КОСМОЛОГИЯ
КОСМОЛО́ГИЯ (космос ж-а ...логия) – бүтүндөй Ааламдын түзүлүшү ж-а эволюциясы жөнүндөгү илим. Мейкиндик м-н убакыттын геометриялык түзүлүшү, Аалам эволюциясы, анын ар кандай объектилеринин (айрыкча галлактикалардын) ж-а алардын топторунун пайда болушу ж-а өсүшү болуп эсептелет. Космология эмпирикалык маалыматтарды галактикадан тышкаркы астрономиядан алса, анын теориялык негизи физиканын жалпы закондоруна таянат. Космологияда үлгү ыкмасы ж-а эсептөөлөрдү жүргүзүүдө ЭЭМ кеңири колдонулат. Космологиянын корутундулары илимий ж-а философиялык чоң мааниге ээ. Ааламдын түзүлүшү тууралуу көптөгөн жоромол бар. Алардын негизинде Коперник теориясы, башкача айтканда бардык планеталар Күндү айланат ж-а алардын өз ара байланышы тартылуу (гравитация) деген. Бирок 20-кылымда гана Ааламды бир жалпы ж-а кеңейүүчү өлчөмдө кароо түшүнүгү орун алган. Азыркы космологияда ысык Аалам үлгүсү кеңири тараган. Бул үлгү боюнча Аалам кеңейе баштаган баштапкы мезгилде зат ж-а нурлануу өтө жогорку температурага ж-а тыгыздыкка жетет. Кеңейүү акырындык м-н гравитациялык конденсациянын натыйжасында галактикалардын башталышын, галактикаларды, жылдыздарды ж. б. космос телолорун пайда кылат. Ааламдын чечиле элек маанилүү проблемалары: сингулярдуулук деп аталган Ааламдын алгачкы өтө жогорку тыгыздыктагы абалы ж-а анын жашоосунун акыркы фазасы (сингулярдуулук абалга кайра келүүсү).