АЗЫК - Түзөтүүлөр тарыхы

imported>Турганбаев Элебай, 02:01, 26 Февраль (Бирдин айы) 2026 карата

2026-02-26T02:01:37Z

← Мурунку нускасы		02:01, 26 Февраль (Бирдин айы) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЗЫК''' – ~~кыргыздардын~~ оң канат урууларынын тагай уруулук бирикмесинин курамындагы уруу. Элдик ~~санжыраларда~~ Тагай ~~бийдин~~ бакма баласынан тараган уруу катары баяндалат. Уламыштардын биринде Азык уруусунун түпкү теги жөнүндө мындай окуялар айтылат: Тагай бий ''ак үйлүү'' болуп, Эреше ханга барганда, анын үй-тиричилигин тейлеп туруш үчүн дайындалган ордо кыздарынын бирин ага убактылуу үйлөндүрөт. Мөөнөтү аяктаган ~~мезгилде~~, Тагай бий элине кайтар алдында кош бойлуу аялына: «кыз төрөсөң өзүң чоңойтуп, бой жеткенде ыйлабай турган жерге узатып кой, эгер эркек төрөсөң, ал эс тартканда менин тек жайымды түшүндүрүп, белги катары кестигимди (бычак) бер. Эр азамат болсо өзү мени издеп табар», – деп айтып, коштошуп жөнөп кетет. Тагай бий кеткенден кийин аялы эркек төрөп, атын Карачоро коет. Карачоро эр жеткенде атасын издеп жолго чыгат. Ага жолдон селсаяк бир бала кошулат. Ал экөөнө ата‑энесин кандайдыр бир өкүмдар өлтүрүп, андан качып жүргөн дагы бир бала жолугат. Карачоро аны да өзүнө жолдош кылып кошуп алат. Үч бала кыргыздарга келип, Тагай бийди табышат. Ал Карачородон өзү калтырып кеткен кестиги аркылуу өз баласы экендигин тааныган соң, жанындагы эки баланын жөнүн сурайт. Карачоро: бирөө селсаяк бала экен, жолдош кылып алдым, экинчисине азыгымды көтөрттүрүп келдим,- деп жооп берет. Жоопту уккан Тагай бий баламды ээрчип келген балдар экенсиңер, силер да мага уул болуп калдыңар деп, селсаяк баланы Саяк, азык көтөрүп келген балага Азык деп ат коюп, бала кылып алыптыр. Кийин Саяктан саяк уруусу, Азыктан азык уруусу тараган экен. Бул уламыш Азык уруусунун аталышынын элдик ~~этимологиялык~~ чечмелениши катары пайда болгондугун изилдөөчүлөр белгилешет. Уламыш кандайдыр бир деңгээлде бул уруунун оң канат урууларынын арасындагы чоочун ~~этностук~~ компонент экендигин көрсөтөт. Бирок кыргыз эли Азык уруусун кыргыздардын байыркы урууларынын бири катары эсептеп келишкен. Б. Солтоноев жыйнаган маалыматтарда, Азык – байыркы уруу, кыргыздар ~~Алтай‑Каңгайдан~~ келгенде кошо келген уруу, – деп айтылат. Уламыштарга караганда, Тагай бий балдарына энчи бөлүштүрүүдө Азыкка келгенде аны ~~«Нокто~~ атасы» (мааниси Тагай тукумуна кирген кайсыл гана уруу болбосун, олжо бөлүштүрүлгөндө Азыктарга биринчи жана башкалардан көбүрөөк бөлгөнгө милдеттүү болгон) кылып дайындайт. Ошондуктан Aзыкты «нокто атасы» же ~~«олжо~~ агасы» деп аташып, аны улуу уруу катары таанышкан. Тарыхый булактарда да Азык уруусу байыркы уруулардан болгондугун көргөзгөн айрым фактылар кездешет. Изилдөөчүлөр Азык уруусунун түпкү тегин орто кылымдарда Түштүк Сибирь аймагында жашаган кыргыздардын кошунасы «аз» эли <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> байланыштырат. Белгилүү этнограф С. М. Абрамзон аларды батыш түрк урууларынын бири – «асигилер» <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жакындаштырат, ошондой эле ~~түргөштөрдүн~~ «азийлери» <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> да окшоштурат. Азык уруусун азыркы теленгуттар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> ~~кыштымдардын~~ курамына кирген алтайлык «төрт‑ас» тобу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> салыштырса болот. Себеби, алтайлык «төрт‑ас» уругу сыяктуу эле кыргыздардын Азык уруусу да «төрт тамгалуу Азык» деп төрткө бөлүнгөндүгү алардын тарыхый бир мезгилдерге тектеш элементтерден болгондугун далилдейт. Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн пикири боюнча Азык уруусунун түпкү теги орто кылымдардагы «аз» деп аталган этностук топ <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> тыгыз байланышта болгон. Этнонимден байыркы түрк тилинде «аз» <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «ок» деген сөздөрдөн «азык» аталып кеткендиги байкалат. Азык уруусу негизинен бычман, козугуна, байкүчүк <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> бөрү деген төрт урукка бөлүнүп, «төрт тамгалуу Азык» деп аталат. Булардын ичинен «бөрү» уругун Азыктын багып алган баласы же анын ~~жээни~~ деп баяндаган санжыралык ~~уламыштар~~ кездешет. Азык уруусу негизинен Нарын ~~облусунун~~ Кочкор <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Ат‑Башы, Чүй ~~облусунун~~ Кемин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Жайыл райондорунун айрым кыштактарында жайланышкан. Сан жагынан анча көп болбостон, илгертеден эле сарыбагыш уруусу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге, ымалалаш уруу болуп эсептелинип келген.<br> ''Р. Жолдошов.''<br>		'''АЗЫК''' (азыктар) – [[кыргыздар]]дын оң канат урууларынын тагай уруулук бирикмесинин курамындагы [[уруу]]. Элдик [[санжыра]]ларда [[Тагай бий]]дин бакма баласынан тараган уруу катары баяндалат. Уламыштардын биринде Азык уруусунун түпкү теги жөнүндө мындай окуялар айтылат: Тагай бий [[ак үйлүү]] болуп, Эреше ханга барганда, анын үй-тиричилигин тейлеп туруш үчүн дайындалган ордо кыздарынын бирин ага убактылуу үйлөндүрөт. Мөөнөтү аяктаган мезгил келип, Тагай бий элине кайтар алдында кош бойлуу аялына: «кыз төрөсөң өзүң чоңойтуп, бой жеткенде ыйлабай турган жерге узатып кой, эгер эркек төрөсөң, ал эс тартканда менин тек жайымды түшүндүрүп, белги катары кестигимди (бычак) бер. Эр азамат болсо өзү мени издеп табар», – деп айтып, коштошуп жөнөп кетет. Тагай бий кеткенден кийин аялы эркек төрөп, атын Карачоро коет. Карачоро эр жеткенде атасын издеп жолго чыгат. Ага жолдон [[селсаяк]] бир бала кошулат. Ал экөөнө ата‑энесин кандайдыр бир өкүмдар өлтүрүп, андан качып жүргөн дагы бир бала жолугат. Карачоро аны да өзүнө жолдош кылып кошуп алат. Үч бала кыргыздарга келип, Тагай бийди табышат. Ал Карачородон өзү калтырып кеткен кестиги аркылуу өз баласы экендигин тааныган соң, жанындагы эки баланын жөнүн сурайт. Карачоро: бирөө селсаяк бала экен, жолдош кылып алдым, экинчисине азыгымды көтөрттүрүп келдим,- деп жооп берет. Жоопту уккан Тагай бий баламды ээрчип келген балдар экенсиңер, силер да мага уул болуп калдыңар деп, селсаяк баланы Саяк, азык көтөрүп келген балага Азык деп ат коюп, бала кылып алыптыр. Кийин Саяктан [[саяк]] уруусу, Азыктан азык уруусу тараган экен. Бул уламыш Азык уруусунун аталышынын элдик [[этимология]]лык чечмелениши катары пайда болгондугун изилдөөчүлөр белгилешет. Уламыш кандайдыр бир деңгээлде бул уруунун оң канат урууларынын арасындагы чоочун [[этнос]]тук компонент экендигин көрсөтөт. Бирок кыргыз эли Азык уруусун кыргыздардын байыркы урууларынын бири катары эсептеп келишкен. Б. [[Солтоноев]] жыйнаган маалыматтарда, Азык – байыркы уруу, кыргыздар [[Алтай]]‑Каңгайдан келгенде кошо келген уруу, – деп айтылат. Уламыштарга караганда, Тагай бий балдарына энчи бөлүштүрүүдө Азыкка келгенде аны «[[Нокто]] атасы» (мааниси Тагай тукумуна кирген кайсыл гана уруу болбосун, олжо бөлүштүрүлгөндө Азыктарга биринчи жана башкалардан көбүрөөк бөлгөнгө милдеттүү болгон) кылып дайындайт. Ошондуктан Aзыкты «нокто атасы» же «[[олжо]] агасы» деп аташып, аны улуу уруу катары таанышкан. Тарыхый булактарда да Азык уруусу байыркы уруулардан болгондугун көргөзгөн айрым фактылар кездешет. Изилдөөчүлөр Азык уруусунун түпкү тегин орто кылымдарда Түштүк [[Сибирь]] аймагында жашаган кыргыздардын кошунасы «аз» эли <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> байланыштырат. Белгилүү этнограф С. М. [[Абрамзон]] аларды батыш [[түрк]] урууларынын бири – «асигилер» <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жакындаштырат, ошондой эле [[түргөштөр]]дүн «азийлери» <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> да окшоштурат. Азык уруусун азыркы теленгуттар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> [[кыштымдар]]дын курамына кирген алтайлык «төрт‑ас» тобу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> салыштырса болот. Себеби, алтайлык «төрт‑ас» уругу сыяктуу эле кыргыздардын Азык уруусу да «төрт тамгалуу Азык» деп төрткө бөлүнгөндүгү алардын тарыхый бир мезгилдерге тектеш элементтерден болгондугун далилдейт. Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн пикири боюнча Азык уруусунун түпкү теги орто кылымдардагы «аз» деп аталган этностук топ <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> тыгыз байланышта болгон. Этнонимден байыркы түрк тилинде «аз» <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «ок» деген сөздөрдөн «азык» аталып кеткендиги байкалат. Азык уруусу негизинен бычман, козугуна, байкүчүк <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> бөрү деген төрт урукка бөлүнүп, «төрт тамгалуу Азык» деп аталат. Булардын ичинен «бөрү» уругун Азыктын багып алган баласы же анын [[жээн]]и деп баяндаган санжыралык [[уламыш]]тар кездешет. Азык уруусу негизинен [[Нарын облусу]]нун [[Кочкор]] <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> [[Ат‑Башы]], [[Чүй облусу]]нун [[Кемин]] <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> [[Жайыл]] райондорунун айрым кыштактарында жайланышкан. Сан жагынан анча көп болбостон, илгертеден эле [[сарыбагыш]] уруусу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге, ымалалаш уруу болуп эсептелинип келген.<br> ''Р. Жолдошов.''<br>
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

imported>Gulira, 09:49, 26 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-26T09:49:48Z

