АБХАЗИЯ - Түзөтүүлөр тарыхы

Gulira, 05:30, 16 Март (Жалган куран) 2026 карата

2026-03-16T05:30:34Z

← Мурунку нускасы		05:30, 16 Март (Жалган куран) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АБХАЗИЯ''', А б х а з Р е с п у б л и к а с ы Закавказьенин түндүк-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Аянты 8,6 миң км''<sup>2</sup>.'' Калкы 245 424 (2022). Абхазиянын курамында 7 административдик район, 7 шаар, 4 шаарча бар. Борбору – Сухум шаары. Калкынын көпчүлүк бөлүгүн абхаздар түзөт, ошондой ~~эле~~ эле армян, орус жана башка улут өкүлдөрү да жашайт. Шаар калкы – 48%. Ири шаарлары: Сухум, Ткварчели, Гагра, Очамчира, Гудаута, Гали. Аймагынын басымдуу бөлүгүн ''Башкы Кавказ'' кырка тоосунун тармактары ээлейт. Түштүк-батышын ''Кара деңиз'' чулгайт. Түштүк-чыгышында ''Колхида ойдуңунун'' ичке тилкеси созулуп жатат. Климаты ойдуңдарында <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоо этектеринде жылуу, нымдуу субтропиктик, тоолордо нымдуу, мелүүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суук. Январдын орточо температурасы жээк тилкесинде 4–7°С, тоолорунда 2ден –2°Сге чейин, июлдуку 22–24°С <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 16–18°С. Жылдык жаан-чачыны 1300–2400 ''мм.'' Ири дарыялары: Кодори, Бзыбь. Көлү – Рица, Аликел. Ойдуңдары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> адырлары күл, кызыл, сары, тоолору күрөң, чым көңдүү шалбаа топурактуу. Аймагынын 55%ин токой ээлейт, деңиз жээктеринде субтропиктик өсүмдүктөр өсөт. Рица, Пицунда–Мюссерск коруктары уюшулган. Абхазиянын аймагына адамдар төмөнкү палеолит доорунда отурукташа баштаган. Биздин заманга чейин 1-миң жылдыктын аягында Абхазиянын аймагын мекендеген көптөгөн уруулар жөнүндөгү алгачкы маалыматтар жазма эстеликтерде (Страбон жана башкалар) эскериле баштайт. Биздин заманга чейин 6-кылымда Абхазиянын жээктеринде грек колониялары – Диоскурия (азыркы Сухуми), Питиунт жана башкалар пайда болгон. Биздин заманга чейин 2-кылымдын аягында Абхазия понтий падышасы Митридат VI Евпатордун, биздин заманга чейин 65-жылдан римдиктердин көзөмөлүнө өтүп, Севастополь (Сухуми), Питиунт (Пицунда) чептери курулган. Биздин заманга чейин 1-кылымдын аягында Абхазиянын аймагында жергиликтүү апсил, абазг <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> саниг уруу бирикмелери калыптанган. 6-кылымда христиан дини расмий дин катары кабыл алынып, чиркөөлөр курула баштаган. 6-кылымдын ортосунан бүткүл Батыш Закавказье Византиянын көзөмөлүнө өткөн. 8-кылымдын 80-жылдарында Абхазиянын башкаруучусу Леон II өлкөнү Византиянын бийлигинен куткарып, борбору алгач Анакопия, кийин Кутаиси болгон Абхаз падышачылыгын негиздейт. 10-кылымдын аягы – 15-кылымда Абхазия Грузин падышачылыгынын курамына кирген. 16-кылымда Абхазия өз алдынча княздык болуп бөлүнүп чыккан, бирок көп узабай түрктөр тарабынан каратылат. Сухумкале чеби түрктөрдүн Абхазиядагы таяныч чебине айланган. 17–18-кылымдарда Абхазия Осмон империясынын вассалына айланган соң, ислам динин таратуу аракеттери күч алган. 18–19-кылымдардын башында жергиликтүү элдер бир нече жолу (1725, 1728, 1733, 1771, 1806) Осмон бийлигине каршы көтөрүлүшкө чыккан. 1810-жылы Абхазия Россияга каратылган. 1862-жылы абхаз алфавити түзүлгөн. 1864-жылдан Абхазия түздөн түз россиялык башкарууга өтүп, княздык «Сухумилик аскер бөлүмүнө» айландырылган. 1921-жылы 4-мартта Совет бийлиги орнотулуп, Абхаз ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланат. 1922-жылы Абхазия Грузин ССРинин курамында ЗСФСРге, 1922-жылдын 30-декабрында ЗСФСРдин курамында СССРге кирген. 1925-ж. 1-апрелде биринчи Конституциясы кабыл алынган. 1931-жылдын февралынан Абхазия автономиялуу республика катары Грузин ССРинин курамында келген. 1989-жылы башталган грузин-абхаз чатагы ~~1992–94~~-жылдарда согуштук аракеттерге алып келген. 1994-жылы Абхазияга КМШ өлкөлөрүнүн тынчтыкты орнотуу күчтөрү, негизинен россиялык аскерлер киргизилет. Согуштук аракеттер токтотулгандыгына карабастан, бүгүнкү күнгө чейин Абхазиянын статусу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын Грузия <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мамилелери жөнгө салынбастан калып келет. Тамак-аш (чай, тамеки, шарап, консерва жана башка), жеңил (булгаары-бут кийим, жибек кездеме токуу өндүрүшү), жыгаччылык, машина куруу өнөр жайы, курулуш материалдар өндүрүшү бар. Таш көмүр казылып алынат. Ткварчели ГРЭСи, Сухум ГЭСи иштейт. Чай, тамеки, цитрус, эфир май өсүмдүктөрү, тунг, мөмө-жемиш өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк өнүккөн. Жүгөрү айдалат. Башкы порту – Сухум. Курорттору: Гагра, Пицунда, Жаңы Афон, Гудаута жана башкалар.<br> Ад.: ''Гулиа Д.'' История Абхазии. Тб., 1925.<br>'' С. Айткулова, А. Орозов.''		'''АБХАЗИЯ''', А б х а з Р е с п у б л и к а с ы Закавказьенин түндүк-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Аянты 8,6 миң км''<sup>2</sup>.'' Калкы 245 424 (2022). Абхазиянын курамында 7 административдик район, 7 шаар, 4 шаарча бар. Борбору – Сухум шаары. Калкынын көпчүлүк бөлүгүн абхаздар түзөт, ошондой эле армян, орус жана башка улут өкүлдөрү да жашайт. Шаар калкы – 48%. Ири шаарлары: Сухум, Ткварчели, Гагра, Очамчира, Гудаута, Гали. Аймагынын басымдуу бөлүгүн ''Башкы Кавказ'' кырка тоосунун тармактары ээлейт. Түштүк-батышын ''Кара деңиз'' чулгайт. Түштүк-чыгышында ''Колхида ойдуңунун'' ичке тилкеси созулуп жатат. Климаты ойдуңдарында <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоо этектеринде жылуу, нымдуу субтропиктик, тоолордо нымдуу, мелүүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суук. Январдын орточо температурасы жээк тилкесинде 4–7°С, тоолорунда 2ден –2°Сге чейин, июлдуку 22–24°С <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 16–18°С. Жылдык жаан-чачыны 1300–2400 ''мм.'' Ири дарыялары: Кодори, Бзыбь. Көлү – Рица, Аликел. Ойдуңдары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> адырлары күл, кызыл, сары, тоолору күрөң, чым көңдүү шалбаа топурактуу. Аймагынын 55%ин токой ээлейт, деңиз жээктеринде субтропиктик өсүмдүктөр өсөт. Рица, Пицунда–Мюссерск коруктары уюшулган. Абхазиянын аймагына адамдар төмөнкү палеолит доорунда отурукташа баштаган. Биздин заманга чейин 1-миң жылдыктын аягында Абхазиянын аймагын мекендеген көптөгөн уруулар жөнүндөгү алгачкы маалыматтар жазма эстеликтерде (Страбон жана башкалар) эскериле баштайт. Биздин заманга чейин 6-кылымда Абхазиянын жээктеринде грек колониялары – Диоскурия (азыркы Сухуми), Питиунт жана башкалар пайда болгон. Биздин заманга чейин 2-кылымдын аягында Абхазия понтий падышасы Митридат VI Евпатордун, биздин заманга чейин 65-жылдан римдиктердин көзөмөлүнө өтүп, Севастополь (Сухуми), Питиунт (Пицунда) чептери курулган. Биздин заманга чейин 1-кылымдын аягында Абхазиянын аймагында жергиликтүү апсил, абазг <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> саниг уруу бирикмелери калыптанган. 6-кылымда христиан дини расмий дин катары кабыл алынып, чиркөөлөр курула баштаган. 6-кылымдын ортосунан бүткүл Батыш Закавказье Византиянын көзөмөлүнө өткөн. 8-кылымдын 80-жылдарында Абхазиянын башкаруучусу Леон II өлкөнү Византиянын бийлигинен куткарып, борбору алгач Анакопия, кийин Кутаиси болгон Абхаз падышачылыгын негиздейт. 10-кылымдын аягы – 15-кылымда Абхазия Грузин падышачылыгынын курамына кирген. 16-кылымда Абхазия өз алдынча княздык болуп бөлүнүп чыккан, бирок көп узабай түрктөр тарабынан каратылат. Сухумкале чеби түрктөрдүн Абхазиядагы таяныч чебине айланган. 17–18-кылымдарда Абхазия Осмон империясынын вассалына айланган соң, ислам динин таратуу аракеттери күч алган. 18–19-кылымдардын башында жергиликтүү элдер бир нече жолу (1725, 1728, 1733, 1771, 1806) Осмон бийлигине каршы көтөрүлүшкө чыккан. 1810-жылы Абхазия Россияга каратылган. 1862-жылы абхаз алфавити түзүлгөн. 1864-жылдан Абхазия түздөн түз россиялык башкарууга өтүп, княздык «Сухумилик аскер бөлүмүнө» айландырылган. 1921-жылы 4-мартта Совет бийлиги орнотулуп, Абхаз ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланат. 1922-жылы Абхазия Грузин ССРинин курамында ЗСФСРге, 1922-жылдын 30-декабрында ЗСФСРдин курамында СССРге кирген. 1925-жылы 1-апрелде биринчи Конституциясы кабыл алынган. 1931-жылдын февралынан Абхазия автономиялуу республика катары Грузин ССРинин курамында келген. 1989-жылы башталган грузин-абхаз чатагы 1992–1994-жылдарда согуштук аракеттерге алып келген. 1994-жылы Абхазияга КМШ өлкөлөрүнүн тынчтыкты орнотуу күчтөрү, негизинен россиялык аскерлер киргизилет. Согуштук аракеттер токтотулгандыгына карабастан, бүгүнкү күнгө чейин Абхазиянын статусу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын Грузия <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мамилелери жөнгө салынбастан калып келет. Тамак-аш (чай, тамеки, шарап, консерва жана башка), жеңил (булгаары-бут кийим, жибек кездеме токуу өндүрүшү), жыгаччылык, машина куруу өнөр жайы, курулуш материалдар өндүрүшү бар. Таш көмүр казылып алынат. Ткварчели ГРЭСи, Сухум ГЭСи иштейт. Чай, тамеки, цитрус, эфир май өсүмдүктөрү, тунг, мөмө-жемиш өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк өнүккөн. Жүгөрү айдалат. Башкы порту – Сухум. Курорттору: Гагра, Пицунда, Жаңы Афон, Гудаута жана башкалар.<br> Ад.: ''Гулиа Д.'' История Абхазии. Тб., 1925.<br>'' С. Айткулова, А. Орозов.''
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

imported>Gulira, 03:44, 19 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-19T03:44:49Z

