http://212.24.105.57:9989/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%96%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BFАБДРАХМАНОВ Жусуп - Түзөтүүлөр тарыхы2026-06-06T06:42:59ZУикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.0http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%96%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BF&diff=81066&oldid=prevТурганбаев Элебай, 01:37, 5 Июнь (Кулжа) 2026 карата2026-06-05T01:37:08Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">01:37, 5 Июнь (Кулжа) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' '''Жусуп''' [28 (айрым маалыматтарда 21). 12. 1901, [[Россия империясы]], [[Түркстан генерал-губернаторлугу]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу]] (азыркы [[Ысык-Көл<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]) [[Жети-Суу облусу|</del>облусу]], <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Пржевальск]] уезди (азыркы </del>[[Ысык-Көл району]]), Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу – 08. 06. 1938, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], Таш-Дөбө айылы (сөөгү 1991-жылы [[АТА БЕЙИТ|Ата Бейит]] көрүстөнүнө коюлган)] – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мамлекеттик ишмер. [[КЫРГЫЗ АССР ЭЛ КОМИССАРЛАР СОВЕТИ (ЭКС)|Кыргыз АССР Эл Комиссарлар Совети]]нин (ЭКС) биринчи төрагасы, [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз Республикасынын Баатыры]] (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' '''Жусуп''' [28 (айрым маалыматтарда 21). 12. 1901, [[Россия империясы]], [[Түркстан генерал-губернаторлугу]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облусу</ins>]]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, [[Пржевальск]] уезди </ins>(азыркы [[Ысык-Көл облусу]], [[Ысык-Көл району]]), Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу – 08. 06. 1938, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], Таш-Дөбө айылы (сөөгү 1991-жылы [[АТА БЕЙИТ|Ата Бейит]] көрүстөнүнө коюлган)] – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мамлекеттик ишмер. [[КЫРГЫЗ АССР ЭЛ КОМИССАРЛАР СОВЕТИ (ЭКС)|Кыргыз АССР Эл Комиссарлар Совети]]нин (ЭКС) биринчи төрагасы, [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз Республикасынын Баатыры]] (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы [[АНАНЬЕВ кыштагы|Ананьев]]) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы [[Үркүн]]дө эл <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кошо [[КЫТАЙ|Кытайга]] качып, 1917-жылы кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> [[Совет бийлиги]]н чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы Верный ([[АЛМАТЫ|Алматы]]) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКСМдин Жети-Суу облустук уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы [[Москва]]да өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда В. И. [[Ленин]] <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы марттан [[Каракол]] уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–1924-жылдары партиянын [[Пишпек]] уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы марттан [[Түркстан АССРи]]нин Борбордук аткомунун президиумунун мүчөсү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы [[КАРА КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯЛУУ ОБЛУСУ|Кара Кыргыз автономиялуу облусу]]нун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы майдан РКП(б) БКнын [[Орто Азия]] бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы октябрда [[Кыргызстан]]га келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы марттан 1933-жылы сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде [[РСФСР]] БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы 10-июнда «контрреволюциячыл <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</del>Алаш-Ордо<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </del>уюмунун катышуучусу» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> толук акталган. 1989-жылы партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар [[Сыр-Дарыя]] облусуна (өзбектердин курамына), түндүк бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп жана башкалар болгон эмес. Ушундай шартта ал И. [[АРАБАЕВ Ишеналы|Арабаев]]'','' А. [[Сыдыков]] жана башкалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте [[Кыргыз тоолуу облусу]]н түзүү идеясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгышкан. Бирок россиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан [https://ky.wikipedia.org/wiki/Кыргыз_Советтик_Социалисттик_Республикасы Кыргыз ССРи] болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–1933) Кыргызстандын эл чарбасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн, СССР өкмөтүнүн 1928–1929-жылдардагы курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, [[Кант]]ка кант заводун курдурууну, [[Чүй өрөөнү]]ндөгү ири ирригациялык маселелерди жана башкаларды чечкен. Ал [[кыргыз тили]]нин маанисин көтөрүүгө, башкаруу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилин окуп үйрөнүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Ж. Абдрахманов өкмөт башчысы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> отурукташтыруу боюнча комитеттин төрагасы катары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу жана башка оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы «Кыргызстан» деген ат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), [[БИШКЕК|Бишкек шаары]]нын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой эле туулган айылына <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> [[КАРАКОЛ (Ысык-Көл облусундагы шаар)|Каракол]] шаарында эстелик тургузулган.<br> Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы [[АНАНЬЕВ кыштагы|Ананьев]]) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы [[Үркүн]]дө эл <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кошо [[КЫТАЙ|Кытайга]] качып, 1917-жылы кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> [[Совет бийлиги]]н чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы Верный ([[АЛМАТЫ|Алматы]]) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКСМдин Жети-Суу облустук уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы [[Москва]]да өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда В. И. [[Ленин]] <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы марттан [[Каракол]] уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–1924-жылдары партиянын [[Пишпек]] уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы марттан [[Түркстан АССРи]]нин Борбордук аткомунун президиумунун мүчөсү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы [[КАРА КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯЛУУ ОБЛУСУ|Кара Кыргыз автономиялуу облусу]]нун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы майдан РКП(б) БКнын [[Орто Азия]] бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы октябрда [[Кыргызстан]]га келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы марттан 1933-жылы сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде [[РСФСР]] БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы 10-июнда «контрреволюциячыл Алаш-Ордо уюмунун катышуучусу» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> толук акталган. 1989-жылы партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар [[Сыр-Дарыя]] облусуна (өзбектердин курамына), түндүк бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп жана башкалар болгон эмес. Ушундай шартта ал И. [[АРАБАЕВ Ишеналы|Арабаев]]'','' А. [[Сыдыков]] жана башкалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте [[Кыргыз тоолуу облусу]]н түзүү идеясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгышкан. Бирок россиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан [https://ky.wikipedia.org/wiki/Кыргыз_Советтик_Социалисттик_Республикасы Кыргыз ССРи] болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–1933) Кыргызстандын эл чарбасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн, СССР өкмөтүнүн 1928–1929-жылдардагы курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">КАНТ (Чүй облусундагы шаар)|</ins>Кант]]ка кант заводун курдурууну, [[Чүй өрөөнү]]ндөгү ири ирригациялык маселелерди жана башкаларды чечкен. Ал [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">КЫРГЫЗ ТИЛИ|</ins>кыргыз тили]]нин маанисин көтөрүүгө, башкаруу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилин окуп үйрөнүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Ж. Абдрахманов өкмөт башчысы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> отурукташтыруу боюнча комитеттин төрагасы катары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу жана башка оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы «Кыргызстан» деген ат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), [[БИШКЕК|Бишкек шаары]]нын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой эле туулган айылына <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> [[КАРАКОЛ (Ысык-Көл облусундагы шаар)|Каракол]] шаарында эстелик тургузулган.<br> Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''Ж. Жунушалиев''</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''Ж. Жунушалиев''</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr>
