http://212.24.105.57:9989/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%96%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BF АБДРАХМАНОВ Жусуп - Түзөтүүлөр тарыхы 2026-04-21T21:47:01Z Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.0 http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%96%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BF&diff=77789&oldid=prev Gulira, 05:13, 12 Март (Жалган куран) 2026 карата 2026-03-12T05:13:06Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:13, 12 Март (Жалган куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;АБДРАХМАНОВ&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;Жусуп&#039;&#039;&#039; [28 (айрым маалыматтарда 21). 12. 1901, [[Россия империясы]], [[Түркстан генерал-губернаторлугу]], [[Жети-Суу облусу|Жети-Суу]] (азыркы [[Ысык-Көл]]) [[Жети-Суу облусу|облусу]], [[Пржевальск]] уезди (азыркы [[Ысык-Көл району]]), Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу – 08. 06. 1938, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], Таш-Дөбө айылы (сөөгү 1991-жылы [[Ата-Бейит]] көрүстөнүнө коюлган)] – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; мамлекеттик  ишмер. [[Кыргыз АССР]] [[Эл Комиссарлар Совети]]нин (ЭКС) биринчи төрагасы, [[Кыргыз Республикасынын Баатыры]] (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;АБДРАХМАНОВ&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;Жусуп&#039;&#039;&#039; [28 (айрым маалыматтарда 21). 12. 1901, [[Россия империясы]], [[Түркстан генерал-губернаторлугу]], [[Жети-Суу облусу|Жети-Суу]] (азыркы [[Ысык-Көл]]) [[Жети-Суу облусу|облусу]], [[Пржевальск]] уезди (азыркы [[Ысык-Көл району]]), Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу – 08. 06. 1938, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], Таш-Дөбө айылы (сөөгү 1991-жылы [[Ата-Бейит]] көрүстөнүнө коюлган)] – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; мамлекеттик  ишмер. [[Кыргыз АССР]] [[Эл Комиссарлар Совети]]нин (ЭКС) биринчи төрагасы, [[Кыргыз Республикасынын Баатыры]] (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы [[Ананьев]]) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы  [[Үркүн]]дө эл &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кошо [[Кытай]]га качып, 1917-жылы  кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; [[Совет бийлиги]]н чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы  Верный ([[Алматы]]) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКСМдин Жети-Суу облустук  уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы [[Москва]]да өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда  В. И. [[Ленин]] &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы  марттан [[Каракол]] уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–1924-жылдары партиянын [[Пишпек]] уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы  марттан [[Түркстан АССРи]]нин Борбордук  аткомунун президиумунун мүчөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы [[К|Кара Кыргыз]] [[Ара Кыргыз автономиялуу облусу|автономиялуу облусу]]нун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы  майдан РКП(б) БКнын [[Орто Азия]] бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы  октябрда [[Кыргызстан]]га келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы  марттан  1933-жылы  сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде [[РСФСР]] БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКП(б) БКнын Орто  Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы  10-июнда «контрреволюциячыл [[Алаш-Ордо]] уюмунун катышуучусу» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы  СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; толук акталган. 1989-жылы  партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы  Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар [[Сыр-Дарыя]] облусуна (өзбектердин курамына), түндүк  бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп жана  башкалар болгон эмес. Ушундай шартта ал И. [[Арабаев]]'','' А. [[Сыдыков]] жана башкалар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте [[Кыргыз тоолуу облусу]]н түзүү идеясы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; чыгышкан. Бирок россиялык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы  бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–1933) Кыргызстандын эл чарбасын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы  Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн,  СССР өкмөтүнүн <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1928–29</del>-жылдардагы  курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, [[Кант]]ка кант заводун курдурууну, [[Чүй өрөөнү]]ндөгү ири ирригациялык маселелерди жана башкаларды чечкен. Ал [[кыргыз тили]]нин маанисин көтөрүүгө, башкаруу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү  элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кыргыз тилин окуп үйрөнүү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; аны акырындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык  адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Ж. Абдрахманов  өкмөт башчысы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; отурукташтыруу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюча </del>комитеттин төрагасы катары көчмөн &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу жана башка оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы  ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы  «Кыргызстан» деген ат &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек шаарынын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой  эле туулган айылына &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Каракол шаарында эстелик тургузулган.&lt;br&gt;      Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы [[Ананьев]]) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы  [[Үркүн]]дө эл &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кошо [[Кытай]]га качып, 1917-жылы  кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; [[Совет бийлиги]]н чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы  Верный ([[Алматы]]) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКСМдин Жети-Суу облустук  уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы [[Москва]]да өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда  В. И. [[Ленин]] &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы  марттан [[Каракол]] уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–1924-жылдары партиянын [[Пишпек]] уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы  марттан [[Түркстан АССРи]]нин Борбордук  аткомунун президиумунун мүчөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы [[К|Кара Кыргыз]] [[Ара Кыргыз автономиялуу облусу|автономиялуу облусу]]нун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы  майдан РКП(б) БКнын [[Орто Азия]] бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы  октябрда [[Кыргызстан]]га келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы  марттан  1933-жылы  сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде [[РСФСР]] БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКП(б) БКнын Орто  Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы  10-июнда «контрреволюциячыл [[Алаш-Ордо]] уюмунун катышуучусу» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы  СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; толук акталган. 1989-жылы  партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы  Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар [[Сыр-Дарыя]] облусуна (өзбектердин курамына), түндүк  бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп жана  башкалар болгон эмес. Ушундай шартта ал И. [[Арабаев]]'','' А. [[Сыдыков]] жана башкалар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте [[Кыргыз тоолуу облусу]]н түзүү идеясы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; чыгышкан. Бирок россиялык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы  бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–1933) Кыргызстандын эл чарбасын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы  Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн,  СССР өкмөтүнүн <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1928–1929</ins>-жылдардагы  курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, [[Кант]]ка кант заводун курдурууну, [[Чүй өрөөнү]]ндөгү ири ирригациялык маселелерди жана башкаларды чечкен. Ал [[кыргыз тили]]нин маанисин көтөрүүгө, башкаруу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү  элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кыргыз тилин окуп үйрөнүү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; аны акырындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык  адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Ж. Абдрахманов  өкмөт башчысы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; отурукташтыруу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>комитеттин төрагасы катары көчмөн &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу жана башка оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы  ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы  «Кыргызстан» деген ат &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек шаарынын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой  эле туулган айылына &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Каракол шаарында эстелик тургузулган.&lt;br&gt;      Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Ж. Жунушалиев&#039;&#039;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Ж. Жунушалиев&#039;&#039;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr> </table> Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%96%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BF&diff=44648&oldid=prev imported>Турганбаев Элебай, 07:39, 17 Февраль (Бирдин айы) 2026 карата 2026-02-17T07:39:45Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:39, 17 Февраль (Бирдин айы) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' '''Жусуп''' (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">28</del>. 12. 1901, Россия империясы, Түркстан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">крайы</del>, Жети-Суу облусу, Пржевальск уезди, Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, азыркы Ысык-Көл району, Жаркымбаев айылы </del>– <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">8</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6</del>. 1938, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстан</del>, Таш-Дөбө<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, </del>сөөгү 1991-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Ата-Бейит көрүстөнүнө коюлган) – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; мамлекеттик  ишмер. Кыргыз АССР <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ЭКСтин </del>биринчи төрагасы, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">КРдин </del>Баатыры (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' '''Жусуп''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[28 </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">айрым маалыматтарда 21)</ins>. 12. 