← Мурунку нускасы		03:44, 19 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АБХАЗИЯ''', А б х а з Р е с п у б л и к а с ы Закавказьенин түндүк-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Аянты 8,6 миң км''<sup>2</sup>.'' Калкы 245 424 (2022). Абхазиянын курамында 7 административдик район, 7 шаар, 4 шаарча бар. Борбору – Сухум шаары. Калкынын көпчүлүк бөлүгүн абхаздар түзөт, ошондой эле эле армян, орус ~~ж. б.~~ улут өкүлдөрү да жашайт. Шаар калкы – 48%. Ири шаарлары: Сухум, Ткварчели, Гагра, Очамчира, Гудаута, Гали. Аймагынын басымдуу бөлүгүн ''Башкы Кавказ'' кырка тоосунун тармактары ээлейт. Түштүк-батышын ''Кара деңиз'' чулгайт. Түштүк-чыгышында ''Колхида ойдуңунун'' ичке тилкеси созулуп жатат. Климаты ойдуңдарында <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоо этектеринде жылуу, нымдуу субтропиктик, тоолордо нымдуу, мелүүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суук. Январдын орточо температурасы жээк тилкесинде 4–7°С, тоолорунда 2ден –2°Сге чейин, июлдуку 22–24°С <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 16–18°С. Жылдык жаан-чачыны 1300–2400 ''мм.'' Ири дарыялары: Кодори, Бзыбь. Көлү – Рица, Аликел. Ойдуңдары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> адырлары күл, кызыл, сары, тоолору күрөң, чым көңдүү шалбаа топурактуу. Аймагынын 55%ин токой ээлейт, деңиз жээктеринде субтропиктик өсүмдүктөр өсөт. Рица, Пицунда–Мюссерск коруктары уюшулган. Абхазиянын аймагына адамдар төмөнкү палеолит доорунда отурукташа баштаган. ~~Б. з. ч.~~ 1-миң жылдыктын аягында Абхазиянын аймагын мекендеген көптөгөн уруулар жөнүндөгү алгачкы маалыматтар жазма эстеликтерде (Страбон ~~ж. б.~~) эскериле баштайт. ~~Б. з. ч.~~ 6-кылымда Абхазиянын жээктеринде грек колониялары – Диоскурия (азыркы Сухуми), Питиунт ~~ж. б.~~ пайда болгон. ~~Б. з. ч.~~ 2-кылымдын аягында Абхазия понтий падышасы Митридат VI Евпатордун, ~~б. з. ч.~~ 65-жылдан римдиктердин көзөмөлүнө өтүп, Севастополь (Сухуми), Питиунт (Пицунда) чептери курулган. ~~Б. з. ч.~~ 1-кылымдын аягында Абхазиянын аймагында жергиликтүү апсил, абазг <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> саниг уруу бирикмелери калыптанган. 6-кылымда христиан дини расмий дин катары кабыл алынып, чиркөөлөр курула баштаган. 6-кылымдын ортосунан бүткүл Батыш Закавказье Византиянын көзөмөлүнө өткөн. 8-кылымдын 80-жылдарында Абхазиянын башкаруучусу Леон II өлкөнү Византиянын бийлигинен куткарып, борбору алгач Анакопия, кийин Кутаиси болгон Абхаз падышачылыгын негиздейт. 10-кылымдын аягы – 15-кылымда Абхазия Грузин падышачылыгынын курамына кирген. 16-кылымда Абхазия өз алдынча княздык болуп бөлүнүп чыккан, бирок көп узабай түрктөр тарабынан каратылат. Сухумкале чеби түрктөрдүн Абхазиядагы таяныч чебине айланган. 17–18-кылымдарда Абхазия Осмон империясынын вассалына айланган соң, ислам динин таратуу аракеттери күч алган. 18–19-кылымдардын башында жергиликтүү элдер бир нече жолу (1725, 1728, 1733, 1771, 1806) Осмон бийлигине каршы көтөрүлүшкө чыккан. 1810-жылы Абхазия Россияга каратылган. 1862-жылы абхаз алфавити түзүлгөн. 1864-жылдан Абхазия түздөн түз россиялык башкарууга өтүп, княздык «Сухумилик аскер бөлүмүнө» айландырылган. 1921-жылы 4-мартта Совет бийлиги орнотулуп, Абхаз ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланат. 1922-жылы Абхазия Грузин ССРинин курамында ЗСФСРге, 1922-жылдын 30-декабрында ЗСФСРдин курамында СССРге кирген. 1925-ж. 1-апрелде биринчи Конституциясы кабыл алынган. 1931-жылдын февралынан Абхазия автономиялуу республика катары Грузин ССРинин курамында келген. 1989-жылы башталган грузин-абхаз чатагы 1992–94-жылдарда согуштук аракеттерге алып келген. 1994-жылы Абхазияга КМШ өлкөлөрүнүн тынчтыкты орнотуу күчтөрү, негизинен россиялык аскерлер киргизилет. Согуштук аракеттер токтотулгандыгына карабастан, бүгүнкү күнгө чейин Абхазиянын статусу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын Грузия <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мамилелери жөнгө салынбастан калып келет. Тамак-аш (чай, тамеки, шарап, консерва ~~ж. б.~~), жеңил (булгаары-бут кийим, жибек кездеме токуу өндүрүшү), жыгаччылык, машина куруу өнөр жайы, курулуш материалдар өндүрүшү бар. Таш көмүр казылып алынат. Ткварчели ГРЭСи, Сухум ГЭСи иштейт. Чай, тамеки, цитрус, эфир май өсүмдүктөрү, тунг, мөмө-жемиш өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк өнүккөн. Жүгөрү айдалат. Башкы порту – Сухум. Курорттору: Гагра, Пицунда, Жаңы Афон, Гудаута ~~ж. б~~.<br> Ад.: ''Гулиа Д.'' История Абхазии. Тб., 1925.<br>'' С. Айткулова, А. Орозов.''		'''АБХАЗИЯ''', А б х а з Р е с п у б л и к а с ы Закавказьенин түндүк-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Аянты 8,6 миң км''<sup>2</sup>.'' Калкы 245 424 (2022). Абхазиянын курамында 7 административдик район, 7 шаар, 4 шаарча бар. Борбору – Сухум шаары. Калкынын көпчүлүк бөлүгүн абхаздар түзөт, ошондой эле эле армян, орус жана башка улут өкүлдөрү да жашайт. Шаар калкы – 48%. Ири шаарлары: Сухум, Ткварчели, Гагра, Очамчира, Гудаута, Гали. Аймагынын басымдуу бөлүгүн ''Башкы Кавказ'' кырка тоосунун тармактары ээлейт. Түштүк-батышын ''Кара деңиз'' чулгайт. Түштүк-чыгышында ''Колхида ойдуңунун'' ичке тилкеси созулуп жатат. Климаты ойдуңдарында <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоо этектеринде жылуу, нымдуу субтропиктик, тоолордо нымдуу, мелүүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суук. Январдын орточо температурасы жээк тилкесинде 4–7°С, тоолорунда 2ден –2°Сге чейин, июлдуку 22–24°С <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 16–18°С. Жылдык жаан-чачыны 1300–2400 ''мм.'' Ири дарыялары: Кодори, Бзыбь. Көлү – Рица, Аликел. Ойдуңдары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> адырлары күл, кызыл, сары, тоолору күрөң, чым көңдүү шалбаа топурактуу. Аймагынын 55%ин токой ээлейт, деңиз жээктеринде субтропиктик өсүмдүктөр өсөт. Рица, Пицунда–Мюссерск коруктары уюшулган. Абхазиянын аймагына адамдар төмөнкү палеолит доорунда отурукташа баштаган. Биздин заманга чейин 1-миң жылдыктын аягында Абхазиянын аймагын мекендеген көптөгөн уруулар жөнүндөгү алгачкы маалыматтар жазма эстеликтерде (Страбон жана башкалар) эскериле баштайт. Биздин заманга чейин 6-кылымда Абхазиянын жээктеринде грек колониялары – Диоскурия (азыркы Сухуми), Питиунт жана башкалар пайда болгон. Биздин заманга чейин 2-кылымдын аягында Абхазия понтий падышасы Митридат VI Евпатордун, биздин заманга чейин 65-жылдан римдиктердин көзөмөлүнө өтүп, Севастополь (Сухуми), Питиунт (Пицунда) чептери курулган. Биздин заманга чейин 1-кылымдын аягында Абхазиянын аймагында жергиликтүү апсил, абазг <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> саниг уруу бирикмелери калыптанган. 6-кылымда христиан дини расмий дин катары кабыл алынып, чиркөөлөр курула баштаган. 6-кылымдын ортосунан бүткүл Батыш Закавказье Византиянын көзөмөлүнө өткөн. 8-кылымдын 80-жылдарында Абхазиянын башкаруучусу Леон II өлкөнү Византиянын бийлигинен куткарып, борбору алгач Анакопия, кийин Кутаиси болгон Абхаз падышачылыгын негиздейт. 10-кылымдын аягы – 15-кылымда Абхазия Грузин падышачылыгынын курамына кирген. 16-кылымда Абхазия өз алдынча княздык болуп бөлүнүп чыккан, бирок көп узабай түрктөр тарабынан каратылат. Сухумкале чеби түрктөрдүн Абхазиядагы таяныч чебине айланган. 17–18-кылымдарда Абхазия Осмон империясынын вассалына айланган соң, ислам динин таратуу аракеттери күч алган. 18–19-кылымдардын башында жергиликтүү элдер бир нече жолу (1725, 1728, 1733, 1771, 1806) Осмон бийлигине каршы көтөрүлүшкө чыккан. 1810-жылы Абхазия Россияга каратылган. 1862-жылы абхаз алфавити түзүлгөн. 1864-жылдан Абхазия түздөн түз россиялык башкарууга өтүп, княздык «Сухумилик аскер бөлүмүнө» айландырылган. 1921-жылы 4-мартта Совет бийлиги орнотулуп, Абхаз ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланат. 1922-жылы Абхазия Грузин ССРинин курамында ЗСФСРге, 1922-жылдын 30-декабрында ЗСФСРдин курамында СССРге кирген. 1925-ж. 1-апрелде биринчи Конституциясы кабыл алынган. 1931-жылдын февралынан Абхазия автономиялуу республика катары Грузин ССРинин курамында келген. 1989-жылы башталган грузин-абхаз чатагы 1992–94-жылдарда согуштук аракеттерге алып келген. 1994-жылы Абхазияга КМШ өлкөлөрүнүн тынчтыкты орнотуу күчтөрү, негизинен россиялык аскерлер киргизилет. Согуштук аракеттер токтотулгандыгына карабастан, бүгүнкү күнгө чейин Абхазиянын статусу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын Грузия <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мамилелери жөнгө салынбастан калып келет. Тамак-аш (чай, тамеки, шарап, консерва жана башка), жеңил (булгаары-бут кийим, жибек кездеме токуу өндүрүшү), жыгаччылык, машина куруу өнөр жайы, курулуш материалдар өндүрүшү бар. Таш көмүр казылып алынат. Ткварчели ГРЭСи, Сухум ГЭСи иштейт. Чай, тамеки, цитрус, эфир май өсүмдүктөрү, тунг, мөмө-жемиш өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк өнүккөн. Жүгөрү айдалат. Башкы порту – Сухум. Курорттору: Гагра, Пицунда, Жаңы Афон, Гудаута жана башкалар.<br> Ад.: ''Гулиа Д.'' История Абхазии. Тб., 1925.<br>'' С. Айткулова, А. Орозов.''
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

