http://212.24.105.57:9989/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D0%94%D0%90%D0%9C 2026-04-25T18:55:50Z Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.0 http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%94%D0%90%D0%9C&diff=78578&oldid=prev 2026-03-25T09:41:05Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:41, 25 Март (Жалган куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АДАМ Смит''' (1723—1790) – шотландиялык экономист <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж‑a </del>философ, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к. </del>''Смит'' Адам.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АДАМ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </ins>Смит '''(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>1723—1790) – шотландиялык экономист <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жанa </ins>философ, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кара: </ins>''Смит'' Адам.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%94%D0%90%D0%9C&diff=45088&oldid=prev 2024-09-12T02:24:22Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span> категория кошуу</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">02:24, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АДАМ Смит''' (1723—1790) – шотландиялык экономист <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж&amp;#8209;a </del>философ, к. ''Смит'' Адам.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АДАМ Смит''' (1723—1790) – шотландиялык экономист <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж‑a </ins>философ, к. ''Смит'' Адам.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Категория:1-Том]]</ins></div></td></tr> </table>

imported>Kadyrm http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%94%D0%90%D0%9C&diff=51565&oldid=prev 2022-09-30T11:51:31Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:51, 30 Сентябрь (Аяк оона) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>АДАМ Смит (1723—1790) – шотландиялык экономист ж&amp;#8209;a философ, к. ''Смит'' Адам.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>АДАМ Смит<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </ins>(1723—1790) – шотландиялык экономист ж&amp;#8209;a философ, к. ''Смит'' Адам.&lt;br&gt;</div></td></tr> </table>

imported>Kerimova-59 http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%94%D0%90%D0%9C&diff=51564&oldid=prev 2022-09-30T11:49:58Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:49, 30 Сентябрь (Аяк оона) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  </del>Смит (1723—1790) – шотландиялык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">эко номист </del>ж&amp;#8209;a философ, к. ''Смит'' Адам.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">АДАМ </ins>Смит (1723—1790) – шотландиялык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экономист </ins>ж&amp;#8209;a философ, к. ''Смит'' Адам.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

imported>Kerimova-59 http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%94%D0%90%D0%9C&diff=51562&oldid=prev 2022-04-11T10:40:11Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:40, 11 Апрель (Чын куран) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