</table>Турганбаев Элебайhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%96%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BF&diff=80689&oldid=prevТурганбаев Элебай, 05:02, 28 Май (Бугу) 2026 карата2026-05-28T05:02:15Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:02, 28 Май (Бугу) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' '''Жусуп''' [28 (айрым маалыматтарда 21). 12. 1901, [[Россия империясы]], [[Түркстан генерал-губернаторлугу]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу]] (азыркы [[Ысык-Көл]]) [[Жети-Суу облусу|облусу]], [[Пржевальск]] уезди (азыркы [[Ысык-Көл району]]), Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу – 08. 06. 1938, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], Таш-Дөбө айылы (сөөгү 1991-жылы [[АТА БЕЙИТ|Ата Бейит]] көрүстөнүнө коюлган)] – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мамлекеттик ишмер. [[КЫРГЫЗ АССР ЭЛ КОМИССАРЛАР СОВЕТИ (ЭКС)|Кыргыз АССР Эл Комиссарлар Совети]]нин (ЭКС) биринчи төрагасы, [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз Республикасынын Баатыры]] (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' '''Жусуп''' [28 (айрым маалыматтарда 21). 12. 1901, [[Россия империясы]], [[Түркстан генерал-губернаторлугу]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу]] (азыркы [[Ысык-Көл]]) [[Жети-Суу облусу|облусу]], [[Пржевальск]] уезди (азыркы [[Ысык-Көл району]]), Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу – 08. 06. 1938, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], Таш-Дөбө айылы (сөөгү 1991-жылы [[АТА БЕЙИТ|Ата Бейит]] көрүстөнүнө коюлган)] – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мамлекеттик ишмер. [[КЫРГЫЗ АССР ЭЛ КОМИССАРЛАР СОВЕТИ (ЭКС)|Кыргыз АССР Эл Комиссарлар Совети]]нин (ЭКС) биринчи төрагасы, [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз Республикасынын Баатыры]] (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы [[АНАНЬЕВ кыштагы|Ананьев]]) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы [[Үркүн]]дө эл <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кошо [[КЫТАЙ|Кытайга]] качып, 1917-жылы кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> [[Совет бийлиги]]н чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы Верный ([[АЛМАТЫ|Алматы]]) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКСМдин Жети-Суу облустук уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы [[Москва]]да өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда В. И. [[Ленин]] <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы марттан [[Каракол]] уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–1924-жылдары партиянын [[Пишпек]] уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы марттан [[Түркстан АССРи]]нин Борбордук аткомунун президиумунун мүчөсү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы [[КАРА КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯЛУУ ОБЛУСУ|Кара Кыргыз автономиялуу облусу]]нун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы майдан РКП(б) БКнын [[Орто Азия]] бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы октябрда [[Кыргызстан]]га келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы марттан 1933-жылы сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде [[РСФСР]] БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы 10-июнда «контрреволюциячыл [[Алаш-Ордо]] уюмунун катышуучусу» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> толук акталган. 1989-жылы партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар [[Сыр-Дарыя]] облусуна (өзбектердин курамына), түндүк бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп жана башкалар болгон эмес. Ушундай шартта ал И. [[АРАБАЕВ Ишеналы|Арабаев]]'','' А. [[Сыдыков]] жана башкалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте [[Кыргыз тоолуу облусу]]н түзүү идеясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгышкан. Бирок россиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан [<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[</del>Кыргыз ССРи<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]</del>] болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–1933) Кыргызстандын эл чарбасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн, СССР өкмөтүнүн 1928–1929-жылдардагы курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, [[Кант]]ка кант заводун курдурууну, [[Чүй өрөөнү]]ндөгү ири ирригациялык маселелерди жана башкаларды чечкен. Ал [[кыргыз тили]]нин маанисин көтөрүүгө, башкаруу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилин окуп үйрөнүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Ж. Абдрахманов өкмөт башчысы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> отурукташтыруу боюнча комитеттин төрагасы катары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу жана башка оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы «Кыргызстан» деген ат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), [[БИШКЕК|Бишкек шаары]]нын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой эле туулган айылына <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> [[КАРАКОЛ (Ысык-Көл облусундагы шаар)|Каракол]] шаарында эстелик тургузулган.<br> Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы [[АНАНЬЕВ кыштагы|Ананьев]]) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы [[Үркүн]]дө эл <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кошо [[КЫТАЙ|Кытайга]] качып, 1917-жылы кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> [[Совет бийлиги]]н чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы Верный ([[АЛМАТЫ|Алматы]]) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКСМдин Жети-Суу облустук уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы [[Москва]]да өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда В. И. [[Ленин]] <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы марттан [[Каракол]] уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–1924-жылдары партиянын [[Пишпек]] уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы марттан [[Түркстан АССРи]]нин Борбордук аткомунун президиумунун мүчөсү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы [[КАРА КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯЛУУ ОБЛУСУ|Кара Кыргыз автономиялуу облусу]]нун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы майдан РКП(б) БКнын [[Орто Азия]] бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы октябрда [[Кыргызстан]]га келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы марттан 1933-жылы сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде [[РСФСР]] БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы 10-июнда «контрреволюциячыл [[Алаш-Ордо]] уюмунун катышуучусу» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> толук акталган. 1989-жылы партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар [[Сыр-Дарыя]] облусуна (өзбектердин курамына), түндүк бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп жана башкалар болгон эмес. Ушундай шартта ал И. [[АРАБАЕВ Ишеналы|Арабаев]]'','' А. [[Сыдыков]] жана башкалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте [[Кыргыз тоолуу облусу]]н түзүү идеясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгышкан. Бирок россиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан [<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">https://ky.wikipedia.org/wiki/Кыргыз_Советтик_Социалисттик_Республикасы </ins>Кыргыз ССРи] болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–1933) Кыргызстандын эл чарбасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн, СССР өкмөтүнүн 1928–1929-жылдардагы курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, [[Кант]]ка кант заводун курдурууну, [[Чүй өрөөнү]]ндөгү ири ирригациялык маселелерди жана башкаларды чечкен. Ал [[кыргыз тили]]нин маанисин көтөрүүгө, башкаруу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилин окуп үйрөнүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Ж. Абдрахманов өкмөт башчысы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> отурукташтыруу боюнча комитеттин төрагасы катары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу жана башка оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы «Кыргызстан» деген ат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), [[БИШКЕК|Бишкек шаары]]нын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой эле туулган айылына <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> [[КАРАКОЛ (Ысык-Көл облусундагы шаар)|Каракол]] шаарында эстелик тургузулган.<br> Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''Ж. Жунушалиев''</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''Ж. Жунушалиев''</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr>
</table>Турганбаев Элебайhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%96%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BF&diff=80684&oldid=prevТурганбаев Элебай, 04:10, 28 Май (Бугу) 2026 карата2026-05-28T04:10:29Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">04:10, 28 Май (Бугу) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' '''Жусуп''' [28 (айрым маалыматтарда 21). 12. 1901, [[Россия империясы]], [[Түркстан генерал-губернаторлугу]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу]] (азыркы [[Ысык-Көл]]) [[Жети-Суу облусу|облусу]], [[Пржевальск]] уезди (азыркы [[Ысык-Көл району]]), Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу – 08. 06. 1938, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], Таш-Дөбө айылы (сөөгү 1991-жылы [[АТА БЕЙИТ|Ата Бейит]] көрүстөнүнө коюлган)] – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мамлекеттик ишмер. [[КЫРГЫЗ АССР ЭЛ КОМИССАРЛАР СОВЕТИ (ЭКС)|Кыргыз АССР Эл Комиссарлар Совети]]нин (ЭКС) биринчи төрагасы, [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз Республикасынын Баатыры]] (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' '''Жусуп''' [28 (айрым маалыматтарда 21). 12. 1901, [[Россия империясы]], [[Түркстан генерал-губернаторлугу]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу]] (азыркы [[Ысык-Көл]]) [[Жети-Суу облусу|облусу]], [[Пржевальск]] уезди (азыркы [[Ысык-Көл району]]), Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу – 08. 06. 