imported>Begay, 05:22, 3 Апрель (Чын куран) 2025 карата

2025-04-03T05:22:41Z

← Мурунку нускасы		05:22, 3 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АБХАЗИЯ''', А б х а з Р е с п у б л и к а с ы Закавказьенин түндүк-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Аянты 8,6 миң км''<sup>2</sup>.'' Калкы ~~240,7 миңден ашык~~ (~~2011~~). Абхазиянын курамында 7 административдик район, 7 шаар, 4 шаарча бар. Борбору – Сухум шаары. Калкынын көпчүлүк бөлүгүн абхаздар түзөт, ошондой эле эле армян, орус ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Шаар калкы – 48%. Ири шаарлары: Сухум, Ткварчели, Гагра, Очамчира, Гудаута, Гали. Аймагынын басымдуу бөлүгүн ''Башкы Кавказ'' кырка тоосунун тармактары ээлейт. Түштүк-батышын ''Кара деңиз'' чулгайт. Түштүк-чыгышында ''Колхида ойдуңунун'' ичке тилкеси созулуп жатат. Климаты ойдуңдарында <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоо этектеринде жылуу, нымдуу субтропиктик, тоолордо нымдуу, мелүүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суук. Январдын орточо температурасы жээк тилкесинде 4–7°С, тоолорунда 2ден –2°Сге чейин, июлдуку 22–24°С <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 16–18°С. Жылдык жаан-чачыны 1300–2400 ''мм.'' Ири дарыялары: Кодори, Бзыбь. Көлү – Рица, Аликел. Ойдуңдары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> адырлары күл, кызыл, сары, тоолору күрөң, чым көңдүү шалбаа топурактуу. Аймагынын 55%ин токой ээлейт, деңиз жээктеринде субтропиктик өсүмдүктөр өсөт. Рица, Пицунда–Мюссерск коруктары уюшулган. Абхазиянын аймагына адамдар төмөнкү палеолит доорунда отурукташа баштаган. Б. з. ч. 1-миң жылдыктын аягында Абхазиянын аймагын мекендеген көптөгөн уруулар жөнүндөгү алгачкы маалыматтар жазма эстеликтерде (Страбон ж. б.) эскериле баштайт. Б. з. ч. 6-кылымда Абхазиянын жээктеринде грек колониялары – Диоскурия (азыркы Сухуми), Питиунт ж. б. пайда болгон. Б. з. ч. 2-кылымдын аягында Абхазия понтий падышасы Митридат VI Евпатордун, б. з. ч. 65-жылдан римдиктердин көзөмөлүнө өтүп, Севастополь (Сухуми), Питиунт (Пицунда) чептери курулган. Б. з. ч. 1-кылымдын аягында Абхазиянын аймагында жергиликтүү апсил, абазг <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> саниг уруу бирикмелери калыптанган. 6-кылымда христиан дини расмий дин катары кабыл алынып, чиркөөлөр курула баштаган. 6-кылымдын ортосунан бүткүл Батыш Закавказье Византиянын көзөмөлүнө өткөн. 8-кылымдын 80-жылдарында Абхазиянын башкаруучусу Леон II өлкөнү Византиянын бийлигинен куткарып, борбору алгач Анакопия, кийин Кутаиси болгон Абхаз падышачылыгын негиздейт. 10-кылымдын аягы – 15-кылымда Абхазия Грузин падышачылыгынын курамына кирген. 16-кылымда Абхазия өз алдынча княздык болуп бөлүнүп чыккан, бирок көп узабай түрктөр тарабынан каратылат. Сухумкале чеби түрктөрдүн Абхазиядагы таяныч чебине айланган. 17–18-кылымдарда Абхазия Осмон империясынын вассалына айланган соң, ислам динин таратуу аракеттери күч алган. 18–19-кылымдардын башында жергиликтүү элдер бир нече жолу (1725, 1728, 1733, 1771, 1806) Осмон бийлигине каршы көтөрүлүшкө чыккан. 1810-жылы Абхазия Россияга каратылган. 1862-жылы абхаз алфавити түзүлгөн. 1864-жылдан Абхазия түздөн түз россиялык башкарууга өтүп, княздык «Сухумилик аскер бөлүмүнө» айландырылган. 1921-жылы 4-мартта Совет бийлиги орнотулуп, Абхаз ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланат. 1922-жылы Абхазия Грузин ССРинин курамында ЗСФСРге, 1922-жылдын 30-декабрында ЗСФСРдин курамында СССРге кирген. 1925-ж. 1-апрелде биринчи Конституциясы кабыл алынган. 1931-жылдын февралынан Абхазия автономиялуу республика катары Грузин ССРинин курамында келген. 1989-жылы башталган грузин-абхаз чатагы 1992–94-жылдарда согуштук аракеттерге алып келген. 1994-жылы Абхазияга КМШ өлкөлөрүнүн тынчтыкты орнотуу күчтөрү, негизинен россиялык аскерлер киргизилет. Согуштук аракеттер токтотулгандыгына карабастан, бүгүнкү күнгө чейин Абхазиянын статусу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын Грузия <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мамилелери жөнгө салынбастан калып келет. Тамак-аш (чай, тамеки, шарап, консерва ж. б.), жеңил (булгаары-бут кийим, жибек кездеме токуу өндүрүшү), жыгаччылык, машина куруу өнөр жайы, курулуш материалдар өндүрүшү бар. Таш көмүр казылып алынат. Ткварчели ГРЭСи, Сухум ГЭСи иштейт. Чай, тамеки, цитрус, эфир май өсүмдүктөрү, тунг, мөмө-жемиш өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк өнүккөн. Жүгөрү айдалат. Башкы порту – Сухум. Курорттору: Гагра, Пицунда, Жаңы Афон, Гудаута ж. б.<br> Ад.: ''Гулиа Д.'' История Абхазии. Тб., 1925.<br>'' С. Айткулова, А. Орозов.''		'''АБХАЗИЯ''', А б х а з Р е с п у б л и к а с ы Закавказьенин түндүк-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Аянты 8,6 миң км''<sup>2</sup>.'' Калкы 245 424 (2022). Абхазиянын курамында 7 административдик район, 7 шаар, 4 шаарча бар. Борбору – Сухум шаары. Калкынын көпчүлүк бөлүгүн абхаздар түзөт, ошондой эле эле армян, орус ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Шаар калкы – 48%. Ири шаарлары: Сухум, Ткварчели, Гагра, Очамчира, Гудаута, Гали. Аймагынын басымдуу бөлүгүн ''Башкы Кавказ'' кырка тоосунун тармактары ээлейт. Түштүк-батышын ''Кара деңиз'' чулгайт. Түштүк-чыгышында ''Колхида ойдуңунун'' ичке тилкеси созулуп жатат. Климаты ойдуңдарында <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоо этектеринде жылуу, нымдуу субтропиктик, тоолордо нымдуу, мелүүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суук. Январдын орточо температурасы жээк тилкесинде 4–7°С, тоолорунда 2ден –2°Сге чейин, июлдуку 22–24°С <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 16–18°С. Жылдык жаан-чачыны 1300–2400 ''мм.'' Ири дарыялары: Кодори, Бзыбь. Көлү – Рица, Аликел. Ойдуңдары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> адырлары күл, кызыл, сары, тоолору күрөң, чым көңдүү шалбаа топурактуу. Аймагынын 55%ин токой ээлейт, деңиз жээктеринде субтропиктик өсүмдүктөр өсөт. Рица, Пицунда–Мюссерск коруктары уюшулган. Абхазиянын аймагына адамдар төмөнкү палеолит доорунда отурукташа баштаган. Б. з. ч. 1-миң жылдыктын аягында Абхазиянын аймагын мекендеген көптөгөн уруулар жөнүндөгү алгачкы маалыматтар жазма эстеликтерде (Страбон ж. б.) эскериле баштайт. Б. з. ч. 6-кылымда Абхазиянын жээктеринде грек колониялары – Диоскурия (азыркы Сухуми), Питиунт ж. б. пайда болгон. Б. з. ч. 2-кылымдын аягында Абхазия понтий падышасы Митридат VI Евпатордун, б. з. ч. 65-жылдан римдиктердин көзөмөлүнө өтүп, Севастополь (Сухуми), Питиунт (Пицунда) чептери курулган. Б. з. ч. 1-кылымдын аягында Абхазиянын аймагында жергиликтүү апсил, абазг <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> саниг уруу бирикмелери калыптанган. 6-кылымда христиан дини расмий дин катары кабыл алынып, чиркөөлөр курула баштаган. 6-кылымдын ортосунан бүткүл Батыш Закавказье Византиянын көзөмөлүнө өткөн. 8-кылымдын 80-жылдарында Абхазиянын башкаруучусу Леон II өлкөнү Византиянын бийлигинен куткарып, борбору алгач Анакопия, кийин Кутаиси болгон Абхаз падышачылыгын негиздейт. 10-кылымдын аягы – 15-кылымда Абхазия Грузин падышачылыгынын курамына кирген. 16-кылымда Абхазия өз алдынча княздык болуп бөлүнүп чыккан, бирок көп узабай түрктөр тарабынан каратылат. Сухумкале чеби түрктөрдүн Абхазиядагы таяныч чебине айланган. 17–18-кылымдарда Абхазия Осмон империясынын вассалына айланган соң, ислам динин таратуу аракеттери күч алган. 18–19-кылымдардын башында жергиликтүү элдер бир нече жолу (1725, 1728, 1733, 1771, 1806) Осмон бийлигине каршы көтөрүлүшкө чыккан. 1810-жылы Абхазия Россияга каратылган. 1862-жылы абхаз алфавити түзүлгөн. 1864-жылдан Абхазия түздөн түз россиялык башкарууга өтүп, княздык «Сухумилик аскер бөлүмүнө» айландырылган. 1921-жылы 4-мартта Совет бийлиги орнотулуп, Абхаз ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланат. 1922-жылы Абхазия Грузин ССРинин курамында ЗСФСРге, 1922-жылдын 30-декабрында ЗСФСРдин курамында СССРге кирген. 1925-ж. 1-апрелде биринчи Конституциясы кабыл алынган. 1931-жылдын февралынан Абхазия автономиялуу республика катары Грузин ССРинин курамында келген. 1989-жылы башталган грузин-абхаз чатагы 1992–94-жылдарда согуштук аракеттерге алып келген. 1994-жылы Абхазияга КМШ өлкөлөрүнүн тынчтыкты орнотуу күчтөрү, негизинен россиялык аскерлер киргизилет. Согуштук аракеттер токтотулгандыгына карабастан, бүгүнкү күнгө чейин Абхазиянын статусу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын Грузия <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мамилелери жөнгө салынбастан калып келет. Тамак-аш (чай, тамеки, шарап, консерва ж. б.), жеңил (булгаары-бут кийим, жибек кездеме токуу өндүрүшү), жыгаччылык, машина куруу өнөр жайы, курулуш материалдар өндүрүшү бар. Таш көмүр казылып алынат. Ткварчели ГРЭСи, Сухум ГЭСи иштейт. Чай, тамеки, цитрус, эфир май өсүмдүктөрү, тунг, мөмө-жемиш өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк өнүккөн. Жүгөрү айдалат. Башкы порту – Сухум. Курорттору: Гагра, Пицунда, Жаңы Афон, Гудаута ж. б.<br> Ад.: ''Гулиа Д.'' История Абхазии. Тб., 1925.<br>'' С. Айткулова, А. Орозов.''
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

imported>Kadyrm: /* top */ clean up

2024-09-11T10:40:07Z

top: clean up

← Мурунку нускасы		10:40, 11 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АБХАЗИЯ''', А б х а з Р е с п у б л и к а с ы Закавказьенин түндүк-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Аянты 8,6 миң км''<sup>2</sup>.'' Калкы 240,7 миңден ашык (2011). Абхазиянын курамында 7 административдик район, 7 шаар, 4 шаарча бар. Борбору – Сухум шаары. Калкынын көпчүлүк бөлүгүн абхаздар түзөт, ошондой эле эле армян, орус ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Шаар калкы – 48%. Ири шаарлары: Сухум, Ткварчели, Гагра, Очамчира, Гудаута, Гали. Аймагынын басымдуу бөлүгүн ''Башкы Кавказ'' кырка тоосунун тармактары ээлейт. Түштүк-батышын ''Кара деңиз'' чулгайт. Түштүк-чыгышында ''Колхида ойдуңунун'' ичке тилкеси созулуп жатат. Климаты ойдуңдарында <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоо этектеринде жылуу, нымдуу субтропиктик, тоолордо нымдуу, мелүүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суук. Январдын орточо температурасы жээк тилкесинде 4–7°С, тоолорунда 2ден –2°Сге чейин, июлдуку 22–24°С <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 16–18°С. Жылдык жаан-чачыны 1300–2400 ''мм.'' Ири дарыялары: Кодори, Бзыбь. Көлү – Рица, Аликел. Ойдуңдары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> адырлары күл, кызыл, сары, тоолору күрөң, чым көңдүү шалбаа топурактуу. Аймагынын 55%ин токой ээлейт, деңиз жээктеринде субтропиктик өсүмдүктөр өсөт. Рица, Пицунда–Мюссерск коруктары уюшулган. Абхазиянын аймагына адамдар төмөнкү палеолит доорунда отурукташа баштаган. Б. з. ч. 1-миң жылдыктын аягында Абхазиянын аймагын мекендеген көптөгөн уруулар жөнүндөгү алгачкы маалыматтар жазма эстеликтерде (Страбон ж. б.) эскериле баштайт. Б. з. ч. 6-кылымда Абхазиянын жээктеринде грек колониялары – Диоскурия (азыркы Сухуми), Питиунт ж. б. пайда болгон. Б. з. ч. 2-кылымдын аягында Абхазия понтий падышасы Митридат VI Евпатордун, б. з. ч. 65-жылдан римдиктердин көзөмөлүнө өтүп, Севастополь (Сухуми), Питиунт (Пицунда) чептери курулган. Б. з. ч. 1-кылымдын аягында Абхазиянын аймагында жергиликтүү апсил, абазг <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> саниг уруу бирикмелери калыптанган. 6-кылымда христиан дини расмий дин катары кабыл алынып, чиркөөлөр курула баштаган. 6-кылымдын ортосунан бүткүл Батыш Закавказье Византиянын көзөмөлүнө өткөн. 8-кылымдын 80-жылдарында Абхазиянын башкаруучусу Леон II өлкөнү Византиянын бийлигинен куткарып, борбору алгач Анакопия, кийин Кутаиси болгон Абхаз падышачылыгын негиздейт. 10-кылымдын аягы – 15-кылымда Абхазия Грузин падышачылыгынын курамына кирген. 16-кылымда Абхазия өз алдынча княздык болуп бөлүнүп чыккан, бирок көп узабай түрктөр тарабынан каратылат. Сухумкале чеби түрктөрдүн Абхазиядагы таяныч чебине айланган. 17–18-кылымдарда Абхазия Осмон империясынын вассалына айланган соң, ислам динин таратуу аракеттери күч алган. 18–19-кылымдардын башында жергиликтүү элдер бир нече жолу (1725, 1728, 1733, 1771, 1806) Осмон бийлигине каршы көтөрүлүшкө чыккан. 1810-жылы Абхазия Россияга каратылган. 1862-жылы абхаз алфавити түзүлгөн. 1864-жылдан Абхазия түздөн түз россиялык башкарууга өтүп, княздык «Сухумилик аскер бөлүмүнө» айландырылган. 1921-жылы 4-мартта Совет бийлиги орнотулуп, Абхаз ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланат. 1922-жылы Абхазия Грузин ССРинин курамында ЗСФСРге, 1922-жылдын 30-декабрында ЗСФСРдин курамында СССРге кирген. 1925-ж. 1-апрелде биринчи Конституциясы кабыл алынган. 1931-жылдын февралынан Абхазия автономиялуу республика катары Грузин ССРинин курамында келген. 1989-жылы башталган грузин-абхаз чатагы 1992–94-жылдарда согуштук аракеттерге алып келген. 1994-жылы Абхазияга КМШ өлкөлөрүнүн тынчтыкты орнотуу күчтөрү, негизинен россиялык аскерлер киргизилет. Согуштук аракеттер токтотулгандыгына карабастан, бүгүнкү күнгө чейин Абхазиянын статусу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын Грузия <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мамилелери жөнгө салынбастан калып келет. Тамак-аш (чай, тамеки, шарап, консерва ж. б.), жеңил (булгаары-бут кийим, жибек кездеме токуу өндүрүшү), жыгаччылык, машина куруу өнөр жайы, курулуш материалдар өндүрүшү бар. Таш көмүр казылып алынат. Ткварчели ГРЭСи, Сухум ГЭСи иштейт. Чай, тамеки, цитрус, эфир май өсүмдүктөрү, тунг, мөмө-жемиш өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк өнүккөн. Жүгөрү айдалат. Башкы порту – Сухум. Курорттору: Гагра, Пицунда, Жаңы Афон, Гудаута ж. б.<br> Ад.: ''Гулиа Д.'' История Абхазии. Тб., 1925.<br>'' С. Айткулова, А. Орозов.''		'''АБХАЗИЯ''', А б х а з Р е с п у б л и к а с ы Закавказьенин түндүк-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Аянты 8,6 миң км''<sup>2</sup>.'' Калкы 240,7 миңден ашык (2011). Абхазиянын курамында 7 административдик район, 7 шаар, 4 шаарча бар. Борбору – Сухум шаары. Калкынын көпчүлүк бөлүгүн абхаздар түзөт, ошондой эле эле армян, орус ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Шаар калкы – 48%. Ири шаарлары: Сухум, Ткварчели, Гагра, Очамчира, Гудаута, Гали. Аймагынын басымдуу бөлүгүн ''Башкы Кавказ'' кырка тоосунун тармактары ээлейт. Түштүк-батышын ''Кара деңиз'' чулгайт. Түштүк-чыгышында ''Колхида ойдуңунун'' ичке тилкеси созулуп жатат. Климаты ойдуңдарында <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоо этектеринде жылуу, нымдуу субтропиктик, тоолордо нымдуу, мелүүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суук. Январдын орточо температурасы жээк тилкесинде 4–7°С, тоолорунда 2ден –2°Сге чейин, июлдуку 22–24°С <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 16–18°С. Жылдык жаан-чачыны 1300–2400 ''мм.'' Ири дарыялары: Кодори, Бзыбь. Көлү – Рица, Аликел. Ойдуңдары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> адырлары күл, кызыл, сары, тоолору күрөң, чым көңдүү шалбаа топурактуу. Аймагынын 55%ин токой ээлейт, деңиз жээктеринде субтропиктик өсүмдүктөр өсөт. Рица, Пицунда–Мюссерск коруктары уюшулган. Абхазиянын аймагына адамдар төмөнкү палеолит доорунда отурукташа баштаган. Б. з. ч. 1-миң жылдыктын аягында Абхазиянын аймагын мекендеген көптөгөн уруулар жөнүндөгү алгачкы маалыматтар жазма эстеликтерде (Страбон ж. б.) эскериле баштайт. Б. з. ч. 6-кылымда Абхазиянын жээктеринде грек колониялары – Диоскурия (азыркы Сухуми), Питиунт ж. б. пайда болгон. Б. з. ч. 2-кылымдын аягында Абхазия понтий падышасы Митридат VI Евпатордун, б. з. ч. 65-жылдан римдиктердин көзөмөлүнө өтүп, Севастополь (Сухуми), Питиунт (Пицунда) чептери курулган. Б. з. ч. 1-кылымдын аягында Абхазиянын аймагында жергиликтүү апсил, абазг <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> саниг уруу бирикмелери калыптанган. 6-кылымда христиан дини расмий дин катары кабыл алынып, чиркөөлөр курула баштаган. 6-кылымдын ортосунан бүткүл Батыш Закавказье Византиянын көзөмөлүнө өткөн. 8-кылымдын 80-жылдарында Абхазиянын башкаруучусу Леон II өлкөнү Византиянын бийлигинен куткарып, борбору алгач Анакопия, кийин Кутаиси болгон Абхаз падышачылыгын негиздейт. 10-кылымдын аягы – 15-кылымда Абхазия Грузин падышачылыгынын курамына кирген. 16-кылымда Абхазия өз алдынча княздык болуп бөлүнүп чыккан, бирок көп узабай түрктөр тарабынан каратылат. Сухумкале чеби түрктөрдүн Абхазиядагы таяныч чебине айланган. 17–18-кылымдарда Абхазия Осмон империясынын вассалына айланган соң, ислам динин таратуу аракеттери күч алган. 18–19-кылымдардын башында жергиликтүү элдер бир нече жолу (1725, 1728, 1733, 1771, 1806) Осмон бийлигине каршы көтөрүлүшкө чыккан. 1810-жылы Абхазия Россияга каратылган. 1862-жылы абхаз алфавити түзүлгөн. 1864-жылдан Абхазия түздөн түз россиялык башкарууга өтүп, княздык «Сухумилик аскер бөлүмүнө» айландырылган. 1921-жылы 4-мартта Совет бийлиги орнотулуп, Абхаз ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланат. 1922-жылы Абхазия Грузин ССРинин курамында ЗСФСРге, 1922-жылдын 30-декабрында ЗСФСРдин курамында СССРге кирген. 1925-ж. 1-апрелде биринчи Конституциясы кабыл алынган. 1931-жылдын февралынан Абхазия автономиялуу республика катары Грузин ССРинин курамында келген. 1989-жылы башталган грузин-абхаз чатагы 1992–94-жылдарда согуштук аракеттерге алып келген. 1994-жылы Абхазияга КМШ өлкөлөрүнүн тынчтыкты орнотуу күчтөрү, негизинен россиялык аскерлер киргизилет. Согуштук аракеттер токтотулгандыгына карабастан, бүгүнкү күнгө чейин Абхазиянын статусу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын Грузия <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мамилелери жөнгө салынбастан калып келет. Тамак-аш (чай, тамеки, шарап, консерва ж. б.), жеңил (булгаары-бут кийим, жибек кездеме токуу өндүрүшү), жыгаччылык, машина куруу өнөр жайы, курулуш материалдар өндүрүшү бар. Таш көмүр казылып алынат. Ткварчели ГРЭСи, Сухум ГЭСи иштейт. Чай, тамеки, цитрус, эфир май өсүмдүктөрү, тунг, мөмө-жемиш өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк өнүккөн. Жүгөрү айдалат. Башкы порту – Сухум. Курорттору: Гагра, Пицунда, Жаңы Афон, Гудаута ж. б.<br> Ад.: ''Гулиа Д.'' История Абхазии. Тб., 1925.<br>'' С. Айткулова, А. Орозов.''
			[[Категория:1-Том]]