1901, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Россия империясы<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Түркстан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">генерал-губернаторлугу]]</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Жети-Суу облусу<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|Жети-Суу]] (азыркы [[Ысык-Көл]]) [[Жети-Суу облусу|облусу]]</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Пржевальск<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>уезди <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(азыркы [[Ысык-Көл району]])</ins>, Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу – <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">08</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">06</ins>. 1938, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[СССР]], [[Кыргыз ССРи]]</ins>, Таш-Дөбө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">айылы (</ins>сөөгү 1991-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы [[</ins>Ата-Бейит<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>көрүстөнүнө коюлган)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>– Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; мамлекеттик  ишмер. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Кыргыз АССР<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] [[Эл Комиссарлар Совети]]нин (ЭКС) </ins>биринчи төрагасы, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Кыргыз Республикасынын </ins>Баатыры<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы Ананьев) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы  <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Үркүндө </del>эл &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кошо <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кытайга </del>качып, 1917-жылы  кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Совет <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бийлигин </del>чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы  Верный (Алматы) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКСМдин Жети-Суу облустук  уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Москвада </del>өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда  В. И. Ленин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы  марттан Каракол уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1922–24</del>-жылдары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>партиянын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бишкек </del>уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы  марттан Түркстан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">АССРинин </del>Борбордук  аткомунун президиумунун мүчөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы Кара Кыргыз автономиялуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облусунун </del>партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы  майдан РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы  октябрда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстанга </del>келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы  марттан  1933-жылы  сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде РСФСР БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКП(б) БКнын Орто  Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы  10-июнда «контрреволюциячыл Алаш-Ордо уюмунун катышуучусу» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы  СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; толук акталган. 1989-жылы  партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы  Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар Сыр-Дарыя облусуна (өзбектердин курамына), түндүк  бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп жана  башкалар болгон эмес. Ушундай шартта ал И. ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Арабаев</del>,'' А. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>Сыдыков <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>жана башкалар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте Кыргыз тоолуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облусун </del>түзүү идеясы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; чыгышкан. Бирок россиялык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы  бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1927–33</del>) Кыргызстандын эл чарбасын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы  Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн,  СССР өкмөтүнүн 1928–29-жылдардагы  курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кантка </del>кант заводун курдурууну, Чүй <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өрөөнүндөгү </del>ири ирригациялык маселелерди жана башкаларды чечкен. Ал кыргыз <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тилинин </del>маанисин көтөрүүгө, башкаруу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү  элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кыргыз тилин окуп үйрөнүү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; аны акырындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык  адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Абдрахманов  өкмөт башчысы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; отурукташтыруу боюча комитеттин төрагасы катары көчмөн &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу жана башка оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы  ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы  «Кыргызстан» деген ат &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек шаарынын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой  эле туулган айылына &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Каракол шаарында эстелик тургузулган.&lt;br&gt;      Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Ананьев<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы  <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Үркүн]]дө </ins>эл &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кошо <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Кытай]]га </ins>качып, 1917-жылы  кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Совет <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бийлиги]]н </ins>чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы  Верный (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Алматы<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКСМдин Жети-Суу облустук  уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Москва]]да </ins>өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда  В. И. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Ленин<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>&lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы  марттан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Каракол<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1922–1924</ins>-жылдары партиянын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Пишпек]] </ins>уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы  марттан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Түркстан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">АССРи]]нин </ins>Борбордук  аткомунун президиумунун мүчөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[К|</ins>Кара <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргыз]] [[Ара </ins>Кыргыз автономиялуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облусу|автономиялуу облусу]]нун </ins>партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы  майдан РКП(б) БКнын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Орто Азия<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы  октябрда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Кыргызстан]]га </ins>келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы  марттан  1933-жылы  сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>РСФСР<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКП(б) БКнын Орто  Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы  10-июнда «контрреволюциячыл <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Алаш-Ордо<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>уюмунун катышуучусу» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы  СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; толук акталган. 1989-жылы  партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы  Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Сыр-Дарыя<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>облусуна (өзбектердин курамына), түндүк  бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп жана  башкалар болгон эмес. Ушундай шартта ал И. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Арабаев]]</ins>'','' А. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Сыдыков<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>жана башкалар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Кыргыз тоолуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облусу]]н </ins>түзүү идеясы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; чыгышкан. Бирок россиялык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы  бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1927–1933</ins>) Кыргызстандын эл чарбасын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы  Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн,  СССР өкмөтүнүн 1928–29-жылдардагы  курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Кант]]ка </ins>кант заводун курдурууну, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Чүй <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өрөөнү]]ндөгү </ins>ири ирригациялык маселелерди жана башкаларды чечкен. Ал <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>кыргыз <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тили]]нин </ins>маанисин көтөрүүгө, башкаруу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү  элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кыргыз тилин окуп үйрөнүү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; аны акырындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык  адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. Ж</ins>. Абдрахманов  өкмөт башчысы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; отурукташтыруу боюча комитеттин төрагасы катары көчмөн &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу жана башка оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы  ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы  «Кыргызстан» деген ат &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек шаарынын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой  эле туулган айылына &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Каракол шаарында эстелик тургузулган.