http://212.24.105.57:9989/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D0%91%D0%90%D0%99_%D0%9A%D0%A3%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%91%D0%90%D0%95%D0%92АБАЙ КУНАНБАЕВ - Түзөтүүлөр тарыхы2026-04-22T21:50:32ZУикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.0http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%90%D0%99_%D0%9A%D0%A3%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%91%D0%90%D0%95%D0%92&diff=76418&oldid=prevGulira, 11:00, 9 Март (Жалган куран) 2026 карата2026-03-09T11:00:33Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:00, 9 Март (Жалган куран) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБАЙ<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>'''(''Ибрагим'')<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' '''</del>Кунанбаев<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>[29. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7 </del>(10. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">8</del>). 1845, азыркы Чыгыш Казакстан облусу, Абай району, Караул айылы - 23. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6 </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7</del>). 1904, ошол эле жерде] -- казактын жазма адабиятына негиз салган улуу акын, ойчул, композитор. Атасы Кунанбай түпкүлүктүү бий тукумунан чыгып, өзү да дубанга аким болуп шайланган. Айылдык молдого окуткан балдарынын ичинен Абайдын сергек чыкканын көрүп, аны Семей шаарындагы медресеге жиберет, анда 4 жылдай таалим алып, иран, араб, түрк классиктери жараткан чыгармалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, аларга таасирленип ыр жаза баштаган. Анын алгачкы ырларында казак оозеки поэзиясынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш акындарынын салттары айкын байкалат. Абай Кунанбаев медреседен орус тилинде окуп, бир аз сүйлөп, китеп окуганга жарап калган эле. Бирок окуусун андан ары улай алган эмес, анткени аны атасы [[File:АБАЙ9.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБАЙ''' (''Ибрагим'') Кунанбаев [29. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">07 </ins>(10. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">08</ins>). 1845, азыркы Чыгыш Казакстан облусу, Абай району, Караул айылы - 23. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">06 </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">06</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">07</ins>). 1904, ошол эле жерде] -- казактын жазма адабиятына негиз салган улуу акын, ойчул, композитор. Атасы Кунанбай түпкүлүктүү бий тукумунан чыгып, өзү да дубанга аким болуп шайланган. Айылдык молдого окуткан балдарынын ичинен Абайдын сергек чыкканын көрүп, аны Семей шаарындагы медресеге жиберет, анда 4 жылдай таалим алып, иран, араб, түрк классиктери жараткан чыгармалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, аларга таасирленип ыр жаза баштаган. Анын алгачкы ырларында казак оозеки поэзиясынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш акындарынын салттары айкын байкалат. Абай Кунанбаев медреседен орус тилинде окуп, бир аз сүйлөп, китеп окуганга жарап калган эле. Бирок окуусун андан ары улай алган эмес, анткени аны атасы [[File:АБАЙ9.png | thumb|none]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Кунанбай айылга чакырып алып, эл башкаруу иштерине аралаштырат. Коомдук-саясий иштерге аралашуусу Абайдын социалдык уюштуруучулук тажрыйбасын арттырган. Абай орус тилин дагы терең үйрөнүп, өз алдынча окуп, билимин уланткан. Анын эстетикалык табитинин, коомдук-саясий жанa философиялык көз караштарынын кальптанышына орус адабиятынын классиктери А. С. Пушкин, И. А. Крылов, М. Ю. Лермонтов, Л. Н. Толстой, М. Е. Салтыков-Щедрин, В. Г. Белинскийдин чыгармалары, байыркы грек философтору Аристотель <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Сократтын, чыгыш окумуштуулары Ибн-Сина, Беруни <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. б. </del>эмгектери зор таасир тийгизген. Абай Семей аймагында алдынкы саясий көз караштары үчүн сүргүнгө келген орус окумуштуулары Н. И. Долгополов жанa Е. П. Михаэлис <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, алардан аздыр-көптүр саясий таалим алган. Абайдын адабий мурасы бай жанa ал негизинен үч бөлүктөн турат: өзүнүн поэтикалык чыгармалары; башка тилдерден, көбүнчө орусчадан которгондору; кара сөз <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жазылган санаттары. Ал өз ырларында ошол кездеги актуалдуу коомдук-саясий маселелерди, өмүр, заман, махабат тууралуу түбөлүктүү темаларды козгогон; казак коомундагы курч социалдык карама-каршылыктарды көрсөтүп, уруучулук араздашууларга, адилетсиздикке каршы чыгат; мекендештерин илим-билимге, орус маданиятын үйрөнүүгө чакырган. Абай ырларын кагаз бетине 80-жылдардын ортосунан түшүрө баштаган. Акындын «Сап, сап көңүлүм», «Шарипке», «Абыралыга», «Жакшылыкка», «Кең жайлоо» аттуу ырлары 1870-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">80</del>-жылдардын аралыгында жазылган. Абайдын «Кансонарда» аттуу чыгармасы (1882) анын акындык кубатын тааныткан ири чыгарма болгон. Чыгармада казак адабиятында калыптанган лирикалык жанрдын өзгөчөлүктөрү көп кырдуу келип, метафоралар, үлгү сөздөр мол. Чыгыш ойчулу Абу Наср ал-Фарабинин философиясы Абайдын дүйнө таанымын калыптандырып, аны өнүктүрүүдө зор роль ойногон. Абай адам проблемасын өтө бийиктен карап, анын рухий, коомдук, күндөлүк, этикалык, эстетикалык проблемалары боюнча ой толгогон. Абайдын философиялык, көркөмдүк, гуманисттик жанa диний көз караштары терең сезилген эмгеги, анын - «Кара сөздөрү». Жалпы саны 46 түрдүү чыгармадан турган, мазмуну жагынан ар башка багытта жазылган эмгегиндеги гуманисттик агартуучулук ойлору дин тууралуу пикирлери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биригип, казак элинин философиялык концепциясын түзөт. Анын «Кара сөздөрүнүн» айрымдары алгач 1918-жылы Семейде чыккан «Абай» журналында жарык көргөн. Алар көптөгөн чет тилдерге которулган. Абай музыка өнөрүндө мол мурас калтырып, казак музыкасын байытты. Ал таланттуу музыкант, обончу да болгон. Кээ бир ырларына өзү обон чыгарган. Биздин заманга анын 40ка жакын обону жетти. Азыркы учурда 27 ыры нотага түшүрүлгөн. Композиторлор А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди Абайдын ырларын операга пайдаланса, Е. Брусиловскийдин «Жалгыз кайың», А. Жубановдун «Абай» аттуу симфониялык поэмалары, аспаптык чыгармалар, ыр-романстар Абайдын ыр-обондорунун негизинде жазылган. Казактын классик жазуучусу М. ''Ауэзов''дун «Абай жолу» романы улуу акынга арналган. Бул эпопея дүйнө элдеринин 116 тилине которулган. «Абай» энциклопедиясы анын 150 жылдык мааракесине карата чыгармачылык жолуна арналып, туулган күнүнө 100 миң нуска <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгарылган. 1631 макала камтылып, көлөмү 120 автордук басма табактан турган бул эбегейсиз зор эмгекте улуу акындын алгачкы чыгармалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кара сөздөрүнө жанa философиялык, психологиялык, педагогикалык, этикалык, эстетикалык, экономикалык дүйнө таанымына кеңири орун берилген. Ал И. А. Крыловдун тамсилдерин, А. С. Пушкиндин ырларын жанa «Евгений Онегин» романынын айрым главаларын, М. Ю. Лepмонтовдун бир катар поэтикалык чыгармаларын казак тилине которгон. Абайтаануу - казак адабият таануу илиминин бир тармагы. Абайтаануу кеменгер акындын өнөрүн, философиялык, коомдук, эстетикалык көз карашын, казак поэзиясындагы ыр санаттарын, музыкалык мурастарын, кол жазмаларын, адабий-рухий дөөлөттөрүн улам терең изилдеп келүүдө. «Абай» операсы алгач 1944-жылы анын туулган күнүнүн 100 жылдыгына жaна Казак академиялык опера жанa балет театрынын 10 жылдык юбилейине арналып коюлган. Либреттосун М. Ауэзов, музыкасын А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди жазып, режиссёру К. Жандарбеков болгон. «Абай ыры» көркөм фильми 1945-жылы Алматы көркөм жанa хроникалык фильмдер студиясында чыгарылган. Абайдын ролун К. Куанышбаев ойногон. Кыргыз адабиятынын алгачкы өнүгүү мезгилинде Абай кыргыз акын-жазуучуларына байкаларлык таасир тийгизген. Абайдын кыргыз жазуучусу ''Ч. Айтматовдун'' чыгармачылыгынын калыптануусуна кошкон салымы чоң. Абай атындагы бир шаар (Караганда облусу), 2 район (Чыгыш Казакстан), 6 айыл бар. Семей, Каркаралы шаарларында, Жидебайда Абайдын адабий-мемориалдык музейлери иштейт. Алматы жана башка шаарларында театрларга, көчөлөргө аты берилген. Абай атындагы чоку, ашуу бар. Бишкек шаарынын бир көчөсү да анын атында.<br>Чыг.: Менин элим. Ырлар, которгон А. Токомбаев. Ф., 1970; Шыгармаларының бир толык жийнагы. А., 1961. Ад.: ''Ауэзов М. О.'' Абай Кунанбаев. А., 1960.<br>''А. Садыков.''<br></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Кунанбай айылга чакырып алып, эл башкаруу иштерине аралаштырат. Коомдук-саясий иштерге аралашуусу Абайдын социалдык уюштуруучулук тажрыйбасын арттырган. Абай орус тилин дагы терең үйрөнүп, өз алдынча окуп, билимин уланткан. Анын эстетикалык табитинин, коомдук-саясий жанa философиялык көз караштарынын кальптанышына орус адабиятынын классиктери А. С. Пушкин, И. А. Крылов, М. Ю. Лермонтов, Л. Н. Толстой, М. Е. Салтыков-Щедрин, В. Г. Белинскийдин чыгармалары, байыркы грек философтору Аристотель <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Сократтын, чыгыш окумуштуулары Ибн-Сина, Беруни <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана башка </ins>эмгектери зор таасир тийгизген. Абай Семей аймагында алдынкы саясий көз караштары үчүн сүргүнгө келген орус окумуштуулары Н. И. Долгополов жанa Е. П. Михаэлис <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, алардан аздыр-көптүр саясий таалим алган. Абайдын адабий мурасы бай жанa ал негизинен үч бөлүктөн турат: өзүнүн поэтикалык чыгармалары; башка тилдерден, көбүнчө орусчадан которгондору; кара сөз <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жазылган санаттары. Ал өз ырларында ошол кездеги актуалдуу коомдук-саясий маселелерди, өмүр, заман, махабат тууралуу түбөлүктүү темаларды козгогон; казак коомундагы курч социалдык карама-каршылыктарды көрсөтүп, уруучулук араздашууларга, адилетсиздикке каршы чыгат; мекендештерин илим-билимге, орус маданиятын үйрөнүүгө чакырган. Абай ырларын кагаз бетине 80-жылдардын ортосунан түшүрө баштаган. Акындын «Сап, сап көңүлүм», «Шарипке», «Абыралыга», «Жакшылыкка», «Кең жайлоо» аттуу ырлары 1870-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1880</ins>-жылдардын аралыгында жазылган. Абайдын «Кансонарда» аттуу чыгармасы (1882) анын акындык кубатын тааныткан ири чыгарма болгон. Чыгармада казак адабиятында калыптанган лирикалык жанрдын өзгөчөлүктөрү көп кырдуу келип, метафоралар, үлгү сөздөр мол. Чыгыш ойчулу Абу Наср ал-Фарабинин философиясы Абайдын дүйнө таанымын калыптандырып, аны өнүктүрүүдө зор роль ойногон. Абай адам проблемасын өтө бийиктен карап, анын рухий, коомдук, күндөлүк, этикалык, эстетикалык проблемалары боюнча ой толгогон. Абайдын философиялык, көркөмдүк, гуманисттик жанa диний көз караштары терең сезилген эмгеги, анын - «Кара сөздөрү». Жалпы саны 46 түрдүү чыгармадан турган, мазмуну жагынан ар башка багытта жазылган эмгегиндеги гуманисттик агартуучулук ойлору дин тууралуу пикирлери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биригип, казак элинин философиялык концепциясын түзөт. Анын «Кара сөздөрүнүн» айрымдары алгач 1918-жылы Семейде чыккан «Абай» журналында жарык көргөн. Алар көптөгөн чет тилдерге которулган. Абай музыка өнөрүндө мол мурас калтырып, казак музыкасын байытты. Ал таланттуу музыкант, обончу да болгон. Кээ бир ырларына өзү обон чыгарган. Биздин заманга анын 40ка жакын обону жетти. Азыркы учурда 27 ыры нотага түшүрүлгөн. Композиторлор А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди Абайдын ырларын операга пайдаланса, Е. Брусиловскийдин «Жалгыз кайың», А. Жубановдун «Абай» аттуу симфониялык поэмалары, аспаптык чыгармалар, ыр-романстар Абайдын ыр-обондорунун негизинде жазылган. Казактын классик жазуучусу М. ''Ауэзов''дун «Абай жолу» романы улуу акынга арналган. Бул эпопея дүйнө элдеринин 116 тилине которулган. «Абай» энциклопедиясы анын 150 жылдык мааракесине карата чыгармачылык жолуна арналып, туулган күнүнө 100 миң нуска <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгарылган. 1631 макала камтылып, көлөмү 120 автордук басма табактан турган бул эбегейсиз зор эмгекте улуу акындын алгачкы чыгармалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кара сөздөрүнө жанa философиялык, психологиялык, педагогикалык, этикалык, эстетикалык, экономикалык дүйнө таанымына кеңири орун берилген. Ал И. А. Крыловдун тамсилдерин, А. С. Пушкиндин ырларын жанa «Евгений Онегин» романынын айрым главаларын, М. Ю. Лepмонтовдун бир катар поэтикалык чыгармаларын казак тилине которгон. Абайтаануу - казак адабият таануу илиминин бир тармагы. Абайтаануу кеменгер акындын өнөрүн, философиялык, коомдук, эстетикалык көз карашын, казак поэзиясындагы ыр санаттарын, музыкалык мурастарын, кол жазмаларын, адабий-рухий дөөлөттөрүн улам терең изилдеп келүүдө. «Абай» операсы алгач 1944-жылы анын туулган күнүнүн 100 жылдыгына жaна Казак академиялык опера жанa балет театрынын 10 жылдык юбилейине арналып коюлган. Либреттосун М. Ауэзов, музыкасын А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди жазып, режиссёру К. Жандарбеков болгон. «Абай ыры» көркөм фильми 1945-жылы Алматы көркөм жанa хроникалык фильмдер студиясында чыгарылган. Абайдын ролун К. Куанышбаев ойногон. Кыргыз адабиятынын алгачкы өнүгүү мезгилинде Абай кыргыз акын-жазуучуларына байкаларлык таасир тийгизген. Абайдын кыргыз жазуучусу ''Ч. Айтматовдун'' чыгармачылыгынын калыптануусуна кошкон салымы чоң. Абай атындагы бир шаар (Караганда облусу), 2 район (Чыгыш Казакстан), 6 айыл бар. Семей, Каркаралы шаарларында, Жидебайда Абайдын адабий-мемориалдык музейлери иштейт. Алматы жана башка шаарларында театрларга, көчөлөргө аты берилген. Абай атындагы чоку, ашуу бар. Бишкек шаарынын бир көчөсү да анын атында.<br>Чыг.: Менин элим. Ырлар, которгон А. Токомбаев. Ф., 1970; Шыгармаларының бир толык жийнагы. А., 1961. Ад.: ''Ауэзов М. О.'' Абай Кунанбаев. А., 1960.<br>''А. Садыков.''<br></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr>
</table>Gulirahttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%90%D0%99_%D0%9A%D0%A3%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%91%D0%90%D0%95%D0%92&diff=44594&oldid=previmported>Gulira, 08:45, 10 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата2025-12-10T08:45:52Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:45, 10 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБАЙ''' (Ибрагим) Кунанбаев [29. 7 (10. 8). 1845, азыркы Чыгыш Казакстан облусу, Абай району, Караул айылы - 23. 6 (6.7). 1904, ошол эле жерде] -- казактын жазма адабиятына негиз салган улуу акын, ойчул, композитор. Атасы Кунанбай түпкүлүктүү бий тукумунан чыгып, өзү да дубанга аким болуп шайланган. Айылдык молдого окуткан балдарынын ичинен Абайдын сергек чыкканын көрүп, аны Семей шаарындагы медресеге жиберет, анда 4 жылдай таалим алып, иран, араб, түрк классиктери жараткан чыгармалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, аларга таасирленип ыр жаза баштаган. Анын алгачкы ырларында казак оозеки поэзиясынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш акындарынын салттары айкын байкалат. Абай Кунанбаев медреседен орус тилинде окуп, бир аз сүйлөп, китеп окуганга жарап калган эле. Бирок окуусун андан ары улай алган эмес, анткени аны атасы [[File:АБАЙ9.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБАЙ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </ins>'''(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</ins>Ибрагим<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</ins>)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' '''</ins>Кунанбаев<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </ins>[29. 7 (10. 8). 1845, азыркы Чыгыш Казакстан облусу, Абай району, Караул айылы - 23. 6 (6.7). 