АЙТИЕВ Гапар - Түзөтүүлөр тарыхы

Gulira, 08:15, 30 Март (Жалган куран) 2026 карата

2026-03-30T08:15:57Z

← Мурунку нускасы		08:15, 30 Март (Жалган куран) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЙТИЕВ~~'''~~ '''Гапар~~'''~~ (15. 9. 1912-жыл, Ош облусу, Кара‑Суу району, Төлөйкөн айылы – 16. 12. 1984-жыл, Бишкек шаары) – кыргыздын туңгуч сүрөтчүсү, кылкалемдин улуу чебери, кыргыз улуттук профессионал сүрөт искусствосунун негиздөөчүлөрүнүн бири, коомдук ишмер, СССР эл сүрөтчүсү (1971), СССР сүрөт академиясынын корреспондент мүчөсү (1973), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1982). Фрунзе шаарындагы агартуу институтунун (кийин борбордук педтехникум) тарых коомчулук бөлүмүн бүтүргөн (1932). Сүрөтчүлүк искусство боюнча атайын билимди Москва шаарындагы «1905-жылды эскерүү» сүрөт окуу жайында алган.<br>		'''АЙТИЕВ''' Гапар (15. 09. 1912-жыл, Ош облусу, Кара‑Суу району, Төлөйкөн айылы – 16. 12. 1984-жыл, Бишкек шаары) – кыргыздын туңгуч сүрөтчүсү, кылкалемдин улуу чебери, кыргыз улуттук профессионал сүрөт искусствосунун негиздөөчүлөрүнүн бири, коомдук ишмер, СССР эл сүрөтчүсү (1971), СССР сүрөт академиясынын корреспондент мүчөсү (1973), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1982). Фрунзе шаарындагы агартуу институтунун (кийин борбордук педтехникум) тарых коомчулук бөлүмүн бүтүргөн (1932). Сүрөтчүлүк искусство боюнча атайын билимди Москва шаарындагы «1905-жылды эскерүү» сүрөт окуу жайында алган.<br>
	[[File:АЙТИЕВ5.png \| thumb\|Иш үстүндө.]]		[[File:АЙТИЕВ5.png \| thumb\|Иш үстүндө.]]
	Ал 1934‑жылы Фрунзе шаарында ачылган 1‑республикалык сүрөт көргөзмөсүнө «Атанын портрети» (1932), «Колхоз катчысы Имангазы», «Түштүк кызы» (1934) деген портреттери <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> үйрөнчүк катары катышкан. XX кылымдын 30‑жылдарында жараткан «Колхозчулардын эс алуусу», «Физкультурниктер», «Байдагы батрак» сыяктуу жанрдык полотнолорунда турмуштун маанилүү жактарын чагылдырууга умтулган. Ал сүрөтчүлүк жөндөмүн портрет жанрында да сынап, С. ''Акылбековдун'' (1937), акын ''А.Осмоновдун'' (1938) портреттерин тарткан. Ал эми «Көлдөгү кайык» (1939), «Боз үйлөр» (1940) аттуу чыгармалары анын келечекте кыргыз пейзажынын чоң чебери болорун көрсөткөн. «Фронттон кат» (1943), «Пахта терүү» (1944), «Колхоз короосу» (1946) сүрөттөрү Г. Айтиевдин олуттуу ийгилиги болуп, изденүүсүндөгү негизги багытын аныктады. Ал бардык жанрлар боюнча ийгиликтүү иштесе да, анын негизги жанры пейзаж болгон. «Кайыктар» (1947), «Жумгал өрөөнүндө» (1949), «Сазда» (1954), «Жалтылдаган көл» (1960) аттуу чыгармаларындагы образдар жөнөкөй көрүнүштөрдүн демейки элеси катары тартылган <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алардын негизинде рухий терең ой, өзгөчө бир ички байланыш, логикалык биримдик, күчтүү көркөмдүк жатат. «Жайлоодогу чак түш» (1949), «Тоодогу кеч» (1958), «Кыштак четинде» (1956) деген чыгармалары, атактуу «Ысык‑Көлдөгү чак түш» картинасы бирин бири толуктап турат. 