imported>Begay, 10:27, 14 Август (Баш оона) 2023 карата

2023-08-14T10:27:21Z

← Мурунку нускасы		10:27, 14 Август (Баш оона) 2023 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АБХАЗИЯ''', А б х а з Р е с п у б л и к а с ы Закавказьенин түндүк-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Аянты 8,6 миң км''<sup>2</sup>.'' Калкы 240,7 миңден ашык (2011). Абхазиянын курамында 7 административдик район, 7 шаар, 4 шаарча бар. Борбору – Сухум шаары. Калкынын көпчүлүк бөлүгүн абхаздар түзөт, ошондой эле эле армян, орус ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Шаар калкы - 48%. Ири шаарлары: Сухум, Ткварчели, Гагра, Очамчира, Гудаута, Гали. Аймагынын басымдуу бөлүгүн ''Башкы Кавказ'' кырка тоосунун тармактары ээлейт. Түштүк-батышын ''Кара деңиз'' чулгайт. Түштүк-чыгышында ''Колхида ойдуңунун'' ичке тилкеси созулуп жатат. Климаты ойдуңдарында <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоо этектеринде жылуу, нымдуу субтропиктик, тоолордо нымдуу, мелүүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суук. Январдын ~~орт.~~ температурасы жээк тилкесинде 4–7°С, тоолорунда 2ден ~~-2°Сге~~ чейин, июлдуку 22–24°С <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 16–18°С. Жылдык жаан-чачыны 1300–2400 ''мм.'' Ири дарыялары: Кодори, Бзыбь. Көлү – Рица, Аликел. Ойдуңдары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> адырлары күл, кызыл, сары, тоолору күрөң, чым көңдүү шалбаа топурактуу. Аймагынын 55%ин токой ээлейт, деңиз жээктеринде субтропиктик өсүмдүктөр өсөт. Рица, Пицунда–Мюссерск коруктары уюшулган. Абхазиянын аймагына адамдар төмөнкү палеолит доорунда отурукташа баштаган. Б. з. ч. 1-миң жылдыктын аягында Абхазиянын аймагын мекендеген көптөгөн уруулар жөнүндөгү алгачкы маалыматтар жазма эстеликтерде (Страбон ж. б.) эскериле баштайт. Б. з. ч. 6-кылымда Абхазиянын жээктеринде грек колониялары – Диоскурия (азыркы Сухуми), Питиунт ж. б. пайда болгон. Б. з. ч. 2-кылымдын аягында Абхазия понтий падышасы Митридат VI Евпатордун, б. з. ч. 65-жылдан римдиктердин көзөмөлүнө өтүп, Севастополь (Сухуми), Питиунт (Пицунда) чептери курулган. Б. з. ч. 1-кылымдын аягында Абхазиянын аймагында жергиликтүү апсил, абазг <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> саниг уруу бирикмелери калыптанган. 6-кылымда христиан дини расмий дин катары кабыл алынып, чиркөөлөр курула баштаган. 6-кылымдын ортосунан бүткүл Батыш Закавказье Византиянын көзөмөлүнө өткөн. 8-кылымдын 80-жылдарында ~~Ахазиянын~~ башкаруучусу Леон II өлкөнү Византиянын бийлигинен куткарып, борбору алгач Анакопия, кийин Кутаиси болгон Абхаз падышачылыгын негиздейт. 10-кылымдын аягы – 15-кылымда Абхазия Грузин падышачылыгынын курамына кирген. 16-кылымда Абхазия өз алдынча княздык болуп бөлүнүп чыккан, бирок көп узабай түрктөр тарабынан каратылат. Сухумкале чеби түрктөрдүн Абхазиядагы таяныч чебине айланган. 17–18-кылымдарда Абхазия Осмон империясынын вассалына айланган соң, ислам динин таратуу аракеттери күч алган. 18–19-кылымдардын башында жергиликтүү элдер бир нече жолу (1725, 1728, 1733, 1771, 1806) Осмон бийлигине каршы көтөрүлүшкө чыккан. 1810-жылы Абхазия Россияга каратылган. 1862-жылы абхаз алфавити түзүлгөн. 1864-жылдан Абхазия түздөн түз россиялык башкарууга өтүп, княздык «Сухумилик аскер бөлүмүнө» айландырылган. 1921-жылы 4-мартта Совет бийлиги орнотулуп, Абхаз ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланат. 1922-жылы Абхазия Грузин ССРинин курамында ЗСФСРге, 1922-жылдын 30-декабрында ЗСФСРдин курамында СССРге кирген. 1925-ж. 1-апрелде биринчи Конституциясы кабыл алынган. 1931-жылдын февралынан Абхазия автономиялуу республика катары Грузин ССРинин курамында келген. 1989-жылы башталган грузин-абхаз чатагы 1992–94-жылдарда согуштук аракеттерге алып келген. 1994-жылы Абхазияга КМШ өлкөлөрүнүн тынчтыкты орнотуу күчтөрү, негизинен россиялык аскерлер киргизилет. Согуштук аракеттер токтотулгандыгына карабастан, бүгүнкү күнгө чейин Абхазиянын статусу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын Грузия <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мамилелери жөнгө салынбастан калып келет. Тамак-аш (чай, тамеки, шарап, консерва ж. б.), жеңил (булгаары-бут кийим, жибек кездеме токуу өндүрүшү), жыгаччылык, машина куруу өнөр жайы, курулуш материалдар өндүрүшү бар. Таш көмүр казылып алынат. Ткварчели ГРЭСи, Сухум ГЭСи иштейт. Чай, тамеки, цитрус, эфир май өсүмдүктөрү, тунг, мөмө-жемиш өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк өнүккөн. Жүгөрү айдалат. Башкы порту – Сухум. Курорттору: Гагра, Пицунда, Жаңы Афон, Гудаута ж. б.<br> Ад.: ''Гулиа Д.'' История Абхазии. Тб., 1925.<br>'' С. Айткулова, А. Орозов.''		'''АБХАЗИЯ''', А б х а з Р е с п у б л и к а с ы Закавказьенин түндүк-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Аянты 8,6 миң км''<sup>2</sup>.'' Калкы 240,7 миңден ашык (2011). Абхазиянын курамында 7 административдик район, 7 шаар, 4 шаарча бар. Борбору – Сухум шаары. Калкынын көпчүлүк бөлүгүн абхаздар түзөт, ошондой эле эле армян, орус ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Шаар калкы – 48%. Ири шаарлары: Сухум, Ткварчели, Гагра, Очамчира, Гудаута, Гали. Аймагынын басымдуу бөлүгүн ''Башкы Кавказ'' кырка тоосунун тармактары ээлейт. Түштүк-батышын ''Кара деңиз'' чулгайт. Түштүк-чыгышында ''Колхида ойдуңунун'' ичке тилкеси созулуп жатат. Климаты ойдуңдарында <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоо этектеринде жылуу, нымдуу субтропиктик, тоолордо нымдуу, мелүүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суук. Январдын орточо температурасы жээк тилкесинде 4–7°С, тоолорунда 2ден –2°Сге чейин, июлдуку 22–24°С <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 16–18°С. Жылдык жаан-чачыны 1300–2400 ''мм.'' Ири дарыялары: Кодори, Бзыбь. Көлү – Рица, Аликел. Ойдуңдары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> адырлары күл, кызыл, сары, тоолору күрөң, чым көңдүү шалбаа топурактуу. Аймагынын 55%ин токой ээлейт, деңиз жээктеринде субтропиктик өсүмдүктөр өсөт. Рица, Пицунда–Мюссерск коруктары уюшулган. Абхазиянын аймагына адамдар төмөнкү палеолит доорунда отурукташа баштаган. Б. з. ч. 1-миң жылдыктын аягында Абхазиянын аймагын мекендеген көптөгөн уруулар жөнүндөгү алгачкы маалыматтар жазма эстеликтерде (Страбон ж. б.) эскериле баштайт. Б. з. ч. 6-кылымда Абхазиянын жээктеринде грек колониялары – Диоскурия (азыркы Сухуми), Питиунт ж. б. пайда болгон. Б. з. ч. 2-кылымдын аягында Абхазия понтий падышасы Митридат VI Евпатордун, б. з. ч. 65-жылдан римдиктердин көзөмөлүнө өтүп, Севастополь (Сухуми), Питиунт (Пицунда) чептери курулган. Б. з. ч. 1-кылымдын аягында Абхазиянын аймагында жергиликтүү апсил, абазг <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> саниг уруу бирикмелери калыптанган. 6-кылымда христиан дини расмий дин катары кабыл алынып, чиркөөлөр курула баштаган. 6-кылымдын ортосунан бүткүл Батыш Закавказье Византиянын көзөмөлүнө өткөн. 8-кылымдын 80-жылдарында Абхазиянын башкаруучусу Леон II өлкөнү Византиянын бийлигинен куткарып, борбору алгач Анакопия, кийин Кутаиси болгон Абхаз падышачылыгын негиздейт. 10-кылымдын аягы – 15-кылымда Абхазия Грузин падышачылыгынын курамына кирген. 16-кылымда Абхазия өз алдынча княздык болуп бөлүнүп чыккан, бирок көп узабай түрктөр тарабынан каратылат. Сухумкале чеби түрктөрдүн Абхазиядагы таяныч чебине айланган. 17–18-кылымдарда Абхазия Осмон империясынын вассалына айланган соң, ислам динин таратуу аракеттери күч алган. 18–19-кылымдардын башында жергиликтүү элдер бир нече жолу (1725, 1728, 1733, 1771, 1806) Осмон бийлигине каршы көтөрүлүшкө чыккан. 1810-жылы Абхазия Россияга каратылган. 1862-жылы абхаз алфавити түзүлгөн. 1864-жылдан Абхазия түздөн түз россиялык башкарууга өтүп, княздык «Сухумилик аскер бөлүмүнө» айландырылган. 1921-жылы 4-мартта Совет бийлиги орнотулуп, Абхаз ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланат. 1922-жылы Абхазия Грузин ССРинин курамында ЗСФСРге, 1922-жылдын 30-декабрында ЗСФСРдин курамында СССРге кирген. 1925-ж. 1-апрелде биринчи Конституциясы кабыл алынган. 1931-жылдын февралынан Абхазия автономиялуу республика катары Грузин ССРинин курамында келген. 1989-жылы башталган грузин-абхаз чатагы 1992–94-жылдарда согуштук аракеттерге алып келген. 1994-жылы Абхазияга КМШ өлкөлөрүнүн тынчтыкты орнотуу күчтөрү, негизинен россиялык аскерлер киргизилет. Согуштук аракеттер токтотулгандыгына карабастан, бүгүнкү күнгө чейин Абхазиянын статусу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын Грузия <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мамилелери жөнгө салынбастан калып келет. Тамак-аш (чай, тамеки, шарап, консерва ж. б.), жеңил (булгаары-бут кийим, жибек кездеме токуу өндүрүшү), жыгаччылык, машина куруу өнөр жайы, курулуш материалдар өндүрүшү бар. Таш көмүр казылып алынат. Ткварчели ГРЭСи, Сухум ГЭСи иштейт. Чай, тамеки, цитрус, эфир май өсүмдүктөрү, тунг, мөмө-жемиш өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк өнүккөн. Жүгөрү айдалат. Башкы порту – Сухум. Курорттору: Гагра, Пицунда, Жаңы Афон, Гудаута ж. б.<br> Ад.: ''Гулиа Д.'' История Абхазии. Тб., 1925.<br>'' С. Айткулова, А. Орозов.''