← Мурунку нускасы		09:49, 26 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЗЫК''' – кыргыздардын оң канат урууларынын тагай уруулук бирикмесинин курамындагы уруу. Элдик санжыраларда Тагай бийдин бакма баласынан тараган уруу катары баяндалат. Уламыштардын биринде Азык уруусунун түпкү теги жөнүндө мындай окуялар айтылат: Тагай бий ''ак үйлүү'' болуп, Эреше ханга барганда, анын үй-тиричилигин тейлеп туруш үчүн дайындалган ордо кыздарынын бирин ага убактылуу үйлөндүрөт. Мөөнөтү аяктаган мезгилде, Тагай бий элине кайтар алдында кош бойлуу аялына: «кыз төрөсөң өзүң чоңойтуп, бой жеткенде ыйлабай турган жерге узатып кой, эгер эркек төрөсөң, ал эс тартканда менин тек жайымды түшүндүрүп, белги катары кестигимди (бычак) бер. Эр азамат болсо өзү мени издеп табар», – деп айтып, коштошуп жөнөп кетет. Тагай бий кеткенден кийин аялы эркек төрөп, атын Карачоро коет. Карачоро эр жеткенде атасын издеп жолго чыгат. Ага жолдон селсаяк бир бала кошулат. Ал экөөнө ата‑энесин кандайдыр бир өкүмдар өлтүрүп, андан качып жүргөн дагы бир бала жолугат. Карачоро аны да өзүнө жолдош кылып кошуп алат. Үч бала кыргыздарга келип, Тагай бийди табышат. Ал Карачородон өзү калтырып кеткен кестиги аркылуу өз баласы экендигин тааныган соң, жанындагы эки баланын жөнүн сурайт. Карачоро: бирөө селсаяк бала экен, жолдош кылып алдым, экинчисине азыгымды көтөрттүрүп келдим,- деп жооп берет. Жоопту уккан Тагай бий баламды ээрчип келген балдар экенсиңер, силер да мага уул болуп калдыңар деп, селсаяк баланы Саяк, азык көтөрүп келген балага Азык деп ат коюп, бала кылып алыптыр. Кийин Саяктан саяк уруусу, Азыктан азык уруусу тараган экен. Бул уламыш Азык уруусунун аталышынын элдик этимологиялык чечмелениши катары пайда болгондугун изилдөөчүлөр белгилешет. Уламыш кандайдыр бир деңгээлде бул уруунун оң канат урууларынын арасындагы чоочун этностук компонент экендигин көрсөтөт. Бирок кыргыз эли Азык уруусун кыргыздардын байыркы урууларынын бири катары эсептеп келишкен. Б. Солтоноев жыйнаган маалыматтарда, Азык – байыркы уруу, кыргыздар Алтай‑Каңгайдан келгенде кошо келген уруу, – деп айтылат. Уламыштарга караганда, Тагай бий балдарына энчи бөлүштүрүүдө Азыкка келгенде аны «Нокто атасы» (мааниси Тагай тукумуна кирген кайсыл гана уруу болбосун, олжо бөлүштүрүлгөндө Азыктарга биринчи ~~ж. б‑лардан~~ көбүрөөк бөлгөнгө милдеттүү болгон) кылып дайындайт. Ошондуктан Aзыкты «нокто атасы» же «олжо агасы» деп аташып, аны улуу уруу катары таанышкан. Тарыхый булактарда да Азык уруусу байыркы уруулардан болгондугун көргөзгөн айрым фактылар кездешет. Изилдөөчүлөр Азык уруусунун түпкү тегин орто кылымдарда Түштүк Сибирь аймагында жашаган кыргыздардын кошунасы «аз» эли <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> байланыштырат. Белгилүү этнограф С. М. Абрамзон аларды батыш түрк урууларынын бири – «асигилер» <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жакындаштырат, ошондой эле түргөштөрдүн «азийлери» <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> да окшоштурат. Азык уруусун азыркы теленгуттар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> кыштымдардын курамына кирген алтайлык «төрт‑ас» тобу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> салыштырса болот. Себеби, алтайлык «төрт‑ас» уругу сыяктуу эле кыргыздардын Азык уруусу да «төрт тамгалуу Азык» деп төрткө бөлүнгөндүгү алардын тарыхый бир мезгилдерге тектеш элементтерден болгондугун далилдейт. Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн пикири боюнча Азык уруусунун түпкү теги орто кылымдардагы «аз» деп аталган этностук топ <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> тыгыз байланышта болгон. Этнонимден байыркы түрк тилинде «аз» <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «ок» деген сөздөрдөн «азык» аталып кеткендиги байкалат. Азык уруусу негизинен бычман, козугуна, байкүчүк <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> бөрү деген төрт урукка бөлүнүп, «төрт тамгалуу Азык» деп аталат. Булардын ичинен «бөрү» уругун Азыктын багып алган баласы же анын жээни деп баяндаган санжыралык уламыштар кездешет. Азык уруусу негизинен Нарын облусунун Кочкор <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Ат‑Башы, Чүй облусунун Кемин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Жайыл райондорунун айрым кыштактарында жайланышкан. Сан жагынан анча көп болбостон, илгертеден эле сарыбагыш уруусу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге, ымалалаш уруу болуп эсептелинип келген.<br> ''Р. Жолдошов.''<br>		'''АЗЫК''' – кыргыздардын оң канат урууларынын тагай уруулук бирикмесинин курамындагы уруу. Элдик санжыраларда Тагай бийдин бакма баласынан тараган уруу катары баяндалат. Уламыштардын биринде Азык уруусунун түпкү теги жөнүндө мындай окуялар айтылат: Тагай бий ''ак үйлүү'' болуп, Эреше ханга барганда, анын үй-тиричилигин тейлеп туруш үчүн дайындалган ордо кыздарынын бирин ага убактылуу үйлөндүрөт. Мөөнөтү аяктаган мезгилде, Тагай бий элине кайтар алдында кош бойлуу аялына: «кыз төрөсөң өзүң чоңойтуп, бой жеткенде ыйлабай турган жерге узатып кой, эгер эркек төрөсөң, ал эс тартканда менин тек жайымды түшүндүрүп, белги катары кестигимди (бычак) бер. Эр азамат болсо өзү мени издеп табар», – деп айтып, коштошуп жөнөп кетет. Тагай бий кеткенден кийин аялы эркек төрөп, атын Карачоро коет. Карачоро эр жеткенде атасын издеп жолго чыгат. Ага жолдон селсаяк бир бала кошулат. Ал экөөнө ата‑энесин кандайдыр бир өкүмдар өлтүрүп, андан качып жүргөн дагы бир бала жолугат. Карачоро аны да өзүнө жолдош кылып кошуп алат. Үч бала кыргыздарга келип, Тагай бийди табышат. Ал Карачородон өзү калтырып кеткен кестиги аркылуу өз баласы экендигин тааныган соң, жанындагы эки баланын жөнүн сурайт. Карачоро: бирөө селсаяк бала экен, жолдош кылып алдым, экинчисине азыгымды көтөрттүрүп келдим,- деп жооп берет. Жоопту уккан Тагай бий баламды ээрчип келген балдар экенсиңер, силер да мага уул болуп калдыңар деп, селсаяк баланы Саяк, азык көтөрүп келген балага Азык деп ат коюп, бала кылып алыптыр. Кийин Саяктан саяк уруусу, Азыктан азык уруусу тараган экен. Бул уламыш Азык уруусунун аталышынын элдик этимологиялык чечмелениши катары пайда болгондугун изилдөөчүлөр белгилешет. Уламыш кандайдыр бир деңгээлде бул уруунун оң канат урууларынын арасындагы чоочун этностук компонент экендигин көрсөтөт. Бирок кыргыз эли Азык уруусун кыргыздардын байыркы урууларынын бири катары эсептеп келишкен. Б. Солтоноев жыйнаган маалыматтарда, Азык – байыркы уруу, кыргыздар Алтай‑Каңгайдан келгенде кошо келген уруу, – деп айтылат. Уламыштарга караганда, Тагай бий балдарына энчи бөлүштүрүүдө Азыкка келгенде аны «Нокто атасы» (мааниси Тагай тукумуна кирген кайсыл гана уруу болбосун, олжо бөлүштүрүлгөндө Азыктарга биринчи жана башкалардан көбүрөөк бөлгөнгө милдеттүү болгон) кылып дайындайт. Ошондуктан Aзыкты «нокто атасы» же «олжо агасы» деп аташып, аны улуу уруу катары таанышкан. Тарыхый булактарда да Азык уруусу байыркы уруулардан болгондугун көргөзгөн айрым фактылар кездешет. Изилдөөчүлөр Азык уруусунун түпкү тегин орто кылымдарда Түштүк Сибирь аймагында жашаган кыргыздардын кошунасы «аз» эли <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> байланыштырат. Белгилүү этнограф С. М. Абрамзон аларды батыш түрк урууларынын бири – «асигилер» <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жакындаштырат, ошондой эле түргөштөрдүн «азийлери» <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> да окшоштурат. Азык уруусун азыркы теленгуттар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> кыштымдардын курамына кирген алтайлык «төрт‑ас» тобу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> салыштырса болот. Себеби, алтайлык «төрт‑ас» уругу сыяктуу эле кыргыздардын Азык уруусу да «төрт тамгалуу Азык» деп төрткө бөлүнгөндүгү алардын тарыхый бир мезгилдерге тектеш элементтерден болгондугун далилдейт. Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн пикири боюнча Азык уруусунун түпкү теги орто кылымдардагы «аз» деп аталган этностук топ <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> тыгыз байланышта болгон. Этнонимден байыркы түрк тилинде «аз» <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «ок» деген сөздөрдөн «азык» аталып кеткендиги байкалат. Азык уруусу негизинен бычман, козугуна, байкүчүк <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> бөрү деген төрт урукка бөлүнүп, «төрт тамгалуу Азык» деп аталат. Булардын ичинен «бөрү» уругун Азыктын багып алган баласы же анын жээни деп баяндаган санжыралык уламыштар кездешет. Азык уруусу негизинен Нарын облусунун Кочкор <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Ат‑Башы, Чүй облусунун Кемин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Жайыл райондорунун айрым кыштактарында жайланышкан. Сан жагынан анча көп болбостон, илгертеден эле сарыбагыш уруусу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге, ымалалаш уруу болуп эсептелинип келген.<br> ''Р. Жолдошов.''<br>
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