117-179>KadyrM http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%94%D0%90%D0%9C&diff=51563&oldid=prev 2022-04-11T05:24:12Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:24, 11 Апрель (Чын куран) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, к и ш и ‒ Жердеги тирүү организмдердин ичинен өзүнүн өрчүп-өсүшүндө эӊ жогорку баскычка жеткен, коомдук-тарыхый ишмердүүлүктүн ж-а мад-ттын жаратуучусу ж-а ээси. А. жаныбарлардан айырмаланып, акыл-эс, ойлоо жөндөмдүүлүгүнө ээ, эмгек куралын жасап, аны м-н айлана-чөйрөгө таасир этип, өзгөртө алат; мээ түзүлүшү татаал, сүйлөөгө жөндөмдүү. А. гендик жактан жаныбарлар м-н тектеш, ал аӊ-сезимдүү коомдук жандыкка айлангыча узакка созулган биол., социалдык, тарыхый жолду басып өткөн. А. сымал маймылдын жашоо үчүн табияттагы даяр нерселерди курал катары колдонушу кийин эмгек куралын жасашына түрткү берген. А-дын эӊ негизги жөндөмдүүлүгү ‒ эмгек куралын жасап, аны табиятты өзгөртүү үчүн пайдаланышы. А. сымал маймылдын адамга айланышына шарт түзгөн эмгек болгон. Эмгек анын аӊ-сезиминин, сезүү органдарынын ж-а мээсинин иштешин жакшыртып, дене түзүлүшүн өзгөртүп, антропогенездин улам жаӊы баскычына көтөрүп, миллиондогон жылдан кийин жаӊы биол. түрдү пайда кылган. Эмгек аӊ-сезимдин туундусу катары сүйлөө жөндөмдүүлүгүн жараткан. Анат.-морфол. бөтөнчөлүктөрү жагынан сүт эмүүчүлөрдүн ''приматтар'' түркүмүндөгү «гоминид» (лат. homo ‒ адам) тукумуна кирет. Гоминиддердин түпкү теги катары саналган, мындан 1 млн 600 жыл мурда Чыгыш Африкада жашаган хомохабилис </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Homo habilis ‒ ишке жөндөмдүү А.</del>) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">келип чыккан. Археол. казындыларда хомохабилистин сөөктөрү м-н кошо колго жасалган жөнөкөй эмгек куралдары да табылган. Эмгек куралын жасоо питекантроптордун убагында эле эзелки А-дын аӊ-сезимине таасир этип, өз ара пикир алышуу зарылдыгын туудурган. Ушуга байланыштуу алардын мээ түзүлүшү да өзгөрө баштаган. Мындай эвол. өзгөрүүлөр А. коомунун алгачкы доорунда эле башталган. Буга Европа, Африка, Азияда жашаган неандерталдардын көп калдыктары далил. Төртүнчүлүк доордун аяк ченинде неандерталдарда коомдук мамилелер өнүгө баштаган. Кийинчерээк алардын ордун кроманьондор баскан. Алар илимде Homo sapiens (акылы бар А.) деген атка конгон, неандерталдарга караганда татаалыраак курал жасоого жөндөмдүү болушкан. Алардын дене түзүлүшү м-н түр-түспөлүндө да туруктуу морфол. </del>ж<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-а расалык белгилер пайда болгон. Ошентип</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">эвол. ж-а тарыхый өнүгүүнүн натыйжасында калыптанган А. Жер жүзүндөгү ар түрдүү материктерде жашап, ошол жердин ысык-суугуна ж-а тиричилик шарттарына ыӊгайлашып отурган. Натыйжада А-дын сырткы келбети, түспөлү өзгөрүп, ар кайсы жерде түрдүү ''расалар'' калыптанган. А-дын органдары ж-а системалары ткандардан куралат. Скелет, муундар ж-а булчуӊдар кыймыл функциясын аткарат. А-дын тамактанышы тамак сиӊирүү органдары аркылуу жүрөт, дем алуу жолу ж-а өпкө аркылуу дем алат. Зат алмашууда пайда болгон зыяндуу заттар бөйрөк, тери аркылуу денеден сыртка чыгарылып, кан курамын туруктуу сактап турат. Ткандарды ж-а клеткаларды азык, кычкылтек, гормон м-н камсыз кылуу, зыяндуу заттарды бөлүп чыгаруу милдетин жүрөк, кан тамыр ж-а лимфа системалары аткарат. Жалпы денеде ткань, орган системаларынын бири-бири м-н байланышын борб. нерв системасы башкарат. А-дын бою антропологияда ж-а медицинада дененин морфол. өсүшүн, мүчөлөрдүн бири бирине шайкеш келишин мүнөздөйт. Жаӊы төрөлгөн эркек ымыркайдын боюнун орточо уз. 54  ''см'', кыздыкы 53 ''см'' болот. Аялдын боюнун өсүшү 17‒18, эркектики 20-23 жашка чыкканда токтолот. Бул процесс ''акцелерацияга'' байланыштуу. А</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бою 45 жаштан кийин ар бир он жылда 1‒1,5 </del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">см</del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ге кыскара баштайт. Бул негизинен омуртка кемирчектеринин, тамандын жукарышынан ж. б. себептерден болот. А-дын конституциясы дененин тукум куума ж-а көнүмүш касиеттеринин негизинде калыптанган функциялык ж-а морфол. өзгөчөлүктөрү болуп эсептелет. Азыр дүйнөдө А-дардын саны 9 млрддан ашты (2022).</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  Смит </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1723—1790</ins>) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– шотландиялык эко номист </ins>ж<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&amp;#8209;a философ</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к</ins>. ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Смит</ins>'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Адам</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;br&gt;</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ад.:  ''Дарвин И.'' Происхождение человека и половой отбор, соч., т. 5, М. ‒Л., 1953; ''Неструх М. Ф.'' Происхождение человека. М., 1970</del>.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''                                                                                                                                                                                                                                                Бегалиева. Б.''</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