&lt;br&gt;      Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Ж. Жунушалиев&#039;&#039;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Ж. Жунушалиев&#039;&#039;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr> </table> imported>Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%96%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BF&diff=47045&oldid=prev imported>Gulira, 10:47, 10 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата 2025-12-10T10:47:53Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:47, 10 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">2 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">2 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы Ананьев) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы  Үркүндө эл &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; кошо Кытайга качып, 1917-жылы  кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; Совет бийлигин чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы  Верный (Алматы) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; РКСМдин Жети-Суу облустук  уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы Москвада өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда  В. И. Ленин &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы  марттан Каракол уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–24-жылдары  партиянын Бишкек уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы  марттан Түркстан АССРинин Борбордук  аткомунун президиумунун мүчөсү &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы Кара Кыргыз автономиялуу облусунун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы  майдан РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы  октябрда Кыргызстанга келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы  марттан  1933-жылы  сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде РСФСР БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; РКП(б) БКнын Орто  Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы  10-июнда «контрреволюциячыл Алаш-Ордо уюмунун катышуучусу» деген жалаа &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы  СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; толук акталган. 1989-жылы  партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы  Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар Сыр-Дарыя облусуна (өзбектердин курамына), түндүк  бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп жана  башкалар болгон эмес. Ушундай шартта ал И. &#039;&#039;Арабаев,&#039;&#039; А. &#039;&#039;Сыдыков &#039;&#039;жана башкалар &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте Кыргыз тоолуу облусун түзүү идеясы &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; чыгышкан. Бирок россиялык &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы  бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–33) Кыргызстандын эл чарбасын &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы  Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн,  СССР өкмөтүнүн 1928–29-жылдардагы  курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, Кантка кант заводун курдурууну, Чүй өрөөнүндөгү ири ирригациялык маселелерди жана башкаларды чечкен. Ал кыргыз тилинин маанисин көтөрүүгө, башкаруу &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү  элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; кыргыз тилин окуп үйрөнүү &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; аны акырындык &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык  адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Абдрахманов  өкмөт башчысы &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; отурукташтыруу боюча комитеттин төрагасы катары көчмөн &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу жана башка оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы  ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы  «Кыргызстан» деген ат &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек шаарынын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой  эле туулган айылына &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; Каракол шаарында эстелик тургузулган.&lt;br&gt;      Ад.: &#039;&#039;Джунушалиев Д.&#039;&#039; Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы Ананьев) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы  Үркүндө эл &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; кошо Кытайга качып, 1917-жылы  кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; Совет бийлигин чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы  Верный (Алматы) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; РКСМдин Жети-Суу облустук  уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы Москвада өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда  В. И. Ленин &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы  марттан Каракол уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–24-жылдары  партиянын Бишкек уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы  марттан Түркстан АССРинин Борбордук  аткомунун президиумунун мүчөсү &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы Кара Кыргыз автономиялуу облусунун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы  майдан РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы  октябрда Кыргызстанга келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы  марттан  1933-жылы  сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде РСФСР БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; РКП(б) БКнын Орто  Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы  10-июнда «контрреволюциячыл Алаш-Ордо уюмунун катышуучусу» деген жалаа &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы  СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; толук акталган. 1989-жылы  партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы  Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар Сыр-Дарыя облусуна (өзбектердин курамына), түндүк  бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп жана  башкалар болгон эмес. Ушундай шартта ал И. &#039;&#039;Арабаев,&#039;&#039; А. &#039;&#039;Сыдыков &#039;&#039;жана башкалар &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте Кыргыз тоолуу облусун түзүү идеясы &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; чыгышкан. Бирок россиялык &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы  бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–33) Кыргызстандын эл чарбасын &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы  Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн,  СССР өкмөтүнүн 1928–29-жылдардагы  курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, Кантка кант заводун курдурууну, Чүй өрөөнүндөгү ири ирригациялык маселелерди жана башкаларды чечкен. Ал кыргыз тилинин маанисин көтөрүүгө, башкаруу &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү  элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; кыргыз тилин окуп үйрөнүү &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; аны акырындык &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык  адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Абдрахманов  өкмөт башчысы &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; отурукташтыруу боюча комитеттин төрагасы катары көчмөн &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу жана башка оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы  ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы  «Кыргызстан» деген ат &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек шаарынын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой  эле туулган айылына &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; Каракол шаарында эстелик тургузулган.&lt;br&gt;      Ад.: &#039;&#039;Джунушалиев Д.&#039;&#039; Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ж. Жунушалиев</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</ins>Ж. Жунушалиев<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr> </table> imported>Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%96%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BF&diff=47044&oldid=prev imported>Gulira, 04:14, 10 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата 2025-12-10T04:14:14Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">04:14, 10 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;АБДРАХМАНОВ&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;Жусуп&#039;&#039;&#039; (28. 12. 1901, Россия империясы, Түркстан крайы, Жети-Суу облусу, Пржевальск уезди, Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу, азыркы Ысык-Көл району, Жаркымбаев айылы – 8. 6. 1938, Кыргызстан, Таш-Дөбө, сөөгү 1991-ж. Ата-Бейит көрүстөнүнө коюлган) – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; мамлекеттик  ишмер. Кыргыз АССР ЭКСтин биринчи төрагасы, КРдин Баатыры (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;АБДРАХМАНОВ&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;Жусуп&#039;&#039;&#039; (28. 12. 1901, Россия империясы, Түркстан крайы, Жети-Суу облусу, Пржевальск уезди, Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу, азыркы Ысык-Көл району, Жаркымбаев айылы – 8. 6. 1938, Кыргызстан, Таш-Дөбө, сөөгү 1991-ж. Ата-Бейит көрүстөнүнө коюлган) – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; мамлекеттик  ишмер. Кыргыз АССР ЭКСтин биринчи төрагасы, КРдин Баатыры (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы Ананьев) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы  Үркүндө эл &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кошо Кытайга качып, 1917-жылы  кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Совет бийлигин чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы  Верный (Алматы) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКСМдин Жети-Суу облустук  уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы Москвада өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда  В. И. Ленин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы  марттан Каракол уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–24-жылдары  партиянын Бишкек уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы  марттан Түркстан АССРинин Борбордук  аткомунун президиумунун мүчөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы Кара Кыргыз автономиялуу облусунун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы  майдан РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы  октябрда Кыргызстанга келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы  марттан  1933-жылы  сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде РСФСР БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКП(б) БКнын Орто  Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы  10-июнда «контрреволюциячыл Алаш-Ордо уюмунун катышуучусу» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы  СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; толук акталган. 1989-жылы  партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы  Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар Сыр-Дарыя облусуна (өзбектердин курамына), түндүк  бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж.  б. </del>болгон эмес. Ушундай шартта ал И. ''Арабаев,'' А. ''Сыдыков ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. б. </del>&lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте Кыргыз тоолуу облусун түзүү идеясы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; чыгышкан. Бирок россиялык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы  бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–33) Кыргызстандын эл чарбасын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы  Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн,  СССР өкмөтүнүн 1928–29-жылдардагы  курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, Кантка кант заводун курдурууну, Чүй өрөөнүндөгү ири ирригациялык маселелерди <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. б. </del>чечкен. Ал кыргыз тилинин маанисин көтөрүүгө, башкаруу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү  элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кыргыз тилин окуп үйрөнүү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; аны акырындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык  адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Абдрахманов  өкмөт башчысы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; отурукташтыруу боюча комитеттин төрагасы катары көчмөн &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. б. </del>оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы  ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы  «Кыргызстан» деген ат &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек шаарынын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой  эле туулган айылына &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Каракол шаарында эстелик тургузулган.