imported>Kadyrm: /* top */ категория кошуу

2024-09-12T02:38:06Z

top: категория кошуу

← Мурунку нускасы		02:38, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЗЫК''' – кыргыздардын оң канат урууларынын тагай уруулук бирикмесинин курамындагы уруу. Элдик санжыраларда Тагай бийдин бакма баласынан тараган уруу катары баяндалат. Уламыштардын биринде Азык уруусунун түпкү теги жөнүндө мындай окуялар айтылат: Тагай бий ''ак үйлүү'' болуп, Эреше ханга барганда, анын үй-тиричилигин тейлеп туруш үчүн дайындалган ордо кыздарынын бирин ага убактылуу үйлөндүрөт. Мөөнөтү аяктаган мезгилде, Тагай бий элине кайтар алдында кош бойлуу аялына: «кыз төрөсөң өзүң чоңойтуп, бой жеткенде ыйлабай турган жерге узатып кой, эгер эркек төрөсөң, ал эс тартканда менин тек жайымды түшүндүрүп, белги катары кестигимди (бычак) бер. Эр азамат болсо өзү мени издеп табар», – деп айтып, коштошуп жөнөп кетет. Тагай бий кеткенден кийин аялы эркек төрөп, атын Карачоро коет. Карачоро эр жеткенде атасын издеп жолго чыгат. Ага жолдон селсаяк бир бала кошулат. Ал экөөнө ~~ата‑энесин~~ кандайдыр бир өкүмдар өлтүрүп, андан качып жүргөн дагы бир бала жолугат. Карачоро аны да өзүнө жолдош кылып кошуп алат. Үч бала кыргыздарга келип, Тагай бийди табышат. Ал Карачородон өзү калтырып кеткен кестиги аркылуу өз баласы экендигин тааныган соң, жанындагы эки баланын жөнүн сурайт. Карачоро: бирөө селсаяк бала экен, жолдош кылып алдым, экинчисине азыгымды көтөрттүрүп келдим,- деп жооп берет. Жоопту уккан Тагай бий баламды ээрчип келген балдар экенсиңер, силер да мага уул болуп калдыңар деп, селсаяк баланы Саяк, азык көтөрүп келген балага Азык деп ат коюп, бала кылып алыптыр. Кийин Саяктан саяк уруусу, Азыктан азык уруусу тараган экен. Бул уламыш Азык уруусунун аталышынын элдик этимологиялык чечмелениши катары пайда болгондугун изилдөөчүлөр белгилешет. Уламыш кандайдыр бир деңгээлде бул уруунун оң канат урууларынын арасындагы чоочун этностук компонент экендигин көрсөтөт. Бирок кыргыз эли Азык уруусун кыргыздардын байыркы урууларынын бири катары эсептеп келишкен. Б. Солтоноев жыйнаган маалыматтарда, Азык – байыркы уруу, кыргыздар ~~Алтай‑Каңгайдан~~ келгенде кошо келген уруу, – деп айтылат. Уламыштарга караганда, Тагай бий балдарына энчи бөлүштүрүүдө Азыкка келгенде аны «Нокто атасы» (мааниси Тагай тукумуна кирген кайсыл гана уруу болбосун, олжо бөлүштүрүлгөндө Азыктарга биринчи ж. ~~б‑лардан~~ көбүрөөк бөлгөнгө милдеттүү болгон) кылып дайындайт. Ошондуктан Aзыкты «нокто атасы» же «олжо агасы» деп аташып, аны улуу уруу катары таанышкан. Тарыхый булактарда да Азык уруусу байыркы уруулардан болгондугун көргөзгөн айрым фактылар кездешет. Изилдөөчүлөр Азык уруусунун түпкү тегин орто кылымдарда Түштүк Сибирь аймагында жашаган кыргыздардын кошунасы «аз» эли <span cat='ж.кыск' oldv='~~м‑н~~'>менен</span> байланыштырат. Белгилүү этнограф С. М. Абрамзон аларды батыш түрк урууларынын бири – «асигилер» <span cat='ж.кыск' oldv='~~м‑н~~'>менен</span> жакындаштырат, ошондой эле түргөштөрдүн «азийлери» <span cat='ж.кыск' oldv='~~м‑н~~'>менен</span> да окшоштурат. Азык уруусун азыркы теленгуттар <span cat='ж.кыск' oldv='~~м‑н~~'>менен</span> кыштымдардын курамына кирген алтайлык «төрт‑ас» тобу <span cat='ж.кыск' oldv='~~м‑н~~'>менен</span> салыштырса болот. Себеби, алтайлык «төрт‑ас» уругу сыяктуу эле кыргыздардын Азык уруусу да «төрт тамгалуу Азык» деп төрткө бөлүнгөндүгү алардын тарыхый бир мезгилдерге тектеш элементтерден болгондугун далилдейт. Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн пикири боюнча Азык уруусунун түпкү теги орто кылымдардагы «аз» деп аталган этностук топ <span cat='ж.кыск' oldv='~~м‑н~~'>менен</span> тыгыз байланышта болгон. Этнонимден байыркы түрк тилинде «аз» <span cat='ж.кыск' oldv='~~ж‑а~~'>жана</span> «ок» деген сөздөрдөн «азык» аталып кеткендиги байкалат. Азык уруусу негизинен бычман, козугуна, байкүчүк <span cat='ж.кыск' oldv='~~ж‑а~~'>жана</span> бөрү деген төрт урукка бөлүнүп, «төрт тамгалуу Азык» деп аталат. Булардын ичинен «бөрү» уругун Азыктын багып алган баласы же анын жээни деп баяндаган санжыралык уламыштар кездешет. Азык уруусу негизинен Нарын облусунун Кочкор <span cat='ж.кыск' oldv='~~ж‑а~~'>жана</span> ~~Ат‑Башы~~, Чүй облусунун Кемин <span cat='ж.кыск' oldv='~~ж‑а~~'>жана</span> Жайыл райондорунун айрым кыштактарында жайланышкан. Сан жагынан анча көп болбостон, илгертеден эле сарыбагыш уруусу <span cat='ж.кыск' oldv='~~м‑н~~'>менен</span> бирге, ымалалаш уруу болуп эсептелинип келген.<br> ''Р. Жолдошов.''<br>		'''АЗЫК''' – кыргыздардын оң канат урууларынын тагай уруулук бирикмесинин курамындагы уруу. Элдик санжыраларда Тагай бийдин бакма баласынан тараган уруу катары баяндалат. Уламыштардын биринде Азык уруусунун түпкү теги жөнүндө мындай окуялар айтылат: Тагай бий ''ак үйлүү'' болуп, Эреше ханга барганда, анын үй-тиричилигин тейлеп туруш үчүн дайындалган ордо кыздарынын бирин ага убактылуу үйлөндүрөт. Мөөнөтү аяктаган мезгилде, Тагай бий элине кайтар алдында кош бойлуу аялына: «кыз төрөсөң өзүң чоңойтуп, бой жеткенде ыйлабай турган жерге узатып кой, эгер эркек төрөсөң, ал эс тартканда менин тек жайымды түшүндүрүп, белги катары кестигимди (бычак) бер. Эр азамат болсо өзү мени издеп табар», – деп айтып, коштошуп жөнөп кетет. Тагай бий кеткенден кийин аялы эркек төрөп, атын Карачоро коет. Карачоро эр жеткенде атасын издеп жолго чыгат. Ага жолдон селсаяк бир бала кошулат. Ал экөөнө ата‑энесин кандайдыр бир өкүмдар өлтүрүп, андан качып жүргөн дагы бир бала жолугат. Карачоро аны да өзүнө жолдош кылып кошуп алат. Үч бала кыргыздарга келип, Тагай бийди табышат. Ал Карачородон өзү калтырып кеткен кестиги аркылуу өз баласы экендигин тааныган соң, жанындагы эки баланын жөнүн сурайт. Карачоро: бирөө селсаяк бала экен, жолдош кылып алдым, экинчисине азыгымды көтөрттүрүп келдим,- деп жооп берет. Жоопту уккан Тагай бий баламды ээрчип келген балдар экенсиңер, силер да мага уул болуп калдыңар деп, селсаяк баланы Саяк, азык көтөрүп келген балага Азык деп ат коюп, бала кылып алыптыр. Кийин Саяктан саяк уруусу, Азыктан азык уруусу тараган экен. Бул уламыш Азык уруусунун аталышынын элдик этимологиялык чечмелениши катары пайда болгондугун изилдөөчүлөр белгилешет. Уламыш кандайдыр бир деңгээлде бул уруунун оң канат урууларынын арасындагы чоочун этностук компонент экендигин көрсөтөт. Бирок кыргыз эли Азык уруусун кыргыздардын байыркы урууларынын бири катары эсептеп келишкен. Б. Солтоноев жыйнаган маалыматтарда, Азык – байыркы уруу, кыргыздар Алтай‑Каңгайдан келгенде кошо келген уруу, – деп айтылат. Уламыштарга караганда, Тагай бий балдарына энчи бөлүштүрүүдө Азыкка келгенде аны «Нокто атасы» (мааниси Тагай тукумуна кирген кайсыл гана уруу болбосун, олжо бөлүштүрүлгөндө Азыктарга биринчи ж. б‑лардан көбүрөөк бөлгөнгө милдеттүү болгон) кылып дайындайт. Ошондуктан Aзыкты «нокто атасы» же «олжо агасы» деп аташып, аны улуу уруу катары таанышкан. Тарыхый булактарда да Азык уруусу байыркы уруулардан болгондугун көргөзгөн айрым фактылар кездешет. Изилдөөчүлөр Азык уруусунун түпкү тегин орто кылымдарда Түштүк Сибирь аймагында жашаган кыргыздардын кошунасы «аз» эли <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> байланыштырат. Белгилүү этнограф С. М. Абрамзон аларды батыш түрк урууларынын бири – «асигилер» <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жакындаштырат, ошондой эле түргөштөрдүн «азийлери» <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> да окшоштурат. Азык уруусун азыркы теленгуттар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> кыштымдардын курамына кирген алтайлык «төрт‑ас» тобу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> салыштырса болот. Себеби, алтайлык «төрт‑ас» уругу сыяктуу эле кыргыздардын Азык уруусу да «төрт тамгалуу Азык» деп төрткө бөлүнгөндүгү алардын тарыхый бир мезгилдерге тектеш элементтерден болгондугун далилдейт. Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн пикири боюнча Азык уруусунун түпкү теги орто кылымдардагы «аз» деп аталган этностук топ <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> тыгыз байланышта болгон. Этнонимден байыркы түрк тилинде «аз» <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «ок» деген сөздөрдөн «азык» аталып кеткендиги байкалат. Азык уруусу негизинен бычман, козугуна, байкүчүк <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> бөрү деген төрт урукка бөлүнүп, «төрт тамгалуу Азык» деп аталат. Булардын ичинен «бөрү» уругун Азыктын багып алган баласы же анын жээни деп баяндаган санжыралык уламыштар кездешет. Азык уруусу негизинен Нарын облусунун Кочкор <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Ат‑Башы, Чүй облусунун Кемин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Жайыл райондорунун айрым кыштактарында жайланышкан. Сан жагынан анча көп болбостон, илгертеден эле сарыбагыш уруусу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге, ымалалаш уруу болуп эсептелинип келген.<br> ''Р. Жолдошов.''<br>
			[[Категория:1-Том]]