1938, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], Таш-Дөбө айылы (сөөгү 1991-жылы [[АТА БЕЙИТ|Ата Бейит]] көрүстөнүнө коюлган)] – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мамлекеттик ишмер. [[КЫРГЫЗ АССР ЭЛ КОМИССАРЛАР СОВЕТИ (ЭКС)|Кыргыз АССР Эл Комиссарлар Совети]]нин (ЭКС) биринчи төрагасы, [[КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|Кыргыз Республикасынын Баатыры]] (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы [[АНАНЬЕВ кыштагы|Ананьев]]) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы [[Үркүн]]дө эл <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кошо [[КЫТАЙ|Кытайга]] качып, 1917-жылы кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> [[Совет бийлиги]]н чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы Верный ([[АЛМАТЫ|Алматы]]) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКСМдин Жети-Суу облустук уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы [[Москва]]да өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда В. И. [[Ленин]] <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы марттан [[Каракол]] уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–1924-жылдары партиянын [[Пишпек]] уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы марттан [[Түркстан АССРи]]нин Борбордук аткомунун президиумунун мүчөсү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы [[КАРА КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯЛУУ ОБЛУСУ|Кара Кыргыз автономиялуу облусу]]нун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы майдан РКП(б) БКнын [[Орто Азия]] бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы октябрда [[Кыргызстан]]га келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы марттан 1933-жылы сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде [[РСФСР]] БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы 10-июнда «контрреволюциячыл [[Алаш-Ордо]] уюмунун катышуучусу» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> толук акталган. 1989-жылы партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар [[Сыр-Дарыя]] облусуна (өзбектердин курамына), түндүк бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп жана башкалар болгон эмес. Ушундай шартта ал И. [[АРАБАЕВ Ишеналы|Арабаев]]'','' А. [[Сыдыков]] жана башкалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте [[Кыргыз тоолуу облусу]]н түзүү идеясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгышкан. Бирок россиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан [[Кыргыз ССРи]] болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–1933) Кыргызстандын эл чарбасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн, СССР өкмөтүнүн 1928–1929-жылдардагы курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, [[Кант]]ка кант заводун курдурууну, [[Чүй өрөөнү]]ндөгү ири ирригациялык маселелерди жана башкаларды чечкен. Ал [[кыргыз тили]]нин маанисин көтөрүүгө, башкаруу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилин окуп үйрөнүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Ж. Абдрахманов өкмөт башчысы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> отурукташтыруу боюнча комитеттин төрагасы катары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу жана башка оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы «Кыргызстан» деген ат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), [[БИШКЕК|Бишкек шаары]]нын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой эле туулган айылына <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Каракол шаарында эстелик тургузулган.<br> Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы [[АНАНЬЕВ кыштагы|Ананьев]]) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы [[Үркүн]]дө эл <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кошо [[КЫТАЙ|Кытайга]] качып, 1917-жылы кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> [[Совет бийлиги]]н чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы Верный ([[АЛМАТЫ|Алматы]]) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКСМдин Жети-Суу облустук уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы [[Москва]]да өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда В. И. [[Ленин]] <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы марттан [[Каракол]] уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–1924-жылдары партиянын [[Пишпек]] уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы марттан [[Түркстан АССРи]]нин Борбордук аткомунун президиумунун мүчөсү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы [[КАРА КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯЛУУ ОБЛУСУ|Кара Кыргыз автономиялуу облусу]]нун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы майдан РКП(б) БКнын [[Орто Азия]] бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы октябрда [[Кыргызстан]]га келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы марттан 1933-жылы сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде [[РСФСР]] БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы 10-июнда «контрреволюциячыл [[Алаш-Ордо]] уюмунун катышуучусу» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> толук акталган. 1989-жылы партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар [[Сыр-Дарыя]] облусуна (өзбектердин курамына), түндүк бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп жана башкалар болгон эмес. Ушундай шартта ал И. [[АРАБАЕВ Ишеналы|Арабаев]]'','' А. [[Сыдыков]] жана башкалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте [[Кыргыз тоолуу облусу]]н түзүү идеясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгышкан. Бирок россиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан [[Кыргыз ССРи]] болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–1933) Кыргызстандын эл чарбасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн, СССР өкмөтүнүн 1928–1929-жылдардагы курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, [[Кант]]ка кант заводун курдурууну, [[Чүй өрөөнү]]ндөгү ири ирригациялык маселелерди жана башкаларды чечкен. Ал [[кыргыз тили]]нин маанисин көтөрүүгө, башкаруу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилин окуп үйрөнүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Ж. Абдрахманов өкмөт башчысы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> отурукташтыруу боюнча комитеттин төрагасы катары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу жана башка оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы «Кыргызстан» деген ат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), [[БИШКЕК|Бишкек шаары]]нын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой эле туулган айылына <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[КАРАКОЛ (Ысык-Көл облусундагы шаар)|</ins>Каракол<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>шаарында эстелик тургузулган.<br> Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''Ж. Жунушалиев''</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''Ж. Жунушалиев''</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr>
</table>Турганбаев Элебайhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%96%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BF&diff=80683&oldid=prevТурганбаев Элебай, 04:08, 28 Май (Бугу) 2026 карата2026-05-28T04:08:51Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">04:08, 28 Май (Бугу) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' '''Жусуп''' [28 (айрым маалыматтарда 21). 12. 1901, [[Россия империясы]], [[Түркстан генерал-губернаторлугу]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу]] (азыркы [[Ысык-Көл]]) [[Жети-Суу облусу|облусу]], [[Пржевальск]] уезди (азыркы [[Ысык-Көл району]]), Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу – 08. 06. 1938, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], Таш-Дөбө айылы (сөөгү 1991-жылы [[Ата<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-</del>Бейит]] көрүстөнүнө коюлган)] – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мамлекеттик ишмер. [[Кыргыз АССР<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] [[</del>Эл Комиссарлар Совети]]нин (ЭКС) биринчи төрагасы, [[Кыргыз Республикасынын Баатыры]] (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' '''Жусуп''' [28 (айрым маалыматтарда 21). 12. 1901, [[Россия империясы]], [[Түркстан генерал-губернаторлугу]], [[ЖЕТИ-СУУ ОБЛУСУ|Жети-Суу]] (азыркы [[Ысык-Көл]]) [[Жети-Суу облусу|облусу]], [[Пржевальск]] уезди (азыркы [[Ысык-Көл району]]), Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу – 08. 06. 1938, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], Таш-Дөбө айылы (сөөгү 1991-жылы [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">АТА БЕЙИТ|</ins>Ата Бейит]] көрүстөнүнө коюлган)] – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мамлекеттик ишмер. [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">КЫРГЫЗ АССР ЭЛ КОМИССАРЛАР СОВЕТИ (ЭКС)|</ins>Кыргыз АССР Эл Комиссарлар Совети]]нин (ЭКС) биринчи төрагасы, [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">КЫРГЫЗ РЕСПУБЛИКАСЫ (КР)|</ins>Кыргыз Республикасынын Баатыры]] (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы [[Ананьев]]) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы [[Үркүн]]дө эл <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кошо [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кытай</del>]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">га </del>качып, 1917-жылы кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> [[Совет бийлиги]]н чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы Верный ([[Алматы]]) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКСМдин Жети-Суу облустук уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы [[Москва]]да өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда В. И. [[Ленин]] <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы марттан [[Каракол]] уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–1924-жылдары партиянын [[Пишпек]] уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы марттан [[Түркстан АССРи]]нин Борбордук аткомунун президиумунун мүчөсү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К</del>|Кара <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргыз]] [[Ара </del>Кыргыз <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">автономиялуу облусу|</del>автономиялуу облусу]]нун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы майдан РКП(б) БКнын [[Орто Азия]] бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы октябрда [[Кыргызстан]]га келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы марттан 1933-жылы сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде [[РСФСР]] БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы 10-июнда «контрреволюциячыл [[Алаш-Ордо]] уюмунун катышуучусу» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> толук акталган. 