1960‑жылдары Г. Айтиев «Чабандар» (1960–1961) аттуу полотносу, «Ысык‑Көл – кыргыз деңизи» (бул чыгармалары үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон, 1967), «Тоодогу чөп чабуу» (1961) деген пейзаждарды жараткан. «Кыргыз жергеси» аттуу пейзаждар сериясы, «Тоо мейкини» (1964), «Чүй өрөөнүндөгү күз» (1965), «Анжияндын айланасы», «Түштүктөгү кеч» (1967), «Калкагар зоо» (1969), «Талаадагы тандыр» (1972), «Көңүл», «Тоодогу күүгүм» (1973), «Ойлонуу», «Кечки тынчтык» (1974) аттуу чыгармалары сүрөт өнөрүнүн бийик үлгүлөрүнөн болуп калды. Г. Айтиев асыл адамдар бейнесин боёктор кудурети <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жазуунун теңдешсиз чебери да болгон. М. Баетовдун (1949), Ч. Иманкуловдун (1962), элдик уз А. Бекбоеванын живопистик портреттери, сүрөтчү Ж. Кожакметов <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге жараткан «Акындар» (1957) аттуу залкар чыгармасы, «Жылкычы», «Токтогул» (1958), «Саякбай» (1965) <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> акын А. Токомбаевдин (1972) бедиздик портреттери жалпы көрүүчүлөргө белгилүү. Г. Айтиевдин монументтик искусстводо да айтарлык салымы бар. 1951–1954‑жылдары Кыргыз опера <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> балет театрынын имаратын жасалгалоого көркөм жетекчи болгон. Ал – көрүү залынын плафонундагы роспистин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> театрдагы адамдын көз жоосун алган орнаменттик композициялардын автору. Нарын шаарындагы революционер Жукеев‑Пудовкинге , Фрунзе шаарындагы кыргыздын улуу демократ акыны Т. Сатылгановго (1974) коюлган эстеликтердин (архив, А. Исаев) автору. Узак жылдар бою (1940–1968) Кыргызстан сүрөтчүлөр союзун жетектеп, кыргыз сүрөтчүлөрүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жалпы республикалык сүрөт искусствосунун өнүгүшүнө таасир тийгизген. Г. Айтиевдин чыгармалары 1934‑жылдан жалпы союздук, 1958‑жылдан эл аралык сүрөт көргөзмөлөрүнө катышып келген. 1970‑жылы Москвада, 1973-жылы Фрунзеде анын чыгармаларынын көргөзмөсү ийгилик <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> өткөн. Г. Айтиевдин эң мыкты чыгармалары кыргыз улуттук сүрөт искусство музейинин, Алматы шаарындагы Шевченко атындагы сүрөт галереясынын, Львов шаарындагы сүрөт музейлеринин менчигине айланды. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун мүчөсү (1967), Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Председателинин орун басары (8‑9‑шайланышы), 1969‑жылдан Кыргыз ССР Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы боюнча комитеттин председатели болгон. Ленин ордени, эки жолу Эмгек Кызыл Туу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> сыйланган.<br>Ад.: ''Асанбеков С.'' Сүрөтчү. Ф., 1962; ''Черкасова Н.'' В. ''Гапар Айтиевич Айтиев. 1961; Народный художник Киргизской ССР Гапар Айтиев. Каталог выставки. М., 1970; Первый киргизский художник: Г. Айтиев. Ф., 1983. <br> С.Асанбеков.''		Ал 1934‑жылы Фрунзе шаарында ачылган 1‑республикалык сүрөт көргөзмөсүнө «Атанын портрети» (1932), «Колхоз катчысы Имангазы», «Түштүк кызы» (1934) деген портреттери <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> үйрөнчүк катары катышкан. XX кылымдын 30‑жылдарында жараткан «Колхозчулардын эс алуусу», «Физкультурниктер», «Байдагы батрак» сыяктуу жанрдык полотнолорунда турмуштун маанилүү жактарын чагылдырууга умтулган. Ал сүрөтчүлүк жөндөмүн портрет жанрында да сынап, С. ''Акылбековдун'' (1937), акын ''А.