&lt;br&gt;      Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы Ананьев) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы  Үркүндө эл &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кошо Кытайга качып, 1917-жылы  кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Совет бийлигин чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы  Верный (Алматы) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКСМдин Жети-Суу облустук  уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы Москвада өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда  В. И. Ленин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы  марттан Каракол уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–24-жылдары  партиянын Бишкек уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы  марттан Түркстан АССРинин Борбордук  аткомунун президиумунун мүчөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы Кара Кыргыз автономиялуу облусунун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы  майдан РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы  октябрда Кыргызстанга келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы  марттан  1933-жылы  сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде РСФСР БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКП(б) БКнын Орто  Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы  10-июнда «контрреволюциячыл Алаш-Ордо уюмунун катышуучусу» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы  СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; толук акталган. 1989-жылы  партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы  Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар Сыр-Дарыя облусуна (өзбектердин курамына), түндүк  бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана  башкалар </ins>болгон эмес. Ушундай шартта ал И. ''Арабаев,'' А. ''Сыдыков ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана башкалар </ins>&lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте Кыргыз тоолуу облусун түзүү идеясы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; чыгышкан. Бирок россиялык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы  бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–33) Кыргызстандын эл чарбасын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы  Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн,  СССР өкмөтүнүн 1928–29-жылдардагы  курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, Кантка кант заводун курдурууну, Чүй өрөөнүндөгү ири ирригациялык маселелерди <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана башкаларды </ins>чечкен. Ал кыргыз тилинин маанисин көтөрүүгө, башкаруу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү  элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кыргыз тилин окуп үйрөнүү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; аны акырындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык  адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Абдрахманов  өкмөт башчысы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; отурукташтыруу боюча комитеттин төрагасы катары көчмөн &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана башка </ins>оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы  ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы  «Кыргызстан» деген ат &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек шаарынын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой  эле туулган айылына &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Каракол шаарында эстелик тургузулган.&lt;br&gt;      Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ж. Жунушалиев</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ж. Жунушалиев</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr> </table> imported>Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%96%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BF&diff=47043&oldid=prev imported>Kadyrm: /* top */ clean up 2024-09-11T10:29:04Z <p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span> clean up</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:29, 11 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">3 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">3 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ж. Жунушалиев</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ж. Жунушалиев</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Категория:1-Том]]</ins></div></td></tr> </table> imported>Kadyrm http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%96%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BF&diff=47042&oldid=prev imported>Lera, 08:00, 21 Май (Бугу) 2024 карата 2024-05-21T08:00:37Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:00, 21 Май (Бугу) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;АБДРАХМАНОВ&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;Жусуп&#039;&#039;&#039; (28. 12. 1901, Россия империясы, Түркстан крайы, Жети-Суу облусу, Пржевальск уезди, Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу, азыркы Ысык-Көл району, Жаркымбаев айылы – 8. 6. 1938, Кыргызстан, Таш-Дөбө, сөөгү 1991-ж. Ата-Бейит көрүстөнүнө коюлган) – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; мамлекеттик  ишмер. Кыргыз АССР ЭКСтин биринчи төрагасы, КРдин Баатыры (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;АБДРАХМАНОВ&#039;&#039;&#039; &#039;&#039;&#039;Жусуп&#039;&#039;&#039; (28. 12. 1901, Россия империясы, Түркстан крайы, Жети-Суу облусу, Пржевальск уезди, Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу, азыркы Ысык-Көл району, Жаркымбаев айылы – 8. 6. 1938, Кыргызстан, Таш-Дөбө, сөөгү 1991-ж. Ата-Бейит көрүстөнүнө коюлган) – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; мамлекеттик  ишмер. Кыргыз АССР ЭКСтин биринчи төрагасы, КРдин Баатыры (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1911–16</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылдарда </del>Сазановка (азыркы Ананьев) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы  Үркүндө эл &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кошо Кытайга качып, 1917-жылы  кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Совет бийлигин чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы  Верный (Алматы) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКСМдин Жети-Суу облустук  уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы Москвада өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда  В. И. Ленин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы  марттан Каракол уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–24-жылдары  партиянын Бишкек уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы  марттан Түркстан АССРинин Борбордук  аткомунун президиумунун мүчөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы Кара Кыргыз автономиялуу облусунун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы  майдан РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы  октябрда Кыргызстанга келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы  марттан  1933-жылы  сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде РСФСР БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКП(б) БКнын Орто  Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы  10-июнда «контрреволюциячыл Алаш-Ордо уюмунун катышуучусу» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы  СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; толук акталган. 1989-жылы  партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы  Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар Сыр-Дарыя облусуна (өзбектердин курамына), түндүк  бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп ж.  б. болгон эмес. Ушундай шартта ал И. ''Арабаев,'' А. ''Сыдыков ''ж. б. &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте Кыргыз тоолуу облусун түзүү идеясы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; чыгышкан. Бирок россиялык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы  бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–33) Кыргызстандын эл чарбасын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы  Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн,  СССР өкмөтүнүн 1928–29-жылдардагы  курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, Кантка кант заводун курдурууну, Чүй өрөөнүндөгү ири ирригациялык маселелерди ж. б. чечкен. Ал кыргыз тилинин маанисин көтөрүүгө, башкаруу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү  элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кыргыз тилин окуп үйрөнүү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; аны акырындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык  адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Абдрахманов  өкмөт башчысы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; отурукташтыруу боюча комитеттин төрагасы катары көчмөн &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу ж. б. оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы  ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы  «Кыргызстан» деген ат &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек шаарынын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой  эле туулган айылына &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Каракол шаарында эстелик тургузулган.&lt;br&gt;      Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1911–1916</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылдары </ins>Сазановка (азыркы Ананьев) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы  Үркүндө эл &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кошо Кытайга качып, 1917-жылы  кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Совет бийлигин чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы  Верный (Алматы) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКСМдин Жети-Суу облустук  уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы Москвада өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда  В. И. Ленин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы  марттан Каракол уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–24-жылдары  партиянын Бишкек уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы  марттан Түркстан АССРинин Борбордук  аткомунун президиумунун мүчөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы Кара Кыргыз автономиялуу облусунун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы  майдан РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы  октябрда Кыргызстанга келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы  марттан  1933-жылы  сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде РСФСР БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКП(б) БКнын Орто  Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы  10-июнда «контрреволюциячыл Алаш-Ордо уюмунун катышуучусу» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы  СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; толук акталган. 