1989-жылы партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар [[Сыр-Дарыя]] облусуна (өзбектердин курамына), түндүк бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп жана башкалар болгон эмес. Ушундай шартта ал И. [[Арабаев]]'','' А. [[Сыдыков]] жана башкалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте [[Кыргыз тоолуу облусу]]н түзүү идеясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгышкан. Бирок россиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–1933) Кыргызстандын эл чарбасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн, СССР өкмөтүнүн 1928–1929-жылдардагы курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, [[Кант]]ка кант заводун курдурууну, [[Чүй өрөөнү]]ндөгү ири ирригациялык маселелерди жана башкаларды чечкен. Ал [[кыргыз тили]]нин маанисин көтөрүүгө, башкаруу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилин окуп үйрөнүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Ж. Абдрахманов өкмөт башчысы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> отурукташтыруу боюнча комитеттин төрагасы катары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу жана башка оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы «Кыргызстан» деген ат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаарынын </del>бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой эле туулган айылына <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Каракол шаарында эстелик тургузулган.<br> Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">АНАНЬЕВ кыштагы|</ins>Ананьев]]) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы [[Үркүн]]дө эл <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кошо [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">КЫТАЙ|Кытайга</ins>]] качып, 1917-жылы кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> [[Совет бийлиги]]н чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы Верный ([[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">АЛМАТЫ|</ins>Алматы]]) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКСМдин Жети-Суу облустук уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы [[Москва]]да өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда В. И. [[Ленин]] <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы марттан [[Каракол]] уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–1924-жылдары партиянын [[Пишпек]] уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы марттан [[Түркстан АССРи]]нин Борбордук аткомунун президиумунун мүчөсү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">КАРА КЫРГЫЗ АВТОНОМИЯЛУУ ОБЛУСУ</ins>|Кара Кыргыз автономиялуу облусу]]нун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы майдан РКП(б) БКнын [[Орто Азия]] бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы октябрда [[Кыргызстан]]га келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы марттан 1933-жылы сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде [[РСФСР]] БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы 10-июнда «контрреволюциячыл [[Алаш-Ордо]] уюмунун катышуучусу» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> толук акталган. 1989-жылы партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар [[Сыр-Дарыя]] облусуна (өзбектердин курамына), түндүк бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп жана башкалар болгон эмес. Ушундай шартта ал И. [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">АРАБАЕВ Ишеналы|</ins>Арабаев]]'','' А. [[Сыдыков]] жана башкалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте [[Кыргыз тоолуу облусу]]н түзүү идеясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгышкан. Бирок россиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Кыргыз ССРи<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–1933) Кыргызстандын эл чарбасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн, СССР өкмөтүнүн 1928–1929-жылдардагы курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, [[Кант]]ка кант заводун курдурууну, [[Чүй өрөөнү]]ндөгү ири ирригациялык маселелерди жана башкаларды чечкен. Ал [[кыргыз тили]]нин маанисин көтөрүүгө, башкаруу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилин окуп үйрөнүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Ж. Абдрахманов өкмөт башчысы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> отурукташтыруу боюнча комитеттин төрагасы катары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу жана башка оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы «Кыргызстан» деген ат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[БИШКЕК|</ins>Бишкек <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаары]]нын </ins>бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой эле туулган айылына <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Каракол шаарында эстелик тургузулган.<br> Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''Ж. Жунушалиев''</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''Ж. Жунушалиев''</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr>
</table>Турганбаев Элебайhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%96%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BF&diff=80682&oldid=prevТурганбаев Элебай, 03:57, 28 Май (Бугу) 2026 карата2026-05-28T03:57:22Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">03:57, 28 Май (Бугу) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' '''Жусуп''' [28 (айрым маалыматтарда 21). 12. 1901, [[Россия империясы]], [[Түркстан генерал-губернаторлугу]], [[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Жети</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Суу облусу</del>|Жети-Суу]] (азыркы [[Ысык-Көл]]) [[Жети-Суу облусу|облусу]], [[Пржевальск]] уезди (азыркы [[Ысык-Көл району]]), Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу – 08. 06. 1938, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], Таш-Дөбө айылы (сөөгү 1991-жылы [[Ата-Бейит]] көрүстөнүнө коюлган)] – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мамлекеттик ишмер. [[Кыргыз АССР]] [[Эл Комиссарлар Совети]]нин (ЭКС) биринчи төрагасы, [[Кыргыз Республикасынын Баатыры]] (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' '''Жусуп''' [28 (айрым маалыматтарда 21). 12. 1901, [[Россия империясы]], [[Түркстан генерал-губернаторлугу]], [[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ЖЕТИ</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">СУУ ОБЛУСУ</ins>|Жети-Суу]] (азыркы [[Ысык-Көл]]) [[Жети-Суу облусу|облусу]], [[Пржевальск]] уезди (азыркы [[Ысык-Көл району]]), Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу – 08. 06. 1938, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], Таш-Дөбө айылы (сөөгү 1991-жылы [[Ата-Бейит]] көрүстөнүнө коюлган)] – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мамлекеттик ишмер. [[Кыргыз АССР]] [[Эл Комиссарлар Совети]]нин (ЭКС) биринчи төрагасы, [[Кыргыз Республикасынын Баатыры]] (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы [[Ананьев]]) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы [[Үркүн]]дө эл <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кошо [[Кытай]]га качып, 1917-жылы кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> [[Совет бийлиги]]н чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы Верный ([[Алматы]]) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКСМдин Жети-Суу облустук уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы [[Москва]]да өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда В. И. [[Ленин]] <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы марттан [[Каракол]] уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–1924-жылдары партиянын [[Пишпек]] уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы марттан [[Түркстан АССРи]]нин Борбордук аткомунун президиумунун мүчөсү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы [[К|Кара Кыргыз]] [[Ара Кыргыз автономиялуу облусу|автономиялуу облусу]]нун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы майдан РКП(б) БКнын [[Орто Азия]] бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы октябрда [[Кыргызстан]]га келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы марттан 1933-жылы сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде [[РСФСР]] БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы 10-июнда «контрреволюциячыл [[Алаш-Ордо]] уюмунун катышуучусу» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> толук акталган. 1989-жылы партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар [[Сыр-Дарыя]] облусуна (өзбектердин курамына), түндүк бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп жана башкалар болгон эмес. Ушундай шартта ал И. [[Арабаев]]'','' А. [[Сыдыков]] жана башкалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте [[Кыргыз тоолуу облусу]]н түзүү идеясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгышкан. Бирок россиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–1933) Кыргызстандын эл чарбасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн, СССР өкмөтүнүн 1928–1929-жылдардагы курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, [[Кант]]ка кант заводун курдурууну, [[Чүй өрөөнү]]ндөгү ири ирригациялык маселелерди жана башкаларды чечкен. Ал [[кыргыз тили]]нин маанисин көтөрүүгө, башкаруу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилин окуп үйрөнүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Ж. Абдрахманов өкмөт башчысы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> отурукташтыруу боюнча комитеттин төрагасы катары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу жана башка оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы «Кыргызстан» деген ат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек шаарынын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой эле туулган айылына <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Каракол шаарында эстелик тургузулган.