Осмоновдун'' (1938) портреттерин тарткан. Ал эми «Көлдөгү кайык» (1939), «Боз үйлөр» (1940) аттуу чыгармалары анын келечекте кыргыз пейзажынын чоң чебери болорун көрсөткөн. «Фронттон кат» (1943), «Пахта терүү» (1944), «Колхоз короосу» (1946) сүрөттөрү Г. Айтиевдин олуттуу ийгилиги болуп, изденүүсүндөгү негизги багытын аныктады. Ал бардык жанрлар боюнча ийгиликтүү иштесе да, анын негизги жанры пейзаж болгон. «Кайыктар» (1947), «Жумгал өрөөнүндө» (1949), «Сазда» (1954), «Жалтылдаган көл» (1960) аттуу чыгармаларындагы образдар жөнөкөй көрүнүштөрдүн демейки элеси катары тартылган <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алардын негизинде рухий терең ой, өзгөчө бир ички байланыш, логикалык биримдик, күчтүү көркөмдүк жатат. «Жайлоодогу чак түш» (1949), «Тоодогу кеч» (1958), «Кыштак четинде» (1956) деген чыгармалары, атактуу «Ысык‑Көлдөгү чак түш» картинасы бирин бири толуктап турат. 1960‑жылдары Г. Айтиев «Чабандар» (1960–1961) аттуу полотносу, «Ысык‑Көл – кыргыз деңизи» (бул чыгармалары үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон, 1967), «Тоодогу чөп чабуу» (1961) деген пейзаждарды жараткан. «Кыргыз жергеси» аттуу пейзаждар сериясы, «Тоо мейкини» (1964), «Чүй өрөөнүндөгү күз» (1965), «Анжияндын айланасы», «Түштүктөгү кеч» (1967), «Калкагар зоо» (1969), «Талаадагы тандыр» (1972), «Көңүл», «Тоодогу күүгүм» (1973), «Ойлонуу», «Кечки тынчтык» (1974) аттуу чыгармалары сүрөт өнөрүнүн бийик үлгүлөрүнөн болуп калды. Г. Айтиев асыл адамдар бейнесин боёктор кудурети <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жазуунун теңдешсиз чебери да болгон. М. Баетовдун (1949), Ч. Иманкуловдун (1962), элдик уз А. Бекбоеванын живопистик портреттери, сүрөтчү Ж. Кожакметов <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге жараткан «Акындар» (1957) аттуу залкар чыгармасы, «Жылкычы», «Токтогул» (1958), «Саякбай» (1965) <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> акын А. Токомбаевдин (1972) бедиздик портреттери жалпы көрүүчүлөргө белгилүү. Г. Айтиевдин монументтик искусстводо да айтарлык салымы бар. 1951–1954‑жылдары Кыргыз опера <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> балет театрынын имаратын жасалгалоого көркөм жетекчи болгон. Ал – көрүү залынын плафонундагы роспистин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> театрдагы адамдын көз жоосун алган орнаменттик композициялардын автору. Нарын шаарындагы революционер Жукеев‑Пудовкинге , Фрунзе шаарындагы кыргыздын улуу демократ акыны Т. Сатылгановго (1974) коюлган эстеликтердин (архив, А. Исаев) автору. Узак жылдар бою (1940–1968) Кыргызстан сүрөтчүлөр союзун жетектеп, кыргыз сүрөтчүлөрүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жалпы республикалык сүрөт искусствосунун өнүгүшүнө таасир тийгизген. Г. Айтиевдин чыгармалары 1934‑жылдан жалпы союздук, 1958‑жылдан эл аралык сүрөт көргөзмөлөрүнө катышып келген. 1970‑жылы Москвада, 1973-жылы Фрунзеде анын чыгармаларынын көргөзмөсү ийгилик <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> өткөн. Г. Айтиевдин эң мыкты чыгармалары кыргыз улуттук сүрөт искусство музейинин, Алматы шаарындагы Шевченко атындагы сүрөт галереясынын, Львов шаарындагы сүрөт музейлеринин менчигине айланды. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун мүчөсү (1967), Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Председателинин орун басары (8‑9‑шайланышы), 1969‑жылдан Кыргыз ССР Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы боюнча комитеттин председатели болгон. Ленин ордени, эки жолу Эмгек Кызыл Туу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> сыйланган.<br> Ад.: ''Асанбеков С.'' Сүрөтчү. Ф., 1962; ''Черкасова Н.'' В. ''Гапар Айтиевич Айтиев. 1961; Народный художник Киргизской ССР Гапар Айтиев. Каталог выставки. М., 1970; Первый киргизский художник: Г. Айтиев. Ф., 1983. <br> С.Асанбеков.''