imported>Adina, 03:26, 14 Август (Баш оона) 2023 карата

2023-08-14T03:26:37Z

← Мурунку нускасы		03:26, 14 Август (Баш оона) 2023 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АБХАЗИЯ''', А б х а з Р е с п у б л и к а с ы Закавказьенин түндүк-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Аянты 8,6 миң км''<sup>2</sup>.'' Калкы 240,7 миңден ашык (2011). Абхазиянын курамында 7 административдик район, 7 шаар, 4 шаарча бар. Борбору – Сухум шаары. Калкынын көпчүлүк бөлүгүн абхаздар түзөт, ошондой эле эле армян, орус ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Шаар калкы - 48%. Ири шаарлары: Сухум, Ткварчели, Гагра, Очамчира, Гудаута, Гали. Аймагынын басымдуу бөлүгүн ''Башкы Кавказ'' кырка тоосунун тармактары ээлейт. Түштүк-батышын ''Кара деңиз'' чулгайт. Түштүк-чыгышында ''Колхида ойдуңунун'' ичке тилкеси созулуп жатат. Климаты ойдуңдарында <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоо этектеринде жылуу, нымдуу субтропиктик, тоолордо нымдуу, мелүүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суук. Январдын орт. ~~темппературасы~~ жээк тилкесинде 4–7°С, тоолорунда 2ден ~~–2°Сге~~ чейин, июлдуку 22–24°С <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 16–18°С. Жылдык жаан-чачыны 1300–2400 ''мм.'' Ири дарыялары: Кодори, Бзыбь. Көлү – Рица, Аликел. Ойдуңдары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> адырлары күл, кызыл, сары, тоолору күрөң, чым ~~көндүү~~ шалбаа топурактуу. Аймагынын 55%ин токой ээлейт, деңиз жээктеринде субтропиктик өсүмдүктөр өсөт. Рица, Пицунда–Мюссерск коруктары уюшулган. Абхазиянын аймагына адамдар төмөнкү палеолит доорунда отурукташа баштаган. Б. з. ч. 1-миң жылдыктын аягында Абхазиянын аймагын мекендеген көптөгөн уруулар жөнүндөгү алгачкы маалыматтар жазма эстеликтерде (Страбон ж. б.) эскериле баштайт. Б. з. ч. 6-~~ккылымда~~ Абхазиянын жээктеринде грек колониялары – Диоскурия (азыркы Сухуми), Питиунт ж. б. пайда болгон. Б. з. ч. 2-кылымдын аягында Абхазия понтий падышасы Митридат VI Евпатордун, б. з. ч. 65-жылдан римдиктердин көзөмөлүнө өтүп, Севастополь (Сухуми), Питиунт (Пицунда) чептери курулган. Б. з. ч. 1-кылымдын аягында Абхазиянын аймагында жергиликтүү апсил, абазг <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> саниг уруу бирикмелери калыптанган. 6-кылымда христиан дини расмий дин катары кабыл алынып, чиркөөлөр курула баштаган. 6-кылымдын ортосунан бүткүл Батыш Закавказье Византиянын көзөмөлүнө өткөн. 8-кылымдын 80-жылдарында Ахазиянын башкаруучусу Леон II өлкөнү Византиянын бийлигинен куткарып, борбору алгач Анакопия, кийин Кутаиси болгон Абхаз падышачылыгын негиздейт. 10-кылымдын аягы – 15-кылымда Абхазия Грузин падышачылыгынын курамына кирген. 16-кылымда Абхазия өз алдынча княздык болуп бөлүнүп чыккан, бирок көп узабай түрктөр тарабынан каратылат. Сухумкале чеби түрктөрдүн Абхазиядагы таяныч чебине айланган. 17–18-кылымдарда А. Осмон империясынын вассалына айланган соң, ислам динин таратуу аракеттери күч алган. 18–19-кылымдардын башында жергиликтүү элдер бир нече жолу (1725, 1728, 1733, 1771, 1806) Осмон бийлигине каршы көтөрүлүшкө чыккан. 1810-жылы Абхазия Россияга каратылган. 1862-жылы абхаз алфавити түзүлгөн. 1864-жылдан Абхазия түздөн түз россиялык башкарууга өтүп, княздык «Сухумилик аскер бөлүмүнө» айландырылган. 1921-жылы 4-мартта Совет бийлиги орнотулуп, Абхаз ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланат. 1922-жылы Абхазия Грузин ССРинин курамында ЗСФСРге, 1922-жылдын 30-декабрында ЗСФСРдин курамында СССРге кирген. 1925-ж. 1-апрелде биринчи Конституциясы кабыл алынган. 1931-жылдын февралынан Абхазия автономиялуу республика катары Грузин ССРинин курамында келген. 1989-жылы башталган грузин-абхаз чатагы 1992–94-жылдарда согуштук аракеттерге алып келген. 1994-жылы Абхазияга КМШ өлкөлөрүнүн тынчтыкты орнотуу күчтөрү, негизинен россиялык аскерлер киргизилет. Согуштук аракеттер токтотулгандыгына карабастан, бүгүнкү күнгө чейин Абхазиянын статусу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын Грузия <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мамилелери жөнгө салынбастан калып келет. Тамак-аш (чай, тамеки, шарап, консерва ж. б.), жеңил (булгаары-бут кийим, жибек кездеме токуу өндүрүшү), жыгаччылык, машина куруу өнөр жайы, курулуш материалдар өндүрүшү бар. Таш көмүр казылып алынат. Ткварчели ГРЭСи, Сухум ГЭСи иштейт. Чай, тамеки, цитрус, эфир май өсүмдүктөрү, тунг, мөмө-жемиш өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк өнүккөн. Жүгөрү айдалат. Башкы порту – Сухум. Курорттору: Гагра, Пицунда, Жаңы Афон, Гудаута ж. б.<br> Ад.: ''Гулиа Д.'' История Абхазии. Тб., 1925.<br>'' С. Айткулова, А. Орозов.''		'''АБХАЗИЯ''', А б х а з Р е с п у б л и к а с ы Закавказьенин түндүк-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Аянты 8,6 миң км''<sup>2</sup>.'' Калкы 240,7 миңден ашык (2011). Абхазиянын курамында 7 административдик район, 7 шаар, 4 шаарча бар. Борбору – Сухум шаары. Калкынын көпчүлүк бөлүгүн абхаздар түзөт, ошондой эле эле армян, орус ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Шаар калкы - 48%. Ири шаарлары: Сухум, Ткварчели, Гагра, Очамчира, Гудаута, Гали. Аймагынын басымдуу бөлүгүн ''Башкы Кавказ'' кырка тоосунун тармактары ээлейт. Түштүк-батышын ''Кара деңиз'' чулгайт. Түштүк-чыгышында ''Колхида ойдуңунун'' ичке тилкеси созулуп жатат. Климаты ойдуңдарында <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоо этектеринде жылуу, нымдуу субтропиктик, тоолордо нымдуу, мелүүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суук. Январдын орт. температурасы жээк тилкесинде 4–7°С, тоолорунда 2ден -2°Сге чейин, июлдуку 22–24°С <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 16–18°С. Жылдык жаан-чачыны 1300–2400 ''мм.'' Ири дарыялары: Кодори, Бзыбь. Көлү – Рица, Аликел. Ойдуңдары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> адырлары күл, кызыл, сары, тоолору күрөң, чым көңдүү шалбаа топурактуу. Аймагынын 55%ин токой ээлейт, деңиз жээктеринде субтропиктик өсүмдүктөр өсөт. Рица, Пицунда–Мюссерск коруктары уюшулган. Абхазиянын аймагына адамдар төмөнкү палеолит доорунда отурукташа баштаган. Б. з. ч. 1-миң жылдыктын аягында Абхазиянын аймагын мекендеген көптөгөн уруулар жөнүндөгү алгачкы маалыматтар жазма эстеликтерде (Страбон ж. б.) эскериле баштайт. Б. з. ч. 6-кылымда Абхазиянын жээктеринде грек колониялары – Диоскурия (азыркы Сухуми), Питиунт ж. б. пайда болгон. Б. з. ч. 2-кылымдын аягында Абхазия понтий падышасы Митридат VI Евпатордун, б. з. ч. 65-жылдан римдиктердин көзөмөлүнө өтүп, Севастополь (Сухуми), Питиунт (Пицунда) чептери курулган. Б. з. ч. 1-кылымдын аягында Абхазиянын аймагында жергиликтүү апсил, абазг <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> саниг уруу бирикмелери калыптанган. 6-кылымда христиан дини расмий дин катары кабыл алынып, чиркөөлөр курула баштаган. 6-кылымдын ортосунан бүткүл Батыш Закавказье Византиянын көзөмөлүнө өткөн. 8-кылымдын 80-жылдарында Ахазиянын башкаруучусу Леон II өлкөнү Византиянын бийлигинен куткарып, борбору алгач Анакопия, кийин Кутаиси болгон Абхаз падышачылыгын негиздейт. 10-кылымдын аягы – 15-кылымда Абхазия Грузин падышачылыгынын курамына кирген. 16-кылымда Абхазия өз алдынча княздык болуп бөлүнүп чыккан, бирок көп узабай түрктөр тарабынан каратылат. Сухумкале чеби түрктөрдүн Абхазиядагы таяныч чебине айланган. 17–18-кылымдарда Абхазия Осмон империясынын вассалына айланган соң, ислам динин таратуу аракеттери күч алган. 18–19-кылымдардын башында жергиликтүү элдер бир нече жолу (1725, 1728, 1733, 1771, 1806) Осмон бийлигине каршы көтөрүлүшкө чыккан. 1810-жылы Абхазия Россияга каратылган. 1862-жылы абхаз алфавити түзүлгөн. 1864-жылдан Абхазия түздөн түз россиялык башкарууга өтүп, княздык «Сухумилик аскер бөлүмүнө» айландырылган. 1921-жылы 4-мартта Совет бийлиги орнотулуп, Абхаз ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланат. 1922-жылы Абхазия Грузин ССРинин курамында ЗСФСРге, 1922-жылдын 30-декабрында ЗСФСРдин курамында СССРге кирген. 1925-ж. 1-апрелде биринчи Конституциясы кабыл алынган. 1931-жылдын февралынан Абхазия автономиялуу республика катары Грузин ССРинин курамында келген. 1989-жылы башталган грузин-абхаз чатагы 1992–94-жылдарда согуштук аракеттерге алып келген. 1994-жылы Абхазияга КМШ өлкөлөрүнүн тынчтыкты орнотуу күчтөрү, негизинен россиялык аскерлер киргизилет. Согуштук аракеттер токтотулгандыгына карабастан, бүгүнкү күнгө чейин Абхазиянын статусу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын Грузия <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мамилелери жөнгө салынбастан калып келет. Тамак-аш (чай, тамеки, шарап, консерва ж. б.), жеңил (булгаары-бут кийим, жибек кездеме токуу өндүрүшү), жыгаччылык, машина куруу өнөр жайы, курулуш материалдар өндүрүшү бар. Таш көмүр казылып алынат. Ткварчели ГРЭСи, Сухум ГЭСи иштейт. Чай, тамеки, цитрус, эфир май өсүмдүктөрү, тунг, мөмө-жемиш өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк өнүккөн. Жүгөрү айдалат. Башкы порту – Сухум. Курорттору: Гагра, Пицунда, Жаңы Афон, Гудаута ж. б.<br> Ад.: ''Гулиа Д.'' История Абхазии. Тб., 1925.<br>'' С. Айткулова, А. Орозов.''