1989-жылы  партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы  Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар Сыр-Дарыя облусуна (өзбектердин курамына), түндүк  бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп ж.  б. болгон эмес. Ушундай шартта ал И. ''Арабаев,'' А. ''Сыдыков ''ж. б. &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте Кыргыз тоолуу облусун түзүү идеясы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; чыгышкан. Бирок россиялык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы  бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–33) Кыргызстандын эл чарбасын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы  Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн,  СССР өкмөтүнүн 1928–29-жылдардагы  курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, Кантка кант заводун курдурууну, Чүй өрөөнүндөгү ири ирригациялык маселелерди ж. б. чечкен. Ал кыргыз тилинин маанисин көтөрүүгө, башкаруу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү  элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кыргыз тилин окуп үйрөнүү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; аны акырындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык  адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Абдрахманов  өкмөт башчысы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; отурукташтыруу боюча комитеттин төрагасы катары көчмөн &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу ж. б. оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы  ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы  «Кыргызстан» деген ат &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек шаарынын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой  эле туулган айылына &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Каракол шаарында эстелик тургузулган.&lt;br&gt;      Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ж. Жунушалиев</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ж. Жунушалиев</div></td></tr> </table> imported>Lera http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%96%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BF&diff=47041&oldid=prev imported>Temirkan, 10:08, 6 Март (Жалган куран) 2024 карата 2024-03-06T10:08:01Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:08, 6 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' Жусуп (28. 12. 1901, Россия империясы, Түркстан крайы, Жети-Суу облусу, Пржевальск уезди, Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу, азыркы Ысык-Көл району, Жаркымбаев айылы – 8. 6. 1938, Кыргызстан, Таш-Дөбө, сөөгү 1991-ж. Ата-Бейит көрүстөнүнө коюлган) – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; мамлекеттик  ишмер. Кыргыз АССР ЭКСтин биринчи төрагасы, КРдин Баатыры (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </ins>'''Жусуп<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </ins>(28. 12. 1901, Россия империясы, Түркстан крайы, Жети-Суу облусу, Пржевальск уезди, Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу, азыркы Ысык-Көл району, Жаркымбаев айылы – 8. 6. 1938, Кыргызстан, Таш-Дөбө, сөөгү 1991-ж. Ата-Бейит көрүстөнүнө коюлган) – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; мамлекеттик  ишмер. Кыргыз АССР ЭКСтин биринчи төрагасы, КРдин Баатыры (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–16-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Сазановка (азыркы Ананьев) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы  Үркүндө эл &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кошо Кытайга качып, 1917-жылы  кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Совет бийлигин чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы  Верный (Алматы) шаарында командирлик курста окуган. 1919-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКСМдин Жети-Суу облустук  <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Уюштуруу </del>бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы Москвада өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда  В. И. Ленин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы  марттан Каракол уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–24-жылдары  партиянын Бишкек уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы  марттан Түркстан АССРинин Борбордук  аткомунун президиумунун мүчөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы Кара Кыргыз автономиялуу облусунун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы  майдан РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы  октябрда Кыргызстанга келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы  марттан  1933-жылы  сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде РСФСР БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКП(б) БКнын Орто  Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы  10-июнда «контрреволюциячыл Алаш-Ордо уюмунун катышуучусу» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы  СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; толук акталган. 1989-жылы  партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы  Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар Сыр-Дарыя облусуна (өзбектердин курамына), түндүк  бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп ж. б. болгон эмес. Ушундай шартта ал И. ''Арабаев,'' А. ''Сыдыков ''ж. б. &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте Кыргыз тоолуу облусун түзүү идеясы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; чыгышкан. Бирок россиялык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы  бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–33) Кыргызстандын эл чарбасын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы  Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн,  СССР өкмөтүнүн 1928–29-жылдардагы  курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, Кантка кант заводун курдурууну, Чүй өрөөнүндөгү ири ирригациялык маселелерди ж. б. чечкен. Ал кыргыз тилинин маанисин көтөрүүгө, башкаруу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү  элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кыргыз тилин окуп үйрөнүү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; аны акырындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык  адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Абдрахманов  өкмөт башчысы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; отурукташтыруу боюча комитеттин төрагасы катары көчмөн &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу ж. б. оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы  ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы  «Кыргызстан» деген ат &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек шаарынын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой  эле туулган айылына &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Каракол шаарында эстелик тургузулган.&lt;br&gt;      Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–16-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылдарда </ins>Сазановка (азыркы Ананьев) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы  Үркүндө эл &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кошо Кытайга качып, 1917-жылы  кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Совет бийлигин чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы  Верный (Алматы) шаарында командирлик курста окуган. 1919-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКСМдин Жети-Суу облустук  <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">уюштуруу </ins>бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы Москвада өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда  В. И. Ленин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы  марттан Каракол уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–24-жылдары  партиянын Бишкек уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы  марттан Түркстан АССРинин Борбордук  аткомунун президиумунун мүчөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы Кара Кыргыз автономиялуу облусунун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы  майдан РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы  октябрда Кыргызстанга келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы  марттан  1933-жылы  сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде РСФСР БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКП(б) БКнын Орто  Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы  10-июнда «контрреволюциячыл Алаш-Ордо уюмунун катышуучусу» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы  СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; толук акталган. 1989-жылы  партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы  Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар Сыр-Дарыя облусуна (өзбектердин курамына), түндүк  бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп ж. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  </ins>б. болгон эмес. Ушундай шартта ал И. ''Арабаев,'' А. ''Сыдыков ''ж. б. &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте Кыргыз тоолуу облусун түзүү идеясы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; чыгышкан. Бирок россиялык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы  бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–33) Кыргызстандын эл чарбасын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы  Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн,  СССР өкмөтүнүн 1928–29-жылдардагы  курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, Кантка кант заводун курдурууну, Чүй өрөөнүндөгү ири ирригациялык маселелерди ж. б. чечкен. Ал кыргыз тилинин маанисин көтөрүүгө, башкаруу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү  элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кыргыз тилин окуп үйрөнүү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; аны акырындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык  адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Абдрахманов  өкмөт башчысы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; отурукташтыруу боюча комитеттин төрагасы катары көчмөн &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу ж. б. оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы  ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы  «Кыргызстан» деген ат &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек шаарынын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой  эле туулган айылына &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Каракол шаарында эстелик тургузулган.&lt;br&gt;      Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ж. Жунушалиев</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ж. Жунушалиев</div></td></tr> </table> imported>Temirkan http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%96%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BF&diff=47040&oldid=prev imported>Adina, 10:25, 28 Июль (Теке) 2023 карата 2023-07-28T10:25:52Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:25, 28 Июль (Теке) 2023 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' Жусуп (28. 12. 1901, Россия империясы, Түркстан крайы, Жети-Суу облусу, Пржевальск уезди, Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу, азыркы Ысык-Көл району, Жаркымбаев айылы – 8. 6. 1938, Кыргызстан, Таш-Дөбө, сөөгү 1991-ж. Ата-Бейит көрүстөнүнө коюлган) – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; мамлекеттик  ишмер. Кыргыз АССР ЭКСтин биринчи төрагасы, КРдин Баатыры (2021, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өлгөндөн </del>кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' Жусуп (28. 