imported>Temirkan, 04:48, 5 Сентябрь (Аяк оона) 2023 карата

2023-09-05T04:48:22Z

← Мурунку нускасы		04:48, 5 Сентябрь (Аяк оона) 2023 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЗЫК''' – кыргыздардын оң канат урууларынын тагай уруулук бирикмесинин курамындагы уруу. Элдик санжыраларда Тагай бийдин бакма баласынан тараган уруу катары баяндалат. Уламыштардын биринде А. уруусунун түпкү теги ~~ж‑дө~~ мындай окуялар айтылат: Тагай бий ''ак үйлүү'' болуп, Эреше ханга барганда, анын үй-тиричилигин тейлеп туруш үчүн дайындалган ордо кыздарынын бирин ага убактылуу үйлөндүрөт. Мөөнөтү аяктаган мезгилде, Тагай бий элине кайтар алдында кош бойлуу аялына: «кыз төрөсөң өзүң чоңойтуп, бой жеткенде ыйлабай турган жерге узатып кой, эгер эркек төрөсөң, ал эс тартканда менин тек жайымды түшүндүрүп, белги катары кестигимди (бычак) бер. Эр азамат болсо өзү мени издеп табар», – деп айтып, коштошуп жөнөп кетет. Тагай бий кеткенден кийин аялы эркек төрөп, атын Карачоро коет. Карачоро эр жеткенде атасын издеп жолго чыгат. Ага жолдон селсаяк бир бала кошулат. Ал экөөнө ата‑энесин кандайдыр бир өкүмдар өлтүрүп, андан качып жүргөн дагы бир бала жолугат. Карачоро аны да өзүнө жолдош кылып кошуп алат. Үч бала кыргыздарга келип, Тагай бийди табышат. Ал Карачородон өзү калтырып кеткен кестиги аркылуу өз баласы экендигин тааныган соң, жанындагы эки баланын жөнүн сурайт. Карачоро: бирөө селсаяк бала экен, жолдош кылып алдым, экинчисине азыгымды көтөрттүрүп келдим,- деп жооп берет. Жоопту уккан Тагай бий баламды ээрчип келген балдар экенсиңер, силер да мага уул болуп калдыңар деп, селсаяк баланы Саяк, азык көтөрүп келген балага Азык деп ат коюп, бала кылып алыптыр. Кийин Саяктан саяк уруусу, Азыктан азык уруусу тараган экен. Бул уламыш А. уруусунун аталышынын элдик этимологиялык чечмелениши катары пайда болгондугун изилдөөчүлөр белгилешет. Уламыш кандайдыр бир деңгээлде бул уруунун оң канат урууларынын арасындагы чоочун этностук компонент экендигин көрсөтөт. Бирок кыргыз эли ~~А. уруусу~~ кыргыздардын байыркы урууларынын бири катары эсептеп келишкен. Б. Солтоноев жыйнаган маалыматтарда, А. – байыркы уруу, кыргыздар Алтай‑Каңгайдан келгенде кошо келген уруу, – деп айтылат. Уламыштарга караганда, Тагай бий балдарына энчи бөлүштүрүүдө ~~А‑ка~~ келгенде аны «Нокто атасы» (мааниси Тагай тукумуна кирген кайсыл гана уруу болбосун, олжо бөлүштүрүлгөндө ~~А‑тарга~~ биринчи ж. б‑лардан көбүрөөк бөлгөнгө милдеттүү болгон) кылып дайындайт. Ошондуктан ~~A‑ты~~ «нокто атасы» же «олжо агасы» деп аташып, аны улуу уруу катары таанышкан. Тарыхый булактарда да А. уруусу байыркы уруулардан болгондугун көргөзгөн айрым фактылар кездешет. Изилдөөчүлөр А. уруусунун түпкү тегин о. кылымдарда ~~Түш.~~ Сибирь аймагында жашаган кыргыздардын кошунасы «аз» эли <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> байланыштырат. Белгилүү этнограф С. М. Абрамзон аларды батыш түрк урууларынын бири – «асигилер» <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жакындаштырат, о. эле түргөштөрдүн «азийлери» <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> да окшоштурат. А. уруусун азыркы теленгуттар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> кыштымдардын курамына кирген алтайлык «төрт‑ас» тобу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> салыштырса болот. Себеби, алтайлык «төрт‑ас» уругу сыяктуу эле кыргыздардын А. уруусу да «төрт тамгалуу ~~А.»~~ деп төрткө бөлүнгөндүгү алардын тарыхый бир мезгилдерге тектеш элементтерден болгондугун далилдейт. Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн пикири ~~б‑ча А.~~ уруусунун түпкү теги о. кылымдардагы «аз» деп аталган этностук топ <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> тыгыз байланышта болгон. Этнонимден байыркы түрк тилинде «аз» <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «ок» деген сөздөрдөн «азык» аталып кеткендиги байкалат. А. уруусу негизинен бычман, козугуна, байкүчүк <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> бөрү деген төрт урукка бөлүнүп, «төрт тамгалуу ~~А.»~~ деп аталат. Булардын ичинен «бөрү» уругун ~~А‑тын~~ багып алган баласы же анын жээни деп баяндаган санжыралык уламыштар кездешет. А. уруусу негизинен Нарын ~~обл‑нун~~ Кочкор <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Ат‑Башы, Чүй ~~обл‑нун~~ Кемин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Жайыл ~~р‑ндорунун~~ айрым кыштактарында жайланышкан. Сан жагынан анча көп болбостон, илгертеден эле сарыбагыш уруусу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге, ымалалаш уруу болуп эсептелинип келген.<br> ''Р. Жолдошов.''<br>		'''АЗЫК''' – кыргыздардын оң канат урууларынын тагай уруулук бирикмесинин курамындагы уруу. Элдик санжыраларда Тагай бийдин бакма баласынан тараган уруу катары баяндалат. Уламыштардын биринде Азык уруусунун түпкү теги жөнүндө мындай окуялар айтылат: Тагай бий ''ак үйлүү'' болуп, Эреше ханга барганда, анын үй-тиричилигин тейлеп туруш үчүн дайындалган ордо кыздарынын бирин ага убактылуу үйлөндүрөт. Мөөнөтү аяктаган мезгилде, Тагай бий элине кайтар алдында кош бойлуу аялына: «кыз төрөсөң өзүң чоңойтуп, бой жеткенде ыйлабай турган жерге узатып кой, эгер эркек төрөсөң, ал эс тартканда менин тек жайымды түшүндүрүп, белги катары кестигимди (бычак) бер. Эр азамат болсо өзү мени издеп табар», – деп айтып, коштошуп жөнөп кетет. Тагай бий кеткенден кийин аялы эркек төрөп, атын Карачоро коет. Карачоро эр жеткенде атасын издеп жолго чыгат. Ага жолдон селсаяк бир бала кошулат. Ал экөөнө ата‑энесин кандайдыр бир өкүмдар өлтүрүп, андан качып жүргөн дагы бир бала жолугат. Карачоро аны да өзүнө жолдош кылып кошуп алат. Үч бала кыргыздарга келип, Тагай бийди табышат. Ал Карачородон өзү калтырып кеткен кестиги аркылуу өз баласы экендигин тааныган соң, жанындагы эки баланын жөнүн сурайт. Карачоро: бирөө селсаяк бала экен, жолдош кылып алдым, экинчисине азыгымды көтөрттүрүп келдим,- деп жооп берет. Жоопту уккан Тагай бий баламды ээрчип келген балдар экенсиңер, силер да мага уул болуп калдыңар деп, селсаяк баланы Саяк, азык көтөрүп келген балага Азык деп ат коюп, бала кылып алыптыр. Кийин Саяктан саяк уруусу, Азыктан азык уруусу тараган экен. Бул уламыш Азык уруусунун аталышынын элдик этимологиялык чечмелениши катары пайда болгондугун изилдөөчүлөр белгилешет. Уламыш кандайдыр бир деңгээлде бул уруунун оң канат урууларынын арасындагы чоочун этностук компонент экендигин көрсөтөт. Бирок кыргыз эли Азык уруусун кыргыздардын байыркы урууларынын бири катары эсептеп келишкен. Б. Солтоноев жыйнаган маалыматтарда, Азык – байыркы уруу, кыргыздар Алтай‑Каңгайдан келгенде кошо келген уруу, – деп айтылат. Уламыштарга караганда, Тагай бий балдарына энчи бөлүштүрүүдө Азыкка келгенде аны «Нокто атасы» (мааниси Тагай тукумуна кирген кайсыл гана уруу болбосун, олжо бөлүштүрүлгөндө Азыктарга биринчи ж. б‑лардан көбүрөөк бөлгөнгө милдеттүү болгон) кылып дайындайт. Ошондуктан Aзыкты «нокто атасы» же «олжо агасы» деп аташып, аны улуу уруу катары таанышкан. Тарыхый булактарда да Азык уруусу байыркы уруулардан болгондугун көргөзгөн айрым фактылар кездешет. Изилдөөчүлөр Азык уруусунун түпкү тегин орто кылымдарда Түштүк Сибирь аймагында жашаган кыргыздардын кошунасы «аз» эли <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> байланыштырат. Белгилүү этнограф С. М. Абрамзон аларды батыш түрк урууларынын бири – «асигилер» <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жакындаштырат, ошондой эле түргөштөрдүн «азийлери» <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> да окшоштурат. Азык уруусун азыркы теленгуттар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> кыштымдардын курамына кирген алтайлык «төрт‑ас» тобу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> салыштырса болот. Себеби, алтайлык «төрт‑ас» уругу сыяктуу эле кыргыздардын Азык уруусу да «төрт тамгалуу Азык» деп төрткө бөлүнгөндүгү алардын тарыхый бир мезгилдерге тектеш элементтерден болгондугун далилдейт. Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн пикири боюнча Азык уруусунун түпкү теги орто кылымдардагы «аз» деп аталган этностук топ <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> тыгыз байланышта болгон. Этнонимден байыркы түрк тилинде «аз» <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «ок» деген сөздөрдөн «азык» аталып кеткендиги байкалат. Азык уруусу негизинен бычман, козугуна, байкүчүк <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> бөрү деген төрт урукка бөлүнүп, «төрт тамгалуу Азык» деп аталат. Булардын ичинен «бөрү» уругун Азыктын багып алган баласы же анын жээни деп баяндаган санжыралык уламыштар кездешет. Азык уруусу негизинен Нарын облусунун Кочкор <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Ат‑Башы, Чүй облусунун Кемин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Жайыл райондорунун айрым кыштактарында жайланышкан. Сан жагынан анча көп болбостон, илгертеден эле сарыбагыш уруусу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге, ымалалаш уруу болуп эсептелинип келген.<br> ''Р. Жолдошов.''<br>