1904, ошол эле жерде] -- казактын жазма адабиятына негиз салган улуу акын, ойчул, композитор. Атасы Кунанбай түпкүлүктүү бий тукумунан чыгып, өзү да дубанга аким болуп шайланган. Айылдык молдого окуткан балдарынын ичинен Абайдын сергек чыкканын көрүп, аны Семей шаарындагы медресеге жиберет, анда 4 жылдай таалим алып, иран, араб, түрк классиктери жараткан чыгармалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, аларга таасирленип ыр жаза баштаган. Анын алгачкы ырларында казак оозеки поэзиясынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш акындарынын салттары айкын байкалат. Абай Кунанбаев медреседен орус тилинде окуп, бир аз сүйлөп, китеп окуганга жарап калган эле. Бирок окуусун андан ары улай алган эмес, анткени аны атасы [[File:АБАЙ9.png | thumb|none]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Кунанбай айылга чакырып алып, эл башкаруу иштерине аралаштырат. Коомдук-саясий иштерге аралашуусу Абайдын социалдык уюштуруучулук тажрыйбасын арттырган. Абай орус тилин дагы терең үйрөнүп, өз алдынча окуп, билимин уланткан. Анын эстетикалык табитинин, коомдук-саясий жанa философиялык көз караштарынын кальптанышына орус адабиятынын классиктери А. С. Пушкин, И. А. Крылов, М. Ю. Лермонтов, Л. Н. Толстой, М. Е. Салтыков-Щедрин, В. Г. Белинскийдин чыгармалары, байыркы грек философтору Аристотель <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Сократтын, чыгыш окумуштуулары Ибн-Сина, Беруни ж. б. эмгектери зор таасир тийгизген. Абай Семей аймагында алдынкы саясий көз караштары үчүн сүргүнгө келген орус окумуштуулары Н. И. Долгополов жанa Е. П. Михаэлис <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, алардан аздыр-көптүр саясий таалим алган. Абайдын адабий мурасы бай жанa ал негизинен үч бөлүктөн турат: өзүнүн поэтикалык чыгармалары; башка тилдерден, көбүнчө орусчадан которгондору; кара сөз <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жазылган санаттары. Ал өз ырларында ошол кездеги актуалдуу коомдук-саясий маселелерди, өмүр, заман, махабат тууралуу түбөлүктүү темаларды козгогон; казак коомундагы курч социалдык карама-каршылыктарды көрсөтүп, уруучулук араздашууларга, адилетсиздикке каршы чыгат; мекендештерин илим-билимге, орус маданиятын үйрөнүүгө чакырган. Абай ырларын кагаз бетине 80-жылдардын ортосунан түшүрө баштаган. Акындын «Сап, сап көңүлүм», «Шарипке», «Абыралыга», «Жакшылыкка», «Кең жайлоо» аттуу ырлары 1870-80-жылдардын аралыгында жазылган. Абайдын «Кансонарда» аттуу чыгармасы (1882) анын акындык кубатын тааныткан ири чыгарма болгон. Чыгармада казак адабиятында калыптанган лирикалык жанрдын өзгөчөлүктөрү көп кырдуу келип, метафоралар, үлгү сөздөр мол. Чыгыш ойчулу Абу Наср ал-Фарабинин философиясы Абайдын дүйнө таанымын калыптандырып, аны өнүктүрүүдө зор роль ойногон. Абай адам проблемасын өтө бийиктен карап, анын рухий, коомдук, күндөлүк, этикалык, эстетикалык проблемалары боюнча ой толгогон. Абайдын философиялык, көркөмдүк, гуманисттик жанa диний көз караштары терең сезилген эмгеги, анын - «Кара сөздөрү». Жалпы саны 46 түрдүү чыгармадан турган, мазмуну жагынан ар башка багытта жазылган эмгегиндеги гуманисттик агартуучулук ойлору дин тууралуу пикирлери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биригип, казак элинин философиялык концепциясын түзөт. Анын «Кара сөздөрүнүн» айрымдары алгач 1918-жылы Семейде чыккан «Абай» журналында жарык көргөн. Алар көптөгөн чет тилдерге которулган. Абай музыка өнөрүндө мол мурас калтырып, казак музыкасын байытты. Ал таланттуу музыкант, обончу да болгон. Кээ бир ырларына өзү обон чыгарган. Биздин заманга анын 40ка жакын обону жетти. Азыркы учурда 27 ыры нотага түшүрүлгөн. Композиторлор А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди Абайдын ырларын операга пайдаланса, Е. Брусиловскийдин «Жалгыз кайың», А. Жубановдун «Абай» аттуу симфониялык поэмалары, аспаптык чыгармалар, ыр-романстар Абайдын ыр-обондорунун негизинде жазылган. Казактын классик жазуучусу М. ''Ауэзов''дун «Абай жолу» романы улуу акынга арналган. Бул эпопея дүйнө элдеринин 116 тилине которулган. «Абай» энциклопедиясы анын 150 жылдык мааракесине карата чыгармачылык жолуна арналып, туулган күнүнө 100 миң нуска <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгарылган. 1631 макала камтылып, көлөмү 120 автордук басма табактан турган бул эбегейсиз зор эмгекте улуу акындын алгачкы чыгармалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кара сөздөрүнө жанa философиялык, психологиялык, педагогикалык, этикалык, эстетикалык, экономикалык дүйнө таанымына кеңири орун берилген. Ал И. А. Крыловдун тамсилдерин, А. С. Пушкиндин ырларын жанa «Евгений Онегин» романынын айрым главаларын, М. Ю. Лepмонтовдун бир катар поэтикалык чыгармаларын казак тилине которгон. Абайтаануу - казак адабият таануу илиминин бир тармагы. Абайтаануу кеменгер акындын өнөрүн, философиялык, коомдук, эстетикалык көз карашын, казак поэзиясындагы ыр санаттарын, музыкалык мурастарын, кол жазмаларын, адабий-рухий дөөлөттөрүн улам терең изилдеп келүүдө. «Абай» операсы алгач 1944-жылы анын туулган күнүнүн 100 жылдыгына жaна Казак академиялык опера жанa балет театрынын 10 жылдык юбилейине арналып коюлган. Либреттосун М. Ауэзов, музыкасын А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди жазып, режиссёру К. Жандарбеков болгон. «Абай ыры» көркөм фильми 1945-жылы Алматы көркөм жанa хроникалык фильмдер студиясында чыгарылган. Абайдын ролун К. Куанышбаев ойногон. Кыргыз адабиятынын алгачкы өнүгүү мезгилинде Абай кыргыз акын-жазуучуларына байкаларлык таасир тийгизген. Абайдын кыргыз жазуучусу ''Ч. Айтматовдун'' чыгармачылыгынын калыптануусуна кошкон салымы чоң. Абай атындагы бир шаар (Караганда облусу), 2 район (Чыгыш Казакстан), 6 айыл бар. Семей, Каркаралы шаарларында, Жидебайда Абайдын адабий-мемориалдык музейлери иштейт. Алматы жана башка шаарларында театрларга, көчөлөргө аты берилген. Абай атындагы чоку, ашуу бар. Бишкек шаарынын бир көчөсү да анын атында.<br>Чыг.: Менин элим. Ырлар, которгон А. Токомбаев. Ф., 1970; Шыгармаларының бир толык жийнагы. А., 1961. Ад.: ''Ауэзов М. О.'' Абай Кунанбаев. А., 1960.<br>''А. Садыков.''<br></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Кунанбай айылга чакырып алып, эл башкаруу иштерине аралаштырат. Коомдук-саясий иштерге аралашуусу Абайдын социалдык уюштуруучулук тажрыйбасын арттырган. Абай орус тилин дагы терең үйрөнүп, өз алдынча окуп, билимин уланткан. Анын эстетикалык табитинин, коомдук-саясий жанa философиялык көз караштарынын кальптанышына орус адабиятынын классиктери А. С. Пушкин, И. А. Крылов, М. Ю. Лермонтов, Л. Н. Толстой, М. Е. Салтыков-Щедрин, В. Г. Белинскийдин чыгармалары, байыркы грек философтору Аристотель <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Сократтын, чыгыш окумуштуулары Ибн-Сина, Беруни ж. б. эмгектери зор таасир тийгизген. Абай Семей аймагында алдынкы саясий көз караштары үчүн сүргүнгө келген орус окумуштуулары Н. И. Долгополов жанa Е. П. Михаэлис <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, алардан аздыр-көптүр саясий таалим алган. Абайдын адабий мурасы бай жанa ал негизинен үч бөлүктөн турат: өзүнүн поэтикалык чыгармалары; башка тилдерден, көбүнчө орусчадан которгондору; кара сөз <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жазылган санаттары. Ал өз ырларында ошол кездеги актуалдуу коомдук-саясий маселелерди, өмүр, заман, махабат тууралуу түбөлүктүү темаларды козгогон; казак коомундагы курч социалдык карама-каршылыктарды көрсөтүп, уруучулук араздашууларга, адилетсиздикке каршы чыгат; мекендештерин илим-билимге, орус маданиятын үйрөнүүгө чакырган. Абай ырларын кагаз бетине 80-жылдардын ортосунан түшүрө баштаган. Акындын «Сап, сап көңүлүм», «Шарипке», «Абыралыга», «Жакшылыкка», «Кең жайлоо» аттуу ырлары 1870-80-жылдардын аралыгында жазылган. Абайдын «Кансонарда» аттуу чыгармасы (1882) анын акындык кубатын тааныткан ири чыгарма болгон. Чыгармада казак адабиятында калыптанган лирикалык жанрдын өзгөчөлүктөрү көп кырдуу келип, метафоралар, үлгү сөздөр мол. Чыгыш ойчулу Абу Наср ал-Фарабинин философиясы Абайдын дүйнө таанымын калыптандырып, аны өнүктүрүүдө зор роль ойногон. Абай адам проблемасын өтө бийиктен карап, анын рухий, коомдук, күндөлүк, этикалык, эстетикалык проблемалары боюнча ой толгогон. Абайдын философиялык, көркөмдүк, гуманисттик жанa диний көз караштары терең сезилген эмгеги, анын - «Кара сөздөрү». Жалпы саны 46 түрдүү чыгармадан турган, мазмуну жагынан ар башка багытта жазылган эмгегиндеги гуманисттик агартуучулук ойлору дин тууралуу пикирлери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биригип, казак элинин философиялык концепциясын түзөт. Анын «Кара сөздөрүнүн» айрымдары алгач 1918-жылы Семейде чыккан «Абай» журналында жарык көргөн. Алар көптөгөн чет тилдерге которулган. Абай музыка өнөрүндө мол мурас калтырып, казак музыкасын байытты. Ал таланттуу музыкант, обончу да болгон. Кээ бир ырларына өзү обон чыгарган. Биздин заманга анын 40ка жакын обону жетти. Азыркы учурда 27 ыры нотага түшүрүлгөн. Композиторлор А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди Абайдын ырларын операга пайдаланса, Е. Брусиловскийдин «Жалгыз кайың», А. Жубановдун «Абай» аттуу симфониялык поэмалары, аспаптык чыгармалар, ыр-романстар Абайдын ыр-обондорунун негизинде жазылган. Казактын классик жазуучусу М. ''Ауэзов''дун «Абай жолу» романы улуу акынга арналган. Бул эпопея дүйнө элдеринин 116 тилине которулган. «Абай» энциклопедиясы анын 150 жылдык мааракесине карата чыгармачылык жолуна арналып, туулган күнүнө 100 миң нуска <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгарылган. 1631 макала камтылып, көлөмү 120 автордук басма табактан турган бул эбегейсиз зор эмгекте улуу акындын алгачкы чыгармалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кара сөздөрүнө жанa философиялык, психологиялык, педагогикалык, этикалык, эстетикалык, экономикалык дүйнө таанымына кеңири орун берилген. Ал И. А. Крыловдун тамсилдерин, А. С. Пушкиндин ырларын жанa «Евгений Онегин» романынын айрым главаларын, М. Ю. Лepмонтовдун бир катар поэтикалык чыгармаларын казак тилине которгон. Абайтаануу - казак адабият таануу илиминин бир тармагы. Абайтаануу кеменгер акындын өнөрүн, философиялык, коомдук, эстетикалык көз карашын, казак поэзиясындагы ыр санаттарын, музыкалык мурастарын, кол жазмаларын, адабий-рухий дөөлөттөрүн улам терең изилдеп келүүдө. «Абай» операсы алгач 1944-жылы анын туулган күнүнүн 100 жылдыгына жaна Казак академиялык опера жанa балет театрынын 10 жылдык юбилейине арналып коюлган. Либреттосун М. Ауэзов, музыкасын А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди жазып, режиссёру К. Жандарбеков болгон. «Абай ыры» көркөм фильми 1945-жылы Алматы көркөм жанa хроникалык фильмдер студиясында чыгарылган. Абайдын ролун К. Куанышбаев ойногон. Кыргыз адабиятынын алгачкы өнүгүү мезгилинде Абай кыргыз акын-жазуучуларына байкаларлык таасир тийгизген. Абайдын кыргыз жазуучусу ''Ч. Айтматовдун'' чыгармачылыгынын калыптануусуна кошкон салымы чоң. Абай атындагы бир шаар (Караганда облусу), 2 район (Чыгыш Казакстан), 6 айыл бар. Семей, Каркаралы шаарларында, Жидебайда Абайдын адабий-мемориалдык музейлери иштейт. Алматы жана башка шаарларында театрларга, көчөлөргө аты берилген. Абай атындагы чоку, ашуу бар. Бишкек шаарынын бир көчөсү да анын атында.<br>Чыг.: Менин элим. Ырлар, которгон А. Токомбаев. Ф., 1970; Шыгармаларының бир толык жийнагы. А., 1961. Ад.: ''Ауэзов М. О.'' Абай Кунанбаев. А., 1960.<br>''А. Садыков.''<br></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr>
</table>imported>Gulirahttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%90%D0%99_%D0%9A%D0%A3%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%91%D0%90%D0%95%D0%92&diff=46475&oldid=previmported>Gulira, 10:26, 5 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата2025-12-05T10:26:05Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:26, 5 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБАЙ''' (Ибрагим) Кунанбаев [29. 7 (10. 8). 1845, азыркы Чыгыш Казакстан облусу, Абай району, Караул айылы - 23. 6 (6.7). 1904, ошол эле жерде] -- казактын жазма адабиятына негиз салган улуу акын, ойчул, композитор. Атасы Кунанбай түпкүлүктүү бий тукумунан чыгып, өзү да дубанга аким болуп шайланган. Айылдык молдого окуткан балдарынын ичинен Абайдын сергек чыкканын көрүп, аны Семей шаарындагы медресеге жиберет, анда 4 жылдай таалим алып, иран, араб, түрк классиктери жараткан чыгармалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, аларга таасирленип ыр жаза баштаган. Анын алгачкы ырларында казак оозеки поэзиясынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш акындарынын салттары айкын байкалат. Абай Кунанбаев медреседен орус тилинде окуп, бир аз сүйлөп, китеп окуганга жарап калган эле. Бирок окуусун андан ары улай алган эмес, анткени аны атасы [[File:АБАЙ9.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБАЙ''' (Ибрагим) Кунанбаев [29. 7 (10. 8). 1845, азыркы Чыгыш Казакстан облусу, Абай району, Караул айылы - 23. 6 (6.7). 1904, ошол эле жерде] -- казактын жазма адабиятына негиз салган улуу акын, ойчул, композитор. Атасы Кунанбай түпкүлүктүү бий тукумунан чыгып, өзү да дубанга аким болуп шайланган. Айылдык молдого окуткан балдарынын ичинен Абайдын сергек чыкканын көрүп, аны Семей шаарындагы медресеге жиберет, анда 4 жылдай таалим алып, иран, араб, түрк классиктери жараткан чыгармалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, аларга таасирленип ыр жаза баштаган. Анын алгачкы ырларында казак оозеки поэзиясынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш акындарынын салттары айкын байкалат. Абай Кунанбаев медреседен орус тилинде окуп, бир аз сүйлөп, китеп окуганга жарап калган эле. Бирок окуусун андан ары улай алган эмес, анткени аны атасы [[File:АБАЙ9.png | thumb|none]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Кунанбай айылга чакырып алып, эл башкаруу иштерине аралаштырат. Коомдук-саясий иштерге аралашуусу Абайдын социалдык уюштуруучулук тажрыйбасын арттырган. Абай орус тилин дагы терең үйрөнүп, өз алдынча окуп, билимин уланткан. Анын эстетикалык табитинин, коомдук-саясий жанa философиялык көз караштарынын кальптанышына орус адабиятынын классиктери А. С. Пушкин, И. А. Крылов, М. Ю. Лермонтов, Л. Н. Толстой, М. Е. Салтыков-Щедрин, В. Г. Белинскийдин чыгармалары, байыркы грек философтору Аристотель <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Сократтын, чыгыш окумуштуулары Ибн-Сина, Беруни ж. б. эмгектери зор таасир тийгизген. Абай Семей аймагында алдынкы саясий көз караштары үчүн сүргүнгө келген орус окумуштуулары Н. И. Долгополов жанa Е. П. Михаэлис <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, алардан аздыр-көптүр саясий таалим алган. Абайдын адабий мурасы бай жанa ал негизинен үч бөлүктөн турат: өзүнүн поэтикалык чыгармалары; башка тилдерден, көбүнчө орусчадан которгондору; кара сөз <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жазылган санаттары. Ал өз ырларында ошол кездеги актуалдуу коомдук-саясий маселелерди, өмүр, заман, махабат тууралуу түбөлүктүү темаларды козгогон; казак коомундагы курч социалдык карама-каршылыктарды көрсөтүп, уруучулук араздашууларга, адилетсиздикке каршы чыгат; мекендештерин илим-билимге, орус маданиятын үйрөнүүгө чакырган. Абай ырларын кагаз бетине 80-жылдардын ортосунан түшүрө баштаган. Акындын «Сап, сап көңүлүм», «Шарипке», «Абыралыга», «Жакшылыкка», «Кең жайлоо» аттуу ырлары 1870-80-жылдардын аралыгында жазылган. Абайдын «Кансонарда» аттуу чыгармасы (1882) анын акындык кубатын тааныткан ири чыгарма болгон. Чыгармада казак адабиятында калыптанган лирикалык жанрдын өзгөчөлүктөрү көп кырдуу келип, метафоралар, үлгү сөздөр мол. Чыгыш ойчулу Абу Наср ал-Фарабинин философиясы Абайдын дүйнө таанымын калыптандырып, аны өнүктүрүүдө зор роль ойногон. Абай адам проблемасын өтө бийиктен карап, анын рухий, коомдук, күндөлүк, этикалык, эстетикалык проблемалары боюнча ой толгогон. Абайдын философиялык, көркөмдүк, гуманисттик жанa диний көз караштары терең сезилген эмгеги, анын - «Кара сөздөрү». Жалпы саны 46 түрдүү чыгармадан турган, мазмуну жагынан ар башка багытта жазылган эмгегиндеги гуманисттик агартуучулук ойлору дин тууралуу пикирлери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биригип, казак элинин философиялык концепциясын түзөт. Анын «Кара сөздөрүнүн» айрымдары алгач 1918-жылы Семейде чыккан «Абай» журналында жарык көргөн. Алар көптөгөн чет тилдерге которулган. Абай музыка өнөрүндө мол мурас калтырып, казак музыкасын байытты. Ал таланттуу музыкант, обончу да болгон. Кээ бир ырларына өзү обон чыгарган. Биздин заманга анын 40ка жакын обону жетти. Азыркы учурда 27 ыры нотага түшүрүлгөн. Композиторлор А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди Абайдын ырларын операга пайдаланса, Е. Брусиловскийдин «Жалгыз кайың», А. Жубановдун «Абай» аттуу симфониялык поэмалары, аспаптык чыгармалар, ыр-романстар Абайдын ыр-обондорунун негизинде жазылган. Казактын классик жазуучусу М. ''Ауэзов''дун «Абай жолу» романы улуу акынга арналган. Бул эпопея дүйнө элдеринин 116 тилине которулган. «Абай» энциклопедиясы анын 150 жылдык мааракесине карата чыгармачылык жолуна арналып, туулган күнүнө 100 миң нуска <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгарылган. 