камсыздоочу кеңешменин Корутунду актысына кол коюлган. ЕКККнын Мадрид конференциясында (1991, апрель) ЕКККнын Парламенттик ассамблеясын (1991-ж. июль айында негизделген) түзүү боюнча чечим кабыл алынган. ЕКККны Европадагы коопсуздук жана кызматташтык боюнча уюм (ЕККУ) деп атоо тууралуу чечим 1994-жылы Будапештте мамлекет ж-а өкмөт башчыларынын жолугушуусунда кабыл алынган. Кеңешме эл аралык абалды жеңилдетүүнүн жаңы этабынын башталышына негиз салып, Европада түзүлгөн чек аралардын бузулбастыгын бекемдеген ж-а бүткүл континентте тынчтыкты сактоого, чыңдоого ыңгайлуу шарт түзгөн. Ал ар түрдүү коомдук түзүлүштөгү мамлекеттердин эл аралык аренада тынчтыкта жанаша жашоосун ж-а тең укуктуулукта кызматташуусун жөнгө салууда алга шилтенген зор кадам болгон.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КООПСУЗ АРАЛЫК

2026-04-01T09:29:25Z

Temirkan:

КООПСУЗ АРАЛЫК – жарылуучу заттардан
кишиге, механизмге, үйлөргө чейинки жардыруу таасири тийбеген аралык. Бул аралык «Жардыруу иштеринин эрежеси» боюнча аныкталат. Эл отурукташкан аймактарда ар кандай кокустуктардан сактануу үчүн жардыруу иштери негизги жерден эки эсе алыс жүргүзүлөт. Көп кабаттуу үйлөрдүн, бураналардын, көпүрөлөрдүн аралыгы атайын эсептөөлөр м-н такталат.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КООПЕРАЦИЯ

2026-04-01T08:30:30Z

Temirkan:

КООПЕРА́ЦИЯ (лат. cooper–tio – кызматташтык) – 1) бир же бир нече тыгыз байланышкан
ж-а өз ара макулдашылган эмгек процесстерине бирге катышуучу ар түрдүү сандагы адамдардын кызматташтыгы. Кызматташтыктын мындай формасы экономикада эмгек кооперациясы деп аталат. Бир жактуу жумуш (жер иштетүү, түшүм жыйноо, курулуш) аткаруучу жөнөкөй кооперация ж-а эмгекти бөлүштүрүүгө негизделген татаал кооперация деп бөлүнөт; 2) ишмердиктин түрдүү жактарында белгилүү бир жетишкендиктерге ээ болуу үчүн жумушчулардын, кызматкерлердин, майда өндүрүшчүлөрдүн, дыйкандардын, менчик ээлеринин өз ара жардамдашуусунун уюштурулган ыктыярдуу бирикмеси. Өнөр жай ж-а айыл чарба кооперациялары, керектөө ж-а кредиттик өнөктөштүк, турак жай, курулуш кооперациялары ж. б. бар.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КООН ҮЗМӨЙ

2026-04-01T08:22:46Z

Temirkan:

КООН ҮЗМӨЙ – жаш балдардын, жигиттердин, кыз-келиндердин оюну. Ойноочулардын бирөө «бакчачы», калгандары «коон үзүүчүлөр» ж-а «коондор» болот. «Коон үзүүчүлөр» каз-катар тизилип, «бакчачы» башчы болуп, алардын эң алдында отурат. «Бакчачы»: «Жолуң болсун, кайда барасыз?», – десе, биринчи «коон үзүүчү»: «Бакчаңыздан коон үзгөнү келдим», – дейт. «Бакчачы»: «Андай болсо келиңиз, бышканын тандап алыңыз» – деп уруксат берет. «Коон үзүүчү» бала улам бир баланын ийнин басып тандап отуруп, көңүлүнө жакканын: «Бул бышыптыр, ушуну алам», – деп отурган жеринен «үзүп алууга» киришет. Бышкан «коон» «сабагынан үзүлбөөгө» тырышат, бирок «коон үзүүчү» акыры аны үзүп алат да, «бакчачыдан» баасын сурайт. «Бакчачы» коонду багууга жумшаган эмгегин, анын даамдуулугун айтып, баасын (ыр, шап, жаңылмач, матек, бий, күү ж. б.) бычат. «Коон үзүүчү» «бакчачынын» талабын аткарса, «коонун» алып барып, оюндагылардын арасына жанаша отурат. Кезек «коон үзүүчүлөрдүн» кийинкилерине тийип, оюн улана берет.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КООН

2026-04-01T08:17:45Z

Temirkan:

КООН (Cucumismelo) – ашкабактар тукумундагы бир жылдык өсүмдүк. Сабагы жерге төшөлүп өсөт. Жалбырагы чоң. Гүлү айрым жыныстуу (кош жыныстуулары да бар), курт-кумурскалар аркылуу чаңдашат. Коон – көп уруктуу өсүмдүк. Борбордук ж-а Кичи Азиядан таралган. Салмагы (сортуна жараша) 0,2–16,0 кг. КМШ өлкөлөрүндө, Борбордук Азия республикаларында (Кыргызстандын түштүгүндө ж-а Чүй облусунда), Волга бою, Молда-

[[File:КООН27.png | thumb | Коондун «Арабакеч 1219» сорту.
]]вия, Украина ж-а Закавказьеде (көбүнчө аш сорту) эгилет. Коон баалуу диеталык азык. Анда кант (16–18%), С витамини (60 мг %ке чейин), каротин, пектин заттары, минерал туздар бар. Коон желет, кургатылат. Андан кыям, цукат, мармелад, повидло ж. б. азыктар даярдалат. Кеңири таралган сорттору; Анделек, Босвалды, Бухарка 944, Заами 672, Кой баш 476, Ак коон 557, Сары коон 31, Үргөнч, Ассате 3806 ж. б. Коондун уругу 4–6 см тереңдикке, топурактагы температура 12–14°Сге жеткенде себилет. 1 га аянтка 2–3 кг урук кетет. Кыргызстанда коондун эрте бышуучу сорту 10–30-апрелде, убагында бышуучусу 20-апрелден 15-майга чейин, кеч бышуучусу 10–30-июнда эгилет. Коондун түшүмүн жыйноодо мезгил-мезгили м-н улам бышканы үзүлөт. Кеч бышуучу коондор толук быша электе үзүлүп, сакталган кезде толук бышат.
[[Категория:4-том, 403-452 бб]]

КООМДУК-ЭКОНОМИКАЛЫК ФОРМАЦИЯ

2026-04-01T08:10:19Z

Temirkan:

КООМДУК-ЭКОНОМИКАЛЫК ФОРМА́ЦИЯ –
тарыхты материалисттик таанып билүүнүн негизги, өзөктүү түшүнүгү; марксизмдин коомдук өнүгүү жөнүндөгү теориясынын башкы постулаты; адамзаттын бүткүл дүйнөлүк тарыхындагы коомдук өнүгүү нормаларынын (беш баскычынын: алгачкы жамааттык коом, кул ээлөөчүлүк, феодалдык, капиталисттик ж-а социалисттик) мүнөздөмөсү. Коомдук-экономикалык формация түшүнүгүн коом турмушун изилдөөгө колдонуу м-н коомдук өнүгүүнүн бир баскычында өлкөлөрдө ошол баскычтын белгилери кайталана турганын марксисттер биринчи жолу далилдешкен. АКШ, Улуу Британия, Франция, Германия ж. б. өлкөлөр өз-өзүнчө закондор боюнча өнүкпөстөн, баарына тең бирдей жалпы закон м-н өнүгөрү, демек ал закон баарында кайталанары белгиленди. Тарыхый материализмдин теориясында жогоруда аталган беш коомдук-экономикалык формациядан тышкары төмөнкүдөй үч м е г а ф о р м а ц и я тууралуу түшүнүктөр кездешет: архаикалык формация – анда байлыктын негизги булагы болуп жаратылыш эсептелген; экономикалык формация – ал жеке менчикке ж-а байлыктын булагы болуп эсептелген эмгекке негизделген; 3) коммунисттик формация – ал коомдук менчикке ж-а коомдун негизги капиталы болуп эсептелген адамды өнүктүрүүгө таянат.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КООМДУК ФИЛОСОФИЯ

2026-04-01T08:03:40Z

Temirkan:

КООМДУК ФИЛОСО́ФИЯ , с о ц и а л д ы к ф и л о с о ф и я – философиянын коом деген эмне, анда адамдын орду кандай деген суроого жооп берүүнү көздөгөн бир бөлүгү. Ушул маанисинде коомдук философия теориялык социологияга жакындап кетет, айырмасы социология жашап жаткан коомду анализдеп, анын мыйзам ченемдүүлүктөрүн аныктайт, ошол эле убакта коомдук философия сындык функцияны аткарат. Философиядагы социалдык проблематика антикалык мезгилде башталып, баарынан мурда Платондун («Мамлекет») ж-а Аристотелдин («Саясат») эмгектеринде кездешет. Коомдун өтө таасирдүү философиялык ж-а социалдык концепцияларына марксизм (К. Маркс, Ф. Энгельс), неомарксизм (Д. Лукач), либералдык теория (Л. фон Мизес, Ф. Хайек), «массалык коом» теориясы (Х. Ортега-и-Гасет), тоталитардык коом теориясы (Юнгер, Арендт, Мангейм), өнүккөн индустриялык коом теориясы (Франкфурт мектебинин өкүлдөрү: М. Хоркхаймер ж-а Г. Адорно, Г. Маркузе), постиндустриялык коом ж-а маалымат коом теориясы (Д. Белл, О. Тоффлер), «соңку модерн» коом теориясы (Гидденс) ж-а империялык глобализм теориясы (Хардт и Негри) кирет. Коомдук философия дүйнөгө көз караш, методологиялык ж-а гуманитардык функцияларды аткарат. Ал бардык гуманитардык илимдер, анын ичинде психология, лингвистика м-н тыгыз байланышта болот.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КООМДУК КЕЛИШИМ ТЕОРИЯСЫ

2026-04-01T07:58:47Z

Temirkan:

КООМДУК КЕЛИШИМ ТЕОРИЯСЫ – мамлекеттик бийлик адамдар ортосундагы келишим түзүүдөн улам пайда болгон философиялык ж-а юридикалык доктрина. Коомдук келишим тууралуу алгач Эпикур ж-а анын окуусун улантуучу Лукреций Кар айтышкан. Коомдук келишим теориясынын (мамлекеттин пайда болушунун келишим теориясы) тарыхындагы жаңы мезгил Батыш Европадагы буржуазиялык мамилелердин өнүгүшү м-н байланыштуу, ал жаңы мезгилде абсолюттук феодалдык монархия м-н күрөштүн идеялык негизи түзүлүп, феодалдык институттар ж-а идеология сынга алынган. Бийлик, мамлекет кудайдын амири м-н пайда болду деген теорияга карама-каршы коомдук келишим теориясы табигый укук доктринасынын негизинде мамлекет эркин ж-а көз карандысыз индивиддердин макулдашуусу м-н пайда болуп, алардын укуктарын коргойт деген. Өзүнүн өнүгүшүндө бул теория ар кандай интерпретацияланган. Мисалы, Томас Гоббс мамлекет пайда болгонго чейинки абалды «бардыгынын бардыгына каршы согуш абалы» катары сүрөттөйт ж-а жалпы бийлик, мыйзам ж-а адилеттүүлүк жок табигый абалда ар бир адам бардыгына укугу бар, бул анын табигый укугу ж-а эркиндиги деп эсептейт. Мындай шартта адам акылы тынчтыкты көздөп, ар бир адам тынчтык м-н коопсуздуктун кызыкчылыгы үчүн табигый укуктарынан баш тартууга далалат кылат. Натыйжада адамдарды коркунучта кармап, алардын аракеттерин жалпы жыргалга багыттап турган мамлекет түзүү жөнүндө келишим түзүүгө аргасыз болушат. Бирок Гоббстун теориясы эркин ж-а көзөмөлсүз абсолюттук мамлекетти негиздөөгө жол берген. Жон Локктун теориясы Гоббстукуна караганда либералдык мүнөздө, адамдар м-н мамлекет ортосундагы келишим принципке шайкеш келиши керек ж-а ага ылайык эгемендүүлүктүн булагы катары эл деспотиялык бийликти коомдук келишимдин бузуучусу деп кулатууга укугу бар. Ошондой эле ар бир адам коомдук келишимге кошулуу ж-а мамлекетке мүчө болуу же андан чыгып кетүү маселесин эрезеге жеткенде өзү чечет. Коомдук келишим теориясы прогрессивдүү мааниге ээ болгонуна карабай, негизинен, буржуазия м-н буржуазиялык коомдун талабын жактаган. Мамлекеттин пайда болушу ж-а маңызы тууралуу ил. окууну К. Маркс, Ф. Энгельс ж-а В. И. Ленин да жаратышкан, алардын пикири боюнча мамлекет коомдун белгилүү бир тарыхый этабында таптардын түзүлүшү м-н пайда болот. Коомдук келишим теориясын Улуу Британияда Ж. Лилберн ж-а Ж. Мильтон, Германияда И. Кант, И. Фихте, Америкада Т. Пейн, Россияда А. Н. Радищев ж. б. уланткан.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КООМДУК ИНСТИТУТ

2026-03-31T08:02:52Z

Temirkan:

КООМДУК ИНСТИТУ́Т – адамдар ортосундагы
ар дайым кайталанып ж-а пайда болуп туруучу мамилелер. Коомдук институт – иш-аракети конкреттүү коомдук функцияларды аткарууга багытталган адамдардын, топтордун, мекемелердин туруктуу топтому. Мисалы үй-бүлө, мамлекет, билим берүү, саламаттыкты сактоо мекемелери. Коомдук турмуштун 4 чөйрөсүнүн ар биринин өз институттары бар. Коомдук турмуштун чөйрөлөрү: 1) экономикалык – материалдык өндүрүш процессиндеги мамилелер (өндүрүш, бөлүштүрүү, материалдык байлыкты пайдалануу); экономикалык чөйрөгө тиешелүү институттар: завод, фабрика, банк, базар ж-а фирмалар; 2) социалдык – ар кыл социалдык ж-а жаш курактагы топтордун ортосундагы мамилелер; социалдык кепилдиктерди камсыздоо боюнча ишмердик. Социалдык чөйрөгө караган институттар: коммуналдык кызматтар, билим берүү, саламаттыкты сактоо, социалдык камсыздоо системалары, байланыш ишканалары ж. б.; 3) саясий-жарандык коом м-н мамлекет, мамлекет м-н саясий партиялар ортосундагы мамилелер. Саясий системага караштуу институттар: мамлекет, парламент, өкмөт, сот системасы, саясий партиялар; 4) рухий – рухий дөөлөттөрдү жаратуу, сактоо, таркатуу, пайдалануу процессинде пайда болуучу мамилелер. Рухий чөйрөнүн институттары: билим берүү, илим системасынын мекемелери, театрлар, музейлер.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КООМ АРАЛДАРЫ