	''[[Категория:1-Том]]''		''[[Категория:1-Том]]''

imported>Gulira, 03:40, 30 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-30T03:40:28Z

← Мурунку нускасы		03:40, 30 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЙТИЕВ''' Гапар (15. 9. 1912-жыл, Ош облусу, Кара‑Суу району, Төлөйкөн айылы – 16. 12. 1984-жыл, Бишкек шаары) – кыргыздын туңгуч сүрөтчүсү, кылкалемдин улуу чебери, кыргыз улуттук профессионал сүрөт искусствосунун негиздөөчүлөрүнүн бири, коомдук ишмер, СССР эл сүрөтчүсү (1971), СССР сүрөт академиясынын корреспондент мүчөсү (1973), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1982). Фрунзе шаарындагы агартуу институтунун (кийин борбордук педтехникум) тарых коомчулук бөлүмүн бүтүргөн (1932). Сүрөтчүлүк искусство боюнча атайын билимди Москва шаарындагы «1905-жылды эскерүү» сүрөт окуу жайында алган.<br>		'''АЙТИЕВ''' '''Гапар''' (15. 9. 1912-жыл, Ош облусу, Кара‑Суу району, Төлөйкөн айылы – 16. 12. 1984-жыл, Бишкек шаары) – кыргыздын туңгуч сүрөтчүсү, кылкалемдин улуу чебери, кыргыз улуттук профессионал сүрөт искусствосунун негиздөөчүлөрүнүн бири, коомдук ишмер, СССР эл сүрөтчүсү (1971), СССР сүрөт академиясынын корреспондент мүчөсү (1973), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1982). Фрунзе шаарындагы агартуу институтунун (кийин борбордук педтехникум) тарых коомчулук бөлүмүн бүтүргөн (1932). Сүрөтчүлүк искусство боюнча атайын билимди Москва шаарындагы «1905-жылды эскерүү» сүрөт окуу жайында алган.<br>
	[[File:АЙТИЕВ5.png \| thumb\|Иш үстүндө.]]		[[File:АЙТИЕВ5.png \| thumb\|Иш үстүндө.]]
	Ал 1934‑жылы Фрунзе шаарында ачылган 1‑республикалык сүрөт көргөзмөсүнө «Атанын портрети» (1932), «Колхоз катчысы Имангазы», «Түштүк кызы» (1934) деген портреттери <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> үйрөнчүк катары катышкан. XX кылымдын 30‑жылдарында жараткан «Колхозчулардын эс алуусу», «Физкультурниктер», «Байдагы батрак» сыяктуу жанрдык полотнолорунда турмуштун маанилүү жактарын чагылдырууга умтулган. Ал сүрөтчүлүк жөндөмүн портрет жанрында да сынап, С. ''Акылбековдун'' (1937), акын ''А.Осмоновдун'' (1938) портреттерин тарткан. Ал эми «Көлдөгү кайык» (1939), «Боз үйлөр» (1940) аттуу чыгармалары анын келечекте кыргыз пейзажынын чоң чебери болорун көрсөткөн. «Фронттон кат» (1943), «Пахта терүү» (1944), «Колхоз короосу» (1946) сүрөттөрү Г. Айтиевдин олуттуу ийгилиги болуп, изденүүсүндөгү негизги багытын аныктады. Ал бардык жанрлар боюнча ийгиликтүү иштесе да, анын негизги жанры пейзаж болгон. «Кайыктар» (1947), «Жумгал өрөөнүндө» (1949), «Сазда» (1954), «Жалтылдаган көл» (1960) аттуу чыгармаларындагы образдар жөнөкөй көрүнүштөрдүн демейки элеси катары тартылган <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алардын негизинде рухий терең ой, өзгөчө бир ички байланыш, логикалык биримдик, күчтүү көркөмдүк жатат. «Жайлоодогу чак түш» (1949), «Тоодогу кеч» (1958), «Кыштак четинде» (1956) деген чыгармалары, атактуу «Ысык‑Көлдөгү чак түш» картинасы бирин бири толуктап турат. 1960‑жылдары Г. Айтиев «Чабандар» (1960–1961) аттуу полотносу, «Ысык‑Көл – кыргыз деңизи» (бул чыгармалары үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон, 1967), «Тоодогу чөп чабуу» (1961) деген пейзаждарды жараткан. «Кыргыз жергеси» аттуу пейзаждар сериясы, «Тоо мейкини» (1964), «Чүй өрөөнүндөгү күз» (1965), «Анжияндын айланасы», «Түштүктөгү кеч» (1967), «Калкагар зоо» (1969), «Талаадагы тандыр» (1972), «Көңүл», «Тоодогу күүгүм» (1973), «Ойлонуу», «Кечки тынчтык» (1974) аттуу чыгармалары сүрөт өнөрүнүн бийик үлгүлөрүнөн болуп калды. Г. Айтиев асыл адамдар бейнесин боёктор кудурети <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жазуунун теңдешсиз чебери да болгон. М. Баетовдун (1949), Ч. Иманкуловдун (1962), элдик уз А. Бекбоеванын живопистик портреттери, сүрөтчү Ж. Кожакметов <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге жараткан «Акындар» (1957) аттуу залкар