imported>Kadyrm http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%94%D0%90%D0%9C&diff=51561&oldid=prev 2022-02-24T07:26:50Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:26, 24 Февраль (Бирдин айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>, к и ш и ‒ Жердеги тирүү организмдердин ичинен өзүнүн өрчүп-өсүшүндө эӊ жогорку баскычка жеткен, коомдук-тарыхый ишмердүүлүктүн ж-а мад-ттын жаратуучусу ж-а ээси. А. жаныбарлардан айырмаланып, акыл-эс, ойлоо жөндөмдүүлүгүнө ээ, эмгек куралын жасап, аны м-н айлана-чөйрөгө таасир этип, өзгөртө алат; мээ түзүлүшү татаал, сүйлөөгө жөндөмдүү. А. гендик жактан жаныбарлар м-н тектеш, ал аӊ-сезимдүү коомдук жандыкка айлангыча узакка созулган биол., социалдык, тарыхый жолду басып өткөн. А. сымал маймылдын жашоо үчүн табияттагы даяр нерселерди курал катары колдонушу кийин эмгек куралын жасашына түрткү берген. А-дын эӊ негизги жөндөмдүүлүгү ‒ эмгек куралын жасап, аны табиятты өзгөртүү үчүн пайдаланышы. А. сымал маймылдын адамга айланышына шарт түзгөн эмгек болгон. Эмгек анын аӊ-сезиминин, сезүү органдарынын ж-а мээсинин иштешин жакшыртып, дене түзүлүшүн өзгөртүп, антропогенездин улам жаӊы баскычына көтөрүп, миллиондогон жылдан кийин жаӊы биол. түрдү пайда кылган. Эмгек аӊ-сезимдин туундусу катары сүйлөө жөндөмдүүлүгүн жараткан. Анат.-морфол. бөтөнчөлүктөрү жагынан сүт эмүүчүлөрдүн ''приматтар'' түркүмүндөгү «гоминид» (лат. homo ‒ адам) тукумуна кирет. Гоминиддердин түпкү теги катары саналган, мындан 1 млн 600 жыл мурда Чыгыш Африкада жашаган хомохабилис (Homo habilis ‒ ишке жөндөмдүү А.) келип чыккан. Археол. казындыларда хомохабилистин сөөктөрү м-н кошо колго жасалган жөнөкөй эмгек куралдары да табылган. Эмгек куралын жасоо питекантроптордун убагында эле эзелки А-дын аӊ-сезимине таасир этип, өз ара пикир алышуу зарылдыгын туудурган. Ушуга байланыштуу алардын мээ түзүлүшү да өзгөрө баштаган. Мындай эвол. өзгөрүүлөр А. коомунун алгачкы доорунда эле башталган. Буга Европа, Африка, Азияда жашаган неандерталдардын көп калдыктары далил. Төртүнчүлүк доордун аяк ченинде неандерталдарда коомдук мамилелер өнүгө баштаган. Кийинчерээк алардын ордун кроманьондор баскан. Алар илимде Homo sapiens (акылы бар А.) деген атка конгон, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">неандертал дарга </del>караганда татаалыраак курал жасоого жөндөмдүү болушкан. Алардын дене түзүлүшү м-н түр-түспөлүндө да туруктуу морфол. ж-а расалык белгилер пайда болгон. Ошентип, эвол. ж-а тарыхый өнүгүүнүн натыйжасында калыптанган А. Жер жүзүндөгү ар түрдүү материктерде жашап, ошол жердин ысык-суугуна ж-а тиричилик шарттарына ыӊгайлашып отурган. Натыйжада А-дын сырткы келбети, түспөлү өзгөрүп, ар кайсы жерде түрдүү ''расалар'' калыптанган. А-дын органдары ж-а системалары ткандардан куралат. Скелет, муундар ж-а булчуӊдар кыймыл функциясын аткарат. А-дын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">та</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>, к и ш и ‒ Жердеги тирүү организмдердин ичинен өзүнүн өрчүп-өсүшүндө эӊ жогорку баскычка жеткен, коомдук-тарыхый ишмердүүлүктүн ж-а мад-ттын жаратуучусу ж-а ээси. А. жаныбарлардан айырмаланып, акыл-эс, ойлоо жөндөмдүүлүгүнө ээ, эмгек куралын жасап, аны м-н айлана-чөйрөгө таасир этип, өзгөртө алат; мээ түзүлүшү татаал, сүйлөөгө