2026-03-31T07:57:33Z

Temirkan:

КООМ АРАЛДАРЫ (О las de la Socittt), Ж о л д о ш т у к а р а л д а р ы – Тынч океандын түштүк бөлүгүндөгү архипелаг, Полинезияда. Франциянын ээлиги. Аянты 1,6 миң км2 (эң ириси – Таити). Жанартоодон пайда болгон. Бийиктиги 2241 мге чейин (Таити аралында). Нымдуу тропик токою басымдуу. Тропиктик дыйканчылык өнүккөн, балык кармалып, бермет чогултулат. Административдик борбору – Папеэте (Таити аралында). Лондон король коомунун атынан аталган.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КООЗ ӨСҮМДҮКТӨР

2026-03-31T07:54:28Z

Temirkan:

КООЗ ӨСҮМДҮКТӨР – кооздук үчүн өстүрүлүүчү өсүмдүктөр тобу. Калк жашаган жерлерди жашылдандыруу, турак жай, гүлзар, көчөлөрдү көрктөндүрүү үчүн өстүрүлөт. Кооз өсүмдүктөрдүн коргоо, санитардык - гигиеналык ж. б. мааниси бар. Өсүмдүктүн биологиялык, экологиялык өзгөчөлүктөрүнө ж-а өстүрүүнүн агротехникалык ыкмасына жараша кооз өсүмдүктөр төмөнкүчө бөлүнөт: кооз дарак ж-а бадалдар – жазы, ийне ж-а күбүлмө жалбырактуулар (эмен, кайың, акация, карагай, арча, мажрүм тал, мырза терек); бир жылдык, эки жылдык ж-а көп жылдык кооз өсүмдүктөр. Алар сабагынын өсүү формасына жараша сойломо, төшөлмө, тик өсүүчү ж-а ампелдик, өсүү шартына, пайдаланылышына жараша оранжерея, бөлмө кооз өсүмдүктөрү болуп айырмаланат. Алардан атыр гүл, георгина, чекилдек гүл, жоогазын ж. б. гүлдөрдүн көптөгөн жаңы сорттору ж-а түрлөрү чыгарылган.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОО-ЧАТЫ

2026-03-31T07:51:19Z

Temirkan:

КОО-ЧАТЫ – Ош облусунун Кара-Кулжа районундагы кыштак. Кызыл-Жар айыл округуна караштуу. Чычырканак суусунун боюнда деңиз деңгээлинен 2490 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Кара-Кулжа кыштагынан 110 км чыгыш тарапта. Кара-Суу темир жол бекетинен 198 км. Калкы 2456 (2022); негизинен мал м-н алектенет. Орто ж-а негизги мектеп, китепкана, клуб, ФАП бар.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОО-ЧАТЫ

2026-03-31T07:47:38Z

Temirkan:

КОО-ЧАТЫ – Ош облусунун Кара-Кулжа районундагы кыштак. Кызыл-Жар айыл округуна караштуу. Чычырканак суусунун боюнда деңиз деңгээлинен 2490 м бийикте жайгашкан. Райондун борбору Кара-Кулжа кыштагынан 110 км чыгыш тарапта. Кара-Суу темир жол бекетинен 198 км. Калкы 2273 (2007); негизинен мал м-н алектенет. Орто ж-а негизги мектеп, китепкана, клуб, ФАП бар.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОО

2026-03-31T07:44:52Z

Temirkan:

КОО – эки жагы бийик, ортосу чуңкур ой жер, аң. Түздүк--ойдуңдуу, бөксө тоолуу аймактарга таандык, нымды сүйүүчү өсүмдүктөр таралган. Жазында кар эриген кезде сууга толот. Коо эрозиялык процесстердин (кээде карсттык, эолдук, аралаш) таасиринен пайда болот. Бул түшүнүк географиялык аталыштардын курамында кеңири таралган: Сары-Коо (Панфилов районундагы канал), Сары-Коо-Сай (Ат-Башы районундагы Орто-Суунун куймасы), Кара-Коо (Тоң, Кочкор райондорундагы тоолор, Ат-Башы районундагы суу, Тоң районундагы кыштак) ж. б.; Кочкор өрөөнү да мурда Кара- Коо аталган.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОО

2026-03-31T07:44:03Z

Temirkan:

КОО – эки жагы бийик, ортосу чуңкур ой жер, аң. Түздүк-ойдуңдуу, бөксө тоолуу аймактарга таандык, нымды сүйүүчү өсүмдүктөр таралган. Жазында кар эриген кезде сууга толот. Коо эрозиялык процесстердин (кээде карсттык, эолдук, аралаш) таасиринен пайда болот. Бул түшүнүк географиялык аталыштардын курамында кеңири таралган: Сары-Коо (Панфилов районундагы канал), Сары-Коо-Сай (Ат-Башы районундагы Орто-Суунун куймасы), Кара-Коо (Тоң, Кочкор райондорундагы тоолор, Ат-Башы районундагы суу, Тоң районундагы кыштак) ж. б.; Кочкор өрөөнү да мурда Кара- Коо аталган.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОНЬЯ СУЛТАНДЫГЫ

2026-03-31T07:36:36Z

Temirkan:

КО́НЬЯ СУЛТАНДЫГЫ (И к о н и й, Р у м же С е л ж у к с у л т а н д ы г ы) – 11–14-кылымдарда Кичи Азиядагы феодалдык мамлекет. Султандыктын алгачкы борбору Никея, кийин Конья (Иконий) болгон. Конья султандыгы Византиянын Кичи Азиядагы жерлерин сельжуктардын басып алышы м-н түзүлгөн. Ал Ала-ад-дин Кей-Кубад султан башкарган мезгилде (1219–36) өзгөчө гүлдөп, Конья, Кайсери, Сивас ж. б. шаарлары кол өнөрчүлүктүн борбору болгон. 1243-жылдан Конья султандыгы Ирандагы моңгол илхандарынын вассалына айланган. 1307-жылы майда княздыктарга бөлүнүп, анын ичинде Осмон бийлиги (округ) 14-кылымдын башында түзүлгөн Осмон мамлекетинин негизи болгон.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОНЬЮНКТИВИТ

2026-03-31T07:32:26Z

Temirkan:

КОНЬЮНКТИВИ́Т (лат. conjunctivus – бириктиргич) – көздүн бириктиргич кабыгы –коньюнктиванын сезгениши. Көздүн көп кездешүүчү оорусу. Пайда болушуна карата экзогендик ж-а эндогендик болуп бөлүнөт. Экзогендик коньюнктивитти түрдүү микробдор, стрептококктор, стафилакокктор, кептөөр таякчасы, гонококктор ж. б., ошондой эле физикалык ж-а химиялык факторлордун, ультракызгылт көк нурдун, электр тогунун таасири ж. б. пайда кылат. Эндогендик коньюнктивиттин пайда болушуна жалпы жугуштуу оорулар (кызылча, скарлатина ж. б.), мурун-кулкун, тиш, ичеги-карын, боор оорулары себеп болот. Аллергиялык коньюнктовит да экзогендик болуп эсептелет. Коньюнктовиттин катуу кармаган ж-а өнөкөт түрү бар. Катуу кармаган түрүн вирус козгойт. Оору капысынан башталып, көз кызарат, ачышат, көзгө кум түшкөндөй өйкөп, катуу ооруйт. Жарыкты карай албай, көз чылпактайт; көз жапкалары шишимик тартат. Айрым учурда оорулуунун денеси ысып, мурдунан суу куюлат, башы ооруп, уйкусу качат. Өз убагында дарылабай же чала дарылаганда көздүн коркунучтуу ооруларына ж-а өнөкөт түрүнө өтүп кетиши мүмкүн. Өнөкөт коньюнктивитте көз жапкагы салмактанып, сайгылашкансыйт. Көз бир аз кызарат, жаш агып, чылпактайт. Оору көпкө созулат, дарылоодо сезгенүүгө каршы ж-а ооруну басаңдатуучу тамчылатма дарылар врачтын сунушу м-н колдонулат. Көз чылпактаганда бор кислотасынын, марганец кычкыл калийдин эритмелери м-н жууш керек. Коньюнктивит жаныбарларда да жолугат.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОНЬКИ СПОРТУ

2026-03-31T07:29:23Z

Temirkan:

КОНЬКИ́ СПОРТУ – кышкы спорт түрлөрүнүн бири. Анын коньки м-н тез (муз үстүндө) чуркоо ж-а фигуралык муз тебүү деген түрлөрү бар. Азыркы коньки спортунда эркектер үчүн 500, 1000, 1500, 5000, 10000 м, аялдар үчүн 500, 1000, 1500,3000 м чуркоо аралыгы белгиленген. 1-жолу коньки спортунун коому Норвегияда 1864-жылы түзүлүп, алгачкы мелдеш 1882-жылы Венада өткөрүлгөн. Конькиде тез чуркоо боюнча эл аралык мелдеш 1890-жылы Россияда уюштурулуп, 1892-жылы эл аралык союзу түзүлгөн. 1893-жылдан эркектер арасында Европалык ж-а дүйнөлүк чемпионат өткөрүлөт. 1924- жылдан кышкы Олимпия оюндарына киргизилген. Кыргызстанда коньки спорту боюнча алгачкы мелдеш 1929-жылы Караколдо өткөрүлгөн.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОНЪЮГАЦИЯ

2026-03-31T07:27:05Z

Temirkan:

КОНЪЮГА́ЦИЯ (лат. conjugatio – биригүү) – 1) б а л ы р л а р д а – эки окшош вегетатив клеткалардын ичиндегилердин кошулушу м-н жүрүүчү жыныс процессинин бир түрү; 2) и н ф у з о р и я л а р д а – эки особдун убактылуу кошулушу ж-а ядро бөлүктөрү м-н бир аз цитоплазмасынын алмашуусу аркылуу жүрүүчү жыныс процесси; 3) х р о м о с о м а коньюгациясы – мейоз учурунда жуп гомологиялык хромосомалардын жакындап, бири бирине убактылуу кыналуусу, биригүүсү. Андан кийин хромосомалар кайчылашып, бирдей бөлүктөрүнүн (гендердин) алмашуусу – кроссинговер жүрөт; 4) бактерияларда тукум куума материалдардын алмашуусу, башкача айтканда генетикалык материалды бир бактериядан экинчи бактерияга өткөрүү жолу. Коньюгация бактериялардын тукум куума материалдарынын байышына, жаңыча куралышына (рекомбинацияланышына) шарт түзөт. Коньюгация – бактериялардын тукум куума өзгөргүчтүгүн жогорулатуучу процесс.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОНЧАЛОВСКИЙ Пётр Петрович

2026-03-31T07:22:42Z

Temirkan:

КОНЧАЛО́ВСКИЙ '''Пётр Петрович''' [9 (25). 2. 1876, Славянск Харьков губерниясы – 2. 2. 1956, Москва] – орус совет живописчи, РСФСР эл сүрөтчүсү (1946), СССР сүрөт академиясынын анык мүчөсү (1947). СССР мамлекеттик сыйлыгынын (1943) лауреаты. П. Кончаловский – «Момундун валети» деген бирикмени негиздегендердин бири.

[[File:КОНЧАЛОВСКИЙ23.png | thumb | Композитор С. С. Прокофьевдин портрети. 1934.
]]Алгач примитивизм менен кубизмдин таасиринде жүргөн. Октябрь революциясынан кийин реалисттик жолго түшкөн. Ал ар түрдүү жанрда (портрет, сюжеттүү-тематикалык сүрөт, натюрморт, пейзаж) иштеген. Мыкты полотнолору: В. Э. Мейерхольддун портрети (1938), «А. Н. Толстой сүрөтчүнүн мейманы» (1941), «Автопортрет» (1953). Кончаловскийдин «Сирень» (1933), «Каракурлар» (1939) өңдүү натюрморттору, «Түштө» (1947), «Чөп чабыктан» (1948) сыяктуу жанрдык чыгармалары кайталангыс өзүнчөлүгү, ажардуулугу менен айырмаланат. Эмгек Кызыл Туу ордени менен сыйланган.
[[Категория:4-том, 403-452 бб]]

КОНЧАЛОВСКИЙ Андрей Сергеевич

2026-03-31T05:48:19Z

Temirkan:

КОНЧАЛО́ВСКИЙ (Михалков-Кончаловский) '''Андрей Сергеевич''' (20. 8. 1937-жылы туулган, Москва) – орус режиссёру, сценарийчи, продюссер, публицист, РСФСРдин эл артисти (1980). С. В. Михалковдун уулу, П. П. Кончаловскийдин небереси, В. И. Суриковдун чөбөрөсү. 1957–1959-жылдары Москва консерваториясында фортепиано классында окуган, 1965-жылы Бүткүл россиялык мамлекеттик кинематография институтунун (ВГИК) режиссёрдук факультетин бүткөн. Биринчи толук метраждуу режиссёрдук иши – Ч. Айтматовдун «Биринчи мугалим» повестинин мотиви боюнча тартылган толук метраждуу «Биринчи мугалим» тасмасы болгон. Айыл турмушунун лирикалык драмасы жөнүндө «синема-верите» стилинде, ролдордун көпчүлүгүн кесипкөй эмес артисттер аткарган «Сүйүп калып турмушка чыкпаган Ася Клачинанын тарыхы» (1967, экранга 1987-жылы чыккан, эл аралык кино фестивалынын (ЭКФ) сыйлыгы, Батыш Берлин, 1988; РСФСРдин мамлекеттик сыйлыгы, 1990) тасмасын тарткан. Орус классикасын экрандаштырууда И. С. Тургеневдин романынын мотиви боюнча тартылган «Ак сөөктөр уясы» (1969) жана А. П. Чеховдун пьесасы боюнча «Ваня байке» (1971) тасмалары курч талаш-тартыштар жараткан. «Сүйүшкөндөр романсы» (1974), «Сибириада» (1979, 4 сериялуу) тасмалары эл аралык сыйлыктарга татыган. 1980-жылдарда чет мамлекеттерде жашап, Голливудда иштеген. Ошол жылдары «Мариянын ойноштору» (1984), «Поезд-качкын» (1985), «Уялчаак адамдар» (1987), «Гомер жана Эдди» (1989) тасмаларын тарткан. 1990-жылдардын башында Кончаловский Россияга кайтып келгенден кийин «Жакынкы чөйрө» (1992, Америка Кошмо Штаттары жана Италия менен бирге), «Чаар тоок» (1994, Франция менен бирге), «Акмактар үйү» (2002, Франция менен бирге, Венеция, эл аралык кино фестивалынын (ЭКФ) башкы сыйлыгы), «Жалтырак» (2007) тасмаларын жараткан. Өзүнүн көпчүлүк жана башка режиссёрлордун тасмаларынын сценарийлерине автор жана авторлош (Андрей А. Тарковский – «Ивановдун бала чагы», 1962; «Андрей Рублёв», 1966, экранга 1971-жылы чыккан; Ш. Айманов – «Атамандын ажалы», 1971, Казак ССРинин мамлекеттик сыйлыгы, 1972; Н. С. Михалков – «Сүйүүнүн кулу», 1976 жана башкалар). «Ивановдун бала чагы», «Жиндилер соту», «Мен жыйырмадамын» («Ильичтин заставасы») тасмаларына тартылган. Ошондой эле «Бала жана көгүчкөн» (1962, кыска метраждуу, Е. К. Осташенко менен бирге, Венециядагы балдардын жана өспүрүмдөрдүн эл аралык кино фестивалынын (ЭКФ) сыйлыгы), «Сынган алча чырпыгы» (1982, Франция), «Солистка үчүн дуэт» (1986, Америка Кошмо Штаттары, «Гейдар Алиев» (2005, даректүү) тасмаларын тарткан. Кончаловский опера жана драма спектаклдеринин да режиссёр-коюучусу.

[[File:КОНЧАЛОВСКИЙ 122.png | thumb | «Ак сөөктөр уясы» тасмасынан кадр . 1969.
]]

Ад.: Богомолов Ю. А. Михалков-Кончаловский. М., 1990.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОНЦОВКА

2026-03-31T05:43:25Z

Temirkan:

КОНЦО́ВКА , с о ң у – көркөм чыгарманын аягы, бүтүшү. Концовканын өзүнчө өзгөчөлүктөрү, салттары бар. Кыргыз эл жомоктору «...ошентип жыргап-куунап жашап калган экен» же «ошентип жетим бала кан болуптур» деген өңдүү бүтүм м-н аяктайт. Адатта мындай бүтүм угуучулардын көңүлүнө, психологиясына таасир этүү максатында жасалат.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОНЦЕССИЯ

2026-03-31T05:41:37Z

Temirkan:

КОНЦЕ́ССИЯ (лат. concessio – чечүү, эпке келүү) – мамлекетке же муниципалитеттерге таандык жаратылыш байлыктарын, ишканаларды ж-а башка чарбалык объекттерди белгилүү бир мөөнөткө пайдаланууга берүү тууралуу келишим. Мындай келишимдин негизинде уюшулган ишкананын өзү да концессия деп аталат. Мамлекет чет өлкөлүк фирмага (же жеке менчик ээлерине) берген концессия ошол мамлекеттин мыйзамдары м-н жөнгө салынат. Эл аралык укукка ылайык мамлекет концессия аракетин мөөнөтүнөн мурда токтото алат.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОНЦЕРТМЕЙСТЕР

2026-03-31T05:39:07Z

Temirkan:

КОНЦЕРТМЕ́ЙСТЕР (немисче konzertmeister) – 1) аткаруучуларга (ырчыларга, аспапчыларга, балет артисттерине) партияларды үйрөнүүдө жардам берүүчү жана аларды концерттерде коштоочу пианист; 2) биринчи скрипкачы – опералык же симфониялык оркестрдин солисти; 3) симфониялык же опералык оркестрдин кылдуу аспаптар тобун жетектеген музыкант.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОНЦЕРТ

2026-03-31T05:37:10Z

Temirkan:

КОНЦЕ́РТ (латынча сoncerto – мелдешем дегенден) – артисттердин алдын ала жарыяланган программа боюнча эл алдында өнөр көрсөтүүсү. Концерт түрлөрү: музыкалык (симфониялык, камералык, фортепьянолук, скрипкалык жана башкалар), адабияттык (көркөм окуу), аралаш (музыкалык номерлер, көркөм окуу, спектаклдерден, балеттерден үзүндүлөр жана башкалар), эстрадалык (жеңил вокалдык жана аспаптык музыкалык чыгармалар, юмордук аңгемелер, пародиялар, цирк номерлери жана башкалар). Концертке бир (жеке концерт) же бир нече аткаруучу катышат. Жеке аспаптын же оркестрдин коштоосунда үн үчүн жазылган музыкалык чыгарма да концерт деп аталат. XVIII кылымдан академиялык деп аталган автордук концерт кеңири тараган, В. А. Моцарт, Л. ван Бетховен жана башкалар өз чыгармаларын аткарып чыгышкан. Россияда концерт XVIII кылымдын 40–70-жылдарында системалуу мүнөзгө өткөн. Кыргыз академиялык симфониялык оркестри, Кыргыз эл аспаптар оркестри, Комузчулар ансамбли, «Даткайым» скрипкачылар ансамбли, ар кыл музыкалык коллективдер, ырчылар жана башка аткаруучулар тарабынан концерттер үзбөй өткөрүлүп турат.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОНЦЕРН

2026-03-31T05:35:20Z

Temirkan:

КОНЦЕ́РН (англ. concern – катышуу, кызыгуу) – өнөр жайындагы көп тармактуу корпорациянын экономикалык жактан үстөмдүк кылуучу азыркы формасы. Концерн алгач Германияда биринчи дүйнөлүк согуштан кийин пайда болуп, анан Батыштын башка өлкөлөрүнө тараган. Концерндин негизинде конкреттүү корпорациянын капиталынын анын ишмердигинин негизги чөйрөсү м-н байланышпаган тармактарга киришин билдирүүчү өндүрүштү диверсификациялоо жатат. Концерн ондогон ж-а жүздөгөн ишканаларды, илимий-изилдөө мекемелерин, окуу борборлорун, сыноо полигондорун ж-а көп тармактуу экономикалык комплекстин ишмердигин камсыз кылуучу көп бөлүктөрдү бириктирет. Концерн ишмердигинин маанилүү өзгөчөлүгү, бир жагынан, ички финансылык катуу көзөмөл, экинчи жагынан, ишканалардын, бөлүмдөрдүн, филиалдардын кеңири чарбалык өз алдынчалыгы ж-а продукциянын негизги топтору же райондор боюнча башкарууну борбордон ажыратуу болуп саналат. Концерн натыйжалуу иштеш үчүн илимий-техникалык жетишкендиктерди кеңири пайдалануу, өндүрүштү системалуу түрдө жаңыртуу, концерн ичинде өндүрүштү диверсификациялоо, майда ж-а орто, айрыкча инновациялык ишканалар м-н тыгыз өндүрүштүк байланышта болуу ж. б. иштер жүргүзүлүүгө тийиш.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОНЦЕПЦИЯ

2026-03-31T05:29:48Z

Temirkan:

КОНЦЕ́ПЦИЯ (лат. conception – түшүнүү, система) – кандайдыр бир нерсени, көрүнүштү же процессти түшүнүүнүн бир ыкмасы. Концепция илимий, көркөм, техникалык, саясий ж. б. ишмердиктеги конструктивдүү принципти, негизги ойду белгилөө үчүн колдонулат. Концепциянын философия, теология ж-а илимде өзгөчөлүгү бар. Философияда концепциялык формада берилет, теологияда, эреже катары, «концепция» терминин ага жакын «доктрина» (лат. окутуу, doctrina – окуу) термини м-н алмаштырат. «Концепция» термини окутуу, үйрөтүү, тарбиялоо маанисинде «догматтыкты» баса белгилөө максатында идеологиялык ж-а политологиялык дискурстарда да колдонулат (мисалы, коммунисттик доктрина). Классикалык илимий дискурстарда концепцияны «теория» м-н теңөө, окшоштуруу тенденциясы да бар, мында концепция көбүнчө «толук эмес» теорияны түшүндүрөт. Бирок, илимде концепция билимдин, өзгөчө социологиялык-гуманитардык билимдин (мисалы, социологиядагы социалдык алмашуу концепциясы) өз алдынча формасы да боло алат. Концепциянын негизинде мыйзам актылары (мисалы, орто мектепте) билим берүүнүн мамлекеттик стандарты, окуу программалары, китептери ж. б. жазылат.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОНЦЕПТУАЛИЗМ

2026-03-31T05:22:32Z

Temirkan:

КОНЦЕПТУАЛИЗМ (лат. conseptus – ой, түшүнүк) – схоластикалык философиядагы багыт; тааным тажрыйба м-н чогуу байкалат (тажрыйбадан келип чыккан эмес) деген доктрина. Концептуализм эмпиризм м-н рационализмдин синтези сыяктуу. Өкүлдөрү: П. Абеляр, Иоанн Солсберийский, Иоанн Дунс Скот ж. б. Жаңы мезгилде концептуализмге Жон Локк жакын болгон. Универсалийлер тууралуу талаш-тартышта концептуалисттер номиналисттер сыяктуу эле реализм окуусун четке кагып, жалпынын жалгыз нерселерден көз карандысыз реалдуу жашашын танышкан, бирок номиналисттерден айырмаланып, жалпы түшүнүктөрдүн же концепттердин курчап турган дүйнөнү таануунун өзгөчө формасы катары акылда жашашын таанышкан.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОНЦЕНТРАЦИЯЛЫК ЛАГЕРЛЕР

2026-03-31T05:19:01Z

Temirkan:

КОНЦЕНТРАЦИЯЛЫК ЛАГЕРЛЕР – 1) эл коргонуу үчүн колдонулган жай. Англия-бур согушу (1899–1902) мезгилинде лорд Китченер тарабынан түзүлгөн. Китченер өзү жүргүзгөн «жерди өрттөө саясатынан» бурлар, негизинен аялдар ж-а балдар сактанып, концентрациялык лагерге жашынууга аргасыз болгон. Концентрациялык лагерлер 2 түрдүү болгон: жумушчу лагерлери (туткундардан жумушчу командалар түзүлгөн) ж-а жок кылуу лагерлери. 1919-жылы Ленин падышалык Россиянын сүргүн системасын кеңейткен. 1930-жылы өзгөрүлгөн ат м-н ГУЛАГ (түзөтүү эмгек лагеринин башкы башкармалыгы) түзүлгөн. Сталиндик репрессия убагында 15 млнго жакын адам ГУЛАГга камалып, алардын көбү оорудан ж-а ачкадан өлгөн же атылып кеткен; 2) н е м и с т и к - ф а ш и с т т и к концентрациялык лагерлер Германияда 1933-жылы гитлерчилер бийликке келгенден кийин, фашисттик режимге каршы чыккандарды куугунтуктоо үчүн түзүлгөн. 1934-жылдан концентрациялык лагерлерди ССтин органдары башкарып ж-а коргоп турган. 1938–39-жылдарда концентрациялык лагерлер системасы фашисттик Германия басып алган өлкөлөрдө курулуп, ал өлкөлөрдүн элине каршы репрессия м-н геноциддин куралына айланган. Газ камералары ж-а крематорийлер м-н жабдууланган Бухенвальд, Заксенхаузен, Освенцим, Майданек, Треблинк ж. б. концентрациялык лагерлерде СССР, Польша, Франция, Бельгия, Нидерланд, Чехословакия, Югославия, Румыния, Венгрия ж. б. өлкөлөрдүн 11 млндон ашуун жарандары жок кылынган. Учурда мурдагы концентрациялык лагерлердин аймактарында музейлер, эстеликтер тургузулуп, тирүү калган туткундардын жолугушуулары болуп турат.

Ад.: СС в действии. Документы о преступлениях СС. М., 1969.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОНФУЦИЙЧИЛИК

2026-03-30T10:15:46Z

Temirkan:

КОНФУЦИЙЧИЛИК – Байыркы Кытайда пайда болуп, анын рухий маданиятына, саясий турмушуна ж-а коомдук өнүгүүсүнө эки миң жылдан ашуун убакыт таасир тийгизген этикалык-саясий окуу. Конфуцийчиликти б. з. ч. 6-кылымда Конфуций негиздеп, кийин анын шакирттери өнүктүргөн. Анын философиялык окуусунда адамды сүйүү, моралдык дөөлөттөр, тарбия ж-а мамлекетти башкаруу чеберчилиги турат. Конфуцийчилик архаикалык диний көз караштарды мифологиялык түшүнүктөрдөн арылтып, реалдуу турмушка жакындаткан. Конфуцийчиликтин негизги моралдык (адеп-ахлактык ыймандык) принциптери төмөнкүдөй талаптардан турат: 1) өз ара жактыруучулук; 2) адамды сүйүү; 3) иш-аракеттерде токтоолук ж-а этияттык, сактык; 4) мамлекетти башкаруу. Өз ара жактыруучулук талабында «Өзүңө каалабаганды башкага жасаба» деген насыяты адамдардын социалдык ж-а этикалык мамилелерин аныктаган мыйзам болуп эсептелет; конфуцийчилик боюнча адамдын баары бирдей жаралат, бирок тарбиянын жүрүшүндө бири-биринен ажырап кетишет, ошондуктан ар бир адам өзүн-өзү тарбиялоосу керек. Тарбиялуу адам гумандуу, жоопкерчиликтүү, адилет, кичи пейил, камкор болот. Эгерде мындай адам кескин күтүүсүз кризистүү кырдаалга туш болуп, өмүр ж-а өлүм, абийир, ар намыс, мораль (ыйман) принциби бир катарга тең коюлса, ал өлүмдү тандап алып, атын түбөлүк үлгү кылып калтырат; адамды сүйүү талабынын уюткусу ата-энени сыйлоо, ата-бабаларга сыйынуу, мурастарды сактоо, падышага берилүү болуп саналат. Эгер адам адамды сүйүү сапатына ээ болбосо, ал жүрүм-турум эрежелерин сактай албайт. Андай касиетке адам окуп-үйрөнүү аркылуу жетет. Окуусуз, үйрөнүүсүз адамгерчиликке умтулуу кем акылдуулукка; ошондой эле окуусуз, үйрөнүүсүз акылмандыкты сүйүү – одоночулукка; эрдикке суктанып сүйүнүү – куйтулукка алып барат ж. б; ошондой эле иш-аракеттерде токтоолук, этияттык ж-а сактык талабы коюлат; жаңыны билүүдөн мурда эскини билүү керек; ага жалпы моралдык (адеп-ахлактык) тарбиялоону ж-а өзүн-өзү тарбиялоону ишке ашыруу м-н гана жетишүүгө болот делген. Конфуций жогорку моралдык принциптерге таянып, мамлекетти башкаруунун жол-жобо, тартиптерин иштеп чыккан. Асман эң жогорку күч, ал жердеги адилеттүүлүктү көзөмөлдөйт ж-а социалдык теңсиздикти болтурбоо сакчылыгында турат; адамдардын жашоо-турмушу тагдырга көз каранды, ал эми байлык м-н атак-даңк асмандан түшөт. Өлкөнү башкарган падыша асмандын буйругу м-н иштейт, ал «Асман уулу» (Тяньцзы), ошондуктан ал падышанын бийлиги ыйык деп көрсөткөн. Конфуцийдин окуусу б. з. ч. 1-кылымда кытайлардын жашоо-турмушуна, каада-салттарына, ырым-жырымдарына сиңип, б. з. 2–3-кылымдарында Корея ж-а Японияга таралган; 16-кылымдан Кытайдын мамлекеттик дини болуп бекиген. 20-кылымдын 70-жылдарында конфуцийчилик Кытайда мамлекеттик деңгээлде сынга алынып, куугунтукталган. Бирок 80-жылдарда кайрадан конфуцийчиликке кызыгуу жогорулоодо.

Ад.: Переломов Л. С. Конфуцианство и легизм в политической истории Китая. М., 1981; Конфуцианство в Китае: проблемы теории и практики. М., 1982; Кобзев А. И. Философия китайского неоконфуцианства. М., 2002.
Т. Эсенгелдиев.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОНФУЦИЙ

2026-03-30T10:06:28Z

Temirkan:

КОНФУ́ЦИЙ (Кун-цзы же Кун Фу-цзы – устат Кун) (б. з. ч. 551, Лу падышалыгы Цзоу (азыр Шаньдун провинциясы, Цюйфу шаары ) – 479, ошол эле жер] – байыркы кытайдын улуу ойчулу, конфуцийчиликти

[[File:КОНФУЦИЙ21.png | thumb | Конфуций шакирти Ци Лю менен саякатта (кытай гравюрасы, XVI к.).
]]негиздөөчү. Конфуцийдин саясий ж-а этикалык көз караштары б. з. ч. 6-кылымда жаралган, кийин анын шакирттери тарабынан түзүлгөн «Лунь юй» («Аңгемелер ж-а ой жүгүртүүлөр») китебинде баяндалган. 22 жашынан тартып окута баштап, Кытайдын эң атактуу окутуучусу катары даңкталган. 50 жашынан саясий ишмердүүлүккө өтүп, Лу падышанын мамлекетинде жогорку мансаптуу төрөлөрдөн болуп калган. Конфуцийдин этикалык-саясий окуусунун борборундагы башкы маселе – мамлекетти башкаруу. Адамдардын коомдогу ж-а үй-бүлөдөгү өз ара мамилелеринин эң жогорку мыйзамы ж э н ь (гумандуулук) түшүнүгү. Буга улууларды урматтоо, ата-энени сыйлоо, падышага берилгендик, сылыктык ж. б. ыймандык (моралдык) нормалар кирген. Конфуцийдин ырастоосунда жэн-ге ак сөөктөр (цзюнь) гана жетишип, букаралар (сяо жэнь) жетише алышпайт. Анын окуусу боюнча падышалык Асмандын (кудайдын) ыйык буйругу м-н тартууланган бийлик, ошондуктан башкаруучу «Асмандын уулу» (тяньц-зы) деп жарыялаган. Конфуцийдин идеясы – конфуцийчиликтин диний-этикалык окуусунун негизи болуп калды. Б. з. ч. 2-кылымдан тартып 1911-13-жылдардагы Синхай революциясына чейин конфуцийчилик Кытайдын расмий мамлекеттик идеологиясы болуп келген. Кыргызстанда 2008-жылдан К. Карасаев атындагы БГУда Конфуций атындагы институт иштейт.

Ад.: Сигэки Кандзука. Конфуций. Первый учитель Поднебесной. М., 2003; Малявин В. В. Конфуций. М., 2007.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОНФОРМИЗМ

2026-03-30T09:58:49Z

Temirkan:

КОНФОРМИ́ЗМ (лат. conformis – окшош, ылайык) – шарт-жагдайга келишип кетмеликти, ыкташуучулукту, ыкка көнүүчүлүктү, үстөмдүк кылган пикирди, тартипти пассивдүү (сокур ишеним м-н) кабыл алууну билдирген термин. Көпчүлүктүн пикирин аң-сезимдүү кабыл алган, өз жүрүм-турумун башкалардыкы м-н салыштыра билген жамааттан айырмаланып, конформизм жеке пикиринин жоктугун көрсөтөт ж-а кысым көрсөтүп, үстөмдүк кылган ар кандай үлгүнү принципсиз, сынсыз кабыл алат.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОНФОРМ ГЕОМЕТРИЯСЫ

2026-03-30T09:56:49Z

Temirkan:

КОНФОРМ ГЕОМЕТРИЯСЫ – геометриянын өзгөртүүлөргө (конформдук чагылдыруу, башкача айтканда бир бетти экинчи бетке чагылтуу) салыштырмалуу инварианттуу фигуранын касиеттерин изилдөөчү бөлүмү. Багыттар ортосундагы бурч конформ геометрисынын негизги инварианты болуп эсептелет. Конформ геометриясы – чексиз алыстатылган (өздүк эмес) бир чекит м-н толукталган евклиддик мейкиндикте аныкталган, сфераны сферага которуучу чекиттик өзгөртүүлөрдүн фундаменталдуу тобу бар геометрия. Бул мейкиндик конформ мейкиндиги, ал эми фундаменталдуу топ конформ өзгөртүүлөр тобу деп аталат. Конформ мейкиндигинде тегиздик чексиз алыстатылган чекит аркылуу өтүүчү сфера болот. Конформ геометриясынын аныктамасы ар кандай сандагы мейкиндик үчүн жарактуу. Эки өлчөмдүү мейкиндикте сферанын ордуна тегерек (айлана) жөнүндө сөз болот. Конформ өзгөртүүлөрүнүн жеке учурлары – кыймыл, окшоштук ж-а инверсия. Конформ геометриясына математикалык анализ ыкмаларын (методдорун) пайдалануу конформ дифференциалдык геометриянын түзүлүшүнө алып келген.