<br> Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы [[Ананьев]]) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы [[Үркүн]]дө эл <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кошо [[Кытай]]га качып, 1917-жылы кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> [[Совет бийлиги]]н чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы Верный ([[Алматы]]) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКСМдин Жети-Суу облустук уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы [[Москва]]да өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда В. И. [[Ленин]] <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы марттан [[Каракол]] уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–1924-жылдары партиянын [[Пишпек]] уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы марттан [[Түркстан АССРи]]нин Борбордук аткомунун президиумунун мүчөсү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы [[К|Кара Кыргыз]] [[Ара Кыргыз автономиялуу облусу|автономиялуу облусу]]нун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы майдан РКП(б) БКнын [[Орто Азия]] бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы октябрда [[Кыргызстан]]га келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы марттан 1933-жылы сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде [[РСФСР]] БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы 10-июнда «контрреволюциячыл [[Алаш-Ордо]] уюмунун катышуучусу» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> толук акталган. 1989-жылы партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар [[Сыр-Дарыя]] облусуна (өзбектердин курамына), түндүк бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп жана башкалар болгон эмес. Ушундай шартта ал И. [[Арабаев]]'','' А. [[Сыдыков]] жана башкалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте [[Кыргыз тоолуу облусу]]н түзүү идеясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгышкан. Бирок россиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–1933) Кыргызстандын эл чарбасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн, СССР өкмөтүнүн 1928–1929-жылдардагы курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, [[Кант]]ка кант заводун курдурууну, [[Чүй өрөөнү]]ндөгү ири ирригациялык маселелерди жана башкаларды чечкен. Ал [[кыргыз тили]]нин маанисин көтөрүүгө, башкаруу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилин окуп үйрөнүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Ж. Абдрахманов өкмөт башчысы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> отурукташтыруу боюнча комитеттин төрагасы катары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу жана башка оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы «Кыргызстан» деген ат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек шаарынын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой эле туулган айылына <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Каракол шаарында эстелик тургузулган.<br> Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''Ж. Жунушалиев''</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''Ж. Жунушалиев''</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr>
</table>Турганбаев Элебайhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%96%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BF&diff=77789&oldid=prevGulira, 05:13, 12 Март (Жалган куран) 2026 карата2026-03-12T05:13:06Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:13, 12 Март (Жалган куран) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' '''Жусуп''' [28 (айрым маалыматтарда 21). 12. 1901, [[Россия империясы]], [[Түркстан генерал-губернаторлугу]], [[Жети-Суу облусу|Жети-Суу]] (азыркы [[Ысык-Көл]]) [[Жети-Суу облусу|облусу]], [[Пржевальск]] уезди (азыркы [[Ысык-Көл району]]), Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу – 08. 06. 1938, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], Таш-Дөбө айылы (сөөгү 1991-жылы [[Ата-Бейит]] көрүстөнүнө коюлган)] – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мамлекеттик ишмер. [[Кыргыз АССР]] [[Эл Комиссарлар Совети]]нин (ЭКС) биринчи төрагасы, [[Кыргыз Республикасынын Баатыры]] (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' '''Жусуп''' [28 (айрым маалыматтарда 21). 12. 1901, [[Россия империясы]], [[Түркстан генерал-губернаторлугу]], [[Жети-Суу облусу|Жети-Суу]] (азыркы [[Ысык-Көл]]) [[Жети-Суу облусу|облусу]], [[Пржевальск]] уезди (азыркы [[Ысык-Көл району]]), Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу – 08. 06. 1938, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], Таш-Дөбө айылы (сөөгү 1991-жылы [[Ата-Бейит]] көрүстөнүнө коюлган)] – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мамлекеттик ишмер. [[Кыргыз АССР]] [[Эл Комиссарлар Совети]]нин (ЭКС) биринчи төрагасы, [[Кыргыз Республикасынын Баатыры]] (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы [[Ананьев]]) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы [[Үркүн]]дө эл <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кошо [[Кытай]]га качып, 1917-жылы кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> [[Совет бийлиги]]н чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы Верный ([[Алматы]]) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКСМдин Жети-Суу облустук уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы [[Москва]]да өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда В. И. [[Ленин]] <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы марттан [[Каракол]] уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–1924-жылдары партиянын [[Пишпек]] уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы марттан [[Түркстан АССРи]]нин Борбордук аткомунун президиумунун мүчөсү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы [[К|Кара Кыргыз]] [[Ара Кыргыз автономиялуу облусу|автономиялуу облусу]]нун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы майдан РКП(б) БКнын [[Орто Азия]] бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы октябрда [[Кыргызстан]]га келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы марттан 1933-жылы сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде [[РСФСР]] БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы 10-июнда «контрреволюциячыл [[Алаш-Ордо]] уюмунун катышуучусу» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> толук акталган. 1989-жылы партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар [[Сыр-Дарыя]] облусуна (өзбектердин курамына), түндүк бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп жана башкалар болгон эмес. Ушундай шартта ал И. [[Арабаев]]'','' А. [[Сыдыков]] жана башкалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте [[Кыргыз тоолуу облусу]]н түзүү идеясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгышкан. Бирок россиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–1933) Кыргызстандын эл чарбасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн, СССР өкмөтүнүн <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1928–29</del>-жылдардагы курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, [[Кант]]ка кант заводун курдурууну, [[Чүй өрөөнү]]ндөгү ири ирригациялык маселелерди жана башкаларды чечкен. Ал [[кыргыз тили]]нин маанисин көтөрүүгө, башкаруу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилин окуп үйрөнүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Ж. Абдрахманов өкмөт башчысы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> отурукташтыруу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюча </del>комитеттин төрагасы катары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу жана башка оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы «Кыргызстан» деген ат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек шаарынын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой эле туулган айылына <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Каракол шаарында эстелик тургузулган.<br> Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы [[Ананьев]]) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы [[Үркүн]]дө эл <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кошо [[Кытай]]га качып, 1917-жылы кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> [[Совет бийлиги]]н чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы Верный ([[Алматы]]) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКСМдин Жети-Суу облустук уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы [[Москва]]да өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда В. И. [[Ленин]] <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы марттан [[Каракол]] уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–1924-жылдары партиянын [[Пишпек]] уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы марттан [[Түркстан АССРи]]нин Борбордук аткомунун президиумунун мүчөсү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы [[К|Кара Кыргыз]] [[Ара Кыргыз автономиялуу облусу|автономиялуу облусу]]нун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы майдан РКП(б) БКнын [[Орто Азия]] бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы октябрда [[Кыргызстан]]га келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы марттан 1933-жылы сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде [[РСФСР]] БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы 10-июнда «контрреволюциячыл [[Алаш-Ордо]] уюмунун катышуучусу» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> толук акталган. 1989-жылы партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар [[Сыр-Дарыя]] облусуна (өзбектердин курамына), түндүк бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп жана башкалар болгон эмес. Ушундай шартта ал И. [[Арабаев]]'','' А. [[Сыдыков]] жана башкалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте [[Кыргыз тоолуу облусу]]н түзүү идеясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгышкан. Бирок россиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–1933) Кыргызстандын эл чарбасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн, СССР өкмөтүнүн <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1928–1929</ins>-жылдардагы курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, [[Кант]]ка кант заводун курдурууну, [[Чүй өрөөнү]]ндөгү ири ирригациялык маселелерди жана башкаларды чечкен. Ал [[кыргыз тили]]нин маанисин көтөрүүгө, башкаруу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилин окуп үйрөнүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Ж. Абдрахманов өкмөт башчысы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> отурукташтыруу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>комитеттин төрагасы катары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу жана башка оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы «Кыргызстан» деген ат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек шаарынын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой эле туулган айылына <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Каракол шаарында эстелик тургузулган.<br> Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''Ж. Жунушалиев''</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''Ж. Жунушалиев''</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr>
