ДИФФУЗИЯ

'ДИФФУ́ЗИЯ (лат. diffusio – таралуу, жайы­луу) – түрдүү концентрациядагы заттардын атом, молекулаларынын жылуулук кыймылынын на­тыйжасында аралашуу процесси. Диффузия газ, суюк, катуу нерселерде болот. Диффузия кубулушуна ар баш­ка тектүү заттар гана эмес, бир заттын молеку­лалары да катышат. Газдарда диффузия суюк, катуу нерселерге караганда тезирээк жүрөт. Бөлүкчө­лөр тыгыздык азаюучу багыт боюнча которулат, башкача айтканда газдын диффузия агымы (I) анын терс белги м-н алынган тыгыздык градиентине: Failed to parse (SVG (MathML can be enabled via browser plugin): Invalid response ("Math extension cannot connect to Restbase.") from server "https://wikimedia.org/api/rest_v1/":): {\displaystyle {dp \over dx}} ке түз пропорциялаш: Failed to parse (SVG (MathML can be enabled via browser plugin): Invalid response ("Math extension cannot connect to Restbase.") from server "https://wikimedia.org/api/rest_v1/":): {\displaystyle I = - D {dp \over dx} ,} , мында D – диффузия коэффициенти. Бул туюнтма Фик закону деп аталат. Суюктукта мо­лекулалар ортосундагы аралык молекуланын өлчөмүнө жакын ж-а молекулалар термелүү кый­мылында болот. Коңшу молекуладан кошумча энергия алган молекула кандайдыр d аралыгы­на «секирет» (перескок) ж-а төмөнкүдөй тар­типтеги чоңдук: Failed to parse (SVG (MathML can be enabled via browser plugin): Invalid response ("Math extension cannot connect to Restbase.") from server "https://wikimedia.org/api/rest_v1/":): {\displaystyle D = {d^2 \over \tau_0} exp (- W / \kappa\Tau\bigr)} , мында d – молекулалар арасындагы орточо аралык, r – «се­кирүүлөр» ортосундагы «отурукташуу» убакты­сы, W – активдешүү энергиясы, Failed to parse (SVG (MathML can be enabled via browser plugin): Invalid response ("Math extension cannot connect to Restbase.") from server "https://wikimedia.org/api/rest_v1/":): {\displaystyle \tau} ₀ – отурукташ­кан молекуланын термелүүсүнүн орточо мезги­ли. Суюктуктардын диффузия коэффициентинин температурага көз карандылыгы эксперименттен далилденген. Катуу нерселерде диффузия кристаллдык түзүлүш кем­тигине өтө көз каранды. Катуу нерсенин темп­ература ж-а энергияга көз карандылыгы суюктукка салыштырганда кыйла жогору. Микроскопия­лык теория боюнча диффузия атомдордун боштуктарга се­кирүү механизми м-н түшүндүрүлөт. Крис­таллдык торчодогу атомдор боштукка (вакан­сия) потенциалдык тосмо аркылуу өтөт, кайра баштапкы абалына келгенче коңшу атомдорго энергиясынын ∆E бөлүгүн берет. Катуу заттар үчүн диффузия коэффициенти: Failed to parse (SVG (MathML can be enabled via browser plugin): Invalid response ("Math extension cannot connect to Restbase.") from server "https://wikimedia.org/api/rest_v1/":): {\displaystyle D = \Biggl({a^2 \over \tau_0}\Biggr) exp ( - W / \kappa\Tau)} , мында W=U + ∆E – энергиясы, а – торчонун турактуу­су, Failed to parse (SVG (MathML can be enabled via browser plugin): Invalid response ("Math extension cannot connect to Restbase.") from server "https://wikimedia.org/api/rest_v1/":): {\displaystyle \tau} ₀ – кристалл торчосунун атомдорунун тер­мелүү мезгили, U – боштук энергиясы. Электр талаасынын таасири м-н заряддалган бөлүкчө­лөрдүн диффузиясы – э л е к т р-д и ф ф у з и я с ы жүрөт. Басымдын градиенти пайда кылган диффузия б а р о д и ф ф у з и я деп аталат. Көптөгөн технологиялык ж-а биологиялык процестердин негизинде диффузия кубулушу жатат.'

'