1631 макала камтылып, көлөмү 120 автордук басма табактан турган бул эбегейсиз зор эмгекте улуу акындын алгачкы чыгармалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кара сөздөрүнө жанa философиялык, психологиялык, педагогикалык, этикалык, эстетикалык, экономикалык дүйнө таанымына кеңири орун берилген. Ал И. А. Крыловдун тамсилдерин, А. С. Пушкиндин ырларын жанa «Евгений Онегин» романынын айрым главаларын, М. Ю. Лepмонтовдун бир катар поэтикалык чыгармаларын казак тилине которгон. Абайтаануу - казак адабият таануу илиминин бир тармагы. Абайтаануу кеменгер акындын өнөрүн, философиялык, коомдук, эстетикалык көз карашын, казак поэзиясындагы ыр санаттарын, музыкалык мурастарын, кол жазмаларын, адабий-рухий дөөлөттөрүн улам терең изилдеп келүүдө. «Абай» операсы алгач 1944-жылы анын туулган күнүнүн 100 жылдыгына жaна Казак академиялык опера жанa балет театрынын 10 жылдык юбилейине арналып коюлган. Либреттосун М. Ауэзов, музыкасын А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди жазып, режиссёру К. Жандарбеков болгон. «Абай ыры» көркөм фильми 1945-жылы Алматы көркөм жанa хроникалык фильмдер студиясында чыгарылган. Абайдын ролун К. Куанышбаев ойногон. Кыргыз адабиятынын алгачкы өнүгүү мезгилинде Абай кыргыз акын-жазуучуларына байкаларлык таасир тийгизген. Абайдын кыргыз жазуучусу ''Ч. Айтматовдун'' чыгармачылыгынын калыптануусуна кошкон салымы чоң. Абай атындагы бир шаар (Караганда облусу), 2 район (Чыгыш Казакстан), 6 айыл бар. Семей, Каркаралы шаарларында, Жидебайда Абайдын адабий-мемориалдык музейлери иштейт. Алматы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. б. </del>шаарларында театрларга, көчөлөргө аты берилген. Абай атындагы чоку, ашуу бар. Бишкек шаарынын бир көчөсү да анын атында.<br>Чыг.: Менин элим. Ырлар, которгон А. Токомбаев. Ф., 1970; Шыгармаларының бир толык жийнагы. А., 1961. Ад.: ''Ауэзов М. О.'' Абай Кунанбаев. А., 1960.<br>''А. Садыков.''<br></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Кунанбай айылга чакырып алып, эл башкаруу иштерине аралаштырат. Коомдук-саясий иштерге аралашуусу Абайдын социалдык уюштуруучулук тажрыйбасын арттырган. Абай орус тилин дагы терең үйрөнүп, өз алдынча окуп, билимин уланткан. Анын эстетикалык табитинин, коомдук-саясий жанa философиялык көз караштарынын кальптанышына орус адабиятынын классиктери А. С. Пушкин, И. А. Крылов, М. Ю. Лермонтов, Л. Н. Толстой, М. Е. Салтыков-Щедрин, В. Г. Белинскийдин чыгармалары, байыркы грек философтору Аристотель <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Сократтын, чыгыш окумуштуулары Ибн-Сина, Беруни ж. б. эмгектери зор таасир тийгизген. Абай Семей аймагында алдынкы саясий көз караштары үчүн сүргүнгө келген орус окумуштуулары Н. И. Долгополов жанa Е. П. Михаэлис <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, алардан аздыр-көптүр саясий таалим алган. Абайдын адабий мурасы бай жанa ал негизинен үч бөлүктөн турат: өзүнүн поэтикалык чыгармалары; башка тилдерден, көбүнчө орусчадан которгондору; кара сөз <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жазылган санаттары. Ал өз ырларында ошол кездеги актуалдуу коомдук-саясий маселелерди, өмүр, заман, махабат тууралуу түбөлүктүү темаларды козгогон; казак коомундагы курч социалдык карама-каршылыктарды көрсөтүп, уруучулук араздашууларга, адилетсиздикке каршы чыгат; мекендештерин илим-билимге, орус маданиятын үйрөнүүгө чакырган. Абай ырларын кагаз бетине 80-жылдардын ортосунан түшүрө баштаган. Акындын «Сап, сап көңүлүм», «Шарипке», «Абыралыга», «Жакшылыкка», «Кең жайлоо» аттуу ырлары 1870-80-жылдардын аралыгында жазылган. Абайдын «Кансонарда» аттуу чыгармасы (1882) анын акындык кубатын тааныткан ири чыгарма болгон. Чыгармада казак адабиятында калыптанган лирикалык жанрдын өзгөчөлүктөрү көп кырдуу келип, метафоралар, үлгү сөздөр мол. Чыгыш ойчулу Абу Наср ал-Фарабинин философиясы Абайдын дүйнө таанымын калыптандырып, аны өнүктүрүүдө зор роль ойногон. Абай адам проблемасын өтө бийиктен карап, анын рухий, коомдук, күндөлүк, этикалык, эстетикалык проблемалары боюнча ой толгогон. Абайдын философиялык, көркөмдүк, гуманисттик жанa диний көз караштары терең сезилген эмгеги, анын - «Кара сөздөрү». Жалпы саны 46 түрдүү чыгармадан турган, мазмуну жагынан ар башка багытта жазылган эмгегиндеги гуманисттик агартуучулук ойлору дин тууралуу пикирлери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биригип, казак элинин философиялык концепциясын түзөт. Анын «Кара сөздөрүнүн» айрымдары алгач 1918-жылы Семейде чыккан «Абай» журналында жарык көргөн. Алар көптөгөн чет тилдерге которулган. Абай музыка өнөрүндө мол мурас калтырып, казак музыкасын байытты. Ал таланттуу музыкант, обончу да болгон. Кээ бир ырларына өзү обон чыгарган. Биздин заманга анын 40ка жакын обону жетти. Азыркы учурда 27 ыры нотага түшүрүлгөн. Композиторлор А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди Абайдын ырларын операга пайдаланса, Е. Брусиловскийдин «Жалгыз кайың», А. Жубановдун «Абай» аттуу симфониялык поэмалары, аспаптык чыгармалар, ыр-романстар Абайдын ыр-обондорунун негизинде жазылган. Казактын классик жазуучусу М. ''Ауэзов''дун «Абай жолу» романы улуу акынга арналган. Бул эпопея дүйнө элдеринин 116 тилине которулган. «Абай» энциклопедиясы анын 150 жылдык мааракесине карата чыгармачылык жолуна арналып, туулган күнүнө 100 миң нуска <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгарылган. 1631 макала камтылып, көлөмү 120 автордук басма табактан турган бул эбегейсиз зор эмгекте улуу акындын алгачкы чыгармалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кара сөздөрүнө жанa философиялык, психологиялык, педагогикалык, этикалык, эстетикалык, экономикалык дүйнө таанымына кеңири орун берилген. Ал И. А. Крыловдун тамсилдерин, А. С. Пушкиндин ырларын жанa «Евгений Онегин» романынын айрым главаларын, М. Ю. Лepмонтовдун бир катар поэтикалык чыгармаларын казак тилине которгон. Абайтаануу - казак адабият таануу илиминин бир тармагы. Абайтаануу кеменгер акындын өнөрүн, философиялык, коомдук, эстетикалык көз карашын, казак поэзиясындагы ыр санаттарын, музыкалык мурастарын, кол жазмаларын, адабий-рухий дөөлөттөрүн улам терең изилдеп келүүдө. «Абай» операсы алгач 1944-жылы анын туулган күнүнүн 100 жылдыгына жaна Казак академиялык опера жанa балет театрынын 10 жылдык юбилейине арналып коюлган. Либреттосун М. Ауэзов, музыкасын А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди жазып, режиссёру К. Жандарбеков болгон. «Абай ыры» көркөм фильми 1945-жылы Алматы көркөм жанa хроникалык фильмдер студиясында чыгарылган. Абайдын ролун К. Куанышбаев ойногон. Кыргыз адабиятынын алгачкы өнүгүү мезгилинде Абай кыргыз акын-жазуучуларына байкаларлык таасир тийгизген. Абайдын кыргыз жазуучусу ''Ч. Айтматовдун'' чыгармачылыгынын калыптануусуна кошкон салымы чоң. Абай атындагы бир шаар (Караганда облусу), 2 район (Чыгыш Казакстан), 6 айыл бар. Семей, Каркаралы шаарларында, Жидебайда Абайдын адабий-мемориалдык музейлери иштейт. Алматы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана башка </ins>шаарларында театрларга, көчөлөргө аты берилген. Абай атындагы чоку, ашуу бар. Бишкек шаарынын бир көчөсү да анын атында.<br>Чыг.: Менин элим. Ырлар, которгон А. Токомбаев. Ф., 1970; Шыгармаларының бир толык жийнагы. А., 1961. Ад.: ''Ауэзов М. О.'' Абай Кунанбаев. А., 1960.<br>''А. Садыков.''<br></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr>
</table>imported>Gulirahttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%90%D0%99_%D0%9A%D0%A3%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%91%D0%90%D0%95%D0%92&diff=46474&oldid=previmported>Kadyrm: /* top */ clean up2024-09-11T10:25:34Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span> clean up</span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:25, 11 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБАЙ''' (Ибрагим) Кунанбаев [29. 7 (10. 8). 1845, азыркы Чыгыш Казакстан облусу, Абай району, Караул айылы - 23. 6 (6.7). 1904, ошол эле жерде] -- казактын жазма адабиятына негиз салган улуу акын, ойчул, композитор. Атасы Кунанбай түпкүлүктүү бий тукумунан чыгып, өзү да дубанга аким болуп шайланган. Айылдык молдого окуткан балдарынын ичинен Абайдын сергек чыкканын көрүп, аны Семей шаарындагы медресеге жиберет, анда 4 жылдай таалим алып, иран, араб, түрк классиктери жараткан чыгармалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, аларга таасирленип ыр жаза баштаган. Анын алгачкы ырларында казак оозеки поэзиясынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш акындарынын салттары айкын байкалат. Абай Кунанбаев медреседен орус тилинде окуп, бир аз сүйлөп, китеп окуганга жарап калган эле. Бирок окуусун андан ары улай алган эмес, анткени аны атасы [[File:АБАЙ9.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБАЙ''' (Ибрагим) Кунанбаев [29. 7 (10. 8). 1845, азыркы Чыгыш Казакстан облусу, Абай району, Караул айылы - 23. 6 (6.7). 1904, ошол эле жерде] -- казактын жазма адабиятына негиз салган улуу акын, ойчул, композитор. Атасы Кунанбай түпкүлүктүү бий тукумунан чыгып, өзү да дубанга аким болуп шайланган. Айылдык молдого окуткан балдарынын ичинен Абайдын сергек чыкканын көрүп, аны Семей шаарындагы медресеге жиберет, анда 4 жылдай таалим алып, иран, араб, түрк классиктери жараткан чыгармалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, аларга таасирленип ыр жаза баштаган. Анын алгачкы ырларында казак оозеки поэзиясынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш акындарынын салттары айкын байкалат. Абай Кунанбаев медреседен орус тилинде окуп, бир аз сүйлөп, китеп окуганга жарап калган эле. Бирок окуусун андан ары улай алган эмес, анткени аны атасы [[File:АБАЙ9.png | thumb|none]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Кунанбай айылга чакырып алып, эл башкаруу иштерине аралаштырат. Коомдук-саясий иштерге аралашуусу Абайдын социалдык уюштуруучулук тажрыйбасын арттырган. Абай орус тилин дагы терең үйрөнүп, өз алдынча окуп, билимин уланткан. Анын эстетикалык табитинин, коомдук-саясий жанa философиялык көз караштарынын кальптанышына орус адабиятынын классиктери А. С. Пушкин, И. А. Крылов, М. Ю. Лермонтов, Л. Н. Толстой, М. Е. Салтыков-Щедрин, В. Г. Белинскийдин чыгармалары, байыркы грек философтору Аристотель <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Сократтын, чыгыш окумуштуулары Ибн-Сина, Беруни ж. б. эмгектери зор таасир тийгизген. Абай Семей аймагында алдынкы саясий көз караштары үчүн сүргүнгө келген орус окумуштуулары Н. И. Долгополов жанa Е. П. Михаэлис <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, алардан аздыр-көптүр саясий таалим алган. Абайдын адабий мурасы бай жанa ал негизинен үч бөлүктөн турат: өзүнүн поэтикалык чыгармалары; башка тилдерден, көбүнчө орусчадан которгондору; кара сөз <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жазылган санаттары. Ал өз ырларында ошол кездеги актуалдуу коомдук-саясий маселелерди, өмүр, заман, махабат тууралуу түбөлүктүү темаларды козгогон; казак коомундагы курч социалдык карама-каршылыктарды көрсөтүп, уруучулук араздашууларга, адилетсиздикке каршы чыгат; мекендештерин илим-билимге, орус маданиятын үйрөнүүгө чакырган. Абай ырларын кагаз бетине 80-жылдардын ортосунан түшүрө баштаган. Акындын «Сап, сап көңүлүм», «Шарипке», «Абыралыга», «Жакшылыкка», «Кең жайлоо» аттуу ырлары 1870-80-жылдардын аралыгында жазылган. Абайдын «Кансонарда» аттуу чыгармасы (1882) анын акындык кубатын тааныткан ири чыгарма болгон. Чыгармада казак адабиятында калыптанган лирикалык жанрдын өзгөчөлүктөрү көп кырдуу келип, метафоралар, үлгү сөздөр мол. Чыгыш ойчулу Абу Наср ал-Фарабинин философиясы Абайдын дүйнө таанымын калыптандырып, аны өнүктүрүүдө зор роль ойногон. Абай адам проблемасын өтө бийиктен карап, анын рухий, коомдук, күндөлүк, этикалык, эстетикалык проблемалары боюнча ой толгогон. Абайдын философиялык, көркөмдүк, гуманисттик жанa диний көз караштары терең сезилген эмгеги, анын - «Кара сөздөрү». Жалпы саны 46 түрдүү чыгармадан турган, мазмуну жагынан ар башка багытта жазылган эмгегиндеги гуманисттик агартуучулук ойлору дин тууралуу пикирлери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биригип, казак элинин философиялык концепциясын түзөт. Анын «Кара сөздөрүнүн» айрымдары алгач 1918-жылы Семейде чыккан «Абай» журналында жарык көргөн. Алар көптөгөн чет тилдерге которулган. Абай музыка өнөрүндө мол мурас калтырып, казак музыкасын байытты. Ал таланттуу музыкант, обончу да болгон. Кээ бир ырларына өзү обон чыгарган. Биздин заманга анын 40ка жакын обону жетти. Азыркы учурда 27 ыры нотага түшүрүлгөн. Композиторлор А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди Абайдын ырларын операга пайдаланса, Е. Брусиловскийдин «Жалгыз кайың», А. Жубановдун «Абай» аттуу симфониялык поэмалары, аспаптык чыгармалар, ыр-романстар Абайдын ыр-обондорунун негизинде жазылган. Казактын классик жазуучусу М. ''Ауэзов''дун «Абай жолу» романы улуу акынга арналган. Бул эпопея дүйнө элдеринин 116 тилине которулган. «Абай» энциклопедиясы анын 150 жылдык мааракесине карата чыгармачылык жолуна арналып, туулган күнүнө 100 миң нуска <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгарылган. 1631 макала камтылып, көлөмү 120 автордук басма табактан турган бул эбегейсиз зор эмгекте улуу акындын алгачкы чыгармалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кара сөздөрүнө жанa философиялык, психологиялык, педагогикалык, этикалык, эстетикалык, экономикалык дүйнө таанымына кеңири орун берилген. Ал И. А. Крыловдун тамсилдерин, А. С. Пушкиндин ырларын жанa «Евгений Онегин» романынын айрым главаларын, М. Ю. Лepмонтовдун бир катар поэтикалык чыгармаларын казак тилине которгон. Абайтаануу - казак адабият таануу илиминин бир тармагы. Абайтаануу кеменгер акындын өнөрүн, философиялык, коомдук, эстетикалык көз карашын, казак поэзиясындагы ыр санаттарын, музыкалык мурастарын, кол жазмаларын, адабий-рухий дөөлөттөрүн улам терең изилдеп келүүдө. «Абай» операсы алгач 1944-жылы анын туулган күнүнүн 100 жылдыгына жaна Казак академиялык опера жанa балет театрынын 10 жылдык юбилейине арналып коюлган. Либреттосун М. Ауэзов, музыкасын А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди жазып, режиссёру К. Жандарбеков болгон. «Абай ыры» көркөм фильми 1945-жылы Алматы көркөм жанa хроникалык фильмдер студиясында чыгарылган. Абайдын ролун К. Куанышбаев ойногон. Кыргыз адабиятынын алгачкы өнүгүү мезгилинде Абай кыргыз акын-жазуучуларына байкаларлык таасир тийгизген. Абайдын кыргыз жазуучусу ''Ч. Айтматовдун'' чыгармачылыгынын калыптануусуна кошкон салымы чоң. Абай атындагы бир шаар (Караганда облусу), 2 район (Чыгыш Казакстан), 6 айыл бар. Семей, Каркаралы шаарларында, Жидебайда Абайдын адабий-мемориалдык музейлери иштейт. Алматы ж. б. шаарларында театрларга, көчөлөргө аты берилген. Абай атындагы чоку, ашуу бар. Бишкек шаарынын бир көчөсү да анын атында.<br>Чыг.: Менин элим. Ырлар, которгон А. Токомбаев. Ф., 1970; Шыгармаларының бир толык жийнагы. А., 1961. Ад.: ''Ауэзов М. О.'' Абай Кунанбаев. А., 1960.<br>''А. Садыков.''<br></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Кунанбай айылга чакырып алып, эл башкаруу иштерине аралаштырат. Коомдук-саясий иштерге аралашуусу Абайдын социалдык уюштуруучулук тажрыйбасын арттырган. Абай орус тилин дагы терең үйрөнүп, өз алдынча окуп, билимин уланткан. Анын эстетикалык табитинин, коомдук-саясий жанa философиялык көз караштарынын кальптанышына орус адабиятынын классиктери А. С. Пушкин, И. А. Крылов, М. Ю. Лермонтов, Л. Н. Толстой, М. Е. Салтыков-Щедрин, В. Г. Белинскийдин чыгармалары, байыркы грек философтору Аристотель <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Сократтын, чыгыш окумуштуулары Ибн-Сина, Беруни ж. б. эмгектери зор таасир тийгизген. Абай Семей аймагында алдынкы саясий көз караштары үчүн сүргүнгө келген орус окумуштуулары Н. И. Долгополов жанa Е. П. Михаэлис <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, алардан аздыр-көптүр саясий таалим алган. Абайдын адабий мурасы бай жанa ал негизинен үч бөлүктөн турат: өзүнүн поэтикалык чыгармалары; башка тилдерден, көбүнчө орусчадан которгондору; кара сөз <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жазылган санаттары. Ал өз ырларында ошол кездеги актуалдуу коомдук-саясий маселелерди, өмүр, заман, махабат тууралуу түбөлүктүү темаларды козгогон; казак коомундагы курч социалдык карама-каршылыктарды көрсөтүп, уруучулук араздашууларга, адилетсиздикке каршы чыгат; мекендештерин илим-билимге, орус маданиятын үйрөнүүгө чакырган. Абай ырларын кагаз бетине 80-жылдардын ортосунан түшүрө баштаган. Акындын «Сап, сап көңүлүм», «Шарипке», «Абыралыга», «Жакшылыкка», «Кең жайлоо» аттуу ырлары 1870-80-жылдардын аралыгында жазылган. Абайдын «Кансонарда» аттуу чыгармасы (1882) анын акындык кубатын тааныткан ири чыгарма болгон. Чыгармада казак адабиятында калыптанган лирикалык жанрдын өзгөчөлүктөрү көп кырдуу келип, метафоралар, үлгү сөздөр мол. Чыгыш ойчулу Абу Наср ал-Фарабинин философиясы Абайдын дүйнө таанымын калыптандырып, аны өнүктүрүүдө зор роль ойногон. Абай адам проблемасын өтө бийиктен карап, анын рухий, коомдук, күндөлүк, этикалык, эстетикалык проблемалары боюнча ой толгогон. Абайдын философиялык, көркөмдүк, гуманисттик жанa диний көз караштары терең сезилген эмгеги, анын - «Кара сөздөрү». Жалпы саны 46 түрдүү чыгармадан турган, мазмуну жагынан ар башка багытта жазылган эмгегиндеги гуманисттик агартуучулук ойлору дин тууралуу пикирлери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биригип, казак элинин философиялык концепциясын түзөт. Анын «Кара сөздөрүнүн» айрымдары алгач 1918-жылы Семейде чыккан «Абай» журналында жарык көргөн. Алар көптөгөн чет тилдерге которулган. Абай музыка өнөрүндө мол мурас калтырып, казак музыкасын байытты. Ал таланттуу музыкант, обончу да болгон. Кээ бир ырларына өзү обон чыгарган. Биздин заманга анын 40ка жакын обону жетти. Азыркы учурда 27 ыры нотага түшүрүлгөн. Композиторлор А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди Абайдын ырларын операга пайдаланса, Е. Брусиловскийдин «Жалгыз кайың», А. Жубановдун «Абай» аттуу симфониялык поэмалары, аспаптык чыгармалар, ыр-романстар Абайдын ыр-обондорунун негизинде жазылган. Казактын классик жазуучусу М. ''Ауэзов''дун «Абай жолу» романы улуу акынга арналган. Бул эпопея дүйнө элдеринин 116 тилине которулган. «Абай» энциклопедиясы анын 150 жылдык мааракесине карата чыгармачылык жолуна арналып, туулган күнүнө 100 миң нуска <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгарылган. 