</table>Gulirahttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%96%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BF&diff=44648&oldid=previmported>Турганбаев Элебай, 07:39, 17 Февраль (Бирдин айы) 2026 карата2026-02-17T07:39:45Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:39, 17 Февраль (Бирдин айы) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' '''Жусуп''' (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">28</del>. 12. 1901, Россия империясы, Түркстан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">крайы</del>, Жети-Суу облусу, Пржевальск уезди, Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, азыркы Ысык-Көл району, Жаркымбаев айылы </del>– <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">8</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6</del>. 1938, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстан</del>, Таш-Дөбө<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, </del>сөөгү 1991-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Ата-Бейит көрүстөнүнө коюлган) – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мамлекеттик ишмер. Кыргыз АССР <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ЭКСтин </del>биринчи төрагасы, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">КРдин </del>Баатыры (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' '''Жусуп''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[28 </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">айрым маалыматтарда 21)</ins>. 12. 1901, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Россия империясы<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Түркстан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">генерал-губернаторлугу]]</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Жети-Суу облусу<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|Жети-Суу]] (азыркы [[Ысык-Көл]]) [[Жети-Суу облусу|облусу]]</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Пржевальск<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>уезди <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(азыркы [[Ысык-Көл району]])</ins>, Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу – <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">08</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">06</ins>. 1938, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[СССР]], [[Кыргыз ССРи]]</ins>, Таш-Дөбө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">айылы (</ins>сөөгү 1991-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы [[</ins>Ата-Бейит<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>көрүстөнүнө коюлган)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">] </ins>– Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мамлекеттик ишмер. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Кыргыз АССР<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] [[Эл Комиссарлар Совети]]нин (ЭКС) </ins>биринчи төрагасы, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Кыргыз Республикасынын </ins>Баатыры<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы Ананьев) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Үркүндө </del>эл <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кошо <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кытайга </del>качып, 1917-жылы кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Совет <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бийлигин </del>чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы Верный (Алматы) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКСМдин Жети-Суу облустук уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Москвада </del>өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда В. И. Ленин <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы марттан Каракол уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1922–24</del>-жылдары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>партиянын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бишкек </del>уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы марттан Түркстан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">АССРинин </del>Борбордук аткомунун президиумунун мүчөсү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы Кара Кыргыз автономиялуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облусунун </del>партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы майдан РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы октябрда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстанга </del>келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы марттан 1933-жылы сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде РСФСР БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы 10-июнда «контрреволюциячыл Алаш-Ордо уюмунун катышуучусу» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> толук акталган. 1989-жылы партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар Сыр-Дарыя облусуна (өзбектердин курамына), түндүк бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп жана башкалар болгон эмес. Ушундай шартта ал И. ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Арабаев</del>,'' А. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>Сыдыков <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>жана башкалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте Кыргыз тоолуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облусун </del>түзүү идеясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгышкан. Бирок россиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1927–33</del>) Кыргызстандын эл чарбасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн, СССР өкмөтүнүн 1928–29-жылдардагы курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кантка </del>кант заводун курдурууну, Чүй <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өрөөнүндөгү </del>ири ирригациялык маселелерди жана башкаларды чечкен. Ал кыргыз <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тилинин </del>маанисин көтөрүүгө, башкаруу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилин окуп үйрөнүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Абдрахманов өкмөт башчысы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> отурукташтыруу боюча комитеттин төрагасы катары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу жана башка оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы «Кыргызстан» деген ат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек шаарынын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой эле туулган айылына <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Каракол шаарында эстелик тургузулган.<br> Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Ананьев<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Үркүн]]дө </ins>эл <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кошо <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Кытай]]га </ins>качып, 1917-жылы кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Совет <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бийлиги]]н </ins>чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы Верный (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Алматы<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКСМдин Жети-Суу облустук уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Москва]]да </ins>өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда В. И. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Ленин<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins><span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы марттан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Каракол<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1922–1924</ins>-жылдары партиянын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Пишпек]] </ins>уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы марттан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Түркстан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">АССРи]]нин </ins>Борбордук аткомунун президиумунун мүчөсү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[К|</ins>Кара <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргыз]] [[Ара </ins>Кыргыз автономиялуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облусу|автономиялуу облусу]]нун </ins>партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы майдан РКП(б) БКнын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Орто Азия<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы октябрда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Кыргызстан]]га </ins>келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы марттан 1933-жылы сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>РСФСР<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы 10-июнда «контрреволюциячыл <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Алаш-Ордо<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>уюмунун катышуучусу» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> толук акталган. 1989-жылы партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Сыр-Дарыя<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>облусуна (өзбектердин курамына), түндүк бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп жана башкалар болгон эмес. Ушундай шартта ал И. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Арабаев]]</ins>'','' А. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Сыдыков<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>жана башкалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Кыргыз тоолуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облусу]]н </ins>түзүү идеясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгышкан. Бирок россиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1927–1933</ins>) Кыргызстандын эл чарбасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн, СССР өкмөтүнүн 1928–29-жылдардагы курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Кант]]ка </ins>кант заводун курдурууну, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Чүй <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өрөөнү]]ндөгү </ins>ири ирригациялык маселелерди жана башкаларды чечкен. Ал <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>кыргыз <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тили]]нин </ins>маанисин көтөрүүгө, башкаруу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилин окуп үйрөнүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. Ж</ins>. Абдрахманов өкмөт башчысы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> отурукташтыруу боюча комитеттин төрагасы катары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу жана башка оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы «Кыргызстан» деген ат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек шаарынын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой эле туулган айылына <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Каракол шаарында эстелик тургузулган.<br> Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''Ж. Жунушалиев''</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''Ж. Жунушалиев''</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr>
</table>imported>Турганбаев Элебайhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%96%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BF&diff=47045&oldid=previmported>Gulira, 10:47, 10 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата2025-12-10T10:47:53Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:47, 10 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">2 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">2 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы Ананьев) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы Үркүндө эл <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кошо Кытайга качып, 1917-жылы кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Совет бийлигин чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы Верный (Алматы) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКСМдин Жети-Суу облустук уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы Москвада өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда В. И. Ленин <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы марттан Каракол уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–24-жылдары партиянын Бишкек уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы марттан Түркстан АССРинин Борбордук аткомунун президиумунун мүчөсү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы Кара Кыргыз автономиялуу облусунун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы майдан РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы октябрда Кыргызстанга келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы марттан 1933-жылы сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде РСФСР БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы 10-июнда «контрреволюциячыл Алаш-Ордо уюмунун катышуучусу» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> толук акталган. 1989-жылы партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар Сыр-Дарыя облусуна (өзбектердин курамына), түндүк бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп жана башкалар болгон эмес. Ушундай шартта ал И. ''Арабаев,'' А. ''Сыдыков ''жана башкалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте Кыргыз тоолуу облусун түзүү идеясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгышкан. Бирок россиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–33) Кыргызстандын эл чарбасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн, СССР өкмөтүнүн 1928–29-жылдардагы курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, Кантка кант заводун курдурууну, Чүй өрөөнүндөгү ири ирригациялык маселелерди жана башкаларды чечкен. Ал кыргыз тилинин маанисин көтөрүүгө, башкаруу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилин окуп үйрөнүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Абдрахманов өкмөт башчысы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> отурукташтыруу боюча комитеттин төрагасы катары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу жана башка оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы «Кыргызстан» деген ат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек шаарынын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой эле туулган айылына <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Каракол шаарында эстелик тургузулган.<br> Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы Ананьев) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы Үркүндө эл <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кошо Кытайга качып, 1917-жылы кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Совет бийлигин чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы Верный (Алматы) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКСМдин Жети-Суу облустук уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы Москвада өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда В. И. Ленин <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы марттан Каракол уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–24-жылдары партиянын Бишкек уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы марттан Түркстан АССРинин Борбордук аткомунун президиумунун мүчөсү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы Кара Кыргыз автономиялуу облусунун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы майдан РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы октябрда Кыргызстанга келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы марттан 1933-жылы сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде РСФСР БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы 10-июнда «контрреволюциячыл Алаш-Ордо уюмунун катышуучусу» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> толук акталган. 1989-жылы партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар Сыр-Дарыя облусуна (өзбектердин курамына), түндүк бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп жана башкалар болгон эмес. Ушундай шартта ал И. ''Арабаев,'' А. ''Сыдыков ''жана башкалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте Кыргыз тоолуу облусун түзүү идеясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгышкан. Бирок россиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–33) Кыргызстандын эл чарбасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн, СССР өкмөтүнүн 1928–29-жылдардагы курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, Кантка кант заводун курдурууну, Чүй өрөөнүндөгү ири ирригациялык маселелерди жана башкаларды чечкен. Ал кыргыз тилинин маанисин көтөрүүгө, башкаруу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилин окуп үйрөнүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Абдрахманов өкмөт башчысы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> отурукташтыруу боюча комитеттин төрагасы катары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу жана башка оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы «Кыргызстан» деген ат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек шаарынын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой эле туулган айылына <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Каракол шаарында эстелик тургузулган.<br> Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ж. Жунушалиев</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</ins>Ж. Жунушалиев<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr>
</table>imported>Gulirahttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%96%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BF&diff=47044&oldid=previmported>Gulira, 04:14, 10 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата2025-12-10T04:14:14Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">04:14, 10 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' '''Жусуп''' (28. 12. 1901, Россия империясы, Түркстан крайы, Жети-Суу облусу, Пржевальск уезди, Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу, азыркы Ысык-Көл району, Жаркымбаев айылы – 8. 6. 1938, Кыргызстан, Таш-Дөбө, сөөгү 1991-ж. Ата-Бейит көрүстөнүнө коюлган) – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мамлекеттик ишмер. Кыргыз АССР ЭКСтин биринчи төрагасы, КРдин Баатыры (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АБДРАХМАНОВ''' '''Жусуп''' (28. 12. 1901, Россия империясы, Түркстан крайы, Жети-Суу облусу, Пржевальск уезди, Күнгөй-Ак-Суу болуштугу, Чиркей кыштоосу, азыркы Ысык-Көл району, Жаркымбаев айылы – 8. 6. 1938, Кыргызстан, Таш-Дөбө, сөөгү 1991-ж. Ата-Бейит көрүстөнүнө коюлган) – Кыргыз совет мамлекеттүүлүгүн алгачкы түптөөчүлөрдүн бири, саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мамлекеттик ишмер. Кыргыз АССР ЭКСтин биринчи төрагасы, КРдин Баатыры (2021, көз жумгандан кийин).