чыгармасы, «Жылкычы», «Токтогул» (1958), «Саякбай» (1965) <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> акын А. Токомбаевдин (1972) бедиздик портреттери жалпы көрүүчүлөргө белгилүү. Г. Айтиевдин монументтик искусстводо да айтарлык салымы бар. 1951–1954‑жылдары Кыргыз опера <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> балет театрынын имаратын жасалгалоого көркөм жетекчи болгон. Ал – көрүү залынын плафонундагы роспистин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> театрдагы адамдын көз жоосун алган орнаменттик композициялардын автору. Нарын шаарындагы революционер Жукеев‑Пудовкинге , Фрунзе шаарындагы кыргыздын улуу демократ акыны Т. Сатылгановго (1974) коюлган эстеликтердин (архив, А. Исаев) автору. Узак жылдар бою (1940–1968) Кыргызстан сүрөтчүлөр союзун жетектеп, кыргыз сүрөтчүлөрүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жалпы республикалык сүрөт искусствосунун өнүгүшүнө таасир тийгизген. Г. Айтиевдин чыгармалары 1934‑жылдан жалпы союздук, 1958‑жылдан эл аралык сүрөт көргөзмөлөрүнө катышып келген. 1970‑жылы Москвада, 1973-жылы Фрунзеде анын чыгармаларынын көргөзмөсү ийгилик <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> өткөн. Г. Айтиевдин эң мыкты чыгармалары кыргыз улуттук сүрөт искусство музейинин, Алматы шаарындагы Шевченко атындагы сүрөт галереясынын, Львов шаарындагы сүрөт музейлеринин менчигине айланды. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун мүчөсү (1967), Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Председателинин орун басары (8‑9‑шайланышы), 1969‑жылдан Кыргыз ССР Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы боюнча комитеттин председатели болгон. Ленин ордени, эки жолу Эмгек Кызыл Туу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> сыйланган.<br>Ад.: ''Асанбеков С.'' Сүрөтчү. Ф., 1962; ''Черкасова Н.'' В. ''Гапар Айтиевич Айтиев. 1961; Народный художник Киргизской ССР Гапар Айтиев. Каталог выставки. М., 1970; Первый киргизский художник: Г. Айтиев. Ф., 1983. С. ''Асанбеков.''~~<br>~~		Ал 1934‑жылы Фрунзе шаарында ачылган 1‑республикалык сүрөт көргөзмөсүнө «Атанын портрети» (1932), «Колхоз катчысы Имангазы», «Түштүк кызы» (1934) деген портреттери <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> үйрөнчүк катары катышкан. XX кылымдын 30‑жылдарында жараткан «Колхозчулардын эс алуусу», «Физкультурниктер», «Байдагы батрак» сыяктуу жанрдык полотнолорунда турмуштун маанилүү жактарын чагылдырууга умтулган. Ал сүрөтчүлүк жөндөмүн портрет жанрында да сынап, С. ''Акылбековдун'' (1937), акын ''А.Осмоновдун'' (1938) портреттерин тарткан. Ал эми «Көлдөгү кайык» (1939), «Боз үйлөр» (1940) аттуу чыгармалары анын келечекте кыргыз пейзажынын чоң чебери болорун көрсөткөн. «Фронттон кат» (1943), «Пахта терүү» (1944), «Колхоз короосу» (1946) сүрөттөрү Г. Айтиевдин олуттуу ийгилиги болуп, изденүүсүндөгү негизги багытын аныктады. Ал бардык жанрлар боюнча ийгиликтүү иштесе да, анын негизги жанры пейзаж болгон. «Кайыктар» (1947), «Жумгал өрөөнүндө» (1949), «Сазда» (1954), «Жалтылдаган көл» (1960) аттуу чыгармаларындагы образдар жөнөкөй көрүнүштөрдүн демейки элеси катары тартылган <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алардын негизинде рухий терең ой, өзгөчө бир ички байланыш, логикалык биримдик, күчтүү көркөмдүк жатат. «Жайлоодогу чак түш» (1949), «Тоодогу кеч» (1958), «Кыштак четинде» (1956) деген чыгармалары, атактуу «Ысык‑Көлдөгү чак түш» картинасы бирин бири толуктап турат. 