1631 макала камтылып, көлөмү 120 автордук басма табактан турган бул эбегейсиз зор эмгекте улуу акындын алгачкы чыгармалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кара сөздөрүнө жанa философиялык, психологиялык, педагогикалык, этикалык, эстетикалык, экономикалык дүйнө таанымына кеңири орун берилген. Ал И. А. Крыловдун тамсилдерин, А. С. Пушкиндин ырларын жанa «Евгений Онегин» романынын айрым главаларын, М. Ю. Лepмонтовдун бир катар поэтикалык чыгармаларын казак тилине которгон. Абайтаануу - казак адабият таануу илиминин бир тармагы. Абайтаануу кеменгер акындын өнөрүн, философиялык, коомдук, эстетикалык көз карашын, казак поэзиясындагы ыр санаттарын, музыкалык мурастарын, кол жазмаларын, адабий-рухий дөөлөттөрүн улам терең изилдеп келүүдө. «Абай» операсы алгач 1944-жылы анын туулган күнүнүн 100 жылдыгына жaна Казак академиялык опера жанa балет театрынын 10 жылдык юбилейине арналып коюлган. Либреттосун М. Ауэзов, музыкасын А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди жазып, режиссёру К. Жандарбеков болгон. «Абай ыры» көркөм фильми 1945-жылы Алматы көркөм жанa хроникалык фильмдер студиясында чыгарылган. Абайдын ролун К. Куанышбаев ойногон. Кыргыз адабиятынын алгачкы өнүгүү мезгилинде Абай кыргыз акын-жазуучуларына байкаларлык таасир тийгизген. Абайдын кыргыз жазуучусу ''Ч. Айтматовдун'' чыгармачылыгынын калыптануусуна кошкон салымы чоң. Абай атындагы бир шаар (Караганда облусу), 2 район (Чыгыш Казакстан), 6 айыл бар. Семей, Каркаралы шаарларында, Жидебайда Абайдын адабий-мемориалдык музейлери иштейт. Алматы ж. б. шаарларында театрларга, көчөлөргө аты берилген. Абай атындагы чоку, ашуу бар. Бишкек шаарынын бир көчөсү да анын атында.<br>Чыг.: Менин элим. Ырлар, которгон А. Токомбаев. Ф., 1970; Шыгармаларының бир толык жийнагы. А., 1961. Ад.: ''Ауэзов М. О.'' Абай Кунанбаев. А., 1960.<br>''А. Садыков.''<br></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Категория:1-Том]]</ins></div></td></tr>
</table>imported>Kadyrmhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%90%D0%99_%D0%9A%D0%A3%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%91%D0%90%D0%95%D0%92&diff=46473&oldid=previmported>Temirkan, 07:20, 4 Март (Жалган куран) 2024 карата2024-03-04T07:20:51Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:20, 4 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБАЙ''' (Ибрагим) Кунанбаев [29. 7 (10. 8). 1845, азыркы Чыгыш Казакстан облусу, Абай району, Караул айылы - 23. 6 (6.7). 1904, ошол эле жерде] -- казактын жазма адабиятына негиз салган улуу акын, ойчул, композитор. Атасы Кунанбай түпкүлүктүү бий тукумунан чыгып, өзү да дубанга аким болуп шайланган. Айылдык молдого окуткан балдарынын ичинен Абайдын сергек чыкканын көрүп, аны Семей шаарындагы медресеге жиберет, анда 4 жылдай таалим алып, иран, араб, түрк классиктери жараткан чыгармалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, аларга таасирленип ыр жаза баштаган. Анын алгачкы ырларында казак оозеки поэзиясынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш акындарынын салттары айкын байкалат. Абай Кунанбаев медреседен орус тилинде окуп, бир аз сүйлөп, китеп окуганга жарап калган эле. Бирок окуусун андан ары улай алган эмес, анткени аны атасы [[File:АБАЙ9.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБАЙ''' (Ибрагим) Кунанбаев [29. 7 (10. 8). 1845, азыркы Чыгыш Казакстан облусу, Абай району, Караул айылы - 23. 6 (6.7). 1904, ошол эле жерде] -- казактын жазма адабиятына негиз салган улуу акын, ойчул, композитор. Атасы Кунанбай түпкүлүктүү бий тукумунан чыгып, өзү да дубанга аким болуп шайланган. Айылдык молдого окуткан балдарынын ичинен Абайдын сергек чыкканын көрүп, аны Семей шаарындагы медресеге жиберет, анда 4 жылдай таалим алып, иран, араб, түрк классиктери жараткан чыгармалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, аларга таасирленип ыр жаза баштаган. Анын алгачкы ырларында казак оозеки поэзиясынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш акындарынын салттары айкын байкалат. Абай Кунанбаев медреседен орус тилинде окуп, бир аз сүйлөп, китеп окуганга жарап калган эле. Бирок окуусун андан ары улай алган эмес, анткени аны атасы [[File:АБАЙ9.png | thumb|none]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Кунанбай айылга чакырып алып, эл башкаруу иштерине аралаштырат. Коомдук-саясий иштерге аралашуусу Абайдын социалдык уюштуруучулук тажрыйбасын арттырган. Абай орус тилин дагы терең үйрөнүп, өз алдынча окуп, билимин уланткан. Анын эстетикалык табитинин, коомдук-саясий жанa философиялык көз караштарынын кальптанышына орус адабиятынын классиктери А. С. Пушкин, И. А. Крылов, М. Ю. Лермонтов, Л. Н. Толстой, М. Е. Салтыков-Щедрин, В. Г. Белинскийдин чыгармалары, байыркы грек философтору Аристотель <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Сократтын, чыгыш окумуштуулары Ибн-Сина, Беруни ж. б. эмгектери зор таасир тийгизген. Абай Семей аймагында алдынкы саясий көз караштары үчүн сүргүнгө келген орус окумуштуулары Н. И. Долгополов жанa Е. П. Михаэлис <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, алардан аздыр-көптүр саясий таалим алган. Абайдын адабий мурасы бай жанa ал негизинен үч бөлүктөн турат: өзүнүн поэтикалык чыгармалары; башка тилдерден, көбүнчө орусчадан которгондору; кара сөз <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жазылган санаттары. Ал өз ырларында ошол кездеги актуалдуу коомдук-саясий маселелерди, өмүр, заман, махабат тууралуу түбөлүктүү темаларды козгогон; казак коомундагы курч социалдык карама-каршылыктарды көрсөтүп, уруучулук араздашууларга, адилетсиздикке каршы чыгат; мекендештерин илим-билимге, орус маданиятын үйрөнүүгө чакырган. Абай ырларын кагаз бетине 80-жылдардын ортосунан түшүрө баштаган. Акындын «Сап, сап көңүлүм», «Шарипке», «Абыралыга», «Жакшылыкка», «Кең жайлоо» аттуу ырлары 1870-80-жылдардын аралыгында жазылган. Абайдын «Кансонарда» аттуу чыгармасы (1882) анын акындык кубатын тааныткан ири чыгарма болгон. Чыгармада казак адабиятында калыптанган лирикалык жанрдын өзгөчөлүктөрү көп кырдуу келип, метафоралар, үлгү сөздөр мол. Чыгыш ойчулу Абу Наср ал-Фарабинин философиясы Абайдын дүйнө таанымын калыптандырып, аны өнүктүрүүдө зор роль ойногон. Абай адам проблемасын өтө бийиктен карап, анын рухий, коомдук, күндөлүк, этикалык, эстетикалык проблемалары боюнча ой толгогон. Абайдын философиялык, көркөмдүк, гуманисттик жанa диний көз караштары терең сезилген эмгеги, анын - «Кара сөздөрү». Жалпы саны 46 түрдүү чыгармадан турган, мазмуну жагынан ар башка багытта жазылган эмгегиндеги гуманисттик агартуучулук ойлору дин тууралуу пикирлери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биригип, казак элинин философиялык концепциясын түзөт. Анын «Кара сөздөрүнүн» айрымдары алгач 1918-жылы Семейде чыккан «Абай» журналында жарык көргөн. Алар көптөгөн чет тилдерге которулган. Абай музыка өнөрүндө мол мурас калтырып, казак музыкасын байытты. Ал таланттуу музыкант, обончу да болгон. Кээ бир ырларына өзү обон чыгарган. Биздин заманга анын 40ка жакын обону жетти. Азыркы учурда 27 ыры нотага түшүрүлгөн. Композиторлор А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди Абайдын ырларын операга пайдаланса, Е. Брусиловскийдин «Жалгыз кайың», А. Жубановдун «Абай» аттуу симфониялык поэмалары, аспаптык чыгармалар, ыр-романстар Абайдын ыр-обондорунун негизинде жазылган. Казактын классик жазуучусу М. ''Ауэзов''дун «Абай жолу» романы улуу акынга арналган. Бул эпопея дүйнө элдеринин 116 тилине которулган. «Абай» энциклопедиясы анын 150 жылдык мааракесине карата чыгармачылык жолуна арналып, туулган күнүнө 100 миң нуска <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгарылган. 1631 макала камтылып, көлөмү 120 автордук басма табактан турган бул эбегейсиз зор эмгекте улуу акындын алгачкы чыгармалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кара сөздөрүнө жанa философиялык, психологиялык, педагогикалык, этикалык, эстетикалык, экономикалык дүйнө таанымына кеңири орун берилген. Ал И. А. Крыловдун тамсилдерин, А. С. Пушкиндин ырларын жанa «Евгений Онегин» романынын айрым главаларын, М. Ю. Лepмонтовдун бир катар поэтикалык чыгармаларын казак тилине которгон. Абайтаануу - казак адабият таануу илиминин бир тармагы. Абайтаануу кеменгер акындын өнөрүн, философиялык, коомдук, эстетикалык көз карашын, казак поэзиясындагы ыр санаттарын, музыкалык мурастарын, кол жазмаларын, адабий-рухий дөөлөттөрүн улам терең изилдеп келүүдө. «Абай» операсы алгач 1944-жылы анын туулган күнүнүн 100 жылдыгына жaна Казак <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">акад. </del>опера жанa балет театрынын 10 жылдык юбилейине арналып коюлган. Либреттосун М. Ауэзов, музыкасын А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди жазып, режиссёру К. Жандарбеков болгон. «Абай ыры» көркөм фильми 1945-жылы Алматы көркөм жанa хроникалык фильмдер студиясында чыгарылган. Абайдын ролун К. Куанышбаев ойногон. Кыргыз адабиятынын алгачкы өнүгүү мезгилинде Абай кыргыз акын-жазуучуларына байкаларлык таасир тийгизген. Абайдын кыргыз жазуучусу ''Ч. Айтматовдун'' чыгармачылыгынын калыптануусуна кошкон салымы чоң. Абай атындагы бир шаар (Караганда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">обл.</del>), 2 район (Чыгыш Казакстан), 6 айыл бар. Семей, Каркаралы шаарларында, Жидебайда Абайдын адабий-мемориалдык музейлери иштейт. Алматы ж. б. шаарларында театрларга, көчөлөргө аты берилген. Абай атындагы чоку, ашуу бар. Бишкек шаарынын бир көчөсү да анын атында.<br>Чыг.: Менин элим. Ырлар, которгон А. Токомбаев. Ф., 1970; Шыгармаларының бир толык жийнагы. А., 1961. Ад.: ''Ауэзов М. О.'' Абай Кунанбаев. А., 1960.<br>''А. Садыков.''<br></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Кунанбай айылга чакырып алып, эл башкаруу иштерине аралаштырат. Коомдук-саясий иштерге аралашуусу Абайдын социалдык уюштуруучулук тажрыйбасын арттырган. Абай орус тилин дагы терең үйрөнүп, өз алдынча окуп, билимин уланткан. Анын эстетикалык табитинин, коомдук-саясий жанa философиялык көз караштарынын кальптанышына орус адабиятынын классиктери А. С. Пушкин, И. А. Крылов, М. Ю. Лермонтов, Л. Н. Толстой, М. Е. Салтыков-Щедрин, В. Г. Белинскийдин чыгармалары, байыркы грек философтору Аристотель <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Сократтын, чыгыш окумуштуулары Ибн-Сина, Беруни ж. б. эмгектери зор таасир тийгизген. Абай Семей аймагында алдынкы саясий көз караштары үчүн сүргүнгө келген орус окумуштуулары Н. И. Долгополов жанa Е. П. Михаэлис <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, алардан аздыр-көптүр саясий таалим алган. Абайдын адабий мурасы бай жанa ал негизинен үч бөлүктөн турат: өзүнүн поэтикалык чыгармалары; башка тилдерден, көбүнчө орусчадан которгондору; кара сөз <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жазылган санаттары. Ал өз ырларында ошол кездеги актуалдуу коомдук-саясий маселелерди, өмүр, заман, махабат тууралуу түбөлүктүү темаларды козгогон; казак коомундагы курч социалдык карама-каршылыктарды көрсөтүп, уруучулук араздашууларга, адилетсиздикке каршы чыгат; мекендештерин илим-билимге, орус маданиятын үйрөнүүгө чакырган. Абай ырларын кагаз бетине 80-жылдардын ортосунан түшүрө баштаган. Акындын «Сап, сап көңүлүм», «Шарипке», «Абыралыга», «Жакшылыкка», «Кең жайлоо» аттуу ырлары 1870-80-жылдардын аралыгында жазылган. Абайдын «Кансонарда» аттуу чыгармасы (1882) анын акындык кубатын тааныткан ири чыгарма болгон. Чыгармада казак адабиятында калыптанган лирикалык жанрдын өзгөчөлүктөрү көп кырдуу келип, метафоралар, үлгү сөздөр мол. Чыгыш ойчулу Абу Наср ал-Фарабинин философиясы Абайдын дүйнө таанымын калыптандырып, аны өнүктүрүүдө зор роль ойногон. Абай адам проблемасын өтө бийиктен карап, анын рухий, коомдук, күндөлүк, этикалык, эстетикалык проблемалары боюнча ой толгогон. Абайдын философиялык, көркөмдүк, гуманисттик жанa диний көз караштары терең сезилген эмгеги, анын - «Кара сөздөрү». Жалпы саны 46 түрдүү чыгармадан турган, мазмуну жагынан ар башка багытта жазылган эмгегиндеги гуманисттик агартуучулук ойлору дин тууралуу пикирлери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биригип, казак элинин философиялык концепциясын түзөт. Анын «Кара сөздөрүнүн» айрымдары алгач 1918-жылы Семейде чыккан «Абай» журналында жарык көргөн. Алар көптөгөн чет тилдерге которулган. Абай музыка өнөрүндө мол мурас калтырып, казак музыкасын байытты. Ал таланттуу музыкант, обончу да болгон. Кээ бир ырларына өзү обон чыгарган. Биздин заманга анын 40ка жакын обону жетти. Азыркы учурда 27 ыры нотага түшүрүлгөн. Композиторлор А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди Абайдын ырларын операга пайдаланса, Е. Брусиловскийдин «Жалгыз кайың», А. Жубановдун «Абай» аттуу симфониялык поэмалары, аспаптык чыгармалар, ыр-романстар Абайдын ыр-обондорунун негизинде жазылган. Казактын классик жазуучусу М. ''Ауэзов''дун «Абай жолу» романы улуу акынга арналган. Бул эпопея дүйнө элдеринин 116 тилине которулган. «Абай» энциклопедиясы анын 150 жылдык мааракесине карата чыгармачылык жолуна арналып, туулган күнүнө 100 миң нуска <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгарылган. 1631 макала камтылып, көлөмү 120 автордук басма табактан турган бул эбегейсиз зор эмгекте улуу акындын алгачкы чыгармалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кара сөздөрүнө жанa философиялык, психологиялык, педагогикалык, этикалык, эстетикалык, экономикалык дүйнө таанымына кеңири орун берилген. Ал И. А. Крыловдун тамсилдерин, А. С. Пушкиндин ырларын жанa «Евгений Онегин» романынын айрым главаларын, М. Ю. Лepмонтовдун бир катар поэтикалык чыгармаларын казак тилине которгон. Абайтаануу - казак адабият таануу илиминин бир тармагы. Абайтаануу кеменгер акындын өнөрүн, философиялык, коомдук, эстетикалык көз карашын, казак поэзиясындагы ыр санаттарын, музыкалык мурастарын, кол жазмаларын, адабий-рухий дөөлөттөрүн улам терең изилдеп келүүдө. «Абай» операсы алгач 1944-жылы анын туулган күнүнүн 100 жылдыгына жaна Казак <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">академиялык </ins>опера жанa балет театрынын 10 жылдык юбилейине арналып коюлган. Либреттосун М. Ауэзов, музыкасын А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди жазып, режиссёру К. Жандарбеков болгон. «Абай ыры» көркөм фильми 1945-жылы Алматы көркөм жанa хроникалык фильмдер студиясында чыгарылган. Абайдын ролун К. Куанышбаев ойногон. Кыргыз адабиятынын алгачкы өнүгүү мезгилинде Абай кыргыз акын-жазуучуларына байкаларлык таасир тийгизген. Абайдын кыргыз жазуучусу ''Ч. Айтматовдун'' чыгармачылыгынын калыптануусуна кошкон салымы чоң. Абай атындагы бир шаар (Караганда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облусу</ins>), 2 район (Чыгыш Казакстан), 6 айыл бар. Семей, Каркаралы шаарларында, Жидебайда Абайдын адабий-мемориалдык музейлери иштейт. Алматы ж. б. шаарларында театрларга, көчөлөргө аты берилген. Абай атындагы чоку, ашуу бар. Бишкек шаарынын бир көчөсү да анын атында.<br>Чыг.: Менин элим. Ырлар, которгон А. Токомбаев. Ф., 1970; Шыгармаларының бир толык жийнагы. А., 1961. Ад.: ''Ауэзов М. О.'' Абай Кунанбаев. А., 1960.<br>''А. Садыков.''<br></div></td></tr>