imported>Temirkan, 11:12, 20 Декабрь (Бештин айы) 2022 карата

2022-12-20T11:12:03Z

← Мурунку нускасы		11:12, 20 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЗЫК''' – кыргыздардын оң канат урууларынын тагай уруулук бирикмесинин курамындагы уруу. Элдик санжыраларда Тагай бийдин бакма баласынан тараган уруу катары баяндалат. Уламыштардын биринде А. уруусунун түпкү теги ж‑дө мындай окуялар айтылат: Тагай бий ''ак үйлүү'' болуп, Эреше ханга барганда, анын үй-тиричилигин тейлеп туруш үчүн дайындалган ордо кыздарынын бирин ага убактылуу үйлөндүрөт. Мөөнөтү аяктаган мезгилде, Тагай бий элине кайтар алдында кош бойлуу аялына: «кыз төрөсөң өзүң чоңойтуп, бой жеткенде ыйлабай турган жерге узатып кой, эгер эркек төрөсөң, ал эс тартканда менин тек жайымды түшүндүрүп, белги катары кестигимди (бычак) бер. Эр азамат болсо өзү мени издеп табар», – деп айтып, коштошуп жөнөп кетет. Тагай бий кеткенден кийин аялы эркек төрөп, атын Карачоро коет. Карачоро эр жеткенде атасын издеп жолго чыгат. Ага жолдон селсаяк бир бала кошулат. Ал экөөнө ата‑энесин кандайдыр бир өкүмдар өлтүрүп, андан качып жүргөн дагы бир бала жолугат. Карачоро аны да өзүнө жолдош кылып кошуп алат. Үч бала кыргыздарга келип, Тагай бийди табышат. Ал Карачородон өзү калтырып кеткен кестиги аркылуу өз баласы экендигин тааныган соң, жанындагы эки баланын жөнүн сурайт. Карачоро: бирөө селсаяк бала экен, жолдош кылып алдым, экинчисине азыгымды көтөрттүрүп келдим,- деп жооп берет. Жоопту уккан Тагай бий баламды ээрчип келген балдар экенсиңер, силер да мага уул болуп калдыңар деп, селсаяк баланы Саяк, азык көтөрүп келген балага Азык деп ат коюп, бала кылып алыптыр. Кийин Саяктан саяк уруусу, Азыктан азык уруусу тараган экен. Бул уламыш А. уруусунун аталышынын элдик этимологиялык чечмелениши катары пайда болгондугун изилдөөчүлөр белгилешет. Уламыш кандайдыр бир деңгээлде бул уруунун оң канат урууларынын арасындагы чоочун этностук компонент экендигин көрсөтөт. Бирок кыргыз эли А. уруусу кыргыздардын байыркы урууларынын бири катары эсептеп келишкен. Б. Солтоноев жыйнаган маалыматтарда, А. – байыркы уруу, кыргыздар Алтай‑Каңгайдан келгенде кошо ~~кел ген~~ уруу, – деп айтылат. Уламыштарга караганда, Тагай бий балдарына энчи бөлүштүрүүдө А‑ка келгенде аны «Нокто атасы» (мааниси Тагай тукумуна кирген кайсыл гана уруу болбосун, олжо бөлүштүрүлгөндө А‑тарга биринчи ж. б‑лардан көбүрөөк бөлгөнгө милдеттүү болгон) кылып дайындайт. Ошондуктан A‑ты «нокто атасы» же «олжо агасы» деп аташып, аны улуу уруу катары таанышкан. Тарыхый булактарда да А. уруусу байыркы уруулардан болгондугун көргөзгөн айрым фактылар кездешет. Изилдөөчүлөр А. уруусунун түпкү тегин о. кылымдарда Түш. Сибирь аймагында жашаган кыргыздардын кошунасы «аз» эли <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> байланыштырат. Белгилүү этнограф С. М. Абрамзон аларды батыш түрк урууларынын бири – «асигилер» <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жакындаштырат, о. эле түргөштөрдүн «азийлери» <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> да окшоштурат. А. уруусун азыркы теленгуттар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> кыштымдардын курамына кирген алтайлык «төрт‑ас» тобу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> салыштырса болот. Себеби, алтайлык «төрт‑ас» уругу сыяктуу эле кыргыздардын А. уруусу да «төрт тамгалуу А.» деп төрткө бөлүнгөндүгү алардын тарыхый бир мезгилдерге тектеш элементтерден болгондугун далилдейт. Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн пикири б‑ча А. уруусунун түпкү теги о. кылымдардагы «аз» деп аталган этностук топ <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> тыгыз байланышта болгон. Этнонимден байыркы түрк тилинде «аз» <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «ок» деген сөздөрдөн «азык» аталып кеткендиги байкалат. А. уруусу негизинен бычман, козугуна, байкүчүк <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> бөрү деген төрт урукка бөлүнүп, «төрт тамгалуу А.» деп аталат. Булардын ичинен «бөрү» уругун А‑тын багып алган баласы же анын жээни деп баяндаган санжыралык уламыштар кездешет. А. уруусу негизинен Нарын обл‑нун Кочкор <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Ат‑Башы, Чүй обл‑нун Кемин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Жайыл р‑ндорунун айрым кыштактарында жайланышкан. Сан жагынан анча көп болбостон, илгертеден эле сарыбагыш уруусу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге, ымалалаш уруу болуп эсептелинип келген.<br> ''Р. Жолдошов.''<br>		'''АЗЫК''' – кыргыздардын оң канат урууларынын тагай уруулук бирикмесинин курамындагы уруу. Элдик санжыраларда Тагай бийдин бакма баласынан тараган уруу катары баяндалат. Уламыштардын биринде А. уруусунун түпкү теги ж‑дө мындай окуялар айтылат: Тагай бий ''ак үйлүү'' болуп, Эреше ханга барганда, анын үй-тиричилигин тейлеп туруш үчүн дайындалган ордо кыздарынын бирин ага убактылуу үйлөндүрөт. Мөөнөтү аяктаган мезгилде, Тагай бий элине кайтар алдында кош бойлуу аялына: «кыз төрөсөң өзүң чоңойтуп, бой жеткенде ыйлабай турган жерге узатып кой, эгер эркек төрөсөң, ал эс тартканда менин тек жайымды түшүндүрүп, белги катары кестигимди (бычак) бер. Эр азамат болсо өзү мени издеп табар», – деп айтып, коштошуп жөнөп кетет. Тагай бий кеткенден кийин аялы эркек төрөп, атын Карачоро коет. Карачоро эр жеткенде атасын издеп жолго чыгат. Ага жолдон селсаяк бир бала кошулат. Ал экөөнө ата‑энесин кандайдыр бир өкүмдар өлтүрүп, андан качып жүргөн дагы бир бала жолугат. Карачоро аны да өзүнө жолдош кылып кошуп алат. Үч бала кыргыздарга келип, Тагай бийди табышат. Ал Карачородон өзү калтырып кеткен кестиги аркылуу өз баласы экендигин тааныган соң, жанындагы эки баланын жөнүн сурайт. Карачоро: бирөө селсаяк бала экен, жолдош кылып алдым, экинчисине азыгымды көтөрттүрүп келдим,- деп жооп берет. Жоопту уккан Тагай бий баламды ээрчип келген балдар экенсиңер, силер да мага уул болуп калдыңар деп, селсаяк баланы Саяк, азык көтөрүп келген балага Азык деп ат коюп, бала кылып алыптыр. Кийин Саяктан саяк уруусу, Азыктан азык уруусу тараган экен. Бул уламыш А. уруусунун аталышынын элдик этимологиялык чечмелениши катары пайда болгондугун изилдөөчүлөр белгилешет. Уламыш кандайдыр бир деңгээлде бул уруунун оң канат урууларынын арасындагы чоочун этностук компонент экендигин көрсөтөт. Бирок кыргыз эли А. уруусу кыргыздардын байыркы урууларынын бири катары эсептеп келишкен. Б. Солтоноев жыйнаган маалыматтарда, А. – байыркы уруу, кыргыздар Алтай‑Каңгайдан келгенде кошо келген уруу, – деп айтылат. Уламыштарга караганда, Тагай бий балдарына энчи бөлүштүрүүдө А‑ка келгенде аны «Нокто атасы» (мааниси Тагай тукумуна кирген кайсыл гана уруу болбосун, олжо бөлүштүрүлгөндө А‑тарга биринчи ж. б‑лардан көбүрөөк бөлгөнгө милдеттүү болгон) кылып дайындайт. Ошондуктан A‑ты «нокто атасы» же «олжо агасы» деп аташып, аны улуу уруу катары таанышкан. Тарыхый булактарда да А. уруусу байыркы уруулардан болгондугун көргөзгөн айрым фактылар кездешет. Изилдөөчүлөр А. уруусунун түпкү тегин о. кылымдарда Түш. Сибирь аймагында жашаган кыргыздардын кошунасы «аз» эли <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> байланыштырат. Белгилүү этнограф С. М. Абрамзон аларды батыш түрк урууларынын бири – «асигилер» <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жакындаштырат, о. эле түргөштөрдүн «азийлери» <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> да окшоштурат. А. уруусун азыркы теленгуттар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> кыштымдардын курамына кирген алтайлык «төрт‑ас» тобу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> салыштырса болот. Себеби, алтайлык «төрт‑ас» уругу сыяктуу эле кыргыздардын А. уруусу да «төрт тамгалуу А.» деп төрткө бөлүнгөндүгү алардын тарыхый бир мезгилдерге тектеш элементтерден болгондугун далилдейт. Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн пикири б‑ча А. уруусунун түпкү теги о. кылымдардагы «аз» деп аталган этностук топ <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> тыгыз байланышта болгон. Этнонимден байыркы түрк тилинде «аз» <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «ок» деген сөздөрдөн «азык» аталып кеткендиги байкалат. А. уруусу негизинен бычман, козугуна, байкүчүк <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> бөрү деген төрт урукка бөлүнүп, «төрт тамгалуу А.» деп аталат. Булардын ичинен «бөрү» уругун А‑тын багып алган баласы же анын жээни деп баяндаган санжыралык уламыштар кездешет. А. уруусу негизинен Нарын обл‑нун Кочкор <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Ат‑Башы, Чүй обл‑нун Кемин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Жайыл р‑ндорунун айрым кыштактарында жайланышкан. Сан жагынан анча көп болбостон, илгертеден эле сарыбагыш уруусу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге, ымалалаш уруу болуп эсептелинип келген.<br> ''Р. Жолдошов.''<br>

imported>Kadyrm: /* top */clean up, replaced: м‑н → менен (7), ж‑а → жана (4)

2022-12-05T09:04:40Z

top: clean up, replaced: м‑н → <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> (7), ж‑а → <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> (4)

← Мурунку нускасы		09:04, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЗЫК''' – кыргыздардын оң канат урууларынын тагай уруулук бирикмесинин курамындагы уруу. Элдик санжыраларда Тагай бийдин бакма баласынан тараган уруу катары баяндалат. Уламыштардын биринде А. уруусунун түпкү теги ж‑дө мындай окуялар айтылат: Тагай бий ''ак үйлүү'' болуп, Эреше ханга барганда, анын үй-тиричилигин тейлеп туруш үчүн дайындалган ордо кыздарынын бирин ага убактылуу үйлөндүрөт. Мөөнөтү аяктаган мезгилде, Тагай бий элине кайтар алдында кош бойлуу аялына: «кыз төрөсөң өзүң чоңойтуп, бой жеткенде ыйлабай турган жерге узатып кой, эгер эркек төрөсөң, ал эс тартканда менин тек жайымды түшүндүрүп, белги катары кестигимди (бычак) бер. Эр азамат болсо өзү мени издеп табар», – деп айтып, коштошуп жөнөп кетет. Тагай бий кеткенден кийин аялы эркек төрөп, атын Карачоро коет. Карачоро эр жеткенде атасын издеп жолго чыгат. Ага жолдон селсаяк бир бала кошулат. Ал экөөнө ата‑энесин кандайдыр бир өкүмдар өлтүрүп, андан качып жүргөн дагы бир бала жолугат. Карачоро аны да өзүнө жолдош кылып кошуп алат. Үч бала кыргыздарга келип, Тагай бийди табышат. Ал Карачородон өзү калтырып кеткен кестиги аркылуу өз баласы экендигин тааныган соң, жанындагы эки баланын жөнүн сурайт. Карачоро: бирөө селсаяк бала экен, жолдош кылып алдым, экинчисине азыгымды көтөрттүрүп келдим,- деп жооп берет. Жоопту уккан Тагай бий баламды ээрчип келген балдар экенсиңер, силер да мага уул болуп калдыңар деп, селсаяк баланы Саяк, азык көтөрүп келген балага Азык деп ат коюп, бала кылып алыптыр. Кийин Саяктан саяк уруусу, Азыктан азык уруусу тараган экен. Бул уламыш А. уруусунун аталышынын элдик этимологиялык чечмелениши катары пайда болгондугун изилдөөчүлөр белгилешет. Уламыш кандайдыр бир деңгээлде бул уруунун оң канат урууларынын арасындагы чоочун этностук компонент экендигин көрсөтөт. Бирок кыргыз эли А. уруусу кыргыздардын байыркы урууларынын бири катары эсептеп келишкен. Б. Солтоноев жыйнаган маалыматтарда, А. – байыркы уруу, кыргыздар Алтай‑Каңгайдан келгенде кошо кел ген уруу, – деп айтылат. Уламыштарга караганда, Тагай бий балдарына энчи бөлүштүрүүдө А‑ка келгенде аны «Нокто атасы» (мааниси Тагай тукумуна кирген кайсыл гана уруу болбосун, олжо бөлүштүрүлгөндө А‑тарга биринчи ж. б‑лардан көбүрөөк бөлгөнгө милдеттүү болгон) кылып дайындайт. Ошондуктан A‑ты «нокто атасы» же «олжо агасы» деп аташып, аны улуу уруу катары таанышкан. Тарыхый булактарда да А. уруусу байыркы уруулардан болгондугун көргөзгөн айрым фактылар кездешет. Изилдөөчүлөр А. уруусунун түпкү тегин о. кылымдарда Түш. Сибирь аймагында жашаган кыргыздардын кошунасы «аз» эли м‑н байланыштырат. Белгилүү этнограф С. М. Абрамзон аларды батыш түрк урууларынын бири – «асигилер» м‑н жакындаштырат, о. эле түргөштөрдүн «азийлери» м‑н да окшоштурат. А. уруусун азыркы теленгуттар м‑н кыштымдардын курамына кирген алтайлык «төрт‑ас» тобу м‑н салыштырса болот. Себеби, алтайлык «төрт‑ас» уругу сыяктуу эле кыргыздардын А. уруусу да «төрт тамгалуу А.» деп төрткө бөлүнгөндүгү алардын тарыхый бир мезгилдерге тектеш элементтерден болгондугун далилдейт. Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн пикири б‑ча А. уруусунун түпкү теги о. кылымдардагы «аз» деп аталган этностук топ м‑н тыгыз байланышта болгон. Этнонимден байыркы түрк тилинде «аз» ж‑а «ок» деген сөздөрдөн «азык» аталып кеткендиги байкалат. А. уруусу негизинен бычман, козугуна, байкүчүк ж‑а бөрү деген төрт урукка бөлүнүп, «төрт тамгалуу А.» деп аталат. Булардын ичинен «бөрү» уругун А‑тын багып алган баласы же анын жээни деп баяндаган санжыралык уламыштар кездешет. А. уруусу негизинен Нарын обл‑нун Кочкор ж‑а Ат‑Башы, Чүй обл‑нун Кемин ж‑а Жайыл р‑ндорунун айрым кыштактарында жайланышкан. Сан жагынан анча көп болбостон, илгертеден эле сарыбагыш уруусу м‑н бирге, ымалалаш уруу болуп эсептелинип келген.<br> ''Р. Жолдошов.''<br>		'''АЗЫК''' – кыргыздардын оң канат урууларынын тагай уруулук бирикмесинин курамындагы уруу. Элдик санжыраларда Тагай бийдин бакма баласынан тараган уруу катары баяндалат. Уламыштардын биринде А. уруусунун түпкү теги ж‑дө мындай окуялар айтылат: Тагай бий ''ак үйлүү'' болуп, Эреше ханга барганда, анын үй-тиричилигин тейлеп туруш үчүн дайындалган ордо кыздарынын бирин ага убактылуу үйлөндүрөт. Мөөнөтү аяктаган мезгилде, Тагай бий элине кайтар алдында кош бойлуу аялына: «кыз төрөсөң өзүң чоңойтуп, бой жеткенде ыйлабай турган жерге узатып кой, эгер эркек төрөсөң, ал эс тартканда менин тек жайымды түшүндүрүп, белги катары кестигимди (бычак) бер. Эр азамат болсо өзү мени издеп табар», – деп айтып, коштошуп жөнөп кетет. Тагай бий кеткенден кийин аялы эркек төрөп, атын Карачоро коет. Карачоро эр жеткенде атасын издеп жолго чыгат. Ага жолдон селсаяк бир бала кошулат. Ал экөөнө ата‑энесин кандайдыр бир өкүмдар өлтүрүп, андан качып жүргөн дагы бир бала жолугат. Карачоро аны да өзүнө жолдош кылып кошуп алат. Үч бала кыргыздарга келип, Тагай бийди табышат. Ал Карачородон өзү калтырып кеткен кестиги аркылуу өз баласы экендигин тааныган соң, жанындагы эки баланын жөнүн сурайт. Карачоро: бирөө селсаяк бала экен, жолдош кылып алдым, экинчисине азыгымды көтөрттүрүп келдим,- деп жооп берет. Жоопту уккан Тагай бий баламды ээрчип келген балдар экенсиңер, силер да мага уул болуп калдыңар деп, селсаяк баланы Саяк, азык көтөрүп келген балага Азык деп ат коюп, бала кылып алыптыр. Кийин Саяктан саяк уруусу, Азыктан азык уруусу тараган экен. Бул уламыш А. уруусунун аталышынын элдик этимологиялык чечмелениши катары пайда болгондугун изилдөөчүлөр белгилешет. Уламыш кандайдыр бир деңгээлде бул уруунун оң канат урууларынын арасындагы чоочун этностук компонент экендигин көрсөтөт. Бирок кыргыз эли А. уруусу кыргыздардын байыркы урууларынын бири катары эсептеп келишкен. Б. Солтоноев жыйнаган маалыматтарда, А. – байыркы уруу, кыргыздар Алтай‑Каңгайдан келгенде кошо кел ген уруу, – деп айтылат. Уламыштарга караганда, Тагай бий балдарына энчи бөлүштүрүүдө А‑ка келгенде аны «Нокто атасы» (мааниси Тагай тукумуна кирген кайсыл гана уруу болбосун, олжо бөлүштүрүлгөндө А‑тарга биринчи ж. б‑лардан көбүрөөк бөлгөнгө милдеттүү болгон) кылып дайындайт. Ошондуктан A‑ты «нокто атасы» же «олжо агасы» деп аташып, аны улуу уруу катары таанышкан. Тарыхый булактарда да А. уруусу байыркы уруулардан болгондугун көргөзгөн айрым фактылар кездешет. Изилдөөчүлөр А. уруусунун түпкү тегин о. кылымдарда Түш. Сибирь аймагында жашаган кыргыздардын кошунасы «аз» эли <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> байланыштырат. Белгилүү этнограф С. М. Абрамзон аларды батыш түрк урууларынын бири – «асигилер» <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жакындаштырат, о. эле түргөштөрдүн «азийлери» <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> да окшоштурат. А. уруусун азыркы теленгуттар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> кыштымдардын курамына кирген алтайлык «төрт‑ас» тобу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> салыштырса болот. Себеби, алтайлык «төрт‑ас» уругу сыяктуу эле кыргыздардын А. уруусу да «төрт тамгалуу А.» деп төрткө бөлүнгөндүгү алардын тарыхый бир мезгилдерге тектеш элементтерден болгондугун далилдейт. Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн пикири б‑ча А. уруусунун түпкү теги о. кылымдардагы «аз» деп аталган этностук топ <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> тыгыз байланышта болгон. Этнонимден байыркы түрк тилинде «аз» <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «ок» деген сөздөрдөн «азык» аталып кеткендиги байкалат. А. уруусу негизинен бычман, козугуна, байкүчүк <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> бөрү деген төрт урукка бөлүнүп, «төрт тамгалуу А.» деп аталат. Булардын ичинен «бөрү» уругун А‑тын багып алган баласы же анын жээни деп баяндаган санжыралык уламыштар кездешет. А. уруусу негизинен Нарын обл‑нун Кочкор <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Ат‑Башы, Чүй обл‑нун Кемин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> Жайыл р‑ндорунун айрым кыштактарында жайланышкан. Сан жагынан анча көп болбостон, илгертеден эле сарыбагыш уруусу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге, ымалалаш уруу болуп эсептелинип келген.<br> ''Р. Жолдошов.''<br>