12. 1901, Россия империясы, Түркстан крайы, Жети-Суу облусу, Пржевальск уезди, Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу, азыркы Ысык-Көл району, Жаркымбаев айылы – 8. 6. 1938, Кыргызстан, Таш-Дөбө, сөөгү 1991-ж. Ата-Бейит көрүстөнүнө коюлган) – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; мамлекеттик  ишмер. Кыргыз АССР ЭКСтин биринчи төрагасы, КРдин Баатыры (2021, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">көз жумгандан </ins>кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–16-ж. Сазановка (азыркы Ананьев) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган.1916-жылы  Үркүндө эл &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кошо Кытайга качып, 1917-жылы  кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Совет бийлигин чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы  Верный (Алматы) шаарында командирлик курста окуган. 1919-ж. РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКСМдин Жети-Суу облустук  Уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы Москвада өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда  В. И. Ленин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы  марттан Каракол уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–24-жылдары  партиянын Бишкек уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы  марттан Түркстан АССРинин Борбордук  аткомунун президиумунун мүчөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы Кара Кыргыз автономиялуу облусунун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы  майдан РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы  октябрда Кыргызстанга келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы  марттан  1933-жылы  сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде РСФСР БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКП(б) БКнын Орто  Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-ж. сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы  10-июнда «контрреволюциячыл Алаш-Ордо уюмунун катышуучусу» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы  СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; толук акталган. 1989-жылы  партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы  Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар Сыр-Дарыя облусуна (өзбектердин курамына), түндүк  бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп ж. б. болгон эмес. Ушундай шартта ал <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">            </del>И. ''Арабаев,'' А. ''Сыдыков ''ж. б. &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте Кыргыз тоолуу облусун түзүү идеясы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; чыгышкан. Бирок россиялык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы  бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–33) Кыргызстандын эл чарбасын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы  Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн,  СССР өкмөтүнүн 1928–29-жылдардагы  курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, Кантка кант заводун курдурууну, Чүй өрөөнүндөгү ири ирригациялык маселелерди ж. б. чечкен. Ал кыргыз тилинин маанисин көтөрүүгө, башкаруу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү  элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кыргыз тилин окуп үйрөнүү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; аны акырындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык  адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Абдрахманов  өкмөт башчысы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; отурукташтыруу боюча комитеттин төрагасы катары көчмөн &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жарым көчмөн калкты жер-жерлерде <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жайгашгырууда </del>албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу ж. б. оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы  ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы  «Кыргызстан» деген ат &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек шаарынын бир көчөсү Абдрахмановдун <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ысмы </del>&lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; аталган. Бишкектеги <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«кыргыз </del>мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой  эле туулган айылына &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Каракол шаарында эстелик тургузулган.&lt;br&gt;      Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–16-ж. Сазановка (азыркы Ананьев) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы  Үркүндө эл &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кошо Кытайга качып, 1917-жылы  кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Совет бийлигин чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы  Верный (Алматы) шаарында командирлик курста окуган. 1919-ж. РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКСМдин Жети-Суу облустук  Уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы Москвада өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда  В. И. Ленин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы  марттан Каракол уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–24-жылдары  партиянын Бишкек уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы  марттан Түркстан АССРинин Борбордук  аткомунун президиумунун мүчөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы Кара Кыргыз автономиялуу облусунун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы  майдан РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы  октябрда Кыргызстанга келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы  марттан  1933-жылы  сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде РСФСР БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКП(б) БКнын Орто  Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-ж. сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы  10-июнда «контрреволюциячыл Алаш-Ордо уюмунун катышуучусу» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы  СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; толук акталган. 1989-жылы  партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы  Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар Сыр-Дарыя облусуна (өзбектердин курамына), түндүк  бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп ж. б. болгон эмес. Ушундай шартта ал И. ''Арабаев,'' А. ''Сыдыков ''ж. б. &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте Кыргыз тоолуу облусун түзүү идеясы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; чыгышкан. Бирок россиялык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы  бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–33) Кыргызстандын эл чарбасын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы  Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн,  СССР өкмөтүнүн 1928–29-жылдардагы  курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, Кантка кант заводун курдурууну, Чүй өрөөнүндөгү ири ирригациялык маселелерди ж. б. чечкен. Ал кыргыз тилинин маанисин көтөрүүгө, башкаруу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү  элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кыргыз тилин окуп үйрөнүү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; аны акырындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык  адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Абдрахманов  өкмөт башчысы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; отурукташтыруу боюча комитеттин төрагасы катары көчмөн &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жарым көчмөн калкты жер-жерлерде <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жайгаштырууда </ins>албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу ж. б. оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы  ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы  «Кыргызстан» деген ат &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек шаарынын бир көчөсү Абдрахмановдун <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ысымы </ins>&lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; аталган. Бишкектеги <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">«Кыргыз </ins>мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой  эле туулган айылына &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Каракол шаарында эстелик тургузулган.&lt;br&gt;      Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ж. Жунушалиев</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ж. Жунушалиев</div></td></tr> </table> imported>Adina http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%96%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BF&diff=47039&oldid=prev imported>Temirkan, 09:09, 24 Июль (Теке) 2023 карата 2023-07-24T09:09:15Z <p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:09, 24 Июль (Теке) 2023 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' Жусуп (28. 12. 1901, Россия империясы, Түркстан крайы, Жети-Суу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">обл.</del>, Пржевальск уезди, Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу, азыркы Ысык-Көл <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">р-ну</del>, Жаркымбаев айылы – 8. 6. 1938, Кыргызстан, Таш-Дөбө, сөөгү 1991-ж. Ата-Бейит көрүстөнүнө коюлган) – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мамл. </del>ишмер. Кыргыз АССР ЭКСтин биринчи төрагасы, КРдин Баатыры (2021, өлгөндөн кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' Жусуп (28. 12. 1901, Россия империясы, Түркстан крайы, Жети-Суу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облусу</ins>, Пржевальск уезди, Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу, азыркы Ысык-Көл <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">району</ins>, Жаркымбаев айылы – 8. 6. 1938, Кыргызстан, Таш-Дөбө, сөөгү 1991-ж. Ата-Бейит көрүстөнүнө коюлган) – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мамлекеттик  </ins>ишмер. Кыргыз АССР ЭКСтин биринчи төрагасы, КРдин Баатыры (2021, өлгөндөн кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–16-ж. Сазановка (азыркы Ананьев) айылындагы үч жылдык орус-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жерг. </del>мектебинде, Каракол <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш-ндагы </del>жогорку башталгыч окуу жайында окуган.1916-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Үркүндө эл &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кошо Кытайга качып, 1917-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>кайтып келген. 1918-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Совет бийлигин чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Верный (Алматы) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш-нда </del>командирлик курста окуган. 