</table>imported>Temirkanhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%90%D0%99_%D0%9A%D0%A3%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%91%D0%90%D0%95%D0%92&diff=46472&oldid=previmported>Батма, 05:46, 9 Январь (Үчтүн айы) 2024 карата2024-01-09T05:46:42Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:46, 9 Январь (Үчтүн айы) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБАЙ''' (Ибрагим) Кунанбаев [29. 7 (10. 8). 1845, азыркы Чыгыш Казакстан облусу, Абай району, Караул айылы - 23. 6 (6.7). 1904, ошол эле жерде] -- казактын жазма адабиятына негиз салган улуу акын, ойчул, композитор. Атасы Кунанбай түпкүлүктүү бий тукумунан чыгып, өзү да дубанга аким болуп шайланган. Айылдык молдого окуткан балдарынын ичинен Абайдын сергек чыкканын көрүп, аны Семей шаарындагы медресеге жиберет, анда 4 жылдай таалим алып, иран, араб, түрк классиктери жараткан чыгармалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, аларга таасирленип ыр жаза баштаган. Анын алгачкы ырларында казак оозеки поэзиясынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш акындарынын салттары айкын байкалат. Абай Кунанбаев медреседен орус тилинде окуп, бир аз сүйлөп, китеп окуганга жарап калган эле. Бирок окуусун андан ары улай алган эмес, анткени аны атасы [[File:АБАЙ9.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБАЙ''' (Ибрагим) Кунанбаев [29. 7 (10. 8). 1845, азыркы Чыгыш Казакстан облусу, Абай району, Караул айылы - 23. 6 (6.7). 1904, ошол эле жерде] -- казактын жазма адабиятына негиз салган улуу акын, ойчул, композитор. Атасы Кунанбай түпкүлүктүү бий тукумунан чыгып, өзү да дубанга аким болуп шайланган. Айылдык молдого окуткан балдарынын ичинен Абайдын сергек чыкканын көрүп, аны Семей шаарындагы медресеге жиберет, анда 4 жылдай таалим алып, иран, араб, түрк классиктери жараткан чыгармалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, аларга таасирленип ыр жаза баштаган. Анын алгачкы ырларында казак оозеки поэзиясынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш акындарынын салттары айкын байкалат. Абай Кунанбаев медреседен орус тилинде окуп, бир аз сүйлөп, китеп окуганга жарап калган эле. Бирок окуусун андан ары улай алган эмес, анткени аны атасы [[File:АБАЙ9.png | thumb|none]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Кунанбай айылга чакырып алып, эл башкаруу иштерине аралаштырат. Коомдук-саясий иштерге аралашуусу Абайдын социалдык уюштуруучулук тажрыйбасын арттырган. Абай орус тилин дагы терең үйрөнүп, өз алдынча окуп, билимин уланткан. Анын эстетикалык табитинин, коомдук-саясий жанa философиялык көз караштарынын кальптанышына орус адабиятынын классиктери А. С. Пушкин, И. А. Крылов, М. Ю. Лермонтов, Л. Н. Толстой, М. Е. Салтыков-Щедрин, В. Г. Белинскийдин чыгармалары, байыркы грек философтору Аристотель <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Сократтын, чыгыш окумуштуулары Ибн-Сина, Беруни ж. б. эмгектери зор таасир тийгизген. Абай Семей аймагында алдынкы саясий көз караштары үчүн сүргүнгө келген орус окумуштуулары Н. И. Долгополов жанa Е. П. Михаэлис <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, алардан аздыр-көптүр саясий таалим алган. Абайдын адабий мурасы бай жанa ал негизинен үч бөлүктөн турат: өзүнүн поэтикалык чыгармалары; башка тилдерден, көбүнчө орусчадан которгондору; кара сөз <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жазылган санаттары. Ал өз ырларында ошол кездеги актуалдуу коомдук-саясий маселелерди, өмүр, заман, махабат тууралуу түбөлүктүү темаларды козгогон; казак коомундагы курч социалдык карама-каршылыктарды көрсөтүп, уруучулук араздашууларга, адилетсиздикке каршы чыгат; мекендештерин илим-билимге, орус маданиятын үйрөнүүгө чакырган. Абай ырларын кагаз бетине 80-жылдардын ортосунан түшүрө баштаган. Акындын «Сап, сап көңүлүм», «Шарипке», «Абыралыга», «Жакшылыкка», «Кең жайлоо» аттуу ырлары 1870-80-жылдардын аралыгында жазылган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абай дын </del>«Кансонарда» аттуу чыгармасы (1882) анын акындык кубатын тааныткан ири чыгарма болгон. Чыгармада казак адабиятында калыптанган лирикалык жанрдын өзгөчөлүктөрү көп кырдуу келип, метафоралар, үлгү сөздөр мол. Чыгыш ойчулу Абу Наср ал-Фарабинин философиясы Абайдын дүйнө таанымын калыптандырып, аны өнүктүрүүдө зор роль ойногон. Абай адам проблемасын өтө бийиктен карап, анын рухий, коомдук, күндөлүк, этикалык, эстетикалык проблемалары боюнча ой толгогон. Абайдын философиялык, көркөмдүк, гуманисттик жанa диний көз караштары терең сезилген эмгеги, анын - «Кара сөздөрү». Жалпы саны 46 түрдүү чыгармадан турган, мазмуну жагынан ар башка багытта жазылган эмгегиндеги гуманисттик агартуучулук ойлору дин тууралуу пикирлери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биригип, казак элинин философиялык концепциясын түзөт. Анын «Кара сөздөрүнүн» айрымдары алгач 1918-жылы Семейде чыккан «Абай» журналында жарык көргөн. Алар көптөгөн чет тилдерге которулган. Абай музыка өнөрүндө мол мурас калтырып, казак музыкасын байытты. Ал таланттуу музыкант, обончу да болгон. Кээ бир ырларына өзү обон чыгарган. Биздин заманга анын 40ка жакын обону жетти. Азыркы учурда 27 ыры нотага түшүрүлгөн. Композиторлор А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди Абайдын ырларын операга пайдаланса, Е. Брусиловскийдин «Жалгыз кайың», А. Жубановдун «Абай» аттуу симфониялык поэмалары, аспаптык чыгармалар, ыр-романстар Абайдын ыр-обондорунун негизинде жазылган. Казактын классик жазуучусу М. ''Ауэзов''дун «Абай жолу» романы улуу акынга арналган. Бул эпопея дүйнө элдеринин 116 тилине которулган. «Абай» энциклопедиясы анын 150 жылдык мааракесине карата чыгармачылык жолуна арналып, туулган күнүнө 100 миң нуска <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгарылган. 1631 макала камтылып, көлөмү 120 автордук басма табактан турган бул эбегейсиз зор эмгекте улуу акындын алгачкы чыгармалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кара сөздөрүнө жанa философиялык, психологиялык, педагогикалык, этикалык, эстетикалык, экономикалык дүйнө таанымына кеңири орун берилген. Ал И. А. Крыловдун тамсилдерин, А. С. Пушкиндин ырларын жанa «Евгений Онегин» романынын айрым главаларын, М. Ю. Лepмонтовдун бир катар поэтикалык чыгармаларын казак тилине которгон. Абайтаануу - казак адабият таануу илиминин бир тармагы. Абайтаануу кеменгер акындын өнөрүн, философиялык, коомдук, эстетикалык көз карашын, казак поэзиясындагы ыр санаттарын, музыкалык мурастарын, кол жазмаларын, адабий-рухий дөөлөттөрүн улам терең изилдеп келүүдө. «Абай» операсы алгач 1944-жылы анын туулган күнүнүн 100 жылдыгына <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-a </del>Казак акад. опера жанa балет театрынын 10 жылдык юбилейине арналып коюлган. Либреттосун М. Ауэзов, музыкасын А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди жазып, режиссёру К. Жандарбеков болгон. «Абай ыры» көркөм фильми 1945-жылы Алматы көркөм жанa хроникалык фильмдер студиясында чыгарылган. Абайдын ролун К. Куанышбаев ойногон. Кыргыз адабиятынын алгачкы өнүгүү мезгилинде Абай кыргыз акын-жазуучуларына байкаларлык таасир тийгизген. Абайдын кыргыз жазуучусу ''Ч. Айтматовдун'' чыгармачылыгынын калыптануусуна кошкон салымы чоң. Абай атындагы бир шаар (Караганда обл.), 2 район (Чыгыш Казакстан), 6 айыл бар. Семей, Каркаралы шаарларында, Жидебайда Абайдын адабий-мемориалдык музейлери иштейт. Алматы ж. б. шаарларында театрларга, көчөлөргө аты берилген. Абай атындагы чоку, ашуу бар. Бишкек шаарынын бир көчөсү да анын атында.<br>Чыг.: Менин элим. Ырлар, которгон А. Токомбаев. Ф., 1970; Шыгармаларының бир толык жийнагы. А., 1961. Ад.: ''Ауэзов М. О.'' Абай Кунанбаев. А., 1960.<br>''А. Садыков.''<br></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Кунанбай айылга чакырып алып, эл башкаруу иштерине аралаштырат. Коомдук-саясий иштерге аралашуусу Абайдын социалдык уюштуруучулук тажрыйбасын арттырган. Абай орус тилин дагы терең үйрөнүп, өз алдынча окуп, билимин уланткан. Анын эстетикалык табитинин, коомдук-саясий жанa философиялык көз караштарынын кальптанышына орус адабиятынын классиктери А. С. Пушкин, И. А. Крылов, М. Ю. Лермонтов, Л. Н. Толстой, М. Е. Салтыков-Щедрин, В. Г. Белинскийдин чыгармалары, байыркы грек философтору Аристотель <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Сократтын, чыгыш окумуштуулары Ибн-Сина, Беруни ж. б. эмгектери зор таасир тийгизген. Абай Семей аймагында алдынкы саясий көз караштары үчүн сүргүнгө келген орус окумуштуулары Н. И. Долгополов жанa Е. П. Михаэлис <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, алардан аздыр-көптүр саясий таалим алган. Абайдын адабий мурасы бай жанa ал негизинен үч бөлүктөн турат: өзүнүн поэтикалык чыгармалары; башка тилдерден, көбүнчө орусчадан которгондору; кара сөз <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жазылган санаттары. Ал өз ырларында ошол кездеги актуалдуу коомдук-саясий маселелерди, өмүр, заман, махабат тууралуу түбөлүктүү темаларды козгогон; казак коомундагы курч социалдык карама-каршылыктарды көрсөтүп, уруучулук араздашууларга, адилетсиздикке каршы чыгат; мекендештерин илим-билимге, орус маданиятын үйрөнүүгө чакырган. Абай ырларын кагаз бетине 80-жылдардын ортосунан түшүрө баштаган. Акындын «Сап, сап көңүлүм», «Шарипке», «Абыралыга», «Жакшылыкка», «Кең жайлоо» аттуу ырлары 1870-80-жылдардын аралыгында жазылган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абайдын </ins>«Кансонарда» аттуу чыгармасы (1882) анын акындык кубатын тааныткан ири чыгарма болгон. Чыгармада казак адабиятында калыптанган лирикалык жанрдын өзгөчөлүктөрү көп кырдуу келип, метафоралар, үлгү сөздөр мол. Чыгыш ойчулу Абу Наср ал-Фарабинин философиясы Абайдын дүйнө таанымын калыптандырып, аны өнүктүрүүдө зор роль ойногон. Абай адам проблемасын өтө бийиктен карап, анын рухий, коомдук, күндөлүк, этикалык, эстетикалык проблемалары боюнча ой толгогон. Абайдын философиялык, көркөмдүк, гуманисттик жанa диний көз караштары терең сезилген эмгеги, анын - «Кара сөздөрү». Жалпы саны 46 түрдүү чыгармадан турган, мазмуну жагынан ар башка багытта жазылган эмгегиндеги гуманисттик агартуучулук ойлору дин тууралуу пикирлери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биригип, казак элинин философиялык концепциясын түзөт. Анын «Кара сөздөрүнүн» айрымдары алгач 1918-жылы Семейде чыккан «Абай» журналында жарык көргөн. Алар көптөгөн чет тилдерге которулган. Абай музыка өнөрүндө мол мурас калтырып, казак музыкасын байытты. Ал таланттуу музыкант, обончу да болгон. Кээ бир ырларына өзү обон чыгарган. Биздин заманга анын 40ка жакын обону жетти. Азыркы учурда 27 ыры нотага түшүрүлгөн. Композиторлор А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди Абайдын ырларын операга пайдаланса, Е. Брусиловскийдин «Жалгыз кайың», А. Жубановдун «Абай» аттуу симфониялык поэмалары, аспаптык чыгармалар, ыр-романстар Абайдын ыр-обондорунун негизинде жазылган. Казактын классик жазуучусу М. ''Ауэзов''дун «Абай жолу» романы улуу акынга арналган. Бул эпопея дүйнө элдеринин 116 тилине которулган. «Абай» энциклопедиясы анын 150 жылдык мааракесине карата чыгармачылык жолуна арналып, туулган күнүнө 100 миң нуска <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгарылган. 1631 макала камтылып, көлөмү 120 автордук басма табактан турган бул эбегейсиз зор эмгекте улуу акындын алгачкы чыгармалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кара сөздөрүнө жанa философиялык, психологиялык, педагогикалык, этикалык, эстетикалык, экономикалык дүйнө таанымына кеңири орун берилген. Ал И. А. Крыловдун тамсилдерин, А. С. Пушкиндин ырларын жанa «Евгений Онегин» романынын айрым главаларын, М. Ю. Лepмонтовдун бир катар поэтикалык чыгармаларын казак тилине которгон. Абайтаануу - казак адабият таануу илиминин бир тармагы. Абайтаануу кеменгер акындын өнөрүн, философиялык, коомдук, эстетикалык көз карашын, казак поэзиясындагы ыр санаттарын, музыкалык мурастарын, кол жазмаларын, адабий-рухий дөөлөттөрүн улам терең изилдеп келүүдө. «Абай» операсы алгач 1944-жылы анын туулган күнүнүн 100 жылдыгына <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жaна </ins>Казак акад. опера жанa балет театрынын 10 жылдык юбилейине арналып коюлган. Либреттосун М. Ауэзов, музыкасын А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди жазып, режиссёру К. Жандарбеков болгон. «Абай ыры» көркөм фильми 1945-жылы Алматы көркөм жанa хроникалык фильмдер студиясында чыгарылган. Абайдын ролун К. Куанышбаев ойногон. Кыргыз адабиятынын алгачкы өнүгүү мезгилинде Абай кыргыз акын-жазуучуларына байкаларлык таасир тийгизген. Абайдын кыргыз жазуучусу ''Ч. Айтматовдун'' чыгармачылыгынын калыптануусуна кошкон салымы чоң. Абай атындагы бир шаар (Караганда обл.), 2 район (Чыгыш Казакстан), 6 айыл бар. Семей, Каркаралы шаарларында, Жидебайда Абайдын адабий-мемориалдык музейлери иштейт. Алматы ж. б. шаарларында театрларга, көчөлөргө аты берилген. Абай атындагы чоку, ашуу бар. Бишкек шаарынын бир көчөсү да анын атында.<br>Чыг.: Менин элим. Ырлар, которгон А. Токомбаев. Ф., 1970; Шыгармаларының бир толык жийнагы. А., 1961. Ад.: ''Ауэзов М. О.'' Абай Кунанбаев. А., 1960.<br>''А. Садыков.''<br></div></td></tr>
</table>imported>Батмаhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%90%D0%99_%D0%9A%D0%A3%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%91%D0%90%D0%95%D0%92&diff=46471&oldid=previmported>Adina, 09:07, 29 Ноябрь (Жетинин айы) 2023 карата2023-11-29T09:07:42Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:07, 29 Ноябрь (Жетинин айы) 2023 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБАЙ''' (Ибрагим) Кунанбаев [29. 7 (10. 8). 1845, азыркы Чыгыш Казакстан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">обл.</del>, Абай <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">р-ну</del>, Караул айылы - 23. 6 (6.7). 1904, ошол эле жерде] -- казактын жазма адабиятына негиз салган улуу акын, ойчул, композитор. Атасы Кунанбай түпкүлүктүү бий тукумунан чыгып, өзү да дубанга аким болуп шайланган. Айылдык молдого окуткан балдарынын ичинен Абайдын сергек чыкканын көрүп, аны Семей шаарындагы медресеге жиберет, анда 4 жылдай таалим алып, иран, араб, түрк классиктери жараткан чыгармалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, аларга таасирленип ыр жаза баштаган. Анын алгачкы ырларында казак оозеки поэзиясынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш акындарынын салттары айкын байкалат. Абай Кунанбаев медреседен орус тилинде окуп, бир аз сүйлөп, китеп окуганга жарап калган эле. Бирок окуусун андан ары улай алган эмес, анткени аны атасы [[File:АБАЙ9.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБАЙ''' (Ибрагим) Кунанбаев [29. 7 (10. 8). 1845, азыркы Чыгыш Казакстан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облусу</ins>, Абай <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">району</ins>, Караул айылы - 23. 6 (6.7). 1904, ошол эле жерде] -- казактын жазма адабиятына негиз салган улуу акын, ойчул, композитор. Атасы Кунанбай түпкүлүктүү бий тукумунан чыгып, өзү да дубанга аким болуп шайланган. Айылдык молдого окуткан балдарынын ичинен Абайдын сергек чыкканын көрүп, аны Семей шаарындагы медресеге жиберет, анда 4 жылдай таалим алып, иран, араб, түрк классиктери жараткан чыгармалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, аларга таасирленип ыр жаза баштаган. Анын алгачкы ырларында казак оозеки поэзиясынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш акындарынын салттары айкын байкалат. Абай Кунанбаев медреседен орус тилинде окуп, бир аз сүйлөп, китеп окуганга жарап калган эле. Бирок окуусун андан ары улай алган эмес, анткени аны атасы [[File:АБАЙ9.png | thumb|none]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Кунанбай айылга чакырып алып, эл башкаруу иштерине аралаштырат. Коомдук-саясий иштерге аралашуусу Абайдын социалдык уюштуруучулук тажрыйбасын арттырган. Абай орус тилин дагы терең үйрөнүп, өз алдынча окуп, билимин уланткан. Анын эстетикалык табитинин, коомдук-саясий жанa философиялык көз караштарынын кальптанышына орус адабиятынын классиктери А. С. Пушкин, И. А. Крылов, М. Ю. Лермонтов, Л. Н. Толстой, М. Е. Салтыков-Щедрин, В. Г. Белинскийдин чыгармалары, байыркы грек философтору Аристотель <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Сократтын, чыгыш окумуштуулары Ибн-Сина, Беруни ж. б. эмгектери зор таасир тийгизген. Абай Семей аймагында алдынкы саясий көз караштары үчүн сүргүнгө келген орус окумуштуулары Н. И. Долгополов жанa Е. П. Михаэлис <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, алардан аздыр-көптүр саясий таалим алган. Абайдын адабий мурасы бай жанa ал негизинен үч бөлүктөн турат: өзүнүн поэтикалык чыгармалары; башка тилдерден, көбүнчө орусчадан которгондору; кара сөз <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жазылган санаттары. Ал өз ырларында ошол кездеги актуалдуу коомдук-саясий маселелерди, өмүр, заман, махабат тууралуу түбөлүктүү темаларды козгогон; казак коомундагы курч социалдык карама-каршылыктарды көрсөтүп, уруучулук араздашууларга, адилетсиздикке каршы чыгат; мекендештерин илим-билимге, орус маданиятын үйрөнүүгө чакырган. Абай ырларын кагаз бетине 80-жылдардын ортосунан түшүрө баштаган. Акындын «Сап, сап көңүлүм», «Шарипке», «Абыралыга», «Жакшылыкка», «Кең жайлоо» аттуу ырлары 1870-80-жылдардын аралыгында жазылган. Абай дын «Кансонарда» аттуу чыгармасы (1882) анын акындык кубатын тааныткан ири чыгарма болгон. Чыгармада казак адабиятында калыптанган лирикалык жанрдын өзгөчөлүктөрү көп кырдуу келип, метафоралар, үлгү сөздөр мол. Чыгыш ойчулу Абу Наср ал-Фарабинин философиясы Абайдын дүйнө таанымын калыптандырып, аны өнүктүрүүдө зор роль ойногон. Абай адам проблемасын өтө бийиктен карап, анын рухий, коомдук, күндөлүк, этикалык, эстетикалык проблемалары боюнча ой толгогон. Абайдын философиялык, көркөмдүк, гуманисттик жанa диний көз караштары терең сезилген эмгеги, анын - «Кара сөздөрү». Жалпы саны 46 түрдүү чыгармадан турган, мазмуну жагынан ар башка багытта жазылган эмгегиндеги гуманисттик агартуучулук ойлору дин тууралуу пикирлери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биригип, казак элинин философиялык концепциясын түзөт. Анын «Кара сөздөрүнүн» айрымдары алгач 1918-жылы Семейде чыккан «Абай» журналында жарык көргөн. Алар көптөгөн чет тилдерге которулган. Абай музыка өнөрүндө мол мурас калтырып, казак музыкасын байытты. Ал таланттуу музыкант, обончу да болгон. Кээ бир ырларына өзү обон чыгарган. Биздин заманга анын 40ка жакын обону жетти. Азыркы учурда 27 ыры нотага түшүрүлгөн. Композиторлор А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди Абайдын ырларын операга пайдаланса, Е. Брусиловскийдин «Жалгыз кайың», А. Жубановдун «Абай» аттуу симфониялык поэмалары, аспаптык чыгармалар, ыр-романстар Абайдын ыр-обондорунун негизинде жазылган. Казактын классик жазуучусу М. ''Ауэзов''дун «Абай жолу» романы улуу акынга арналган. Бул эпопея дүйнө элдеринин 116 тилине которулган. «Абай» энциклопедиясы анын 150 жылдык мааракесине карата чыгармачылык жолуна арналып, туулган күнүнө 100 миң нуска <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгарылган. 