imported>Kerimova-59, 10:16, 8 Ноябрь (Жетинин айы) 2022 карата

2022-11-08T10:16:06Z

← Мурунку нускасы		10:16, 8 Ноябрь (Жетинин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	– кыргыздардын оң канат урууларынын тагай уруулук бирикмесинин курамындагы уруу. Элдик санжыраларда Тагай бийдин бакма баласынан тараган уруу катары баяндалат. Уламыштардын биринде А. уруусунун түпкү теги ж‑дө мындай окуялар айтылат: Тагай бий ''ак үйлүү'' болуп, Эреше ханга барганда, анын үй-тиричилигин тейлеп туруш үчүн дайындалган ордо кыздарынын бирин ага убактылуу үйлөндүрөт. Мөөнөтү аяктаган мезгилде, Тагай бий элине кайтар алдында кош бойлуу аялына: «кыз төрөсөң өзүң чоңойтуп, бой жеткенде ыйлабай турган жерге узатып кой, эгер эркек төрөсөң, ал эс тартканда менин тек жайымды түшүндүрүп, белги катары кестигимди (бычак) бер. Эр азамат болсо өзү мени издеп табар», – деп айтып, коштошуп жөнөп кетет. Тагай бий кеткенден кийин аялы эркек төрөп, атын Карачоро коет. Карачоро эр жеткенде атасын издеп жолго чыгат. Ага жолдон селсаяк бир бала кошулат. Ал экөөнө ата‑энесин кандайдыр бир өкүмдар өлтүрүп, андан качып жүргөн дагы бир бала жолугат. Карачоро аны да өзүнө жолдош кылып кошуп алат. Үч бала кыргыздарга келип, Тагай бийди табышат. Ал Карачородон өзү калтырып кеткен кестиги аркылуу өз баласы экендигин тааныган соң, жанындагы эки баланын жөнүн сурайт. Карачоро: бирөө селсаяк бала экен, жолдош кылып алдым, экинчисине азыгымды көтөрттүрүп келдим,- деп жооп берет. Жоопту уккан Тагай бий баламды ээрчип келген балдар экенсиңер, силер да мага уул болуп калдыңар деп, селсаяк баланы Саяк, азык көтөрүп келген балага Азык деп ат коюп, бала кылып алыптыр. Кийин Саяктан саяк уруусу, Азыктан азык уруусу тараган экен. Бул уламыш А. уруусунун аталышынын элдик этимологиялык чечмелениши катары пайда болгондугун изилдөөчүлөр белгилешет. Уламыш кандайдыр бир деңгээлде бул уруунун оң канат урууларынын арасындагы чоочун этностук компонент экендигин көрсөтөт. Бирок кыргыз эли А. уруусу кыргыздардын байыркы урууларынын бири катары эсептеп келишкен. Б. Солтоноев жыйнаган маалыматтарда, А. – байыркы уруу, кыргыздар Алтай‑Каңгайдан келгенде кошо кел ген уруу, – деп айтылат. Уламыштарга караганда, Тагай бий балдарына энчи бөлүштүрүүдө А‑ка келгенде аны «Нокто атасы» (мааниси Тагай тукумуна кирген кайсыл гана уруу болбосун, олжо бөлүштүрүлгөндө А‑тарга биринчи ж. б‑лардан көбүрөөк бөлгөнгө милдеттүү болгон) кылып дайындайт. Ошондуктан A‑ты «нокто атасы» же «олжо агасы» деп аташып, аны улуу уруу катары таанышкан. Тарыхый булактарда да А. уруусу байыркы уруулардан болгондугун көргөзгөн айрым фактылар кездешет. Изилдөөчүлөр А. уруусунун түпкү тегин о. кылымдарда Түш. Сибирь аймагында жашаган кыргыздардын кошунасы «аз» эли м‑н байланыштырат. Белгилүү этнограф С. М. Абрамзон аларды батыш түрк урууларынын бири – «асигилер» м‑н жакындаштырат, о. эле түргөштөрдүн «азийлери» м‑н да окшоштурат. А. уруусун азыркы теленгуттар м‑н кыштымдардын курамына кирген алтайлык «төрт‑ас» тобу м‑н салыштырса болот. Себеби, алтайлык «төрт‑ас» уругу сыяктуу эле кыргыздардын А. уруусу да «төрт тамгалуу А.» деп төрткө бөлүнгөндүгү алардын тарыхый бир мезгилдерге тектеш элементтерден болгондугун далилдейт. Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн пикири б‑ча А. уруусунун түпкү теги о. кылымдардагы «аз» деп аталган этностук топ м‑н тыгыз байланышта болгон. Этнонимден байыркы түрк тилинде «аз» ж‑а «ок» деген сөздөрдөн «азык» аталып кеткендиги байкалат. А. уруусу негизинен бычман, козугуна, байкүчүк ж‑а бөрү деген төрт урукка бөлүнүп, «төрт тамгалуу А.» деп аталат. Булардын ичинен «бөрү» уругун А‑тын багып алган баласы же анын жээни деп баяндаган санжыралык уламыштар кездешет. А. уруусу негизинен Нарын обл‑нун Кочкор ж‑а Ат‑Башы, Чүй обл‑нун Кемин ж‑а Жайыл р‑ндорунун айрым кыштактарында жайланышкан. Сан жагынан анча көп болбостон, илгертеден эле сарыбагыш уруусу м‑н бирге, ымалалаш уруу болуп эсептелинип келген.<br> ''Р. Жолдошов.''<br>		'''АЗЫК''' – кыргыздардын оң канат урууларынын тагай уруулук бирикмесинин курамындагы уруу. Элдик санжыраларда Тагай бийдин бакма баласынан тараган уруу катары баяндалат. Уламыштардын биринде А. уруусунун түпкү теги ж‑дө мындай окуялар айтылат: Тагай бий ''ак үйлүү'' болуп, Эреше ханга барганда, анын үй-тиричилигин тейлеп туруш үчүн дайындалган ордо кыздарынын бирин ага убактылуу үйлөндүрөт. Мөөнөтү аяктаган мезгилде, Тагай бий элине кайтар алдында кош бойлуу аялына: «кыз төрөсөң өзүң чоңойтуп, бой жеткенде ыйлабай турган жерге узатып кой, эгер эркек төрөсөң, ал эс тартканда менин тек жайымды түшүндүрүп, белги катары кестигимди (бычак) бер. Эр азамат болсо өзү мени издеп табар», – деп айтып, коштошуп жөнөп кетет. Тагай бий кеткенден кийин аялы эркек төрөп, атын Карачоро коет. Карачоро эр жеткенде атасын издеп жолго чыгат. Ага жолдон селсаяк бир бала кошулат. Ал экөөнө ата‑энесин кандайдыр бир өкүмдар өлтүрүп, андан качып жүргөн дагы бир бала жолугат. Карачоро аны да өзүнө жолдош кылып кошуп алат. Үч бала кыргыздарга келип, Тагай бийди табышат. Ал Карачородон өзү калтырып кеткен кестиги аркылуу өз баласы экендигин тааныган соң, жанындагы эки баланын жөнүн сурайт. Карачоро: бирөө селсаяк бала экен, жолдош кылып алдым, экинчисине азыгымды көтөрттүрүп келдим,- деп жооп берет. Жоопту уккан Тагай бий баламды ээрчип келген балдар экенсиңер, силер да мага уул болуп калдыңар деп, селсаяк баланы Саяк, азык көтөрүп келген балага Азык деп ат коюп, бала кылып алыптыр. Кийин Саяктан саяк уруусу, Азыктан азык уруусу тараган экен. Бул уламыш А. уруусунун аталышынын элдик этимологиялык чечмелениши катары пайда болгондугун изилдөөчүлөр белгилешет. Уламыш кандайдыр бир деңгээлде бул уруунун оң канат урууларынын арасындагы чоочун этностук компонент экендигин көрсөтөт. Бирок кыргыз эли А. уруусу кыргыздардын байыркы урууларынын бири катары эсептеп келишкен. Б. Солтоноев жыйнаган маалыматтарда, А. – байыркы уруу, кыргыздар Алтай‑Каңгайдан келгенде кошо кел ген уруу, – деп айтылат. Уламыштарга караганда, Тагай бий балдарына энчи бөлүштүрүүдө А‑ка келгенде аны «Нокто атасы» (мааниси Тагай тукумуна кирген кайсыл гана уруу болбосун, олжо бөлүштүрүлгөндө А‑тарга биринчи ж. б‑лардан көбүрөөк бөлгөнгө милдеттүү болгон) кылып дайындайт. Ошондуктан A‑ты «нокто атасы» же «олжо агасы» деп аташып, аны улуу уруу катары таанышкан. Тарыхый булактарда да А. уруусу байыркы уруулардан болгондугун көргөзгөн айрым фактылар кездешет. Изилдөөчүлөр А. уруусунун түпкү тегин о. кылымдарда Түш. Сибирь аймагында жашаган кыргыздардын кошунасы «аз» эли м‑н байланыштырат. Белгилүү этнограф С. М. Абрамзон аларды батыш түрк урууларынын бири – «асигилер» м‑н жакындаштырат, о. эле түргөштөрдүн «азийлери» м‑н да окшоштурат. А. уруусун азыркы теленгуттар м‑н кыштымдардын курамына кирген алтайлык «төрт‑ас» тобу м‑н салыштырса болот. Себеби, алтайлык «төрт‑ас» уругу сыяктуу эле кыргыздардын А. уруусу да «төрт тамгалуу А.» деп төрткө бөлүнгөндүгү алардын тарыхый бир мезгилдерге тектеш элементтерден болгондугун далилдейт. Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн пикири б‑ча А. уруусунун түпкү теги о. кылымдардагы «аз» деп аталган этностук топ м‑н тыгыз байланышта болгон. Этнонимден байыркы түрк тилинде «аз» ж‑а «ок» деген сөздөрдөн «азык» аталып кеткендиги байкалат. А. уруусу негизинен бычман, козугуна, байкүчүк ж‑а бөрү деген төрт урукка бөлүнүп, «төрт тамгалуу А.» деп аталат. Булардын ичинен «бөрү» уругун А‑тын багып алган баласы же анын жээни деп баяндаган санжыралык уламыштар кездешет. А. уруусу негизинен Нарын обл‑нун Кочкор ж‑а Ат‑Башы, Чүй обл‑нун Кемин ж‑а Жайыл р‑ндорунун айрым кыштактарында жайланышкан. Сан жагынан анча көп болбостон, илгертеден эле сарыбагыш уруусу м‑н бирге, ымалалаш уруу болуп эсептелинип келген.<br> ''Р. Жолдошов.''<br>