Ад.: Бушманова Г. В., Норден П. Элементы конформной геометрии. Казань, 1972.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОНФЛИКТ

2026-03-30T09:52:40Z

Temirkan:

КОНФЛИ́КТ (лат. c–nflictus – кагылышуу) – 1) карама-каршы көз караштардын кагылышы; чыр-чатакка алып келчү олуттуу келишпестик, кызуу талаш; 2) коомдогу ар кыл каршылыктардын көркөм чыгармада көрүнүшү; каармандардын ж-а кырдаалдардын, бир же бир нече мүнөздүн өз ара таймашы. Конфликт сюжеттин өнүгүшүнүн башкы этаптарын аныктайт: окуянын башталышы, чиелениши, конфликттин пайда болушу, конфликттин курчушу (кульминация), чечилиши (мисалы, Т. Сыдыкбековдун «Тоо арасында» романынын негизги конфликтин совет бийлигин чыңдоо үчүн күрөшкөн Сапарбай, Самтыр, Бүбүш м-н Саадат, Калпакбаевдин ортосундагы күрөш түзөт). Конфликт айрыкча драмалык чыгармаларда айкын көрүнөт (мисалы, М. Байжиевдин «Төрт адам» пьесасында ортодо калган Нази Азиздин таасиринен улам Искендер м-н нравалык жактан конфликтке чыгат да, акырында андан кол үзүү чечимине келет). Конфликт эпикалык чыгармаларга да мүнөздүү.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОНФИСКАЦИЯ

2026-03-30T09:47:43Z

Temirkan:

КОНФИСКА́ЦИЯ (лат. c–nfisc–tio – казынага алып коюлган мүлк) – кылмыш кылгандыгы же башка укук бузуулары үчүн соттун чечими боюнча менчик ээсинин мүлкүн мажбурлап ж-а бекер алып коюу. Мыйзамдарда каралган учурда конфискация административдик тартипте жүргүзүлөт. Бирок мындай чечим сотко даттанылышы мүмкүн.
[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

КОНФИГУРАЦИЯ

2026-03-30T09:40:22Z

Temirkan:

КОНФИГУРА́ЦИЯ (лат. c–nfigur–tio – формага келтирүү, жайгаштыруу) – сөлөкөт; буюмдардын өз ара жайгашышы. Инциденттүүлүктө (таандык болууда) бири-бири м-н байланышкан чекит, түз сызык, тегиздиктердин чектүү көптүгү. Конфигурация тегиздик ж-а мейкиндик конфигурациясына бөлүнөт. Т е г и з д и к конфигурациясы – ар кандай чекит бирдей сандагы g түз сызыктарына инциденттүү, тескерисинче, ар кандай түз сызык бирдей сандагы n чекиттерине инциденттүү болгон тегиздиктеги p чекиттери м-н g түз сызыктарынын чектүү системасы. Эгер берилген конфигурацияда чекиттердин минималдуу системасынан түгөйлөш түз сызыктарды ж-а түгөйлөш түз сызыктардын кесилишин инциденттөө жолу м-н бардык конфигурацияны алууга мүмкүн болсо, анда мындай система берилген конфигурацияны түзүүчү система деп аталат. Мындай учурда p, g, y, n сандары py= gn катышы м-н байланышат ж-а конфигурация (рy, gn) символу м-н белгиленет. Бирдей сандагы чекит м-н түз сызыктуу конфигурация (рg) туюнтулат. Конфигурациянын а в т о м о р ф и з м и бир да инциденттүүлүктү жоготпогон же кошумчалабаган ж-а чекит чекитке, түз сызык түз сызыкка өтүп, дал келген конфигурация өзүнө өзү чагылып дал келүүсү деп аталат. М е й к и н д и к конфигурациясы – ар бир чекити бирдей сандагы чекит м-н инциденттүү болгон чектүү сандагы чекит ж-а тегиздиктер системасы. Чекит м-н тегиздиктер түзүлгөн конфигурация м-н катар мейкиндикте чекит ж-а түз сызыктардан турган конфигурациялар да каралат. Конфигурация теориясы бир катар геометриялык маселени чечүүдө колдонулат.

[[Категория:4-том,_403-452_бб]]

Кыргыз Энциклопедия жана Терминология Борбору - Колдонуучунун салымы [ky]

КОПЕТДАГ

КОПЕРНИК

КОПЕРНИК

КОПЕНГАГЕН

КОПЕНГАГЕН

КОПЕНГАГЕН

КОПЁН ЧААТАС

КООРДИНАТОГРАФ

КООРДИНАТАЛАР 1

КООРДИНАТАЛАР (чекиттин абалын аныктоочу чоңдук­тар)

КООРДИНАТАЛАР (чекиттин абалын аныктоочу чоңдук­тар)

КООРДИНАТАЛАР

КООРДИНАТАЛАР (математикада)

КООРДИНАТАЛАР (математикада)

КООПСУЗДУК ЖАНА КЫЗМАТТАШТЫК БОЮНЧА КЕҢЕШМЕ

КООПСУЗ АРАЛЫК

КООПЕРАЦИЯ

КООН ҮЗМӨЙ

КООН

КООМДУК-ЭКОНОМИКАЛЫК ФОРМАЦИЯ

КООМДУК ФИЛОСОФИЯ

КООМДУК КЕЛИШИМ ТЕОРИЯСЫ

КООМДУК ИНСТИТУТ

КООМ АРАЛДАРЫ

КООЗ ӨСҮМДҮКТӨР

КОО-ЧАТЫ

КОО-ЧАТЫ

КОО

КОО

КОНЬЯ СУЛТАНДЫГЫ

КОНЬЮНКТИВИТ

КОНЬКИ СПОРТУ

КОНЪЮГАЦИЯ

КОНЧАЛОВСКИЙ Пётр Петрович

КОНЧАЛОВСКИЙ Андрей Сергеевич

КОНЦОВКА

КОНЦЕССИЯ

КОНЦЕРТМЕЙСТЕР

КОНЦЕРТ

КОНЦЕРН

КОНЦЕПЦИЯ

КОНЦЕПТУАЛИЗМ

КОНЦЕНТРАЦИЯЛЫК ЛАГЕРЛЕР

КОНФУЦИЙЧИЛИК

КОНФУЦИЙ

КОНФОРМИЗМ

КОНФОРМ ГЕОМЕТРИЯСЫ

КОНФЛИКТ

КОНФИСКАЦИЯ

КОНФИГУРАЦИЯ

КООРДИНАТАЛАР (чекиттин абалын аныктоочу чоңдуктар)

КООРДИНАТАЛАР (чекиттин абалын аныктоочу чоңдуктар)