1919-ж. РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКСМдин Жети-Суу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">обл. </del>Уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Москвада өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда  В. И. Ленин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-ттеринин </del>жооптуу кызматтарында, 1921-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>марттан Каракол уезддик-шаардык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-тинин </del>жооптуу секретары, 1922–24-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>партиянын Бишкек уезддик-шаардык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-тинин</del>, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>марттан Түркстан АССРинин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Борб. </del>аткомунун президиумунун мүчөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Кара Кыргыз автономиялуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">обл-нун </del>партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>майдан РКП(б) БКнын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">О. </del>Азия бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>октябрда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кырг-нга </del>келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>марттан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </del>1933-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде РСФСР БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКП(б) БКнын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">О. </del>Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-ж. сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча </del>орун басары болуп иштеген. 1937-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>10-июнда «контрреволюциячыл Алаш-Ордо уюмунун катышуучусу» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; камакка алынып, 1938-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>5-ноябрда атылган. 1958-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; толук акталган. 1989-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кырг-ндын </del>түштүгүндөгү кыргыздар Сыр-Дарыя <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">обл-на </del>(өзбектердин курамына), <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түн. </del>бөлүгү Жети-Суу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">обл-на </del>(казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экон. </del>&lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданий мүдөөлөрү эске алынбай, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп ж. б. болгон эмес. Ушундай шартта ал            И. ''Арабаев,'' А. ''Сыдыков ''ж. б. &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте Кыргыз тоолуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">обл-н </del>түзүү идеясы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; чыгышкан. Бирок россиялык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>сыяктуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мамл. </del>ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">обл.</del>, 1926-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–33) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кырг-ндын </del>эл чарбасын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мад-тын өнүктүрүүдө </del>зор салым кошкон. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мис.</del>, 1928-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </del>СССР өкмөтүнүн 1928–29-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, Кантка кант заводун курдурууну, Чүй өрөөнүндөгү ири ирригациялык маселелерди ж. б. чечкен. Ал кыргыз тилинин маанисин көтөрүүгө, башкаруу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; чарбалык органдар аппаратына <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жерг. </del>элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кыргыз тилин окуп үйрөнүү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; аны акырындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">европ. </del>адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>өкмөт башчысы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Отурукташтыруу б-ча к-ттин </del>төрагасы катары көчмөн &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгашгырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу ж. б. оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">респ-нын </del>тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">респ-нын </del>тарыхы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча </del>алгачкы эмгеги 1928-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>«Кыргызстан» деген ат &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-дө </del>чындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">р-нундагы </del>айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш-нын </del>бир көчөсү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-дун </del>ысмы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; аталган. Бишкектеги «кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>эле туулган айылына &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Каракол <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш-нда </del>эстелик тургузулган.&lt;br&gt;      Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–16-ж. Сазановка (азыркы Ананьев) айылындагы үч жылдык орус-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жергиликтүү </ins>мектебинде, Каракол <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаарындагы </ins>жогорку башталгыч окуу жайында окуган.1916-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы  </ins>Үркүндө эл &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кошо Кытайга качып, 1917-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы  </ins>кайтып келген. 1918-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Совет бийлигин чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы  </ins>Верный (Алматы) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаарында </ins>командирлик курста окуган. 1919-ж. РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКСМдин Жети-Суу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облустук  </ins>Уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>Москвада өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда  В. И. Ленин &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">комитеттеринин </ins>жооптуу кызматтарында, 1921-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы  </ins>марттан Каракол уезддик-шаардык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">комитетинин </ins>жооптуу секретары, 1922–24-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылдары  </ins>партиянын Бишкек уезддик-шаардык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">комитетинин</ins>, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы  </ins>марттан Түркстан АССРинин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Борбордук  </ins>аткомунун президиумунун мүчөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>Кара Кыргыз автономиялуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облусунун </ins>партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы  </ins>майдан РКП(б) БКнын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Орто </ins>Азия бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы  </ins>октябрда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстанга </ins>келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы  </ins>марттан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  </ins>1933-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы  </ins>сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде РСФСР БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; РКП(б) БКнын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Орто  </ins>Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-ж. сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>орун басары болуп иштеген. 1937-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы  </ins>10-июнда «контрреволюциячыл Алаш-Ордо уюмунун катышуучусу» деген жалаа &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; камакка алынып, 1938-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>5-ноябрда атылган. 1958-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы  </ins>СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; толук акталган. 1989-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы  </ins>партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы  </ins>Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстандын </ins>түштүгүндөгү кыргыздар Сыр-Дарыя <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облусуна </ins>(өзбектердин курамына), <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түндүк  </ins>бөлүгү Жети-Суу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облусуна </ins>(казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экономикалык </ins>&lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; маданий мүдөөлөрү эске алынбай <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">калган</ins>, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп ж. б. болгон эмес. Ушундай шартта ал            И. ''Арабаев,'' А. ''Сыдыков ''ж. б. &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте Кыргыз тоолуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облусун </ins>түзүү идеясы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; чыгышкан. Бирок россиялык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абдрахманов </ins>сыяктуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мамлекеттик </ins>ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы  </ins>бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облусу</ins>, 1926-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абдрахманов </ins>Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–33) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстандын </ins>эл чарбасын &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">маданиятын өнүктүрүүгө </ins>зор салым кошкон. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мисалы</ins>, 1928-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы  </ins>Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">,  </ins>СССР өкмөтүнүн 1928–29-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылдардагы  </ins>курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, Кантка кант заводун курдурууну, Чүй өрөөнүндөгү ири ирригациялык маселелерди ж. б. чечкен. Ал кыргыз тилинин маанисин көтөрүүгө, башкаруу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; чарбалык органдар аппаратына <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жергиликтүү  </ins>элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кыргыз тилин окуп үйрөнүү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; аны акырындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">европалык  </ins>адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абдрахманов  </ins>өкмөт башчысы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">отурукташтыруу боюча комитеттин </ins>төрагасы катары көчмөн &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгашгырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу ж. б. оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылдагы  </ins>ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абдрахманов </ins>өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">республиканын </ins>тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">республиканын </ins>тарыхы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>алгачкы эмгеги 1928-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы  </ins>«Кыргызстан» деген ат &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жөнүндө </ins>чындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">районундагы </ins>айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаарынын </ins>бир көчөсү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абдрахмановдун </ins>ысмы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; аталган. Бишкектеги «кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ошондой  </ins>эле туулган айылына &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Каракол <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаарында </ins>эстелик тургузулган.