1960‑жылдары Г. Айтиев «Чабандар» (1960–1961) аттуу полотносу, «Ысык‑Көл – кыргыз деңизи» (бул чыгармалары үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон, 1967), «Тоодогу чөп чабуу» (1961) деген пейзаждарды жараткан. «Кыргыз жергеси» аттуу пейзаждар сериясы, «Тоо мейкини» (1964), «Чүй өрөөнүндөгү күз» (1965), «Анжияндын айланасы», «Түштүктөгү кеч» (1967), «Калкагар зоо» (1969), «Талаадагы тандыр» (1972), «Көңүл», «Тоодогу күүгүм» (1973), «Ойлонуу», «Кечки тынчтык» (1974) аттуу чыгармалары сүрөт өнөрүнүн бийик үлгүлөрүнөн болуп калды. Г. Айтиев асыл адамдар бейнесин боёктор кудурети <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жазуунун теңдешсиз чебери да болгон. М. Баетовдун (1949), Ч. Иманкуловдун (1962), элдик уз А. Бекбоеванын живопистик портреттери, сүрөтчү Ж. Кожакметов <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге жараткан «Акындар» (1957) аттуу залкар чыгармасы, «Жылкычы», «Токтогул» (1958), «Саякбай» (1965) <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> акын А. Токомбаевдин (1972) бедиздик портреттери жалпы көрүүчүлөргө белгилүү. Г. Айтиевдин монументтик искусстводо да айтарлык салымы бар. 1951–1954‑жылдары Кыргыз опера <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> балет театрынын имаратын жасалгалоого көркөм жетекчи болгон. Ал – көрүү залынын плафонундагы роспистин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> театрдагы адамдын көз жоосун алган орнаменттик композициялардын автору. Нарын шаарындагы революционер Жукеев‑Пудовкинге , Фрунзе шаарындагы кыргыздын улуу демократ акыны Т. Сатылгановго (1974) коюлган эстеликтердин (архив, А. Исаев) автору. Узак жылдар бою (1940–1968) Кыргызстан сүрөтчүлөр союзун жетектеп, кыргыз сүрөтчүлөрүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жалпы республикалык сүрөт искусствосунун өнүгүшүнө таасир тийгизген. Г. Айтиевдин чыгармалары 1934‑жылдан жалпы союздук, 1958‑жылдан эл аралык сүрөт көргөзмөлөрүнө катышып келген. 1970‑жылы Москвада, 1973-жылы Фрунзеде анын чыгармаларынын көргөзмөсү ийгилик <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> өткөн. Г. Айтиевдин эң мыкты чыгармалары кыргыз улуттук сүрөт искусство музейинин, Алматы шаарындагы Шевченко атындагы сүрөт галереясынын, Львов шаарындагы сүрөт музейлеринин менчигине айланды. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун мүчөсү (1967), Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Председателинин орун басары (8‑9‑шайланышы), 1969‑жылдан Кыргыз ССР Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы боюнча комитеттин председатели болгон. Ленин ордени, эки жолу Эмгек Кызыл Туу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> сыйланган.<br>Ад.: ''Асанбеков С.'' Сүрөтчү. Ф., 1962; ''Черкасова Н.'' В. ''Гапар Айтиевич Айтиев. 1961; Народный художник Киргизской ССР Гапар Айтиев. Каталог выставки. М., 1970; Первый киргизский художник: Г. Айтиев. Ф., 1983. <br> С.Асанбеков.''
	[[Категория:1-Том]]
			''[[Категория:1-Том]]''

imported>Lera, 11:28, 17 Июль (Теке) 2025 карата

2025-07-17T11:28:06Z

← Мурунку нускасы		11:28, 17 Июль (Теке) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЙТИЕВ~~'''~~ '''Гапар~~'''~~ (15. 9. 1912-жыл, Ош облусу, Кара‑Суу району, Төлөйкөн айылы – 16. 12. 1984-жыл, Бишкек шаары) – кыргыздын туңгуч сүрөтчүсү, кылкалемдин улуу чебери, кыргыз улуттук профессионал сүрөт искусствосунун негиздөөчүлөрүнүн бири, коомдук ишмер, СССР эл сүрөтчүсү (1971), СССР сүрөт академиясынын корреспондент мүчөсү (1973), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1982). Фрунзе шаарындагы агартуу институтунун (кийин борбордук педтехникум) тарых коомчулук бөлүмүн бүтүргөн (1932). Сүрөтчүлүк искусство боюнча атайын билимди Москва шаарындагы «1905-жылды эскерүү» сүрөт окуу жайында алган.<br>		'''АЙТИЕВ''' Гапар (15. 9. 1912-жыл, Ош облусу, Кара‑Суу району, Төлөйкөн айылы – 16. 12. 1984-жыл, Бишкек шаары) – кыргыздын туңгуч сүрөтчүсү, кылкалемдин улуу чебери, кыргыз улуттук профессионал сүрөт искусствосунун негиздөөчүлөрүнүн бири, коомдук ишмер, СССР эл сүрөтчүсү (1971), СССР сүрөт академиясынын корреспондент мүчөсү (1973), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1982). Фрунзе шаарындагы агартуу институтунун (кийин борбордук педтехникум) тарых коомчулук бөлүмүн бүтүргөн (1932). Сүрөтчүлүк искусство боюнча атайын билимди Москва шаарындагы «1905-жылды эскерүү» сүрөт окуу жайында алган.<br>
	[[File:АЙТИЕВ5.png \| thumb\|Иш үстүндө.]]		[[File:АЙТИЕВ5.png \| thumb\|Иш үстүндө.]]