imported>Temirkan, 07:47, 28 Июль (Теке) 2023 карата

2023-07-28T07:47:59Z

← Мурунку нускасы		07:47, 28 Июль (Теке) 2023 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АБХАЗИЯ''', А б х а з Р е с п у б л и к а с ы Закавказьенин ~~түн.~~-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Аянты 8,6 миң км''<sup>2</sup>.'' Калкы 240,7 миңден ашык (2011). ~~А-нын~~ курамында 7 ~~адм.~~ район, 7 шаар, 4 шаарча бар. Борбору – Сухум ш. Калкынын көпчүлүк бөлүгүн абхаздар түзөт, о. эле армян, орус ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Шаар калкы - 48%. Ири шаарлары: Сухум, Ткварчели, Гагра, Очамчира, Гудаута, Гали. Аймагынын басымдуу бөлүгүн ''Башкы Кавказ'' кырка тоосунун тармактары ээлейт. ~~Түш.~~-батышын ''Кара деңиз'' чулгайт. ~~Түш.~~-чыгышында ''Колхида ойдуңунун'' ичке тилкеси созулуп жатат. Климаты ойдуңдарында <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоо этектеринде жылуу, нымдуу субтропиктик, тоолордо нымдуу, мелүүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суук. Январдын орт. ~~темп-расы~~ жээк тилкесинде 4–7°С, тоолорунда 2ден –2°Сге чейин, июлдуку 22–24°С <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 16–18°С. Жылдык жаан-чачыны 1300–2400 ''мм.'' Ири дарыялары: Кодори, Бзыбь. Көлү – Рица, Аликел. Ойдуңдары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> адырлары күл, кызыл, сары, тоолору күрөң, чым көндүү шалбаа топурактуу. Аймагынын 55%ин токой ээлейт, деңиз жээктеринде субтропиктик өсүмдүктөр өсөт. Рица, Пицунда–Мюссерск коруктары уюшулган. ~~А-нын~~ аймагына адамдар төмөнкү палеолит доорунда отурукташа баштаган. Б. з. ч. 1-миң жылдыктын аягында ~~А-нын~~ аймагын мекендеген көптөгөн уруулар ~~ж-дөгү~~ алгачкы маалыматтар жазма эстеликтерде (Страбон ж. б.) эскериле баштайт. Б. з. ч. 6-~~к-да А-нын~~ жээктеринде грек колониялары – Диоскурия (азыркы Сухуми), Питиунт ж. б. пайда болгон. Б. з. ч. 2-~~кдын~~ аягында А. понтий падышасы Митридат VI Евпатордун, б. з. ч. 65-жылдан римдиктердин көзөмөлүнө өтүп, Севастополь (Сухуми), Питиунт (Пицунда) чептери курулган. Б. з. ч. 1-~~к-дын~~ аягында ~~А-нын~~ аймагында ~~жерг.~~ апсил, абазг <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> саниг уруу бирикмелери калыптанган. 6-~~к-да~~ христиан дини расмий дин катары кабыл алынып, чиркөөлөр курула баштаган. 6к-~~дын~~ ортосунан бүткүл Батыш Закавказье Византиянын көзөмөлүнө өткөн. 8-~~к-дын~~ 80-~~ж-нда А-нын~~ башкаруучусу Леон II өлкөнү Византиянын бийлигинен куткарып, борбору алгач Анакопия, кийин Кутаиси болгон Абхаз падышачылыгын негиздейт. 10-~~к-дын~~ аягы – 15-~~к-да А.~~ Грузин падышачылыгынын курамына кирген. 16-~~к-да А.~~ өз алдынча княздык болуп бөлүнүп чыккан, бирок көп узабай түрктөр тарабынан каратылат. Сухумкале чеби түрктөрдүн ~~А-дагы~~ таяныч чебине айланган. 17–18-~~к-дарда~~ А. Осмон империясынын вассалына айланган соң, ислам динин таратуу аракеттери күч алган. 18–19-~~к-дын~~ башында ~~жерг.~~ элдер бир нече жолу (1725, 1728, 1733, 1771, 1806) Осмон бийлигине каршы көтөрүлүшкө чыккан. 1810-~~ж. А.~~ Россияга каратылган. 1862-ж. абхаз алфавити түзүлгөн. 1864-жылдан А. түздөн түз россиялык башкарууга өтүп, княздык «Сухумилик аскер бөлүмүнө» айландырылган. 1921-ж. 4-мартта Совет бийлиги орнотулуп, Абхаз ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланат. 1922-~~ж. А.~~ Грузин ССРинин курамында ЗСФСРге, 1922-ж. 30-декабрында ЗСФСРдин курамында СССРге кирген. 1925-ж. 1-апрелде биринчи Конституциясы кабыл алынган. 1931-жылдын февралынан А. автономиялуу республика катары Грузин ССРинин курамында келген. 1989-ж. башталган грузин-абхаз чатагы 1992–94-ж. согуштук аракеттерге алып келген. 1994-~~ж. А-га~~ КМШ өлкөлөрүнүн тынчтыкты орнотуу күчтөрү, негизинен россиялык аскерлер киргизилет. Согуштук аракеттер токтотулгандыгына карабастан, бүгүнкү күнгө чейин ~~А-нын~~ статусу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын Грузия <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мамилелери жөнгө салынбастан калып келет. Тамак-аш (чай, тамеки, шарап, консерва ж. б.), жеңил (булгаары-бут кийим, жибек кездеме токуу өндүрүшү), жыгаччылык, машина куруу өнөр жайы, курулуш материалдар өндүрүшү бар. Таш көмүр казылып алынат. Ткварчели ГРЭСи, Сухум ГЭСи иштейт. Чай, тамеки, цитрус, эфир май өсүмдүктөрү, тунг, мөмө-жемиш өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк өнүккөн. Жүгөрү айдалат. Башкы порту – Сухум. Курорттору: Гагра, Пицунда, Жаңы Афон, Гудаута ж. б.<br> Ад.: ''Гулиа Д.'' История Абхазии. Тб., 1925.<br>'' С. Айткулова, А. Орозов.''		'''АБХАЗИЯ''', А б х а з Р е с п у б л и к а с ы Закавказьенин түндүк-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Аянты 8,6 миң км''<sup>2</sup>.'' Калкы 240,7 миңден ашык (2011). Абхазиянын курамында 7 административдик район, 7 шаар, 4 шаарча бар. Борбору – Сухум шаары. Калкынын көпчүлүк бөлүгүн абхаздар түзөт, ошондой эле эле армян, орус ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Шаар калкы - 48%. Ири шаарлары: Сухум, Ткварчели, Гагра, Очамчира, Гудаута, Гали. Аймагынын басымдуу бөлүгүн ''Башкы Кавказ'' кырка тоосунун тармактары ээлейт. Түштүк-батышын ''Кара деңиз'' чулгайт. Түштүк-чыгышында ''Колхида ойдуңунун'' ичке тилкеси созулуп жатат. Климаты ойдуңдарында <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоо этектеринде жылуу, нымдуу субтропиктик, тоолордо нымдуу, мелүүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суук. Январдын орт. темппературасы жээк тилкесинде 4–7°С, тоолорунда 2ден –2°Сге чейин, июлдуку 22–24°С <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 16–18°С. Жылдык жаан-чачыны 1300–2400 ''мм.'' Ири дарыялары: Кодори, Бзыбь. Көлү – Рица, Аликел. Ойдуңдары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> адырлары күл, кызыл, сары, тоолору күрөң, чым көндүү шалбаа топурактуу. Аймагынын 55%ин токой ээлейт, деңиз жээктеринде субтропиктик өсүмдүктөр өсөт. Рица, Пицунда–Мюссерск коруктары уюшулган. Абхазиянын аймагына адамдар төмөнкү палеолит доорунда отурукташа баштаган. Б. з. ч. 1-миң жылдыктын аягында Абхазиянын аймагын мекендеген көптөгөн уруулар жөнүндөгү алгачкы маалыматтар жазма эстеликтерде (Страбон ж. б.) эскериле баштайт. Б. з. ч. 6-ккылымда Абхазиянын жээктеринде грек колониялары – Диоскурия (азыркы Сухуми), Питиунт ж. б. пайда болгон. Б. з. ч. 2-кылымдын аягында Абхазия понтий падышасы Митридат VI Евпатордун, б. з. ч. 65-жылдан римдиктердин көзөмөлүнө өтүп, Севастополь (Сухуми), Питиунт (Пицунда) чептери курулган. Б. з. ч. 1-кылымдын аягында Абхазиянын аймагында жергиликтүү апсил, абазг <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> саниг уруу бирикмелери калыптанган. 6-кылымда христиан дини расмий дин катары кабыл алынып, чиркөөлөр курула баштаган. 6-кылымдын ортосунан бүткүл Батыш Закавказье Византиянын көзөмөлүнө өткөн. 8-кылымдын 80-жылдарында Ахазиянын башкаруучусу Леон II өлкөнү Византиянын бийлигинен куткарып, борбору алгач Анакопия, кийин Кутаиси болгон Абхаз падышачылыгын негиздейт. 10-кылымдын аягы – 15-кылымда Абхазия Грузин падышачылыгынын курамына кирген. 16-кылымда Абхазия өз алдынча княздык болуп бөлүнүп чыккан, бирок көп узабай түрктөр тарабынан каратылат. Сухумкале чеби түрктөрдүн Абхазиядагы таяныч чебине айланган. 17–18-кылымдарда А. Осмон империясынын вассалына айланган соң, ислам динин таратуу аракеттери күч алган. 18–19-кылымдардын башында жергиликтүү элдер бир нече жолу (1725, 1728, 1733, 1771, 1806) Осмон бийлигине каршы көтөрүлүшкө чыккан. 1810-жылы Абхазия Россияга каратылган. 1862-жылы абхаз алфавити түзүлгөн. 1864-жылдан Абхазия түздөн түз россиялык башкарууга өтүп, княздык «Сухумилик аскер бөлүмүнө» айландырылган. 1921-жылы 4-мартта Совет бийлиги орнотулуп, Абхаз ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланат. 1922-жылы Абхазия Грузин ССРинин курамында ЗСФСРге, 1922-жылдын 30-декабрында ЗСФСРдин курамында СССРге кирген. 1925-ж. 1-апрелде биринчи Конституциясы кабыл алынган. 1931-жылдын февралынан Абхазия автономиялуу республика катары Грузин ССРинин курамында келген. 1989-жылы башталган грузин-абхаз чатагы 1992–94-жылдарда согуштук аракеттерге алып келген. 1994-жылы Абхазияга КМШ өлкөлөрүнүн тынчтыкты орнотуу күчтөрү, негизинен россиялык аскерлер киргизилет. Согуштук аракеттер токтотулгандыгына карабастан, бүгүнкү күнгө чейин Абхазиянын статусу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын Грузия <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мамилелери жөнгө салынбастан калып келет. Тамак-аш (чай, тамеки, шарап, консерва ж. б.), жеңил (булгаары-бут кийим, жибек кездеме токуу өндүрүшү), жыгаччылык, машина куруу өнөр жайы, курулуш материалдар өндүрүшү бар. Таш көмүр казылып алынат. Ткварчели ГРЭСи, Сухум ГЭСи иштейт. Чай, тамеки, цитрус, эфир май өсүмдүктөрү, тунг, мөмө-жемиш өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк өнүккөн. Жүгөрү айдалат. Башкы порту – Сухум. Курорттору: Гагра, Пицунда, Жаңы Афон, Гудаута ж. б.<br> Ад.: ''Гулиа Д.'' История Абхазии. Тб., 1925.<br>'' С. Айткулова, А. Орозов.''

imported>Kadyrm: /* top */clean up, replaced: м-н → менен, ж-а → жана (6)

2022-12-05T08:30:18Z

top: clean up, replaced: м-н → <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span>, ж-а → <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> (6)