жөндөмдүү. А. гендик жактан жаныбарлар м-н тектеш, ал аӊ-сезимдүү коомдук жандыкка айлангыча узакка созулган биол., социалдык, тарыхый жолду басып өткөн. А. сымал маймылдын жашоо үчүн табияттагы даяр нерселерди курал катары колдонушу кийин эмгек куралын жасашына түрткү берген. А-дын эӊ негизги жөндөмдүүлүгү ‒ эмгек куралын жасап, аны табиятты өзгөртүү үчүн пайдаланышы. А. сымал маймылдын адамга айланышына шарт түзгөн эмгек болгон. Эмгек анын аӊ-сезиминин, сезүү органдарынын ж-а мээсинин иштешин жакшыртып, дене түзүлүшүн өзгөртүп, антропогенездин улам жаӊы баскычына көтөрүп, миллиондогон жылдан кийин жаӊы биол. түрдү пайда кылган. Эмгек аӊ-сезимдин туундусу катары сүйлөө жөндөмдүүлүгүн жараткан. Анат.-морфол. бөтөнчөлүктөрү жагынан сүт эмүүчүлөрдүн ''приматтар'' түркүмүндөгү «гоминид» (лат. homo ‒ адам) тукумуна кирет. Гоминиддердин түпкү теги катары саналган, мындан 1 млн 600 жыл мурда Чыгыш Африкада жашаган хомохабилис (Homo habilis ‒ ишке жөндөмдүү А.) келип чыккан. Археол. казындыларда хомохабилистин сөөктөрү м-н кошо колго жасалган жөнөкөй эмгек куралдары да табылган. Эмгек куралын жасоо питекантроптордун убагында эле эзелки А-дын аӊ-сезимине таасир этип, өз ара пикир алышуу зарылдыгын туудурган. Ушуга байланыштуу алардын мээ түзүлүшү да өзгөрө баштаган. Мындай эвол. өзгөрүүлөр А. коомунун алгачкы доорунда эле башталган. Буга Европа, Африка, Азияда жашаган неандерталдардын көп калдыктары далил. Төртүнчүлүк доордун аяк ченинде неандерталдарда коомдук мамилелер өнүгө баштаган. Кийинчерээк алардын ордун кроманьондор баскан. Алар илимде Homo sapiens (акылы бар А.) деген атка конгон, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">неандерталдарга </ins>караганда татаалыраак курал жасоого жөндөмдүү болушкан. Алардын дене түзүлүшү м-н түр-түспөлүндө да туруктуу морфол. ж-а расалык белгилер пайда болгон. Ошентип, эвол. ж-а тарыхый өнүгүүнүн натыйжасында калыптанган А. Жер жүзүндөгү ар түрдүү материктерде жашап, ошол жердин ысык-суугуна ж-а тиричилик шарттарына ыӊгайлашып отурган. Натыйжада А-дын сырткы келбети, түспөлү өзгөрүп, ар кайсы жерде түрдүү ''расалар'' калыптанган. А-дын органдары ж-а системалары ткандардан куралат. Скелет, муундар ж-а булчуӊдар кыймыл функциясын аткарат. А-дын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тамактанышы </ins>тамак сиӊирүү органдары аркылуу жүрөт, дем алуу жолу ж-а өпкө аркылуу дем алат. Зат алмашууда пайда болгон зыяндуу заттар бөйрөк, тери аркылуу денеден сыртка чыгарылып, кан курамын туруктуу сактап турат. Ткандарды ж-а клеткаларды азык, кычкылтек, гормон м-н камсыз кылуу, зыяндуу заттарды бөлүп чыгаруу милдетин жүрөк, кан тамыр ж-а лимфа системалары аткарат. Жалпы денеде ткань, орган системаларынын бири-бири м-н байланышын борб. нерв системасы башкарат. А-дын бою антропологияда ж-а медицинада дененин морфол. өсүшүн, мүчөлөрдүн бири бирине шайкеш келишин мүнөздөйт. Жаӊы төрөлгөн эркек ымыркайдын боюнун орточо уз. 54 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>''см'', кыздыкы 53 ''см'' болот. Аялдын боюнун өсүшү 17‒18, эркектики 20-23 жашка чыкканда токтолот. Бул процесс ''акцелерацияга'' байланыштуу. А. бою 45 жаштан кийин ар бир он жылда 1‒1,5 ''см''ге кыскара баштайт. Бул негизинен омуртка кемирчектеринин, тамандын жукарышынан ж. б. себептерден болот. А-дын конституциясы дененин тукум куума ж-а көнүмүш касиеттеринин негизинде калыптанган функциялык ж-а морфол. өзгөчөлүктөрү болуп эсептелет. Азыр дүйнөдө А-дардын саны <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9 </ins>млрддан ашты (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2022</ins>).