&lt;br&gt;      Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ж. Жунушалиев</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ж. Жунушалиев</div></td></tr> </table> imported>Temirkan http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%96%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BF&diff=47038&oldid=prev imported>Kadyrm: /* top */clean up, replaced: м-н → <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> (12), ж-а → <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> (14) 2022-12-05T08:17:07Z <p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span>clean up, replaced: м-н → &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; (12), ж-а → &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; (14)</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:17, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' Жусуп (28. 12. 1901, Россия империясы, Түркстан крайы, Жети-Суу обл., Пржевальск уезди, Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу, азыркы Ысык-Көл р-ну, Жаркымбаев айылы – 8. 6. 1938, Кыргызстан, Таш-Дөбө, сөөгү 1991-ж. Ата-Бейит көрүстөнүнө коюлган) – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий ж-а мамл. ишмер. Кыргыз АССР ЭКСтин биринчи төрагасы, КРдин Баатыры (2021, өлгөндөн кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb | none]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' Жусуп (28. 12. 1901, Россия империясы, Түркстан крайы, Жети-Суу обл., Пржевальск уезди, Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу, азыркы Ысык-Көл р-ну, Жаркымбаев айылы – 8. 6. 1938, Кыргызстан, Таш-Дөбө, сөөгү 1991-ж. Ата-Бейит көрүстөнүнө коюлган) – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>мамл. ишмер. Кыргыз АССР ЭКСтин биринчи төрагасы, КРдин Баатыры (2021, өлгөндөн кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–16-ж. Сазановка (азыркы Ананьев) айылындагы үч жылдык орус-жерг. мектебинде, Каракол ш-ндагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган.1916-ж. Үркүндө эл м-н кошо Кытайга качып, 1917-ж. кайтып келген. 1918-ж. кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон ж-а Совет бийлигин чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-ж. Верный (Алматы) ш-нда командирлик курста окуган. 1919-ж. РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун ж-а РКСМдин Жети-Суу обл. Уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-ж. Москвада өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда  В. И. Ленин м-н сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык к-ттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-ж. марттан Каракол уезддик-шаардык к-тинин жооптуу секретары, 1922–24-ж. партиянын Бишкек уезддик-шаардык к-тинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-ж. марттан Түркстан АССРинин Борб. аткомунун президиумунун мүчөсү ж-а жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-ж. Кара Кыргыз автономиялуу обл-нун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-ж. майдан РКП(б) БКнын О. Азия бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-ж. октябрда Кырг-нга келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-ж. марттан – 1933-ж. сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде РСФСР БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын ж-а РКП(б) БКнын О. Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-ж. сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа м-н ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба б-ча орун басары болуп иштеген. 1937-ж. 10-июнда «контрреволюциячыл Алаш-Ордо уюмунун катышуучусу» деген жалаа м-н камакка алынып, 1938-ж. 5-ноябрда атылган. 1958-ж. СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими м-н толук акталган. 1989-ж. партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-ж. Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кырг-ндын түштүгүндөгү кыргыздар Сыр-Дарыя обл-на (өзбектердин курамына), түн. бөлүгү Жети-Суу обл-на (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экон. ж-а маданий мүдөөлөрү эске алынбай, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп ж. б. болгон эмес. Ушундай шартта ал            И. ''Арабаев,'' А. ''Сыдыков ''ж. б. м-н бирдикте Кыргыз тоолуу обл-н түзүү идеясы м-н чыгышкан. Бирок россиялык ж-а түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан ж-а кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай А. сыяктуу мамл. ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-ж. бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу обл., 1926-ж. Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. А. Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–33) Кырг-ндын эл чарбасын ж-а мад-тын өнүктүрүүдө зор салым кошкон. Мис., 1928-ж. Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн. СССР өкмөтүнүн 1928–29-ж. курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, Кантка кант заводун курдурууну, Чүй өрөөнүндөгү ири ирригациялык маселелерди ж. б. чечкен. Ал кыргыз тилинин маанисин көтөрүүгө, башкаруу ж-а чарбалык органдар аппаратына жерг. элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги м-н кыргыз тилин окуп үйрөнүү ж-а аны акырындык м-н иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европ. адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. А. өкмөт башчысы ж-а Отурукташтыруу б-ча к-ттин төрагасы катары көчмөн ж-а жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгашгырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу ж. б. оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-ж. ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. А. өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары респ-нын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын респ-нын тарыхы б-ча алгачкы эмгеги 1928-ж. «Кыргызстан» деген ат м-н жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш ж-дө чындык м-н акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл р-нундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек ш-нын бир көчөсү А-дун ысмы м-н аталган. Бишкектеги «кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, о. эле туулган айылына ж-а Каракол ш-нда эстелик тургузулган.&lt;br&gt;      Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–16-ж. Сазановка (азыркы Ананьев) айылындагы үч жылдык орус-жерг. мектебинде, Каракол ш-ндагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган.1916-ж. Үркүндө эл <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>кошо Кытайга качып, 1917-ж. кайтып келген. 1918-ж. кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>Совет бийлигин чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-ж. Верный (Алматы) ш-нда командирлик курста окуган. 1919-ж. РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>РКСМдин Жети-Суу обл. Уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-ж. Москвада өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда  В. И. Ленин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык к-ттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-ж. марттан Каракол уезддик-шаардык к-тинин жооптуу секретары, 1922–24-ж. партиянын Бишкек уезддик-шаардык к-тинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-ж. марттан Түркстан АССРинин Борб. аткомунун президиумунун мүчөсү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-ж. Кара Кыргыз автономиялуу обл-нун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-ж. майдан РКП(б) БКнын О. Азия бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-ж. октябрда Кырг-нга келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-ж. марттан – 1933-ж. сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде РСФСР БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>РКП(б) БКнын О. Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-ж. сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба б-ча орун басары болуп иштеген. 1937-ж. 10-июнда «контрреволюциячыл Алаш-Ордо уюмунун катышуучусу» деген жалаа <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>камакка алынып, 1938-ж. 5-ноябрда атылган. 1958-ж. СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>толук акталган. 1989-ж. партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-ж. Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кырг-ндын түштүгүндөгү кыргыздар Сыр-Дарыя обл-на (өзбектердин курамына), түн. бөлүгү Жети-Суу обл-на (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экон. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>маданий мүдөөлөрү эске алынбай, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп ж. б. болгон эмес. Ушундай шартта ал            И. ''Арабаев,'' А. ''Сыдыков ''ж. б. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>бирдикте Кыргыз тоолуу обл-н түзүү идеясы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>чыгышкан. Бирок россиялык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай А. сыяктуу мамл. ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-ж. бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу обл., 1926-ж. Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. А. Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–33) Кырг-ндын эл чарбасын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>мад-тын өнүктүрүүдө зор салым кошкон. Мис., 1928-ж. Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн. СССР өкмөтүнүн 1928–29-ж. курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, Кантка кант заводун курдурууну, Чүй өрөөнүндөгү ири ирригациялык маселелерди ж. б. чечкен. Ал кыргыз тилинин маанисин көтөрүүгө, башкаруу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>чарбалык органдар аппаратына жерг. элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>кыргыз тилин окуп үйрөнүү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>аны акырындык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европ. адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. А. өкмөт башчысы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>Отурукташтыруу б-ча к-ттин төрагасы катары көчмөн <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгашгырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу ж. б. оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-ж. ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. А. өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары респ-нын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын респ-нын тарыхы б-ча алгачкы эмгеги 1928-ж. «Кыргызстан» деген ат <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш ж-дө чындык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл р-нундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек ш-нын бир көчөсү А-дун ысмы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>аталган. Бишкектеги «кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, о. эле туулган айылына <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>Каракол ш-нда эстелик тургузулган.&lt;br&gt;      Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ж. Жунушалиев</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ж. Жунушалиев</div></td></tr> </table> imported>Kadyrm