← Мурунку нускасы		08:30, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АБХАЗИЯ''', А б х а з Р е с п у б л и к а с ы Закавказьенин түн.-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Аянты 8,6 миң км''<sup>2</sup>.'' Калкы 240,7 миңден ашык (2011). А-нын курамында 7 адм. район, 7 шаар, 4 шаарча бар. Борбору – Сухум ш. Калкынын көпчүлүк бөлүгүн абхаздар түзөт, о. эле армян, орус ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Шаар калкы - 48%. Ири шаарлары: Сухум, Ткварчели, Гагра, Очамчира, Гудаута, Гали. Аймагынын басымдуу бөлүгүн ''Башкы Кавказ'' кырка тоосунун тармактары ээлейт. Түш.-батышын ''Кара деңиз'' чулгайт. Түш.-чыгышында ''Колхида ойдуңунун'' ичке тилкеси созулуп жатат. Климаты ойдуңдарында ж-а тоо этектеринде жылуу, нымдуу субтропиктик, тоолордо нымдуу, мелүүн ж-а суук. Январдын орт. темп-расы жээк тилкесинде 4–7°С, тоолорунда 2ден –2°Сге чейин, июлдуку 22–24°С ж-а 16–18°С. Жылдык жаан-чачыны 1300–2400 ''мм.'' Ири дарыялары: Кодори, Бзыбь. Көлү – Рица, Аликел. Ойдуңдары ж-а адырлары күл, кызыл, сары, тоолору күрөң, чым көндүү шалбаа топурактуу. Аймагынын 55%ин токой ээлейт, деңиз жээктеринде субтропиктик өсүмдүктөр өсөт. Рица, Пицунда–Мюссерск коруктары уюшулган. А-нын аймагына адамдар төмөнкү палеолит доорунда отурукташа баштаган. Б. з. ч. 1-миң жылдыктын аягында А-нын аймагын мекендеген көптөгөн уруулар ж-дөгү алгачкы маалыматтар жазма эстеликтерде (Страбон ж. б.) эскериле баштайт. Б. з. ч. 6-к-да А-нын жээктеринде грек колониялары – Диоскурия (азыркы Сухуми), Питиунт ж. б. пайда болгон. Б. з. ч. 2-кдын аягында А. понтий падышасы Митридат VI Евпатордун, б. з. ч. 65-жылдан римдиктердин көзөмөлүнө өтүп, Севастополь (Сухуми), Питиунт (Пицунда) чептери курулган. Б. з. ч. 1-к-дын аягында А-нын аймагында жерг. апсил, абазг ж-а саниг уруу бирикмелери калыптанган. 6-к-да христиан дини расмий дин катары кабыл алынып, чиркөөлөр курула баштаган. 6к-дын ортосунан бүткүл Батыш Закавказье Византиянын көзөмөлүнө өткөн. 8-к-дын 80-ж-нда А-нын башкаруучусу Леон II өлкөнү Византиянын бийлигинен куткарып, борбору алгач Анакопия, кийин Кутаиси болгон Абхаз падышачылыгын негиздейт. 10-к-дын аягы – 15-к-да А. Грузин падышачылыгынын курамына кирген. 16-к-да А. өз алдынча княздык болуп бөлүнүп чыккан, бирок көп узабай түрктөр тарабынан каратылат. Сухумкале чеби түрктөрдүн А-дагы таяныч чебине айланган. 17–18-к-дарда А. Осмон империясынын вассалына айланган соң, ислам динин таратуу аракеттери күч алган. 18–19-к-дын башында жерг. элдер бир нече жолу (1725, 1728, 1733, 1771, 1806) Осмон бийлигине каршы көтөрүлүшкө чыккан. 1810-ж. А. Россияга каратылган. 1862-ж. абхаз алфавити түзүлгөн. 1864-жылдан А. түздөн түз россиялык башкарууга өтүп, княздык «Сухумилик аскер бөлүмүнө» айландырылган. 1921-ж. 4-мартта Совет бийлиги орнотулуп, Абхаз ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланат. 1922-ж. А. Грузин ССРинин курамында ЗСФСРге, 1922-ж. 30-декабрында ЗСФСРдин курамында СССРге кирген. 1925-ж. 1-апрелде биринчи Конституциясы кабыл алынган. 1931-жылдын февралынан А. автономиялуу республика катары Грузин ССРинин курамында келген. 1989-ж. башталган грузин-абхаз чатагы 1992–94-ж. согуштук аракеттерге алып келген. 1994-ж. А-га КМШ өлкөлөрүнүн тынчтыкты орнотуу күчтөрү, негизинен россиялык аскерлер киргизилет. Согуштук аракеттер токтотулгандыгына карабастан, бүгүнкү күнгө чейин А-нын статусу ж-а анын Грузия м-н мамилелери жөнгө салынбастан калып келет. Тамак-аш (чай, тамеки, шарап, консерва ж. б.), жеңил (булгаары-бут кийим, жибек кездеме токуу өндүрүшү), жыгаччылык, машина куруу өнөр жайы, курулуш материалдар өндүрүшү бар. Таш көмүр казылып алынат. Ткварчели ГРЭСи, Сухум ГЭСи иштейт. Чай, тамеки, цитрус, эфир май өсүмдүктөрү, тунг, мөмө-жемиш өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк өнүккөн. Жүгөрү айдалат. Башкы порту – Сухум. Курорттору: Гагра, Пицунда, Жаңы Афон, Гудаута ж. б.<br> Ад.: ''Гулиа Д.'' История Абхазии. Тб., 1925.<br>'' С. Айткулова, А. Орозов.''		'''АБХАЗИЯ''', А б х а з Р е с п у б л и к а с ы Закавказьенин түн.-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Аянты 8,6 миң км''<sup>2</sup>.'' Калкы 240,7 миңден ашык (2011). А-нын курамында 7 адм. район, 7 шаар, 4 шаарча бар. Борбору – Сухум ш. Калкынын көпчүлүк бөлүгүн абхаздар түзөт, о. эле армян, орус ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Шаар калкы - 48%. Ири шаарлары: Сухум, Ткварчели, Гагра, Очамчира, Гудаута, Гали. Аймагынын басымдуу бөлүгүн ''Башкы Кавказ'' кырка тоосунун тармактары ээлейт. Түш.-батышын ''Кара деңиз'' чулгайт. Түш.-чыгышында ''Колхида ойдуңунун'' ичке тилкеси созулуп жатат. Климаты ойдуңдарында <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоо этектеринде жылуу, нымдуу субтропиктик, тоолордо нымдуу, мелүүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суук. Январдын орт. темп-расы жээк тилкесинде 4–7°С, тоолорунда 2ден –2°Сге чейин, июлдуку 22–24°С <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 16–18°С. Жылдык жаан-чачыны 1300–2400 ''мм.'' Ири дарыялары: Кодори, Бзыбь. Көлү – Рица, Аликел. Ойдуңдары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> адырлары күл, кызыл, сары, тоолору күрөң, чым көндүү шалбаа топурактуу. Аймагынын 55%ин токой ээлейт, деңиз жээктеринде субтропиктик өсүмдүктөр өсөт. Рица, Пицунда–Мюссерск коруктары уюшулган. А-нын аймагына адамдар төмөнкү палеолит доорунда отурукташа баштаган. Б. з. ч. 1-миң жылдыктын аягында А-нын аймагын мекендеген көптөгөн уруулар ж-дөгү алгачкы маалыматтар жазма эстеликтерде (Страбон ж. б.) эскериле баштайт. Б. з. ч. 6-к-да А-нын жээктеринде грек колониялары – Диоскурия (азыркы Сухуми), Питиунт ж. б. пайда болгон. Б. з. ч. 2-кдын аягында А. понтий падышасы Митридат VI Евпатордун, б. з. ч. 65-жылдан римдиктердин көзөмөлүнө өтүп, Севастополь (Сухуми), Питиунт (Пицунда) чептери курулган. Б. з. ч. 1-к-дын аягында А-нын аймагында жерг. апсил, абазг <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> саниг уруу бирикмелери калыптанган. 6-к-да христиан дини расмий дин катары кабыл алынып, чиркөөлөр курула баштаган. 6к-дын ортосунан бүткүл Батыш Закавказье Византиянын көзөмөлүнө өткөн. 8-к-дын 80-ж-нда А-нын башкаруучусу Леон II өлкөнү Византиянын бийлигинен куткарып, борбору алгач Анакопия, кийин Кутаиси болгон Абхаз падышачылыгын негиздейт. 10-к-дын аягы – 15-к-да А. Грузин падышачылыгынын курамына кирген. 16-к-да А. өз алдынча княздык болуп бөлүнүп чыккан, бирок көп узабай түрктөр тарабынан каратылат. Сухумкале чеби түрктөрдүн А-дагы таяныч чебине айланган. 17–18-к-дарда А. Осмон империясынын вассалына айланган соң, ислам динин таратуу аракеттери күч алган. 18–19-к-дын башында жерг. элдер бир нече жолу (1725, 1728, 1733, 1771, 1806) Осмон бийлигине каршы көтөрүлүшкө чыккан. 1810-ж. А. Россияга каратылган. 1862-ж. абхаз алфавити түзүлгөн. 1864-жылдан А. түздөн түз россиялык башкарууга өтүп, княздык «Сухумилик аскер бөлүмүнө» айландырылган. 1921-ж. 4-мартта Совет бийлиги орнотулуп, Абхаз ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланат. 1922-ж. А. Грузин ССРинин курамында ЗСФСРге, 1922-ж. 30-декабрында ЗСФСРдин курамында СССРге кирген. 1925-ж. 1-апрелде биринчи Конституциясы кабыл алынган. 1931-жылдын февралынан А. автономиялуу республика катары Грузин ССРинин курамында келген. 1989-ж. башталган грузин-абхаз чатагы 1992–94-ж. согуштук аракеттерге алып келген. 1994-ж. А-га КМШ өлкөлөрүнүн тынчтыкты орнотуу күчтөрү, негизинен россиялык аскерлер киргизилет. Согуштук аракеттер токтотулгандыгына карабастан, бүгүнкү күнгө чейин А-нын статусу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын Грузия <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мамилелери жөнгө салынбастан калып келет. Тамак-аш (чай, тамеки, шарап, консерва ж. б.), жеңил (булгаары-бут кийим, жибек кездеме токуу өндүрүшү), жыгаччылык, машина куруу өнөр жайы, курулуш материалдар өндүрүшү бар. Таш көмүр казылып алынат. Ткварчели ГРЭСи, Сухум ГЭСи иштейт. Чай, тамеки, цитрус, эфир май өсүмдүктөрү, тунг, мөмө-жемиш өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк өнүккөн. Жүгөрү айдалат. Башкы порту – Сухум. Курорттору: Гагра, Пицунда, Жаңы Афон, Гудаута ж. б.<br> Ад.: ''Гулиа Д.'' История Абхазии. Тб., 1925.<br>'' С. Айткулова, А. Орозов.''

imported>Roza, 04:38, 1 Декабрь (Бештин айы) 2022 карата

2022-12-01T04:38:54Z

← Мурунку нускасы		04:38, 1 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АБХАЗИЯ''',~~Абхаз Республикасы~~ Закавказьенин түн.-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Аянты 8,6 миң км''<sup>2</sup>.'' Калкы 240,7 миңден ашык (2011). А-нын курамында 7 адм. район, 7 шаар, 4 шаарча бар. Борбору – Сухум ш. Калкынын көпчүлүк бөлүгүн абхаздар түзөт, о. эле армян, орус ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Шаар калкы - 48%. Ири шаарлары: Сухум, Ткварчели, Гагра, Очамчира, Гудаута, Гали. Аймагынын басымдуу бөлүгүн ''Башкы Кавказ'' кырка тоосунун тармактары ээлейт. Түш.-батышын ''Кара деңиз'' чулгайт. Түш.-чыгышында ''Колхида ойдуңунун'' ичке тилкеси созулуп жатат. Климаты ойдуңдарында ж-а тоо этектеринде жылуу, нымдуу субтропиктик, тоолордо нымдуу, мелүүн ж-а суук. Январдын орт. темп-расы жээк тилкесинде 4–7°С, тоолорунда 2ден –2°Сге чейин, июлдуку 22–24°С ж-а 16–18°С. Жылдык жаан-чачыны 1300–2400 ''мм.'' Ири дарыялары: Кодори, Бзыбь. Көлү – Рица, Аликел. Ойдуңдары ж-а адырлары күл, кызыл, сары, тоолору күрөң, чым көндүү шалбаа топурактуу. Аймагынын 55%ин токой ээлейт, деңиз жээктеринде субтропиктик өсүмдүктөр өсөт. Рица, Пицунда–Мюссерск коруктары уюшулган. А-нын аймагына адамдар төмөнкү палеолит доорунда отурукташа баштаган. Б. з. ч. 1-миң жылдыктын аягында А-нын аймагын мекендеген көптөгөн уруулар ж-дөгү алгачкы маалыматтар жазма эстеликтерде (Страбон ж. б.) эскериле баштайт. Б. з. ч. 6-к-да А-нын жээктеринде грек колониялары – Диоскурия (азыркы Сухуми), Питиунт ж. б. пайда болгон. Б. з. ч. 2-кдын аягында А. понтий падышасы Митридат VI Евпатордун, б. з. ч. 65-жылдан римдиктердин көзөмөлүнө өтүп, Севастополь (Сухуми), Питиунт (Пицунда) чептери курулган. Б. з. ч. 1-к-дын аягында А-нын аймагында жерг. апсил, абазг ж-а саниг уруу бирикмелери калыптанган. 6-к-да христиан дини расмий дин катары кабыл алынып, чиркөөлөр курула баштаган. 6к-дын ортосунан бүткүл Батыш Закавказье Византиянын көзөмөлүнө өткөн. 8-к-дын 80-ж-нда А-нын башкаруучусу Леон II өлкөнү Византиянын бийлигинен куткарып, борбору алгач Анакопия, кийин Кутаиси болгон Абхаз падышачылыгын негиздейт. 10-к-дын аягы – 15-к-да А. Грузин падышачылыгынын курамына кирген. 16-к-да А. өз алдынча княздык болуп бөлүнүп чыккан, бирок көп узабай түрктөр тарабынан каратылат. Сухумкале чеби түрктөрдүн А-дагы таяныч чебине айланган. 17–18-к-дарда А. Осмон империясынын вассалына айланган соң, ислам динин таратуу аракеттери күч алган. 18–19-к-дын башында жерг. элдер бир нече жолу (1725, 1728, 1733, 1771, 1806) Осмон бийлигине каршы көтөрүлүшкө чыккан. 1810-ж. А. Россияга каратылган. 1862-ж. абхаз алфавити түзүлгөн. 1864-жылдан А. түздөн түз россиялык башкарууга өтүп, княздык «Сухумилик аскер бөлүмүнө» айландырылган. 1921-ж. 4-мартта Совет бийлиги орнотулуп, Абхаз ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланат. 1922-ж. А. Грузин ССРинин курамында ЗСФСРге, 1922-ж. 30-декабрында ЗСФСРдин курамында СССРге кирген. 1925-ж. 1-апрелде биринчи Конституциясы кабыл алынган. 1931-жылдын февралынан А. автономиялуу республика катары Грузин ССРинин курамында келген. 1989-ж. башталган грузин-абхаз чатагы 1992–94-ж. согуштук аракеттерге алып келген. 1994-ж. А-га КМШ өлкөлөрүнүн тынчтыкты орнотуу күчтөрү, негизинен россиялык аскерлер киргизилет. Согуштук аракеттер токтотулгандыгына карабастан, бүгүнкү күнгө чейин А-нын статусу ж-а анын Грузия м-н мамилелери жөнгө салынбастан калып келет. Тамак-аш (чай, тамеки, шарап, консерва ж. б.), жеңил (булгаары-бут кийим, жибек кездеме токуу өндүрүшү), жыгаччылык, машина куруу өнөр жайы, курулуш материалдар өндүрүшү бар. Таш көмүр казылып алынат. Ткварчели ГРЭСи, Сухум ГЭСи иштейт. Чай, тамеки, цитрус, эфир май өсүмдүктөрү, тунг, мөмө-жемиш өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк өнүккөн. Жүгөрү айдалат. Башкы порту – Сухум. Курорттору: Гагра, Пицунда, Жаңы Афон, Гудаута ж. б.<br> Ад.: ''Гулиа Д.'' История Абхазии. Тб., 1925.<br>'' С. Айткулова, А. Орозов.''		'''АБХАЗИЯ''', А б х а з Р е с п у б л и к а с ы Закавказьенин түн.-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Аянты 8,6 миң км''<sup>2</sup>.'' Калкы 240,7 миңден ашык (2011). А-нын курамында 7 адм. район, 7 шаар, 4 шаарча бар. Борбору – Сухум ш. Калкынын көпчүлүк бөлүгүн абхаздар түзөт, о. эле армян, орус ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Шаар калкы - 48%. Ири шаарлары: Сухум, Ткварчели, Гагра, Очамчира, Гудаута, Гали. Аймагынын басымдуу бөлүгүн ''Башкы Кавказ'' кырка тоосунун тармактары ээлейт. Түш.-батышын ''Кара деңиз'' чулгайт. Түш.-чыгышында ''Колхида ойдуңунун'' ичке тилкеси созулуп жатат. Климаты ойдуңдарында ж-а тоо этектеринде жылуу, нымдуу субтропиктик, тоолордо нымдуу, мелүүн ж-а суук. Январдын орт. темп-расы жээк тилкесинде 4–7°С, тоолорунда 2ден –2°Сге чейин, июлдуку 22–24°С ж-а 16–18°С. Жылдык жаан-чачыны 1300–2400 ''мм.'' Ири дарыялары: Кодори, Бзыбь. Көлү – Рица, Аликел. Ойдуңдары ж-а адырлары күл, кызыл, сары, тоолору күрөң, чым көндүү шалбаа топурактуу. Аймагынын 55%ин токой ээлейт, деңиз жээктеринде субтропиктик өсүмдүктөр өсөт. Рица, Пицунда–Мюссерск коруктары уюшулган. А-нын аймагына адамдар төмөнкү палеолит доорунда отурукташа баштаган. Б. з. ч. 1-миң жылдыктын аягында А-нын аймагын мекендеген көптөгөн уруулар ж-дөгү алгачкы маалыматтар жазма эстеликтерде (Страбон ж. б.) эскериле баштайт. Б. з. ч. 6-к-да А-нын жээктеринде грек колониялары – Диоскурия (азыркы Сухуми), Питиунт ж. б. пайда болгон. Б. з. ч. 2-кдын аягында А. понтий падышасы Митридат VI Евпатордун, б. з. ч. 65-жылдан римдиктердин көзөмөлүнө өтүп, Севастополь (Сухуми), Питиунт (Пицунда) чептери курулган. Б. з. ч. 1-к-дын аягында А-нын аймагында жерг. апсил, абазг ж-а саниг уруу бирикмелери калыптанган. 6-к-да христиан дини расмий дин катары кабыл алынып, чиркөөлөр курула баштаган. 6к-дын ортосунан бүткүл Батыш Закавказье Византиянын көзөмөлүнө өткөн. 8-к-дын 80-ж-нда А-нын башкаруучусу Леон II өлкөнү Византиянын бийлигинен куткарып, борбору алгач Анакопия, кийин Кутаиси болгон Абхаз падышачылыгын негиздейт. 10-к-дын аягы – 15-к-да А. Грузин падышачылыгынын курамына кирген. 16-к-да А. өз алдынча княздык болуп бөлүнүп чыккан, бирок көп узабай түрктөр тарабынан каратылат. Сухумкале чеби түрктөрдүн А-дагы таяныч чебине айланган. 17–18-к-дарда А. Осмон империясынын вассалына айланган соң, ислам динин таратуу аракеттери күч алган. 18–19-к-дын башында жерг. элдер бир нече жолу (1725, 1728, 1733, 1771, 1806) Осмон бийлигине каршы көтөрүлүшкө чыккан. 1810-ж. А. Россияга каратылган. 1862-ж. абхаз алфавити түзүлгөн. 1864-жылдан А. түздөн түз россиялык башкарууга өтүп, княздык «Сухумилик аскер бөлүмүнө» айландырылган. 1921-ж. 4-мартта Совет бийлиги орнотулуп, Абхаз ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланат. 1922-ж. А. Грузин ССРинин курамында ЗСФСРге, 1922-ж. 30-декабрында ЗСФСРдин курамында СССРге кирген. 1925-ж. 1-апрелде биринчи Конституциясы кабыл алынган. 1931-жылдын февралынан А. автономиялуу республика катары Грузин ССРинин курамында келген. 1989-ж. башталган грузин-абхаз чатагы 1992–94-ж. согуштук аракеттерге алып келген. 1994-ж. А-га КМШ өлкөлөрүнүн тынчтыкты орнотуу күчтөрү, негизинен россиялык аскерлер киргизилет. Согуштук аракеттер токтотулгандыгына карабастан, бүгүнкү күнгө чейин А-нын статусу ж-а анын Грузия м-н мамилелери жөнгө салынбастан калып келет. Тамак-аш (чай, тамеки, шарап, консерва ж. б.), жеңил (булгаары-бут кийим, жибек кездеме токуу өндүрүшү), жыгаччылык, машина куруу өнөр жайы, курулуш материалдар өндүрүшү бар. Таш көмүр казылып алынат. Ткварчели ГРЭСи, Сухум ГЭСи иштейт. Чай, тамеки, цитрус, эфир май өсүмдүктөрү, тунг, мөмө-жемиш өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк өнүккөн. Жүгөрү айдалат. Башкы порту – Сухум. Курорттору: Гагра, Пицунда, Жаңы Афон, Гудаута ж. б.<br> Ад.: ''Гулиа Д.'' История Абхазии. Тб., 1925.<br>'' С. Айткулова, А. Орозов.''