imported>Kerimova-59, 10:13, 8 Ноябрь (Жетинин айы) 2022 карата

2022-11-08T10:13:36Z

← Мурунку нускасы		10:13, 8 Ноябрь (Жетинин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	– кыргыздардын оң канат урууларынын тагай уруулук бирикмесинин курамындагы уруу. Элдик санжыраларда Тагай бийдин бакма баласынан тараган уруу катары баяндалат. Уламыштардын биринде А. уруусунун түпкү теги ж‑дө мындай окуялар айтылат: Тагай бий ''ак үйлүү'' болуп, Эреше ханга барганда, анын үй-тиричилигин тейлеп туруш үчүн дайындалган ордо кыздарынын бирин ага убактылуу үйлөндүрөт. Мөөнөтү аяктаган мезгилде, Тагай бий элине кайтар алдында кош бойлуу аялына: «кыз төрөсөң өзүң чоңойтуп, бой жеткенде ыйлабай турган жерге узатып кой, эгер эркек төрөсөң, ал эс тартканда менин тек жайымды түшүндүрүп, белги катары кестигимди (бычак) бер. Эр азамат болсо өзү мени издеп табар», – деп айтып, коштошуп жөнөп кетет. Тагай бий кеткенден кийин аялы эркек төрөп, атын Карачоро коет. Карачоро эр жеткенде атасын издеп жолго чыгат. Ага жолдон селсаяк бир бала кошулат. Ал экөөнө ата‑энесин кандайдыр бир өкүмдар өлтүрүп, андан качып жүргөн дагы бир бала жолугат. Карачоро аны да өзүнө жолдош кылып кошуп алат. Үч бала кыргыздарга келип, Тагай бийди табышат. Ал Карачородон өзү калтырып кеткен кестиги аркылуу өз баласы экендигин тааныган соң, жанындагы эки баланын жөнүн сурайт. Карачоро: бирөө селсаяк бала экен, жолдош кылып алдым, экинчисине азыгымды көтөрттүрүп келдим,- деп жооп берет. Жоопту уккан Тагай бий баламды ээрчип келген балдар экенсиңер, силер да мага уул болуп калдыңар деп, селсаяк баланы Саяк, азык көтөрүп келген балага Азык деп ат коюп, бала кылып алыптыр. Кийин Саяктан саяк уруусу, Азыктан азык уруусу тараган экен. Бул уламыш А. уруусунун аталышынын элдик этимологиялык чечмелениши катары пайда болгондугун изилдөөчүлөр белгилешет. Уламыш кандайдыр бир деңгээлде бул уруунун оң канат урууларынын арасындагы чоочун этностук компонент экендигин көрсөтөт. Бирок кыргыз эли А. уруусу кыргыздардын байыркы урууларынын бири катары эсептеп келишкен. Б. Солтоноев жыйнаган маалыматтарда, А. – байыркы уруу, кыргыздар Алтай‑Каңгайдан келгенде кошо кел ген уруу, – деп айтылат. Уламыштарга караганда, Тагай бий балдарына энчи бөлүштүрүүдө А‑ка келгенде аны «Нокто атасы» (мааниси Тагай тукумуна кирген кайсыл гана уруу болбосун, олжо бөлүштүрүлгөндө А‑тарга биринчи ж. б‑лардан көбүрөөк бөлгөнгө милдеттүү болгон) кылып дайындайт. Ошондуктан A‑ты «нокто атасы» же «олжо агасы» деп аташып, аны улуу уруу катары таанышкан. Тарыхый булактарда да А. уруусу байыркы уруулардан болгондугун көргөзгөн айрым фактылар кездешет. Изилдөөчүлөр А. уруусунун түпкү тегин о. кылымдарда Түш. Сибирь аймагында жашаган кыргыздардын кошунасы «аз» эли м‑н байланыштырат. Белгилүү этнограф С. М. Абрамзон аларды батыш түрк урууларынын бири – «асигилер» м‑н жакындаштырат, о. эле түргөштөрдүн «азийлери» м‑н да окшоштурат. А. уруусун азыркы теленгуттар м‑н кыштымдардын курамына кирген алтайлык «төрт‑ас» тобу м‑н салыштырса болот. Себеби, алтайлык «төрт‑ас» уругу сыяктуу эле кыргыздардын А. уруусу да «төрт тамгалуу А.» деп төрткө бөлүнгөндүгү алардын тарыхый бир мезгилдерге тектеш элементтерден болгондугун далилдейт. Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн пикири б‑ча А. уруусунун түпкү теги о. кылымдардагы «аз» деп аталган этностук топ м‑н тыгыз байланышта болгон. Этнонимден байыркы түрк тилинде «аз» ж‑а «ок» деген сөздөрдөн «азык» аталып кеткендиги байкалат. А. уруусу негизинен бычман, козугуна, байкүчүк ж‑а бөрү деген төрт урукка бөлүнүп, «төрт тамгалуу А.» деп аталат. Булардын ичинен «бөрү» уругун А‑тын багып алган баласы же анын жээни деп баяндаган санжыралык уламыштар кездешет. А. уруусу негизинен Нарын обл‑нун Кочкор ж‑а Ат‑Башы, Чүй обл‑нун Кемин ж‑а Жайыл р‑ндорунун айрым кыштактарында жайланышкан. Сан жагынан анча көп болбостон, илгертеден эле сарыбагыш уруусу м‑н бирге, ымалалаш уруу болуп эсептелинип келген.<br>		– кыргыздардын оң канат урууларынын тагай уруулук бирикмесинин курамындагы уруу. Элдик санжыраларда Тагай бийдин бакма баласынан тараган уруу катары баяндалат. Уламыштардын биринде А. уруусунун түпкү теги ж‑дө мындай окуялар айтылат: Тагай бий ''ак үйлүү'' болуп, Эреше ханга барганда, анын үй-тиричилигин тейлеп туруш үчүн дайындалган ордо кыздарынын бирин ага убактылуу үйлөндүрөт. Мөөнөтү аяктаган мезгилде, Тагай бий элине кайтар алдында кош бойлуу аялына: «кыз төрөсөң өзүң чоңойтуп, бой жеткенде ыйлабай турган жерге узатып кой, эгер эркек төрөсөң, ал эс тартканда менин тек жайымды түшүндүрүп, белги катары кестигимди (бычак) бер. Эр азамат болсо өзү мени издеп табар», – деп айтып, коштошуп жөнөп кетет. Тагай бий кеткенден кийин аялы эркек төрөп, атын Карачоро коет. Карачоро эр жеткенде атасын издеп жолго чыгат. Ага жолдон селсаяк бир бала кошулат. Ал экөөнө ата‑энесин кандайдыр бир өкүмдар өлтүрүп, андан качып жүргөн дагы бир бала жолугат. Карачоро аны да өзүнө жолдош кылып кошуп алат. Үч бала кыргыздарга келип, Тагай бийди табышат. Ал Карачородон өзү калтырып кеткен кестиги аркылуу өз баласы экендигин тааныган соң, жанындагы эки баланын жөнүн сурайт. Карачоро: бирөө селсаяк бала экен, жолдош кылып алдым, экинчисине азыгымды көтөрттүрүп келдим,- деп жооп берет. Жоопту уккан Тагай бий баламды ээрчип келген балдар экенсиңер, силер да мага уул болуп калдыңар деп, селсаяк баланы Саяк, азык көтөрүп келген балага Азык деп ат коюп, бала кылып алыптыр. Кийин Саяктан саяк уруусу, Азыктан азык уруусу тараган экен. Бул уламыш А. уруусунун аталышынын элдик этимологиялык чечмелениши катары пайда болгондугун изилдөөчүлөр белгилешет. Уламыш кандайдыр бир деңгээлде бул уруунун оң канат урууларынын арасындагы чоочун этностук компонент экендигин көрсөтөт. Бирок кыргыз эли А. уруусу кыргыздардын байыркы урууларынын бири катары эсептеп келишкен. Б. Солтоноев жыйнаган маалыматтарда, А. – байыркы уруу, кыргыздар Алтай‑Каңгайдан келгенде кошо кел ген уруу, – деп айтылат. Уламыштарга караганда, Тагай бий балдарына энчи бөлүштүрүүдө А‑ка келгенде аны «Нокто атасы» (мааниси Тагай тукумуна кирген кайсыл гана уруу болбосун, олжо бөлүштүрүлгөндө А‑тарга биринчи ж. б‑лардан көбүрөөк бөлгөнгө милдеттүү болгон) кылып дайындайт. Ошондуктан A‑ты «нокто атасы» же «олжо агасы» деп аташып, аны улуу уруу катары таанышкан. Тарыхый булактарда да А. уруусу байыркы уруулардан болгондугун көргөзгөн айрым фактылар кездешет. Изилдөөчүлөр А. уруусунун түпкү тегин о. кылымдарда Түш. Сибирь аймагында жашаган кыргыздардын кошунасы «аз» эли м‑н байланыштырат. Белгилүү этнограф С. М. Абрамзон аларды батыш түрк урууларынын бири – «асигилер» м‑н жакындаштырат, о. эле түргөштөрдүн «азийлери» м‑н да окшоштурат. А. уруусун азыркы теленгуттар м‑н кыштымдардын курамына кирген алтайлык «төрт‑ас» тобу м‑н салыштырса болот. Себеби, алтайлык «төрт‑ас» уругу сыяктуу эле кыргыздардын А. уруусу да «төрт тамгалуу А.» деп төрткө бөлүнгөндүгү алардын тарыхый бир мезгилдерге тектеш элементтерден болгондугун далилдейт. Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн пикири б‑ча А. уруусунун түпкү теги о. кылымдардагы «аз» деп аталган этностук топ м‑н тыгыз байланышта болгон. Этнонимден байыркы түрк тилинде «аз» ж‑а «ок» деген сөздөрдөн «азык» аталып кеткендиги байкалат. А. уруусу негизинен бычман, козугуна, байкүчүк ж‑а бөрү деген төрт урукка бөлүнүп, «төрт тамгалуу А.» деп аталат. Булардын ичинен «бөрү» уругун А‑тын багып алган баласы же анын жээни деп баяндаган санжыралык уламыштар кездешет. А. уруусу негизинен Нарын обл‑нун Кочкор ж‑а Ат‑Башы, Чүй обл‑нун Кемин ж‑а Жайыл р‑ндорунун айрым кыштактарында жайланышкан. Сан жагынан анча көп болбостон, илгертеден эле сарыбагыш уруусу м‑н бирге, ымалалаш уруу болуп эсептелинип келген.<br> ''Р. Жолдошов.''<br>
	''Р. Жолдошов.''<br>