1631 макала камтылып, көлөмү 120 автордук басма табактан турган бул эбегейсиз зор эмгекте улуу акындын алгачкы чыгармалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кара сөздөрүнө жанa философиялык, психологиялык, педагогикалык, этикалык, эстетикалык, экономикалык дүйнө таанымына кеңири орун берилген. Ал И. А. Крыловдун тамсилдерин, А. С. Пушкиндин ырларын жанa «Евгений Онегин» романынын айрым главаларын, М. Ю. Лepмонтовдун бир катар поэтикалык чыгармаларын казак тилине которгон. Абайтаануу - казак адабият таануу илиминин бир тармагы. Абайтаануу кеменгер акындын өнөрүн, философиялык, коомдук, эстетикалык көз карашын, казак поэзиясындагы ыр санаттарын, музыкалык мурастарын, кол жазмаларын, адабий-рухий дөөлөттөрүн улам терең изилдеп келүүдө. «Абай» операсы алгач 1944-жылы анын туулган күнүнүн 100 жылдыгына ж-a Казак акад. опера жанa балет театрынын 10 жылдык юбилейине арналып коюлган. Либреттосун М. Ауэзов, музыкасын А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди жазып, режиссёру К. Жандарбеков болгон. «Абай ыры» көркөм фильми 1945-жылы Алматы көркөм жанa хроникалык фильмдер студиясында чыгарылган. Абайдын ролун К. Куанышбаев ойногон. Кыргыз адабиятынын алгачкы өнүгүү мезгилинде Абай кыргыз акын-жазуучуларына байкаларлык таасир тийгизген. Абайдын кыргыз жазуучусу ''Ч. Айтматовдун'' чыгармачылыгынын калыптануусуна кошкон салымы чоң. Абай атындагы бир шаар (Караганда обл.), 2 район (Чыгыш Казакстан), 6 айыл бар. Семей, Каркаралы шаарларында, Жидебайда Абайдын адабий-мемориалдык музейлери иштейт. Алматы ж. б. шаарларында театрларга, көчөлөргө аты берилген. Абай атындагы чоку, ашуу бар. Бишкек шаарынын бир көчөсү да анын атында.<br>Чыг.: Менин элим. Ырлар, которгон А. Токомбаев. Ф., 1970; Шыгармаларының бир толык жийнагы. А., 1961. Ад.: ''Ауэзов М. О.'' Абай Кунанбаев. А., 1960.<br>''А. Садыков.''<br></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Кунанбай айылга чакырып алып, эл башкаруу иштерине аралаштырат. Коомдук-саясий иштерге аралашуусу Абайдын социалдык уюштуруучулук тажрыйбасын арттырган. Абай орус тилин дагы терең үйрөнүп, өз алдынча окуп, билимин уланткан. Анын эстетикалык табитинин, коомдук-саясий жанa философиялык көз караштарынын кальптанышына орус адабиятынын классиктери А. С. Пушкин, И. А. Крылов, М. Ю. Лермонтов, Л. Н. Толстой, М. Е. Салтыков-Щедрин, В. Г. Белинскийдин чыгармалары, байыркы грек философтору Аристотель <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Сократтын, чыгыш окумуштуулары Ибн-Сина, Беруни ж. б. эмгектери зор таасир тийгизген. Абай Семей аймагында алдынкы саясий көз караштары үчүн сүргүнгө келген орус окумуштуулары Н. И. Долгополов жанa Е. П. Михаэлис <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, алардан аздыр-көптүр саясий таалим алган. Абайдын адабий мурасы бай жанa ал негизинен үч бөлүктөн турат: өзүнүн поэтикалык чыгармалары; башка тилдерден, көбүнчө орусчадан которгондору; кара сөз <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жазылган санаттары. Ал өз ырларында ошол кездеги актуалдуу коомдук-саясий маселелерди, өмүр, заман, махабат тууралуу түбөлүктүү темаларды козгогон; казак коомундагы курч социалдык карама-каршылыктарды көрсөтүп, уруучулук араздашууларга, адилетсиздикке каршы чыгат; мекендештерин илим-билимге, орус маданиятын үйрөнүүгө чакырган. Абай ырларын кагаз бетине 80-жылдардын ортосунан түшүрө баштаган. Акындын «Сап, сап көңүлүм», «Шарипке», «Абыралыга», «Жакшылыкка», «Кең жайлоо» аттуу ырлары 1870-80-жылдардын аралыгында жазылган. Абай дын «Кансонарда» аттуу чыгармасы (1882) анын акындык кубатын тааныткан ири чыгарма болгон. Чыгармада казак адабиятында калыптанган лирикалык жанрдын өзгөчөлүктөрү көп кырдуу келип, метафоралар, үлгү сөздөр мол. Чыгыш ойчулу Абу Наср ал-Фарабинин философиясы Абайдын дүйнө таанымын калыптандырып, аны өнүктүрүүдө зор роль ойногон. Абай адам проблемасын өтө бийиктен карап, анын рухий, коомдук, күндөлүк, этикалык, эстетикалык проблемалары боюнча ой толгогон. Абайдын философиялык, көркөмдүк, гуманисттик жанa диний көз караштары терең сезилген эмгеги, анын - «Кара сөздөрү». Жалпы саны 46 түрдүү чыгармадан турган, мазмуну жагынан ар башка багытта жазылган эмгегиндеги гуманисттик агартуучулук ойлору дин тууралуу пикирлери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биригип, казак элинин философиялык концепциясын түзөт. Анын «Кара сөздөрүнүн» айрымдары алгач 1918-жылы Семейде чыккан «Абай» журналында жарык көргөн. Алар көптөгөн чет тилдерге которулган. Абай музыка өнөрүндө мол мурас калтырып, казак музыкасын байытты. Ал таланттуу музыкант, обончу да болгон. Кээ бир ырларына өзү обон чыгарган. Биздин заманга анын 40ка жакын обону жетти. Азыркы учурда 27 ыры нотага түшүрүлгөн. Композиторлор А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди Абайдын ырларын операга пайдаланса, Е. Брусиловскийдин «Жалгыз кайың», А. Жубановдун «Абай» аттуу симфониялык поэмалары, аспаптык чыгармалар, ыр-романстар Абайдын ыр-обондорунун негизинде жазылган. Казактын классик жазуучусу М. ''Ауэзов''дун «Абай жолу» романы улуу акынга арналган. Бул эпопея дүйнө элдеринин 116 тилине которулган. «Абай» энциклопедиясы анын 150 жылдык мааракесине карата чыгармачылык жолуна арналып, туулган күнүнө 100 миң нуска <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгарылган. 1631 макала камтылып, көлөмү 120 автордук басма табактан турган бул эбегейсиз зор эмгекте улуу акындын алгачкы чыгармалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кара сөздөрүнө жанa философиялык, психологиялык, педагогикалык, этикалык, эстетикалык, экономикалык дүйнө таанымына кеңири орун берилген. Ал И. А. Крыловдун тамсилдерин, А. С. Пушкиндин ырларын жанa «Евгений Онегин» романынын айрым главаларын, М. Ю. Лepмонтовдун бир катар поэтикалык чыгармаларын казак тилине которгон. Абайтаануу - казак адабият таануу илиминин бир тармагы. Абайтаануу кеменгер акындын өнөрүн, философиялык, коомдук, эстетикалык көз карашын, казак поэзиясындагы ыр санаттарын, музыкалык мурастарын, кол жазмаларын, адабий-рухий дөөлөттөрүн улам терең изилдеп келүүдө. «Абай» операсы алгач 1944-жылы анын туулган күнүнүн 100 жылдыгына ж-a Казак акад. опера жанa балет театрынын 10 жылдык юбилейине арналып коюлган. Либреттосун М. Ауэзов, музыкасын А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди жазып, режиссёру К. Жандарбеков болгон. «Абай ыры» көркөм фильми 1945-жылы Алматы көркөм жанa хроникалык фильмдер студиясында чыгарылган. Абайдын ролун К. Куанышбаев ойногон. Кыргыз адабиятынын алгачкы өнүгүү мезгилинде Абай кыргыз акын-жазуучуларына байкаларлык таасир тийгизген. Абайдын кыргыз жазуучусу ''Ч. Айтматовдун'' чыгармачылыгынын калыптануусуна кошкон салымы чоң. Абай атындагы бир шаар (Караганда обл.), 2 район (Чыгыш Казакстан), 6 айыл бар. Семей, Каркаралы шаарларында, Жидебайда Абайдын адабий-мемориалдык музейлери иштейт. Алматы ж. б. шаарларында театрларга, көчөлөргө аты берилген. Абай атындагы чоку, ашуу бар. Бишкек шаарынын бир көчөсү да анын атында.<br>Чыг.: Менин элим. Ырлар, которгон А. Токомбаев. Ф., 1970; Шыгармаларының бир толык жийнагы. А., 1961. Ад.: ''Ауэзов М. О.'' Абай Кунанбаев. А., 1960.<br>''А. Садыков.''<br></div></td></tr>
</table>imported>Adinahttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%90%D0%99_%D0%9A%D0%A3%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%91%D0%90%D0%95%D0%92&diff=46470&oldid=previmported>Temirkan, 09:32, 17 Июль (Теке) 2023 карата2023-07-17T09:32:51Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:32, 17 Июль (Теке) 2023 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБАЙ''' (Ибрагим) Кунанбаев [29. 7 (10. 8). 1845, азыркы Чыгыш Казакстан обл., Абай р-ну, Караул айылы - 23. 6 (6.7). 1904, ошол эле жерде] -- казактын жазма адабиятына негиз салган улуу акын, ойчул, композитор. Атасы Кунанбай түпкүлүктүү бий тукумунан чыгып, өзү да дубанга аким болуп шайланган. Айылдык молдого окуткан балдарынын ичинен Абайдын сергек чыкканын көрүп, аны Семей шаарындагы медресеге жиберет, анда 4 жылдай таалим алып, иран, араб, түрк классиктери жараткан чыгармалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, аларга таасирленип ыр жаза баштаган. Анын алгачкы ырларында казак оозеки поэзиясынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш акындарынын салттары айкын байкалат. Абай Кунанбаев медреседен орус тилинде окуп, бир аз сүйлөп, китеп окуганга жарап калган эле. Бирок окуусун андан ары улай алган эмес, анткени аны атасы [[File:АБАЙ9.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБАЙ''' (Ибрагим) Кунанбаев [29. 7 (10. 8). 1845, азыркы Чыгыш Казакстан обл., Абай р-ну, Караул айылы - 23. 6 (6.7). 1904, ошол эле жерде] -- казактын жазма адабиятына негиз салган улуу акын, ойчул, композитор. Атасы Кунанбай түпкүлүктүү бий тукумунан чыгып, өзү да дубанга аким болуп шайланган. Айылдык молдого окуткан балдарынын ичинен Абайдын сергек чыкканын көрүп, аны Семей шаарындагы медресеге жиберет, анда 4 жылдай таалим алып, иран, араб, түрк классиктери жараткан чыгармалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, аларга таасирленип ыр жаза баштаган. Анын алгачкы ырларында казак оозеки поэзиясынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш акындарынын салттары айкын байкалат. Абай Кунанбаев медреседен орус тилинде окуп, бир аз сүйлөп, китеп окуганга жарап калган эле. Бирок окуусун андан ары улай алган эмес, анткени аны атасы [[File:АБАЙ9.png | thumb|none]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Кунанбай айылга чакырып алып, эл башкаруу иштерине аралаштырат. Коомдук-саясий иштерге аралашуусу Абайдын социалдык уюштуруучулук тажрыйбасын арттырган. Абай орус тилин дагы терең үйрөнүп, өз алдынча окуп, билимин уланткан. Анын эстетикалык табитинин, коомдук-саясий <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-a филос. </del>көз караштарынын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кальштанышына </del>орус адабиятынын классиктери А. С. Пушкин, И. А. Крылов, М. Ю. Лермонтов, Л. Н. Толстой, М. Е. Салтыков-Щедрин, В. Г. Белинскийдин чыгармалары, байыркы грек философтору Аристотель <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Сократтын, чыгыш окумуштуулары Ибн-Сина, Беруни ж. б. эмгектери зор таасир тийгизген. Абай Семей аймагында алдынкы саясий көз караштары үчүн сүргүнгө келген орус окумуштуулары Н. И. Долгополов <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-a </del>Е. П. Михаэлис <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, алардан аздыр-көптүр саясий таалим алган. Абайдын адабий мурасы бай <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-a </del>ал негизинен үч бөлүктөн турат: өзүнүн поэтикалык чыгармалары; башка тилдерден, көбүнчө орусчадан которгондору; кара сөз <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жазылган санаттары. Ал өз ырларында ошол кездеги актуалдуу коомдук-саясий маселелерди, өмүр, заман, махабат тууралуу түбөлүктүү темаларды козгогон; казак коомундагы курч социалдык карама-каршылыктарды көрсөтүп, уруучулук араздашууларга, адилетсиздикке каршы чыгат; мекендештерин илим-билимге, орус маданиятын үйрөнүүгө чакырган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>ырларын кагаз бетине 80-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-дын </del>ортосунан түшүрө баштаган. Акындын «Сап, сап көңүлүм», «Шарипке», «Абыралыга», «Жакшылыкка», «Кең жайлоо» аттуу ырлары 1870-80-жылдардын аралыгында жазылган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-</del>дын «Кансонарда» аттуу чыгармасы (1882) анын акындык кубатын тааныткан ири чыгарма болгон. Чыгармада казак адабиятында калыптанган лирикалык жанрдын өзгөчөлүктөрү көп кырдуу келип, метафоралар, үлгү сөздөр мол. Чыгыш ойчулу Абу Наср ал-Фарабинин философиясы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-дын </del>дүйнө таанымын калыптандырып, аны өнүктүрүүдө зор роль ойногон. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>адам проблемасын өтө бийиктен карап, анын рухий, коомдук, күндөлүк, этикалык, эстетикалык проблемалары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча </del>ой толгогон. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-дын филос.</del>, көркөмдүк, гуманисттик <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-a </del>диний көз караштары терең сезилген эмгеги, анын - «Кара сөздөрү». Жалпы саны 46 түрдүү чыгармадан турган, мазмуну жагынан ар башка багытта жазылган эмгегиндеги гуманисттик агартуучулук ойлору дин тууралуу пикирлери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биригип, казак элинин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">филос. </del>концепциясын түзөт. Анын «Кара сөздөрүнүн» айрымдары алгач 1918-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Семейде чыккан «Абай» журналында жарык көргөн. Алар көптөгөн чет тилдерге которулган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>музыка өнөрүндө мол мурас калтырып, казак музыкасын байытты. Ал таланттуу музыкант, обончу да болгон. Кээ бир ырларына өзү обон чыгарган. Биздин заманга анын 40ка жакын обону жетти. Азыркы учурда 27 ыры нотага түшүрүлгөн. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Комп. </del>А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">JI</del>. Хамиди <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>ырларын операга пайдаланса, Е. Брусиловскийдин «Жалгыз кайың», А. Жубановдун «Абай» аттуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">симф. </del>поэмалары, аспаптык чыгармалар, ыр-романстар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-дын </del>ыр-обондорунун негизинде жазылган. Казактын классик жазуучусу М. ''Ауэзов''дун «Абай жолу» романы улуу акынга арналган. Бул эпопея дүйнө элдеринин 116 тилине которулган. «Абай» энциклопедиясы анын 150 жылдык мааракесине карата чыгармачылык жолуна арналып, туулган күнүнө 100 миң нуска <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгарылган. 1631 макала камтылып, көлөмү 120 автордук басма табактан турган бул эбегейсиз зор эмгекте улуу акындын алгачкы чыгармалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кара сөздөрүнө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-a филос.</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">психол.</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">пед.</del>, этикалык, эстетикалык, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экон. </del>дүйнө таанымына кеңири орун берилген. Ал И. А. Крыловдун тамсилдерин, А. С. Пушкиндин ырларын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-a </del>«Евгений Онегин» романынын айрым главаларын, М. Ю. Лepмонтовдун бир катар поэтикалык чыгармаларын казак тилине которгон. Абайтаануу - казак адабият таануу илиминин бир тармагы. Абайтаануу кеменгер акындын өнөрүн, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">филос.</del>, коомдук, эстетикалык көз карашын, казак поэзиясындагы ыр санаттарын, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">муз. </del>мурастарын, кол жазмаларын, адабий-рухий дөөлөттөрүн улам терең изилдеп келүүдө. «Абай» операсы алгач 1944-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>анын туулган күнүнүн 100 жылдыгына ж-a Казак акад. опера <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-a </del>балет театрынын 10 жылдык юбилейине арналып коюлган. Либреттосун М. Ауэзов, музыкасын А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди жазып, режиссёру К. Жандарбеков болгон. «Абай ыры» көркөм фильми 1945-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Алматы көркөм <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-a </del>хроникалык фильмдер студиясында чыгарылган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-дын </del>ролун К. Куанышбаев ойногон. Кыргыз адабиятынын алгачкы өнүгүү мезгилинде <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>кыргыз акын-жазуучуларына байкаларлык таасир тийгизген. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-дын </del>кыргыз жазуучусу ''Ч. Айтматовдун'' чыгармачылыгынын калыптануусуна кошкон салымы чоң. Абай <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">атн. </del>бир шаар (Караганда обл.), 2 район (Чыгыш Казакстан), 6 айыл бар. Семей, Каркаралы шаарларында, Жидебайда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-дын </del>адабий-мемориалдык музейлери иштейт. Алматы ж. б. шаарларында театрларга, көчөлөргө аты берилген. Абай <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">атн. </del>чоку, ашуу бар. Бишкек <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш-нын </del>бир көчөсү да анын атында.