	Ал 1934‑жылы Фрунзе шаарында ачылган 1‑республикалык сүрөт көргөзмөсүнө «Атанын портрети» (1932), «Колхоз катчысы Имангазы», «Түштүк кызы» (1934) деген портреттери <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> үйрөнчүк катары катышкан. XX кылымдын 30‑жылдарында жараткан «Колхозчулардын эс алуусу», «Физкультурниктер», «Байдагы батрак» сыяктуу жанрдык полотнолорунда турмуштун маанилүү жактарын чагылдырууга умтулган. Ал сүрөтчүлүк жөндөмүн портрет жанрында да сынап, С. ''Акылбековдун'' (1937), акын ''А.Осмоновдун'' (1938) портреттерин тарткан. Ал эми «Көлдөгү кайык» (1939), «Боз үйлөр» (1940) аттуу чыгармалары анын келечекте кыргыз пейзажынын чоң чебери болорун көрсөткөн. «Фронттон кат» (1943), «Пахта терүү» (1944), «Колхоз короосу» (1946) сүрөттөрү Г. Айтиевдин олуттуу ийгилиги болуп, изденүүсүндөгү негизги багытын аныктады. Ал бардык жанрлар боюнча ийгиликтүү иштесе да, анын негизги жанры пейзаж болгон. «Кайыктар» (1947), «Жумгал өрөөнүндө» (1949), «Сазда» (1954), «Жалтылдаган көл» (1960) аттуу чыгармаларындагы образдар жөнөкөй көрүнүштөрдүн демейки элеси катары тартылган <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алардын негизинде рухий терең ой, өзгөчө бир ички байланыш, логикалык биримдик, күчтүү көркөмдүк жатат. «Жайлоодогу чак түш» (1949), «Тоодогу кеч» (1958), «Кыштак четинде» (1956) деген чыгармалары, атактуу «Ысык‑Көлдөгү чак түш» картинасы бирин бири толуктап турат. 1960‑жылдары Г. Айтиев «Чабандар» (1960–1961) аттуу полотносу, «Ысык‑Көл – кыргыз деңизи» (бул чыгармалары үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон, 1967), «Тоодогу чөп чабуу» (1961) деген пейзаждарды жараткан. «Кыргыз жергеси» аттуу пейзаждар сериясы, «Тоо мейкини» (1964), «Чүй өрөөнүндөгү күз» (1965), «Анжияндын айланасы», «Түштүктөгү кеч» (1967), «Калкагар зоо» (1969), «Талаадагы тандыр» (1972), «Көңүл», «Тоодогу күүгүм» (1973), «Ойлонуу», «Кечки тынчтык» (1974) аттуу чыгармалары сүрөт өнөрүнүн бийик үлгүлөрүнөн болуп калды. Г. Айтиев асыл адамдар бейнесин боёктор кудурети <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жазуунун теңдешсиз чебери да болгон. М. Баетовдун (1949), Ч. Иманкуловдун (1962), элдик уз А. Бекбоеванын живопистик портреттери, сүрөтчү Ж. Кожакметов <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге жараткан «Акындар» (1957) аттуу залкар чыгармасы, «Жылкычы», «Токтогул» (1958), «Саякбай» (1965) <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> акын А. Токомбаевдин (1972) бедиздик портреттери жалпы көрүүчүлөргө белгилүү. Г. Айтиевдин монументтик искусстводо да айтарлык салымы бар. 1951–1954‑жылдары Кыргыз опера <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> балет театрынын имаратын жасалгалоого көркөм жетекчи болгон. Ал – көрүү залынын плафонундагы роспистин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> театрдагы адамдын көз жоосун алган орнаменттик композициялардын автору. Нарын шаарындагы революционер Жукеев‑Пудовкинге , Фрунзе шаарындагы кыргыздын улуу демократ акыны Т. Сатылгановго (1974) коюлган эстеликтердин (архив, А. Исаев) автору. Узак жылдар бою (1940–1968) Кыргызстан сүрөтчүлөр союзун жетектеп, кыргыз сүрөтчүлөрүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жалпы республикалык сүрөт искусствосунун өнүгүшүнө таасир тийгизген. Г. Айтиевдин чыгармалары 1934‑жылдан жалпы союздук, 1958‑жылдан эл аралык сүрөт көргөзмөлөрүнө катышып келген. 