imported>Kerimova-59, 07:55, 13 Апрель (Чын куран) 2022 карата

2022-04-13T07:55:46Z

← Мурунку нускасы		07:55, 13 Апрель (Чын куран) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	– кыргыздардын оң канат урууларынын тагай уруулук бирикмесинин курамындагы уруу. Элдик санжыраларда Тагай бийдин бакма баласынан тараган уруу катары баяндалат. Уламыштардын биринде А. уруусунун түпкү теги ж‑дө мындай окуялар айтылат: Тагай бий ''ак үйлүү'' болуп, Эреше ханга барганда, анын ~~үйтиричилигин~~ тейлеп туруш үчүн дайындалган ордо кыздарынын бирин ага убактылуу үйлөндүрөт. Мөөнөтү аяктаган мезгилде, Тагай бий элине кайтар алдында кош бойлуу аялына: «кыз төрөсөң өзүң чоңойтуп, бой жеткенде ыйлабай турган жерге узатып кой, эгер эркек төрөсөң, ал эс тартканда менин тек жайымды ~~түшүн-~~		– кыргыздардын оң канат урууларынын тагай уруулук бирикмесинин курамындагы уруу. Элдик санжыраларда Тагай бийдин бакма баласынан тараган уруу катары баяндалат. Уламыштардын биринде А. уруусунун түпкү теги ж‑дө мындай окуялар айтылат: Тагай бий ''ак үйлүү'' болуп, Эреше ханга барганда, анын үй-тиричилигин тейлеп туруш үчүн дайындалган ордо кыздарынын бирин ага убактылуу үйлөндүрөт. Мөөнөтү аяктаган мезгилде, Тагай бий элине кайтар алдында кош бойлуу аялына: «кыз төрөсөң өзүң чоңойтуп, бой жеткенде ыйлабай турган жерге узатып кой, эгер эркек төрөсөң, ал эс тартканда менин тек жайымды түшүндүрүп, белги катары кестигимди (бычак) бер. Эр азамат болсо өзү мени издеп табар», – деп айтып, коштошуп жөнөп кетет. Тагай бий кеткенден кийин аялы эркек төрөп, атын Карачоро коет. Карачоро эр жеткенде атасын издеп жолго чыгат. Ага жолдон селсаяк бир бала кошулат. Ал экөөнө ата‑энесин кандайдыр бир өкүмдар өлтүрүп, андан качып жүргөн дагы бир бала жолугат. Карачоро аны да өзүнө жолдош кылып кошуп алат. Үч бала кыргыздарга келип, Тагай бийди табышат. Ал Карачородон өзү калтырып кеткен кестиги аркылуу өз баласы экендигин тааныган соң, жанындагы эки баланын жөнүн сурайт. Карачоро: бирөө селсаяк бала экен, жолдош кылып алдым, экинчисине азыгымды көтөрттүрүп келдим,- деп жооп берет. Жоопту уккан Тагай бий баламды ээрчип келген балдар экенсиңер, силер да мага уул болуп калдыңар деп, селсаяк баланы Саяк, азык көтөрүп келген балага Азык деп ат коюп, бала кылып алыптыр. Кийин Саяктан саяк уруусу, Азыктан азык уруусу тараган экен. Бул уламыш А. уруусунун аталышынын элдик этимологиялык чечмелениши катары пайда болгондугун изилдөөчүлөр белгилешет. Уламыш кандайдыр бир деңгээлде бул уруунун оң канат урууларынын арасындагы чоочун этностук компонент экендигин көрсөтөт. Бирок кыргыз эли А. уруусу кыргыздардын байыркы урууларынын бири катары эсептеп келишкен. Б. Солтоноев жыйнаган маалыматтарда, А. – байыркы уруу, кыргыздар Алтай‑Каңгайдан келгенде кошо кел ген уруу, – деп айтылат. Уламыштарга караганда, Тагай бий балдарына энчи бөлүштүрүүдө А‑ка келгенде аны «Нокто атасы» (мааниси Тагай тукумуна кирген кайсыл гана уруу болбосун, олжо бөлүштүрүлгөндө А‑тарга биринчи ж. б‑лардан көбүрөөк бөлгөнгө милдеттүү болгон) кылып дайындайт. Ошондуктан A‑ты «нокто атасы» же «олжо агасы» деп аташып, аны улуу уруу катары таанышкан. Тарыхый булактарда да А. уруусу байыркы уруулардан болгондугун көргөзгөн айрым фактылар кездешет. Изилдөөчүлөр А. уруусунун түпкү тегин о. кылымдарда Түш. Сибирь аймагында жашаган кыргыздардын кошунасы «аз» эли м‑н байланыштырат. Белгилүү этнограф С. М. Абрамзон аларды батыш түрк урууларынын бири – «асигилер» м‑н жакындаштырат, о. эле түргөштөрдүн «азийлери» м‑н да окшоштурат. А. уруусун азыркы теленгуттар м‑н кыштымдардын курамына кирген алтайлык «төрт‑ас» тобу м‑н салыштырса болот. Себеби, алтайлык «төрт‑ас» уругу сыяктуу эле кыргыздардын А. уруусу да «төрт тамгалуу А.» деп төрткө бөлүнгөндүгү алардын тарыхый бир мезгилдерге тектеш элементтерден болгондугун далилдейт. Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн пикири б‑ча А. уруусунун түпкү теги о. кылымдардагы «аз» деп аталган этностук топ м‑н тыгыз байланышта болгон. Этнонимден байыркы түрк тилинде «аз» ж‑а «ок» деген сөздөрдөн «азык» аталып кеткендиги байкалат. А. уруусу негизинен бычман, козугуна, байкүчүк ж‑а бөрү деген төрт урукка бөлүнүп, «төрт тамгалуу А.» деп аталат. Булардын ичинен «бөрү» уругун А‑тын багып алган баласы же анын жээни деп баяндаган санжыралык уламыштар кездешет. А. уруусу негизинен Нарын обл‑нун Кочкор ж‑а Ат‑Башы, Чүй обл‑нун Кемин ж‑а Жайыл р‑ндорунун айрым кыштактарында жайланышкан. Сан жагынан анча көп болбостон, илгертеден эле сарыбагыш уруусу м‑н бирге, ымалалаш уруу болуп эсептелинип келген.<br>
	~~дүрүп~~, белги катары кестигимди (бычак) бер. Эр азамат болсо өзү мени издеп табар», – деп айтып, коштошуп жөнөп кетет. Тагай бий кеткенден кийин аялы эркек төрөп, атын Карачоро коет. Карачоро эр жеткенде атасын издеп жолго чыгат. Ага жолдон селсаяк бир бала кошулат. Ал экөөнө ата‑энесин кандайдыр бир өкүмдар өлтүрүп, андан качып жүргөн дагы бир бала жолугат. Карачоро аны да өзүнө жолдош кылып кошуп алат. Үч бала кыргыздарга ~~ке лип~~, Тагай бийди табышат. Ал Карачородон өзү калтырып кеткен кестиги аркылуу өз баласы экендигин тааныган соң, жанындагы эки баланын жөнүн сурайт. Карачоро: бирөө селсаяк бала экен, жолдош кылып алдым, экинчисине азыгымды көтөрттүрүп келдим,- деп жооп берет. Жоопту уккан Тагай бий баламды ээрчип ~~кел ген~~ балдар экенсиңер, силер да мага уул болуп калдыңар деп, селсаяк баланы Саяк, азык көтөрүп келген балага Азык деп ат коюп, бала кылып алыптыр. Кийин Саяктан саяк уруусу, Азыктан азык уруусу тараган экен. Бул уламыш А. уруусунун аталышынын элдик этимологиялык чечмелениши катары пайда болгондугун изилдөөчүлөр белгилешет. Уламыш ~~кан дайдыр~~ бир деңгээлде бул уруунун оң канат ~~уруу ларынын~~ арасындагы чоочун этностук ~~компо нент~~ экендигин көрсөтөт. Бирок кыргыз эли А. уруусу кыргыздардын байыркы урууларынын бири катары эсептеп келишкен. Б. Солтоноев жыйнаган маалыматтарда, А. – байыркы уруу, кыргыздар Алтай‑Каңгайдан келгенде кошо кел ген уруу, – деп айтылат. Уламыштарга караганда, Тагай бий балдарына энчи бөлүштүрүүдө А‑ка келгенде аны «Нокто атасы» (мааниси Тагай тукумуна кирген кайсыл гана уруу болбосун, олжо бөлүштүрүлгөндө А‑тарга биринчи ж. б‑лардан көбүрөөк бөлгөнгө милдеттүү ~~бол гон~~) кылып дайындайт. Ошондуктан A‑ты ~~«нок то~~ атасы» же «олжо агасы» деп аташып, аны улуу уруу катары таанышкан. Тарыхый ~~булак тарда~~ да А. уруусу байыркы уруулардан болгондугун көргөзгөн айрым фактылар кездешет. Изилдөөчүлөр А. уруусунун түпкү тегин о. кылымдарда Түш. Сибирь аймагында жашаган ~~кыр гыздардын~~ кошунасы «аз» эли м‑н байланыштырат. Белгилүү этнограф С. М. Абрамзон аларды батыш түрк урууларынын бири – «асигилер» м‑н жакындаштырат, о. эле түргөштөрдүн «азийлери» м‑н да окшоштурат. А. уруусун азыркы теленгуттар м‑н кыштымдардын курамына ~~кир ген~~ алтайлык «төрт‑ас» тобу м‑н салыштырса болот. Себеби, алтайлык «төрт‑ас» уругу сыяктуу эле кыргыздардын А. уруусу да «төрт тамгалуу А.» деп төрткө бөлүнгөндүгү алардын ~~та рыхый~~ бир мезгилдерге тектеш элементтерден болгондугун далилдейт. Көпчүлүк изилдөөчүлөрдүн пикири б‑ча А. уруусунун түпкү теги о. кылымдардагы «аз» деп аталган этностук топ		''Р. Жолдошов.''<br>
	м‑н тыгыз байланышта болгон. Этнонимден байыркы түрк тилинде «аз» ж‑а «ок» деген сөздөрдөн «азык» аталып кеткендиги байкалат. А. уруусу негизинен бычман, козугуна, байкүчүк ж‑а бөрү деген төрт урукка бөлүнүп, «төрт тамгалуу А.» деп аталат. Булардын ичинен «бөрү» уругун А‑тын багып алган баласы же анын жээни деп баяндаган санжыралык уламыштар кездешет. А. уруусу негизинен Нарын обл‑нун Кочкор ж‑а Ат‑Башы, Чүй обл‑нун Кемин ж‑а Жайыл р‑ндорунун айрым кыштактарында жайланышкан. Сан жагынан анча көп болбостон, илгертеден эле сарыбагыш уруусу м‑н бирге, ымалалаш уруу болуп эсептелинип келген.<br>
	''Р. Жолдошов.''<br>

117-179>KadyrM, 10:40, 11 Апрель (Чын куран) 2022 карата

2022-04-11T10:40:11Z

← Мурунку нускасы	10:40, 11 Апрель (Чын куран) 2022 -деги абалы
(Айырма жок)