<br>Чыг.: Менин элим. Ырлар, которгон А. Токомбаев. Ф., 1970; Шыгармаларының бир толык жийнагы. А., 1961. Ад.: ''Ауэзов М. О.'' Абай Кунанбаев. А., 1960.<br>''А. Садыков.''<br></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Кунанбай айылга чакырып алып, эл башкаруу иштерине аралаштырат. Коомдук-саясий иштерге аралашуусу Абайдын социалдык уюштуруучулук тажрыйбасын арттырган. Абай орус тилин дагы терең үйрөнүп, өз алдынча окуп, билимин уланткан. Анын эстетикалык табитинин, коомдук-саясий <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жанa философиялык </ins>көз караштарынын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кальптанышына </ins>орус адабиятынын классиктери А. С. Пушкин, И. А. Крылов, М. Ю. Лермонтов, Л. Н. Толстой, М. Е. Салтыков-Щедрин, В. Г. Белинскийдин чыгармалары, байыркы грек философтору Аристотель <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Сократтын, чыгыш окумуштуулары Ибн-Сина, Беруни ж. б. эмгектери зор таасир тийгизген. Абай Семей аймагында алдынкы саясий көз караштары үчүн сүргүнгө келген орус окумуштуулары Н. И. Долгополов <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жанa </ins>Е. П. Михаэлис <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, алардан аздыр-көптүр саясий таалим алган. Абайдын адабий мурасы бай <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жанa </ins>ал негизинен үч бөлүктөн турат: өзүнүн поэтикалык чыгармалары; башка тилдерден, көбүнчө орусчадан которгондору; кара сөз <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жазылган санаттары. Ал өз ырларында ошол кездеги актуалдуу коомдук-саясий маселелерди, өмүр, заман, махабат тууралуу түбөлүктүү темаларды козгогон; казак коомундагы курч социалдык карама-каршылыктарды көрсөтүп, уруучулук араздашууларга, адилетсиздикке каршы чыгат; мекендештерин илим-билимге, орус маданиятын үйрөнүүгө чакырган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абай </ins>ырларын кагаз бетине 80-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылдардын </ins>ортосунан түшүрө баштаган. Акындын «Сап, сап көңүлүм», «Шарипке», «Абыралыга», «Жакшылыкка», «Кең жайлоо» аттуу ырлары 1870-80-жылдардын аралыгында жазылган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абай </ins>дын «Кансонарда» аттуу чыгармасы (1882) анын акындык кубатын тааныткан ири чыгарма болгон. Чыгармада казак адабиятында калыптанган лирикалык жанрдын өзгөчөлүктөрү көп кырдуу келип, метафоралар, үлгү сөздөр мол. Чыгыш ойчулу Абу Наср ал-Фарабинин философиясы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абайдын </ins>дүйнө таанымын калыптандырып, аны өнүктүрүүдө зор роль ойногон. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абай </ins>адам проблемасын өтө бийиктен карап, анын рухий, коомдук, күндөлүк, этикалык, эстетикалык проблемалары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>ой толгогон. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абайдын философиялык</ins>, көркөмдүк, гуманисттик <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жанa </ins>диний көз караштары терең сезилген эмгеги, анын - «Кара сөздөрү». Жалпы саны 46 түрдүү чыгармадан турган, мазмуну жагынан ар башка багытта жазылган эмгегиндеги гуманисттик агартуучулук ойлору дин тууралуу пикирлери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биригип, казак элинин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">философиялык </ins>концепциясын түзөт. Анын «Кара сөздөрүнүн» айрымдары алгач 1918-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>Семейде чыккан «Абай» журналында жарык көргөн. Алар көптөгөн чет тилдерге которулган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абай </ins>музыка өнөрүндө мол мурас калтырып, казак музыкасын байытты. Ал таланттуу музыкант, обончу да болгон. Кээ бир ырларына өзү обон чыгарган. Биздин заманга анын 40ка жакын обону жетти. Азыркы учурда 27 ыры нотага түшүрүлгөн. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Композиторлор </ins>А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Л</ins>. Хамиди <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абайдын </ins>ырларын операга пайдаланса, Е. Брусиловскийдин «Жалгыз кайың», А. Жубановдун «Абай» аттуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">симфониялык </ins>поэмалары, аспаптык чыгармалар, ыр-романстар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абайдын </ins>ыр-обондорунун негизинде жазылган. Казактын классик жазуучусу М. ''Ауэзов''дун «Абай жолу» романы улуу акынга арналган. Бул эпопея дүйнө элдеринин 116 тилине которулган. «Абай» энциклопедиясы анын 150 жылдык мааракесине карата чыгармачылык жолуна арналып, туулган күнүнө 100 миң нуска <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгарылган. 1631 макала камтылып, көлөмү 120 автордук басма табактан турган бул эбегейсиз зор эмгекте улуу акындын алгачкы чыгармалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кара сөздөрүнө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жанa философиялык</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">психологиялык</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">педагогикалык</ins>, этикалык, эстетикалык, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экономикалык </ins>дүйнө таанымына кеңири орун берилген. Ал И. А. Крыловдун тамсилдерин, А. С. Пушкиндин ырларын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жанa </ins>«Евгений Онегин» романынын айрым главаларын, М. Ю. Лepмонтовдун бир катар поэтикалык чыгармаларын казак тилине которгон. Абайтаануу - казак адабият таануу илиминин бир тармагы. Абайтаануу кеменгер акындын өнөрүн, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">философиялык</ins>, коомдук, эстетикалык көз карашын, казак поэзиясындагы ыр санаттарын, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">музыкалык </ins>мурастарын, кол жазмаларын, адабий-рухий дөөлөттөрүн улам терең изилдеп келүүдө. «Абай» операсы алгач 1944-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>анын туулган күнүнүн 100 жылдыгына ж-a Казак акад. опера <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жанa </ins>балет театрынын 10 жылдык юбилейине арналып коюлган. Либреттосун М. Ауэзов, музыкасын А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди жазып, режиссёру К. Жандарбеков болгон. «Абай ыры» көркөм фильми 1945-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>Алматы көркөм <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жанa </ins>хроникалык фильмдер студиясында чыгарылган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абайдын </ins>ролун К. Куанышбаев ойногон. Кыргыз адабиятынын алгачкы өнүгүү мезгилинде <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абай </ins>кыргыз акын-жазуучуларына байкаларлык таасир тийгизген. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абайдын </ins>кыргыз жазуучусу ''Ч. Айтматовдун'' чыгармачылыгынын калыптануусуна кошкон салымы чоң. Абай <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">атындагы </ins>бир шаар (Караганда обл.), 2 район (Чыгыш Казакстан), 6 айыл бар. Семей, Каркаралы шаарларында, Жидебайда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абайдын </ins>адабий-мемориалдык музейлери иштейт. Алматы ж. б. шаарларында театрларга, көчөлөргө аты берилген. Абай <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">атындагы </ins>чоку, ашуу бар. Бишкек <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаарынын </ins>бир көчөсү да анын атында.<br>Чыг.: Менин элим. Ырлар, которгон А. Токомбаев. Ф., 1970; Шыгармаларының бир толык жийнагы. А., 1961. Ад.: ''Ауэзов М. О.'' Абай Кунанбаев. А., 1960.<br>''А. Садыков.''<br></div></td></tr>
</table>imported>Temirkanhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%90%D0%99_%D0%9A%D0%A3%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%91%D0%90%D0%95%D0%92&diff=46469&oldid=previmported>Mariya, 03:18, 30 Май (Бугу) 2023 карата2023-05-30T03:18:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">03:18, 30 Май (Бугу) 2023 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБАЙ''' (Ибрагим) Кунанбаев [29.7 (10.8). 1845, азыркы Чыгыш Казакстан обл., Абай р-ну, Караул айылы - 23. 6 (6.7). 1904, ошол эле жерде--<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </del>казактын жазма адабиятына негиз салган улуу акын, ойчул, композитор. Атасы Кунанбай түпкүлүктүү бий тукумунан чыгып, өзү да дубанга аким болуп шайланган. Айылдык молдого окуткан балдарынын ичинен <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-дын </del>сергек чыкканын көрүп, аны Семей шаарындагы медресеге жиберет, анда 4 жылдай таалим алып, иран, араб, түрк классиктери жараткан чыгармалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, аларга таасирленип ыр жаза баштаган. Анын алгачкы ырларында казак оозеки поэзиясынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш акындарынын салттары айкын байкалат. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>Кунанбаев медреседен орус тилинде окуп, бир аз сүйлөп, китеп окуганга жарап калган эле. Бирок окуусун андан ары улай алган эмес, анткени аны атасы [[File:АБАЙ9.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБАЙ''' (Ибрагим) Кунанбаев [29. 7 (10. 8). 1845, азыркы Чыгыш Казакстан обл., Абай р-ну, Караул айылы - 23. 6 (6.7). 1904, ошол эле жерде<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>-- казактын жазма адабиятына негиз салган улуу акын, ойчул, композитор. Атасы Кунанбай түпкүлүктүү бий тукумунан чыгып, өзү да дубанга аким болуп шайланган. Айылдык молдого окуткан балдарынын ичинен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абайдын </ins>сергек чыкканын көрүп, аны Семей шаарындагы медресеге жиберет, анда 4 жылдай таалим алып, иран, араб, түрк классиктери жараткан чыгармалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, аларга таасирленип ыр жаза баштаган. Анын алгачкы ырларында казак оозеки поэзиясынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш акындарынын салттары айкын байкалат. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абай </ins>Кунанбаев медреседен орус тилинде окуп, бир аз сүйлөп, китеп окуганга жарап калган эле. Бирок окуусун андан ары улай алган эмес, анткени аны атасы [[File:АБАЙ9.png | thumb|none]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Кунанбай айылга чакырып алып, эл башкаруу иштерине аралаштырат. Коомдук-саясий иштерге аралашуусу Абайдын социалдык уюштуруучулук тажрыйбасын арттырган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>орус тилин дагы терең үйрөнүп, өз алдынча окуп, билимин уланткан. Анын эстетикалык табитинин, коомдук-саясий ж-a филос. көз караштарынын кальштанышына орус адабиятынын классиктери А. С. Пушкин, И. А. Крылов, М. Ю. Лермонтов, Л. Н. Толстой, М. Е. Салтыков-Щедрин, В. Г. Белинскийдин чыгармалары, байыркы грек философтору Аристотель <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Сократтын, чыгыш окумуштуулары Ибн-Сина, Беруни ж. б. эмгектери зор таасир тийгизген. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>Семей аймагында алдынкы саясий көз караштары үчүн сүргүнгө келген орус окумуштуулары Н. И. Долгополов ж-a Е. П. Михаэлис <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, алардан аздыр-көптүр саясий таалим алган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-дын </del>адабий мурасы бай ж-a ал негизинен үч бөлүктөн турат: өзүнүн поэтикалык чыгармалары; башка тилдерден, көбүнчө орусчадан которгондору; кара сөз <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жазылган санаттары. Ал өз ырларында ошол кездеги актуалдуу коомдук-саясий маселелерди, өмүр, заман, махабат тууралуу түбөлүктүү темаларды козгогон; казак коомундагы курч социалдык карама-каршылыктарды көрсөтүп, уруучулук араздашууларга, адилетсиздикке каршы чыгат; мекендештерин илим-билимге, орус маданиятын үйрөнүүгө чакырган. А. ырларын кагаз бетине 80-ж-дын ортосунан түшүрө баштаган. Акындын «Сап, сап көңүлүм», «Шарипке», «Абыралыга», «Жакшылыкка», «Кең жайлоо» аттуу ырлары 1870-80-жылдардын аралыгында жазылган. А-дын «Кансонарда» аттуу чыгармасы (1882) анын акындык кубатын тааныткан ири чыгарма болгон. Чыгармада казак адабиятында калыптанган лирикалык жанрдын өзгөчөлүктөрү көп кырдуу келип, метафоралар, үлгү сөздөр мол. Чыгыш ойчулу Абу Наср ал-Фарабинин философиясы А-дын дүйнө таанымын калыптандырып, аны өнүктүрүүдө зор роль ойногон. А. адам проблемасын өтө бийиктен карап, анын рухий, коомдук, күндөлүк, этикалык, эстетикалык проблемалары б-ча ой толгогон. А-дын филос., көркөмдүк, гуманисттик ж-a диний көз караштары терең сезилген эмгеги, анын - «Кара сөздөрү». Жалпы саны 46 түрдүү чыгармадан турган, мазмуну жагынан ар башка багытта жазылган эмгегиндеги гуманисттик агартуучулук ойлору дин тууралуу пикирлери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биригип, казак элинин филос. концепциясын түзөт. Анын «Кара сөздөрүнүн» айрымдары алгач 1918-ж. Семейде чыккан «Абай» журналында жарык көргөн. Алар көптөгөн чет тилдерге которулган. А. музыка өнөрүндө мол мурас калтырып, казак музыкасын байытты. Ал таланттуу музыкант, обончу да болгон. Кээ бир ырларына өзү обон чыгарган. Биздин заманга анын 40ка жакын обону жетти. Азыркы учурда 27 ыры нотага түшүрүлгөн. Комп. А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> JI. Хамиди А. ырларын операга пайдаланса, Е. Брусиловскийдин «Жалгыз кайың», А. Жубановдун «Абай» аттуу симф. поэмалары, аспаптык чыгармалар, ыр-романстар А-дын ыр-обондорунун негизинде жазылган. Казактын классик жазуучусу М. ''Ауэзов''дун «Абай жолу» романы улуу акынга арналган. Бул эпопея дүйнө элдеринин 116 тилине которулган. «Абай» энциклопедиясы анын 150 жылдык мааракесине карата чыгармачылык жолуна арналып, туулган күнүнө 100 миң нуска <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгарылган. 1631 макала камтылып, көлөмү 120 автордук басма табактан турган бул эбегейсиз зор эмгекте улуу акындын алгачкы чыгармалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кара сөздөрүнө ж-a филос., психол., пед., этикалык, эстетикалык, экон. дүйнө таанымына кеңири орун берилген. Ал И. А. Крыловдун тамсилдерин, А. С. Пушкиндин ырларын ж-a «Евгений Онегин» романынын айрым главаларын, М. Ю. Лepмонтовдун бир катар поэтикалык чыгармаларын казак тилине которгон. Абайтаануу - казак адабият таануу илиминин бир тармагы. Абайтаануу кеменгер акындын өнөрүн, филос., коомдук, эстетикалык көз карашын, казак поэзиясындагы ыр санаттарын, муз. мурастарын, кол жазмаларын, адабий-рухий дөөлөттөрүн улам терең изилдеп келүүдө. «Абай» операсы алгач 1944-ж. анын туулган күнүнүн 100 жылдыгына ж-a Казак акад. опера ж-a балет театрынын 10 жылдык юбилейине арналып коюлган. Либреттосун М. Ауэзов, музыкасын А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди жазып, режиссёру К. Жандарбеков болгон. «Абай ыры» көркөм фильми 1945-ж. Алматы көркөм ж-a хроникалык фильмдер студиясында чыгарылган. А-дын ролун К. Куанышбаев ойногон. Кыргыз адабиятынын алгачкы өнүгүү мезгилинде А. кыргыз акын-жазуучуларына байкаларлык таасир тийгизген. А-дын кыргыз жазуучусу ''Ч. Айтматовдун'' чыгармачылыгынын калыптануусуна кошкон салымы чоң. Абай атн. бир шаар (Караганда обл.), 2 район (Чыгыш Казакстан), 6 айыл бар. Семей, Каркаралы шаарларында, Жидебайда А-дын адабий-мемориалдык музейлери иштейт. Алматы ж. б. шаарларында театрларга, көчөлөргө аты берилген. Абай атн. чоку, ашуу бар. Бишкек ш-нын бир көчөсү да анын атында.<br>Чыг.: Менин элим. Ырлар, которгон А. Токомбаев. Ф., 1970; Шыгармаларының бир толык жийнагы. А., 1961. Ад.: ''Ауэзов М. О.'' Абай Кунанбаев. А., 1960.<br>''А. Садыков.''<br></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Кунанбай айылга чакырып алып, эл башкаруу иштерине аралаштырат. Коомдук-саясий иштерге аралашуусу Абайдын социалдык уюштуруучулук тажрыйбасын арттырган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абай </ins>орус тилин дагы терең үйрөнүп, өз алдынча окуп, билимин уланткан. Анын эстетикалык табитинин, коомдук-саясий ж-a филос. көз караштарынын кальштанышына орус адабиятынын классиктери А. С. Пушкин, И. А. Крылов, М. Ю. Лермонтов, Л. Н. Толстой, М. Е. Салтыков-Щедрин, В. Г. Белинскийдин чыгармалары, байыркы грек философтору Аристотель <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Сократтын, чыгыш окумуштуулары Ибн-Сина, Беруни ж. б. эмгектери зор таасир тийгизген. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абай </ins>Семей аймагында алдынкы саясий көз караштары үчүн сүргүнгө келген орус окумуштуулары Н. И. Долгополов ж-a Е. П. Михаэлис <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, алардан аздыр-көптүр саясий таалим алган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абайдын </ins>адабий мурасы бай ж-a ал негизинен үч бөлүктөн турат: өзүнүн поэтикалык чыгармалары; башка тилдерден, көбүнчө орусчадан которгондору; кара сөз <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жазылган санаттары. Ал өз ырларында ошол кездеги актуалдуу коомдук-саясий маселелерди, өмүр, заман, махабат тууралуу түбөлүктүү темаларды козгогон; казак коомундагы курч социалдык карама-каршылыктарды көрсөтүп, уруучулук араздашууларга, адилетсиздикке каршы чыгат; мекендештерин илим-билимге, орус маданиятын үйрөнүүгө чакырган. А. ырларын кагаз бетине 80-ж-дын ортосунан түшүрө баштаган. Акындын «Сап, сап көңүлүм», «Шарипке», «Абыралыга», «Жакшылыкка», «Кең жайлоо» аттуу ырлары 1870-80-жылдардын аралыгында жазылган. А-дын «Кансонарда» аттуу чыгармасы (1882) анын акындык кубатын тааныткан ири чыгарма болгон. Чыгармада казак адабиятында калыптанган лирикалык жанрдын өзгөчөлүктөрү көп кырдуу келип, метафоралар, үлгү сөздөр мол. Чыгыш ойчулу Абу Наср ал-Фарабинин философиясы А-дын дүйнө таанымын калыптандырып, аны өнүктүрүүдө зор роль ойногон. А. адам проблемасын өтө бийиктен карап, анын рухий, коомдук, күндөлүк, этикалык, эстетикалык проблемалары б-ча ой толгогон. А-дын филос., көркөмдүк, гуманисттик ж-a диний көз караштары терең сезилген эмгеги, анын - «Кара сөздөрү». Жалпы саны 46 түрдүү чыгармадан турган, мазмуну жагынан ар башка багытта жазылган эмгегиндеги гуманисттик агартуучулук ойлору дин тууралуу пикирлери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биригип, казак элинин филос. концепциясын түзөт. Анын «Кара сөздөрүнүн» айрымдары алгач 1918-ж. Семейде чыккан «Абай» журналында жарык көргөн. Алар көптөгөн чет тилдерге которулган. А. музыка өнөрүндө мол мурас калтырып, казак музыкасын байытты. Ал таланттуу музыкант, обончу да болгон. Кээ бир ырларына өзү обон чыгарган. Биздин заманга анын 40ка жакын обону жетти. Азыркы учурда 27 ыры нотага түшүрүлгөн. Комп. А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> JI. Хамиди А. ырларын операга пайдаланса, Е. Брусиловскийдин «Жалгыз кайың», А. Жубановдун «Абай» аттуу симф. поэмалары, аспаптык чыгармалар, ыр-романстар А-дын ыр-обондорунун негизинде жазылган. Казактын классик жазуучусу М. ''Ауэзов''дун «Абай жолу» романы улуу акынга арналган. Бул эпопея дүйнө элдеринин 116 тилине которулган. «Абай» энциклопедиясы анын 150 жылдык мааракесине карата чыгармачылык жолуна арналып, туулган күнүнө 100 миң нуска <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгарылган. 1631 макала камтылып, көлөмү 120 автордук басма табактан турган бул эбегейсиз зор эмгекте улуу акындын алгачкы чыгармалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кара сөздөрүнө ж-a филос., психол., пед., этикалык, эстетикалык, экон. дүйнө таанымына кеңири орун берилген. Ал И. А. Крыловдун тамсилдерин, А. С. Пушкиндин ырларын ж-a «Евгений Онегин» романынын айрым главаларын, М. Ю. Лepмонтовдун бир катар поэтикалык чыгармаларын казак тилине которгон. Абайтаануу - казак адабият таануу илиминин бир тармагы. Абайтаануу кеменгер акындын өнөрүн, филос., коомдук, эстетикалык көз карашын, казак поэзиясындагы ыр санаттарын, муз. мурастарын, кол жазмаларын, адабий-рухий дөөлөттөрүн улам терең изилдеп келүүдө. «Абай» операсы алгач 1944-ж. анын туулган күнүнүн 100 жылдыгына ж-a Казак акад. опера ж-a балет театрынын 10 жылдык юбилейине арналып коюлган. Либреттосун М. Ауэзов, музыкасын А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди жазып, режиссёру К. Жандарбеков болгон. «Абай ыры» көркөм фильми 1945-ж. Алматы көркөм ж-a хроникалык фильмдер студиясында чыгарылган. А-дын ролун К. Куанышбаев ойногон. Кыргыз адабиятынын алгачкы өнүгүү мезгилинде А. кыргыз акын-жазуучуларына байкаларлык таасир тийгизген. А-дын кыргыз жазуучусу ''Ч. Айтматовдун'' чыгармачылыгынын калыптануусуна кошкон салымы чоң. Абай атн. бир шаар (Караганда обл.), 2 район (Чыгыш Казакстан), 6 айыл бар. Семей, Каркаралы шаарларында, Жидебайда А-дын адабий-мемориалдык музейлери иштейт. Алматы ж. б. шаарларында театрларга, көчөлөргө аты берилген. Абай атн. чоку, ашуу бар. Бишкек ш-нын бир көчөсү да анын атында.<br>Чыг.: Менин элим. Ырлар, которгон А. Токомбаев. Ф., 1970; Шыгармаларының бир толык жийнагы. А., 1961. Ад.: ''Ауэзов М. О.'' Абай Кунанбаев. А., 1960.<br>''А. Садыков.''<br></div></td></tr>
</table>imported>Mariyahttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%90%D0%99_%D0%9A%D0%A3%D0%9D%D0%90%D0%9D%D0%91%D0%90%D0%95%D0%92&diff=46468&oldid=previmported>Temirkan, 05:05, 9 Январь (Үчтүн айы) 2023 карата2023-01-09T05:05:07Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:05, 9 Январь (Үчтүн айы) 2023 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБАЙ''' (Ибрагим) Кунанбаев [29.7 (10.8). 1845, азыркы Чыгыш Казакстан обл., Абай р-ну, Караул айылы - 23. 6 (6.7). 1904, ошол эле жерде] казактын жазма адабиятына негиз салган улуу акын, ойчул, композитор. Атасы Кунанбай түпкүлүктүү бий тукумунан чыгып, өзү да дубанга аким болуп шайланган. Айылдык молдого окуткан балдарынын ичинен А-дын сергек чыкканын көрүп, аны Семей шаарындагы медресеге жиберет, анда 4 жылдай таалим алып, иран, араб, түрк классиктери жараткан чыгармалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, аларга таасирленип ыр жаза баштаган. Анын алгачкы ырларында казак оозеки поэзиясынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш акындарынын салттары айкын байкалат. А. Кунанбаев медреседен орус тилинде окуп, бир аз сүйлөп, китеп окуганга жарап калган эле. Бирок окуусун андан ары улай алган эмес, анткени аны атасы [[File:АБАЙ9.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБАЙ''' (Ибрагим) Кунанбаев [29.7 (10.8). 1845, азыркы Чыгыш Казакстан обл., Абай р-ну, Караул айылы - 23. 6 (6.7). 1904, ошол эле жерде<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">--</ins>] казактын жазма адабиятына негиз салган улуу акын, ойчул, композитор. Атасы Кунанбай түпкүлүктүү бий тукумунан чыгып, өзү да дубанга аким болуп шайланган. Айылдык молдого окуткан балдарынын ичинен А-дын сергек чыкканын көрүп, аны Семей шаарындагы медресеге жиберет, анда 4 жылдай таалим алып, иран, араб, түрк классиктери жараткан чыгармалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, аларга таасирленип ыр жаза баштаган. Анын алгачкы ырларында казак оозеки поэзиясынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш акындарынын салттары айкын байкалат. А. Кунанбаев медреседен орус тилинде окуп, бир аз сүйлөп, китеп окуганга жарап калган эле. Бирок окуусун андан ары улай алган эмес, анткени аны атасы [[File:АБАЙ9.png | thumb|none]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Кунанбай айылга чакырып алып, эл башкаруу иштерине аралаштырат. Коомдук-саясий иштерге аралашуусу Абайдын социалдык уюштуруучулук тажрыйбасын арттырган. А. орус тилин дагы терең үйрөнүп, өз алдынча окуп, билимин уланткан. Анын эстетикалык табитинин, коомдук-саясий ж-a филос. көз караштарынын кальштанышына орус адабиятынын классиктери А. С. Пушкин, И. А. Крылов, М. Ю. Лермонтов, Л. Н. Толстой, М. Е. Салтыков-Щедрин, В. Г. Белинскийдин чыгармалары, байыркы грек философтору Аристотель <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Сократтын, чыгыш окумуштуулары Ибн-Сина, Беруни ж. б. эмгектери зор таасир тийгизген. А. Семей аймагында алдынкы саясий көз караштары үчүн сүргүнгө келген орус окумуштуулары Н. И. Долгополов ж-a Е. П. Михаэлис <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, алардан аздыр-көптүр саясий таалим алган. А-дын адабий мурасы бай ж-a ал негизинен үч бөлүктөн турат: өзүнүн поэтикалык чыгармалары; башка тилдерден, көбүнчө орусчадан которгондору; кара сөз <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жазылган санаттары. Ал өз ырларында ошол кездеги актуалдуу коомдук-саясий маселелерди, өмүр, заман, махабат тууралуу түбөлүктүү темаларды козгогон; казак коомундагы курч социалдык карама-каршылыктарды көрсөтүп, уруучулук араздашууларга, адилетсиздикке каршы чыгат; мекендештерин илим-билимге, орус маданиятын үйрөнүүгө чакырган. А. ырларын кагаз бетине 80-ж-дын ортосунан түшүрө баштаган. Акындын «Сап, сап көңүлүм», «Шарипке», «Абыралыга», «Жакшылыкка», «Кең жайлоо» аттуу ырлары 1870-80-жылдардын аралыгында жазылган. А-дын «Кансонарда» аттуу чыгармасы (1882) анын акындык кубатын тааныткан ири чыгарма болгон. Чыгармада казак адабиятында калыптанган лирикалык жанрдын өзгөчөлүктөрү көп кырдуу келип, метафоралар, үлгү сөздөр мол. Чыгыш ойчулу Абу Наср ал-Фарабинин философиясы А-дын дүйнө таанымын калыптандырып, аны өнүктүрүүдө зор роль ойногон. А. адам проблемасын өтө бийиктен карап, анын рухий, коомдук, күндөлүк, этикалык, эстетикалык проблемалары б-ча ой толгогон. А-дын филос., көркөмдүк, гуманисттик ж-a диний көз караштары терең сезилген эмгеги, анын - «Кара сөздөрү». Жалпы саны 46 түрдүү чыгармадан турган, мазмуну жагынан ар башка багытта жазылган эмгегиндеги гуманисттик агартуучулук ойлору дин тууралуу пикирлери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биригип, казак элинин филос. концепциясын түзөт. Анын «Кара сөздөрүнүн» айрымдары алгач 1918-ж. Семейде чыккан «Абай» журналында жарык көргөн. Алар көптөгөн чет тилдерге которулган. А. музыка өнөрүндө мол мурас калтырып, казак музыкасын байытты. Ал таланттуу музыкант, обончу да болгон. Кээ бир ырларына өзү обон чыгарган. Биздин заманга анын 40ка жакын обону жетти. Азыркы учурда 27 ыры нотага түшүрүлгөн. Комп. А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> JI. Хамиди А. ырларын операга пайдаланса, Е. Брусиловскийдин «Жалгыз кайың», А. Жубановдун «Абай» аттуу симф. поэмалары, аспаптык чыгармалар, ыр-романстар А-дын ыр-обондорунун негизинде жазылган. Казактын классик жазуучусу М. ''Ауэзов''дун «Абай жолу» романы улуу акынга арналган. Бул эпопея дүйнө элдеринин 116 тилине которулган. «Абай» энциклопедиясы анын 150 жылдык мааракесине карата чыгармачылык жолуна арналып, туулган күнүнө 100 миң нуска <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгарылган. 1631 макала камтылып, көлөмү 120 автордук басма табактан турган бул эбегейсиз зор эмгекте улуу акындын алгачкы чыгармалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кара сөздөрүнө ж-a филос., психол., пед., этикалык, эстетикалык, экон. дүйнө таанымына кеңири орун берилген. Ал И. А. Крыловдун тамсилдерин, А. С. Пушкиндин ырларын ж-a «Евгений Онегин» романынын айрым главаларын, М. Ю. Лepмонтовдун бир катар поэтикалык чыгармаларын казак тилине которгон. Абайтаануу - казак адабият таануу илиминин бир тармагы. Абайтаануу кеменгер акындын өнөрүн, филос., коомдук, эстетикалык көз карашын, казак поэзиясындагы ыр санаттарын, муз. мурастарын, кол жазмаларын, адабий-рухий дөөлөттөрүн улам терең изилдеп келүүдө. «Абай» операсы алгач 1944-ж. анын туулган күнүнүн 100 жылдыгына ж-a Казак акад. опера ж-a балет театрынын 10 жылдык юбилейине арналып коюлган. Либреттосун М. Ауэзов, музыкасын А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди жазып, режиссёру К. Жандарбеков болгон. «Абай ыры» көркөм фильми 1945-ж. Алматы көркөм ж-a хроникалык фильмдер студиясында чыгарылган. А-дын ролун К. Куанышбаев ойногон. Кыргыз адабиятынын алгачкы өнүгүү мезгилинде А. кыргыз акын-жазуучуларына байкаларлык таасир тийгизген. А-дын кыргыз жазуучусу ''Ч. Айтматовдун'' чыгармачылыгынын калыптануусуна кошкон салымы чоң. Абай атн. бир шаар (Караганда обл.), 2 район (Чыгыш Казакстан), 6 айыл бар. Семей, Каркаралы шаарларында, Жидебайда А-дын адабий-мемориалдык музейлери иштейт. Алматы ж. б. шаарларында театрларга, көчөлөргө аты берилген. Абай атн. чоку, ашуу бар. Бишкек ш-нын бир көчөсү да анын атында.<br>Чыг.: Менин элим. Ырлар, которгон А. Токомбаев. Ф., 1970; Шыгармаларының бир толык жийнагы. А., 1961. Ад.: ''Ауэзов М. О.'' Абай Кунанбаев. А., 1960.<br>''А. Садыков.''<br></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Кунанбай айылга чакырып алып, эл башкаруу иштерине аралаштырат. Коомдук-саясий иштерге аралашуусу Абайдын социалдык уюштуруучулук тажрыйбасын арттырган. А. орус тилин дагы терең үйрөнүп, өз алдынча окуп, билимин уланткан. Анын эстетикалык табитинин, коомдук-саясий ж-a филос. көз караштарынын кальштанышына орус адабиятынын классиктери А. С. Пушкин, И. А. Крылов, М. Ю. Лермонтов, Л. Н. Толстой, М. Е. Салтыков-Щедрин, В. Г. Белинскийдин чыгармалары, байыркы грек философтору Аристотель <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Сократтын, чыгыш окумуштуулары Ибн-Сина, Беруни ж. б. эмгектери зор таасир тийгизген. А. Семей аймагында алдынкы саясий көз караштары үчүн сүргүнгө келген орус окумуштуулары Н. И. Долгополов ж-a Е. П. Михаэлис <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> таанышып, алардан аздыр-көптүр саясий таалим алган. А-дын адабий мурасы бай ж-a ал негизинен үч бөлүктөн турат: өзүнүн поэтикалык чыгармалары; башка тилдерден, көбүнчө орусчадан которгондору; кара сөз <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жазылган санаттары. Ал өз ырларында ошол кездеги актуалдуу коомдук-саясий маселелерди, өмүр, заман, махабат тууралуу түбөлүктүү темаларды козгогон; казак коомундагы курч социалдык карама-каршылыктарды көрсөтүп, уруучулук араздашууларга, адилетсиздикке каршы чыгат; мекендештерин илим-билимге, орус маданиятын үйрөнүүгө чакырган. А. ырларын кагаз бетине 80-ж-дын ортосунан түшүрө баштаган. Акындын «Сап, сап көңүлүм», «Шарипке», «Абыралыга», «Жакшылыкка», «Кең жайлоо» аттуу ырлары 1870-80-жылдардын аралыгында жазылган. А-дын «Кансонарда» аттуу чыгармасы (1882) анын акындык кубатын тааныткан ири чыгарма болгон. Чыгармада казак адабиятында калыптанган лирикалык жанрдын өзгөчөлүктөрү көп кырдуу келип, метафоралар, үлгү сөздөр мол. Чыгыш ойчулу Абу Наср ал-Фарабинин философиясы А-дын дүйнө таанымын калыптандырып, аны өнүктүрүүдө зор роль ойногон. А. адам проблемасын өтө бийиктен карап, анын рухий, коомдук, күндөлүк, этикалык, эстетикалык проблемалары б-ча ой толгогон. А-дын филос., көркөмдүк, гуманисттик ж-a диний көз караштары терең сезилген эмгеги, анын - «Кара сөздөрү». Жалпы саны 46 түрдүү чыгармадан турган, мазмуну жагынан ар башка багытта жазылган эмгегиндеги гуманисттик агартуучулук ойлору дин тууралуу пикирлери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биригип, казак элинин филос. концепциясын түзөт. Анын «Кара сөздөрүнүн» айрымдары алгач 1918-ж. Семейде чыккан «Абай» журналында жарык көргөн. Алар көптөгөн чет тилдерге которулган. А. музыка өнөрүндө мол мурас калтырып, казак музыкасын байытты. Ал таланттуу музыкант, обончу да болгон. Кээ бир ырларына өзү обон чыгарган. Биздин заманга анын 40ка жакын обону жетти. Азыркы учурда 27 ыры нотага түшүрүлгөн. Комп. А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> JI. Хамиди А. ырларын операга пайдаланса, Е. Брусиловскийдин «Жалгыз кайың», А. Жубановдун «Абай» аттуу симф. поэмалары, аспаптык чыгармалар, ыр-романстар А-дын ыр-обондорунун негизинде жазылган. Казактын классик жазуучусу М. ''Ауэзов''дун «Абай жолу» романы улуу акынга арналган. Бул эпопея дүйнө элдеринин 116 тилине которулган. «Абай» энциклопедиясы анын 150 жылдык мааракесине карата чыгармачылык жолуна арналып, туулган күнүнө 100 миң нуска <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгарылган. 1631 макала камтылып, көлөмү 120 автордук басма табактан турган бул эбегейсиз зор эмгекте улуу акындын алгачкы чыгармалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кара сөздөрүнө ж-a филос., психол., пед., этикалык, эстетикалык, экон. дүйнө таанымына кеңири орун берилген. Ал И. А. Крыловдун тамсилдерин, А. С. Пушкиндин ырларын ж-a «Евгений Онегин» романынын айрым главаларын, М. Ю. Лepмонтовдун бир катар поэтикалык чыгармаларын казак тилине которгон. Абайтаануу - казак адабият таануу илиминин бир тармагы. Абайтаануу кеменгер акындын өнөрүн, филос., коомдук, эстетикалык көз карашын, казак поэзиясындагы ыр санаттарын, муз. мурастарын, кол жазмаларын, адабий-рухий дөөлөттөрүн улам терең изилдеп келүүдө. «Абай» операсы алгач 1944-ж. анын туулган күнүнүн 100 жылдыгына ж-a Казак акад. опера ж-a балет театрынын 10 жылдык юбилейине арналып коюлган. Либреттосун М. Ауэзов, музыкасын А. Жубанов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Л. Хамиди жазып, режиссёру К. Жандарбеков болгон. «Абай ыры» көркөм фильми 1945-ж. Алматы көркөм ж-a хроникалык фильмдер студиясында чыгарылган. А-дын ролун К. Куанышбаев ойногон. Кыргыз адабиятынын алгачкы өнүгүү мезгилинде А. кыргыз акын-жазуучуларына байкаларлык таасир тийгизген. А-дын кыргыз жазуучусу ''Ч. Айтматовдун'' чыгармачылыгынын калыптануусуна кошкон салымы чоң. Абай атн. бир шаар (Караганда обл.), 2 район (Чыгыш Казакстан), 6 айыл бар. Семей, Каркаралы шаарларында, Жидебайда А-дын адабий-мемориалдык музейлери иштейт. Алматы ж. б. шаарларында театрларга, көчөлөргө аты берилген. Абай атн. чоку, ашуу бар. Бишкек ш-нын бир көчөсү да анын атында.<br>Чыг.: Менин элим. Ырлар, которгон А. Токомбаев. Ф., 1970; Шыгармаларының бир толык жийнагы. А., 1961. Ад.: ''Ауэзов М. О.'' Абай Кунанбаев. А., 1960.<br>''А. Садыков.''<br></div></td></tr>
</table>imported>Temirkan