imported>Kerimova-59, 12:14, 28 Сентябрь (Аяк оона) 2022 карата

2022-09-28T12:14:28Z

← Мурунку нускасы		12:14, 28 Сентябрь (Аяк оона) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АБХАЗИЯ''',Абхаз Республикасы Закавказьенин түн.-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Аянты 8,6 миң км''<sup>2</sup>.'' Калкы 240,7 миңден ашык (2011). А-нын курамында 7 адм. район, 7 шаар, 4 шаарча бар. Борбору – Сухум ш. Калкынын көпчүлүк бөлүгүн абхаздар түзөт, о. эле армян, орус ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Шаар калкы - 48%. Ири шаарлары: Сухум, Ткварчели, Гагра, Очамчира, Гудаута, Гали. Аймагынын басымдуу бөлүгүн ''Башкы Кавказ'' кырка тоосунун тармактары ээлейт. Түш.-батышын ''Кара деңиз'' чулгайт. Түш.-чыгышында ''Колхида ойдуңунун'' ичке тилкеси созулуп жатат. Климаты ойдуңдарында ж-а тоо этектеринде жылуу, нымдуу субтропиктик, тоолордо нымдуу, мелүүн ж-а суук. Январдын орт. темп-расы жээк тилкесинде 4–7°С, тоолорунда 2ден –2°Сге чейин, июлдуку 22–24°С ж-а 16–18°С. Жылдык жаан-чачыны 1300–2400 ''мм.'' Ири дарыялары: Кодори, Бзыбь. Көлү – Рица, Аликел. Ойдуңдары ж-а адырлары күл, кызыл, сары, тоолору күрөң, чым көндүү шалбаа топурактуу. Аймагынын 55%ин токой ээлейт, деңиз жээктеринде субтропиктик өсүмдүктөр өсөт. Рица, Пицунда–Мюссерск коруктары уюшулган. А-нын аймагына адамдар төмөнкү палеолит доорунда отурукташа баштаган. Б. з. ч. 1-миң жылдыктын аягында А-нын аймагын мекендеген көптөгөн уруулар ж-дөгү алгачкы маалыматтар жазма эстеликтерде (Страбон ж. б.) эскериле баштайт. Б. з. ч. 6-к-да А-нын жээктеринде грек колониялары – Диоскурия (азыркы Сухуми), Питиунт ж. б. пайда болгон. Б. з. ч. 2-кдын аягында А. понтий падышасы Митридат VI Евпатордун, б. з. ч. 65-жылдан римдиктердин көзөмөлүнө өтүп, Севастополь (Сухуми), Питиунт (Пицунда) чептери курулган. Б. з. ч. 1-к-дын аягында А-нын аймагында жерг. апсил, абазг ж-а саниг уруу бирикмелери калыптанган. 6-к-да христиан дини расмий дин катары кабыл алынып, чиркөөлөр курула баштаган. 6к-дын ортосунан бүткүл Батыш Закавказье Византиянын көзөмөлүнө өткөн. 8-к-дын 80-ж-нда А-нын башкаруучусу Леон II өлкөнү Византиянын бийлигинен куткарып, борбору алгач Анакопия, кийин Кутаиси болгон Абхаз падышачылыгын негиздейт. 10-к-дын аягы – 15-к-да А. Грузин падышачылыгынын курамына кирген. 16-к-да А. өз алдынча княздык болуп бөлүнүп чыккан, бирок көп узабай түрктөр тарабынан каратылат. Сухумкале чеби түрктөрдүн А-дагы таяныч чебине айланган. 17–18-к-дарда А. Осмон империясынын вассалына айланган соң, ислам динин таратуу аракеттери күч алган. 18–19-к-дын башында жерг. элдер бир нече жолу (1725, 1728, 1733, 1771, 1806) Осмон бийлигине каршы көтөрүлүшкө чыккан. 1810-ж. А. Россияга каратылган. 1862-ж. абхаз алфавити түзүлгөн. 1864-жылдан А. түздөн түз россиялык башкарууга өтүп, княздык «Сухумилик аскер бөлүмүнө» айландырылган. 1921-ж. 4-мартта Совет бийлиги орнотулуп, Абхаз ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланат. 1922-ж. А. Грузин ССРинин курамында ЗСФСРге, 1922-ж. 30-декабрында ЗСФСРдин курамында СССРге кирген. 1925-ж. 1-апрелде биринчи Конституциясы кабыл алынган. 1931-жылдын февралынан А. автономиялуу республика катары Грузин ССРинин курамында келген. 1989-ж. башталган грузин-абхаз чатагы 1992–94-ж. согуштук аракеттерге алып келген. 1994-ж. А-га КМШ өлкөлөрүнүн тынчтыкты орнотуу күчтөрү, негизинен россиялык аскерлер киргизилет. Согуштук аракеттер токтотулгандыгына карабастан, бүгүнкү күнгө чейин А-нын статусу ж-а анын Грузия м-н мамилелери жөнгө салынбастан калып келет. Тамак-аш (чай, тамеки, шарап, консерва ж. б.), жеңил (булгаары-бут кийим, жибек кездеме токуу өндүрүшү), жыгаччылык, машина куруу өнөр жайы, курулуш материалдар өндүрүшү бар. Таш көмүр казылып алынат. Ткварчели ГРЭСи, Сухум ГЭСи иштейт. Чай, тамеки, цитрус, эфир май өсүмдүктөрү, тунг, мөмө-жемиш өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк өнүккөн. Жүгөрү айдалат. Башкы порту – Сухум. Курорттору: Гагра, Пицунда, Жаңы Афон, Гудаута ж. б.<br> Ад.: ''Гулиа Д.'' История Абхазии. Тб., 1925.<br>'' С. Айткулова, А. Орозов.''		'''АБХАЗИЯ''',Абхаз Республикасы Закавказьенин түн.-батыш бөлүгүндө жайгашкан. Аянты 8,6 миң км''<sup>2</sup>.'' Калкы 240,7 миңден ашык (2011). А-нын курамында 7 адм. район, 7 шаар, 4 шаарча бар. Борбору – Сухум ш. Калкынын көпчүлүк бөлүгүн абхаздар түзөт, о. эле армян, орус ж. б. улут өкүлдөрү да жашайт. Шаар калкы - 48%. Ири шаарлары: Сухум, Ткварчели, Гагра, Очамчира, Гудаута, Гали. Аймагынын басымдуу бөлүгүн ''Башкы Кавказ'' кырка тоосунун тармактары ээлейт. Түш.-батышын ''Кара деңиз'' чулгайт. Түш.-чыгышында ''Колхида ойдуңунун'' ичке тилкеси созулуп жатат. Климаты ойдуңдарында ж-а тоо этектеринде жылуу, нымдуу субтропиктик, тоолордо нымдуу, мелүүн ж-а суук. Январдын орт. темп-расы жээк тилкесинде 4–7°С, тоолорунда 2ден –2°Сге чейин, июлдуку 22–24°С ж-а 16–18°С. Жылдык жаан-чачыны 1300–2400 ''мм.'' Ири дарыялары: Кодори, Бзыбь. Көлү – Рица, Аликел. Ойдуңдары ж-а адырлары күл, кызыл, сары, тоолору күрөң, чым көндүү шалбаа топурактуу. Аймагынын 55%ин токой ээлейт, деңиз жээктеринде субтропиктик өсүмдүктөр өсөт. Рица, Пицунда–Мюссерск коруктары уюшулган. А-нын аймагына адамдар төмөнкү палеолит доорунда отурукташа баштаган. Б. з. ч. 1-миң жылдыктын аягында А-нын аймагын мекендеген көптөгөн уруулар ж-дөгү алгачкы маалыматтар жазма эстеликтерде (Страбон ж. б.) эскериле баштайт. Б. з. ч. 6-к-да А-нын жээктеринде грек колониялары – Диоскурия (азыркы Сухуми), Питиунт ж. б. пайда болгон. Б. з. ч. 2-кдын аягында А. понтий падышасы Митридат VI Евпатордун, б. з. ч. 65-жылдан римдиктердин көзөмөлүнө өтүп, Севастополь (Сухуми), Питиунт (Пицунда) чептери курулган. Б. з. ч. 1-к-дын аягында А-нын аймагында жерг. апсил, абазг ж-а саниг уруу бирикмелери калыптанган. 6-к-да христиан дини расмий дин катары кабыл алынып, чиркөөлөр курула баштаган. 6к-дын ортосунан бүткүл Батыш Закавказье Византиянын көзөмөлүнө өткөн. 8-к-дын 80-ж-нда А-нын башкаруучусу Леон II өлкөнү Византиянын бийлигинен куткарып, борбору алгач Анакопия, кийин Кутаиси болгон Абхаз падышачылыгын негиздейт. 10-к-дын аягы – 15-к-да А. Грузин падышачылыгынын курамына кирген. 16-к-да А. өз алдынча княздык болуп бөлүнүп чыккан, бирок көп узабай түрктөр тарабынан каратылат. Сухумкале чеби түрктөрдүн А-дагы таяныч чебине айланган. 17–18-к-дарда А. Осмон империясынын вассалына айланган соң, ислам динин таратуу аракеттери күч алган. 18–19-к-дын башында жерг. элдер бир нече жолу (1725, 1728, 1733, 1771, 1806) Осмон бийлигине каршы көтөрүлүшкө чыккан. 1810-ж. А. Россияга каратылган. 1862-ж. абхаз алфавити түзүлгөн. 1864-жылдан А. түздөн түз россиялык башкарууга өтүп, княздык «Сухумилик аскер бөлүмүнө» айландырылган. 1921-ж. 4-мартта Совет бийлиги орнотулуп, Абхаз ССРинин түзүлгөндүгү жарыяланат. 1922-ж. А. Грузин ССРинин курамында ЗСФСРге, 1922-ж. 30-декабрында ЗСФСРдин курамында СССРге кирген. 1925-ж. 1-апрелде биринчи Конституциясы кабыл алынган. 1931-жылдын февралынан А. автономиялуу республика катары Грузин ССРинин курамында келген. 1989-ж. башталган грузин-абхаз чатагы 1992–94-ж. согуштук аракеттерге алып келген. 1994-ж. А-га КМШ өлкөлөрүнүн тынчтыкты орнотуу күчтөрү, негизинен россиялык аскерлер киргизилет. Согуштук аракеттер токтотулгандыгына карабастан, бүгүнкү күнгө чейин А-нын статусу ж-а анын Грузия м-н мамилелери жөнгө салынбастан калып келет. Тамак-аш (чай, тамеки, шарап, консерва ж. б.), жеңил (булгаары-бут кийим, жибек кездеме токуу өндүрүшү), жыгаччылык, машина куруу өнөр жайы, курулуш материалдар өндүрүшү бар. Таш көмүр казылып алынат. Ткварчели ГРЭСи, Сухум ГЭСи иштейт. Чай, тамеки, цитрус, эфир май өсүмдүктөрү, тунг, мөмө-жемиш өстүрүлөт. Жүзүмчүлүк өнүккөн. Жүгөрү айдалат. Башкы порту – Сухум. Курорттору: Гагра, Пицунда, Жаңы Афон, Гудаута ж. б.<br> Ад.: ''Гулиа Д.'' История Абхазии. Тб., 1925.<br>'' С. Айткулова, А. Орозов.''