[[File:АБДРАХМАНОВ 125.png | thumb|none]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы Ананьев) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы Үркүндө эл <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кошо Кытайга качып, 1917-жылы кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Совет бийлигин чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы Верный (Алматы) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКСМдин Жети-Суу облустук уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы Москвада өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда В. И. Ленин <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы марттан Каракол уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–24-жылдары партиянын Бишкек уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы марттан Түркстан АССРинин Борбордук аткомунун президиумунун мүчөсү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы Кара Кыргыз автономиялуу облусунун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы майдан РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы октябрда Кыргызстанга келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы марттан 1933-жылы сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде РСФСР БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы 10-июнда «контрреволюциячыл Алаш-Ордо уюмунун катышуучусу» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> толук акталган. 1989-жылы партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар Сыр-Дарыя облусуна (өзбектердин курамына), түндүк бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. б. </del>болгон эмес. Ушундай шартта ал И. ''Арабаев,'' А. ''Сыдыков ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. б. </del><span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте Кыргыз тоолуу облусун түзүү идеясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгышкан. Бирок россиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–33) Кыргызстандын эл чарбасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн, СССР өкмөтүнүн 1928–29-жылдардагы курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, Кантка кант заводун курдурууну, Чүй өрөөнүндөгү ири ирригациялык маселелерди <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. б. </del>чечкен. Ал кыргыз тилинин маанисин көтөрүүгө, башкаруу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилин окуп үйрөнүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Абдрахманов өкмөт башчысы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> отурукташтыруу боюча комитеттин төрагасы катары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. б. </del>оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы «Кыргызстан» деген ат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек шаарынын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой эле туулган айылына <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Каракол шаарында эстелик тургузулган.<br> Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1911–1916-жылдары Сазановка (азыркы Ананьев) айылындагы үч жылдык орус-жергиликтүү мектебинде, Каракол шаарындагы жогорку башталгыч окуу жайында окуган. 1916-жылы Үркүндө эл <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кошо Кытайга качып, 1917-жылы кайтып келген. 1918-жылы кызыл гвардиячылардын катарына кирип, көп өтпөй эле рота командиринин жардамчысы болгон <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Совет бийлигин чыңдоого жигердүү катышкан. 1919-жылы Верный (Алматы) шаарында командирлик курста окуган. 1919-жылы РКСМ Түркстан бюросунун Президиумунун <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКСМдин Жети-Суу облустук уюштуруу бюросунун мүчөлүгүнө шайланган. 1920-жылы Москвада өткөн РКСМдин 3-съездинин делегаты болуп, анда В. И. Ленин <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сүйлөшүп, пикир алышкан. 1920-жылдан партиянын Алматы, Талды-Коргон уезддик - шаардык комитеттеринин жооптуу кызматтарында, 1921-жылы марттан Каракол уезддик-шаардык комитетинин жооптуу секретары, 1922–24-жылдары партиянын Бишкек уезддик-шаардык комитетинин, Жети-Суу обкомунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысы, 1924-жылы марттан Түркстан АССРинин Борбордук аткомунун президиумунун мүчөсү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жооптуу секретары болуп шайланган. 1924-жылы Кара Кыргыз автономиялуу облусунун партбюросунун секретары болуп бекитилген. 1925-жылы майдан РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун уюштуруу бөлүмүнүн башчысынын орун басары, августтан Москвада РКП(б) БКнын аппаратында инструктор. 1926-жылы октябрда Кыргызстанга келип, облаткомдун төрагасынын 1-орун басары, 1927-жылы марттан 1933-жылы сентябрга чейин Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы, ошол эле мезгилде РСФСР БАКтын, кийин Бүткүл союздук БАКтын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> РКП(б) БКнын Орто Азия бюросунун мүчөлүгүнө кандидат болгон. 1933-жылы сентябрда «Компартияга каршы аракеттенген» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ишинен бошотулуп, партиянын катарынан чыгарылган. Андан кийин Ортоңку Волга крайынын мал чарба башкармалыгынын башчысынын орун басары, 1935-жылдан Оренбург облаткомунда жер бөлүмүнүн башчысынын мал чарба боюнча орун басары болуп иштеген. 1937-жылы 10-июнда «контрреволюциячыл Алаш-Ордо уюмунун катышуучусу» деген жалаа <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> камакка алынып, 1938-жылы 5-ноябрда атылган. 1958-жылы СССР Жогорку Сотунун аскердик коллегиясынын чечими <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> толук акталган. 1989-жылы партиялуулугу калыбына келтирилген. 1918-жылы Түркстан АССРи уюшулганда кыргыз эли экиге бөлүнүп, Кыргызстандын түштүгүндөгү кыргыздар Сыр-Дарыя облусуна (өзбектердин курамына), түндүк бөлүгү Жети-Суу облусуна (казактардын курамына) кошулган. Бул эки облуста тең кыргыздар этностук азчылыкты түзүп, алардын социалдык-экономикалык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданий мүдөөлөрү эске алынбай калган, бул кезде кыргыз тилинде басма сөз иши, мектеп <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана башкалар </ins>болгон эмес. Ушундай шартта ал И. ''Арабаев,'' А. ''Сыдыков ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана башкалар </ins><span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте Кыргыз тоолуу облусун түзүү идеясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чыгышкан. Бирок россиялык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түркстандык айрым жетекчилердин улуу державалык-унитарчыл позициясынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кыргыз жетекчилеринин бийлик үчүн жаатташып айыгышкан күрөшүнөн улам өз алдынча облус түзүү идеясы орундалбай калган. Ошого карабай Абдрахманов сыяктуу мамлекеттик ишмерлердин өз алдынчалык үчүн тынбаган аракеттеринин натыйжасында 1924-жылы бул долбоор ишке ашып, Кара Кыргыз автономиялуу облусу, 1926-жылы Кыргыз АССРи, 1936-жылдан Кыргыз ССРи болуп түзүлгөн. Абдрахманов Кыргыз АССРинин Эл комиссарлар Советинин төрагасы болуп иштеп турган жылдары (1927–33) Кыргызстандын эл чарбасын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданиятын өнүктүрүүгө зор салым кошкон. Мисалы, 1928-жылы Бишкек-Токмок темир жолун курууну (келечекте аны Балыкчыга жеткирүүнү) көздөгөн, СССР өкмөтүнүн 1928–29-жылдардагы курулуш планына киргизүүгө жетишкен, Бишкекке эт комбинатын, Кантка кант заводун курдурууну, Чүй өрөөнүндөгү ири ирригациялык маселелерди <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана башкаларды </ins>чечкен. Ал кыргыз тилинин маанисин көтөрүүгө, башкаруу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чарбалык органдар аппаратына жергиликтүү элден адистерди даярдоого өзгөчө камкордук көргөн. Анын жетекчилиги <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилин окуп үйрөнүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> иш кагаздарына киргизүү, кыргыз тилин билген европалык адистерге жеңилдиктерди берүү программасы киргизилген. Абдрахманов өкмөт башчысы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> отурукташтыруу боюча комитеттин төрагасы катары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жарым көчмөн калкты жер-жерлерде жайгаштырууда албан эмгек сиңирген. Натыйжада отурукташуу көчмөндөрдү ачкачылыктан, турмуш-тиричилик ыңгайсыздыгынан, жугуштуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана башка </ins>оорулардан куткарып, калктын санынын көбөйүшүнө жагымдуу шарт түзөрүн айкын билип, ал бул жагдайда зор уюштуруучулук жөндөмүн көрсөткөн. Анын 1932-жылдагы ачарчылык учурунда мамлекеттин «кол тийгис дан фондунун» белгилүү өлчөмүн элди ачарчылыктан сактап калуу максатында пайдаланганы кийин партиялык линияны бурмалап бузгандык катары бааланган. Абдрахманов өз элинин тарыхын жигердүү илимий изилдөөчү катары республиканын тарых илиминин өнүгүшүнүн башатында турат. Анын республиканын тарыхы боюнча алгачкы эмгеги 1928-жылы «Кыргызстан» деген ат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жарык көргөн. 1916-жылдагы көтөрүлүш жөнүндө чындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> акыйкаттын өңүтүнөн жазылган китеби, реалдуу проблемаларды чагылдырган «Күндөлүгү» белгилүү. Ысык-Көл районундагы айыл кеңеши (мурдагы Таштак айыл совети), Бишкек шаарынын бир көчөсү Абдрахмановдун ысымы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аталган. Бишкектеги «Кыргыз мамлекеттүүлүгүн негиздөөчүлөр» аллеясында анын айкели, ошондой эле туулган айылына <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Каракол шаарында эстелик тургузулган.<br> Ад.: ''Джунушалиев Д.'' Ж. Время созидания и трагедий 20-30-е годы XX в. Б., 2003.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ж. Жунушалиев</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ж. Жунушалиев</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr>
</table>imported>Gulirahttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%91%D0%94%D0%A0%D0%90%D0%A5%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%96%D1%83%D1%81%D1%83%D0%BF&diff=47043&oldid=previmported>Kadyrm: /* top */ clean up2024-09-11T10:29:04Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span> clean up</span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:29, 11 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">3 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">3 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ж. Жунушалиев</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ж. Жунушалиев</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Категория:1-Том]]</ins></div></td></tr>
</table>imported>Kadyrm