</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мактанышы </del>тамак сиӊирүү органдары аркылуу жүрөт, дем алуу жолу ж-а өпкө аркылуу дем алат. Зат алмашууда пайда болгон зыяндуу заттар бөйрөк, тери аркылуу денеден сыртка чыгарылып, кан курамын туруктуу сактап турат. Ткандарды ж-а клеткаларды азык, кычкылтек, гормон м-н камсыз кылуу, зыяндуу заттарды бөлүп чыгаруу милдетин жүрөк, кан тамыр ж-а лимфа системалары аткарат. Жалпы денеде ткань, орган системаларынын бири-бири м-н байланышын борб. нерв системасы башкарат. А-дын бою антропологияда ж-а медицинада дененин морфол. өсүшүн, мүчөлөрдүн бири бирине шайкеш келишин мүнөздөйт. Жаӊы төрөлгөн эркек ымыркайдын боюнун орточо уз. 54 ''см'', кыздыкы 53 ''см'' болот. Аялдын боюнун өсүшү 17‒18, эркектики 20-23 жашка чыкканда токтолот. Бул процесс ''акцелерацияга'' байланыштуу. А. бою 45 жаштан кийин ар бир он жылда 1‒1,5 ''см''ге кыскара баштайт. Бул негизинен омуртка кемирчектеринин, тамандын жукарышынан ж. б. себептерден болот. А-дын конституциясы дененин тукум куума ж-а көнүмүш касиеттеринин негизинде калыптанган функциялык ж-а морфол. өзгөчөлүктөрү болуп эсептелет. Азыр дүйнөдө А-дардын саны <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6 </del>млрддан ашты (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2005</del>).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>''Дарвин И.'' Происхождение человека и половой отбор, соч., т. 5, М. ‒Л., 1953; ''Неструх М. Ф.'' Происхождение человека. М., 1970.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: ''Дарвин И.'' Происхождение человека и половой отбор, соч., т. 5, М. ‒Л., 1953; ''Неструх М. Ф.'' Происхождение человека. М., 1970.'' Б<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. Бегалиева</del>.''</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">                                                                                                                                                                                                                                                Бегалиева. </ins>Б.''</div></td></tr> </table>

imported>Dilde http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%94%D0%90%D0%9C&diff=51560&oldid=prev 2022-01-17T05:37:26Z

<p>1 revision imported</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:37, 17 Январь (Үчтүн айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

imported>Kadyrm http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%94%D0%90%D0%9C&diff=51558&oldid=prev 2022-01-17T05:28:13Z

<p>1 revision imported</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:28, 17 Январь (Үчтүн айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

imported>Kadyrm http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%94%D0%90%D0%9C&diff=51559&oldid=prev 2022-01-13T12:37:55Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">12:37, 13 Январь (Үчтүн айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

v1e2_72-116>Kadyrm