1970‑жылы Москвада, 1973-жылы Фрунзеде анын чыгармаларынын көргөзмөсү ийгилик <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> өткөн. Г. Айтиевдин эң мыкты чыгармалары кыргыз улуттук сүрөт искусство музейинин, Алматы шаарындагы Шевченко атындагы сүрөт галереясынын, Львов шаарындагы сүрөт музейлеринин менчигине айланды. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун мүчөсү (1967), Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Председателинин орун басары (8‑9‑шайланышы), 1969‑жылдан Кыргыз ССР Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы боюнча комитеттин председатели болгон. Ленин ордени, эки жолу Эмгек Кызыл Туу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> сыйланган.<br>Ад.: ''Асанбеков С.'' Сүрөтчү. Ф., 1962; ''Черкасова Н.'' В. ''Гапар Айтиевич Айтиев. 1961; Народный художник Киргизской ССР Гапар Айтиев. Каталог выставки. М., 1970; Первый киргизский художник: Г. Айтиев. Ф., 1983. С. ''Асанбеков.''<br>		Ал 1934‑жылы Фрунзе шаарында ачылган 1‑республикалык сүрөт көргөзмөсүнө «Атанын портрети» (1932), «Колхоз катчысы Имангазы», «Түштүк кызы» (1934) деген портреттери <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> үйрөнчүк катары катышкан. XX кылымдын 30‑жылдарында жараткан «Колхозчулардын эс алуусу», «Физкультурниктер», «Байдагы батрак» сыяктуу жанрдык полотнолорунда турмуштун маанилүү жактарын чагылдырууга умтулган. Ал сүрөтчүлүк жөндөмүн портрет жанрында да сынап, С. ''Акылбековдун'' (1937), акын ''А.Осмоновдун'' (1938) портреттерин тарткан. Ал эми «Көлдөгү кайык» (1939), «Боз үйлөр» (1940) аттуу чыгармалары анын келечекте кыргыз пейзажынын чоң чебери болорун көрсөткөн. «Фронттон кат» (1943), «Пахта терүү» (1944), «Колхоз короосу» (1946) сүрөттөрү Г. Айтиевдин олуттуу ийгилиги болуп, изденүүсүндөгү негизги багытын аныктады. Ал бардык жанрлар боюнча ийгиликтүү иштесе да, анын негизги жанры пейзаж болгон. «Кайыктар» (1947), «Жумгал өрөөнүндө» (1949), «Сазда» (1954), «Жалтылдаган көл» (1960) аттуу чыгармаларындагы образдар жөнөкөй көрүнүштөрдүн демейки элеси катары тартылган <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алардын негизинде рухий терең ой, өзгөчө бир ички байланыш, логикалык биримдик, күчтүү көркөмдүк жатат. «Жайлоодогу чак түш» (1949), «Тоодогу кеч» (1958), «Кыштак четинде» (1956) деген чыгармалары, атактуу «Ысык‑Көлдөгү чак түш» картинасы бирин бири толуктап турат. 1960‑жылдары Г. Айтиев «Чабандар» (1960–1961) аттуу полотносу, «Ысык‑Көл – кыргыз деңизи» (бул чыгармалары үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон, 1967), «Тоодогу чөп чабуу» (1961) деген пейзаждарды жараткан. «Кыргыз жергеси» аттуу пейзаждар сериясы, «Тоо мейкини» (1964), «Чүй өрөөнүндөгү күз» (1965), «Анжияндын айланасы», «Түштүктөгү кеч» (1967), «Калкагар зоо» (1969), «Талаадагы тандыр» (1972), «Көңүл», «Тоодогу күүгүм» (1973), «Ойлонуу», «Кечки тынчтык» (1974) аттуу чыгармалары сүрөт өнөрүнүн бийик үлгүлөрүнөн болуп калды. Г. Айтиев асыл адамдар бейнесин боёктор кудурети <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жазуунун теңдешсиз чебери да болгон. М. Баетовдун (1949), Ч. Иманкуловдун (1962), элдик уз А. Бекбоеванын живопистик портреттери, сүрөтчү Ж. Кожакметов <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге жараткан «Акындар» (1957) аттуу залкар чыгармасы, «Жылкычы», «Токтогул» (1958), «Саякбай» (1965) <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> акын А. Токомбаевдин (1972) бедиздик портреттери жалпы көрүүчүлөргө белгилүү. Г. Айтиевдин монументтик искусстводо да айтарлык салымы бар. 1951–1954‑жылдары Кыргыз опера <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> балет театрынын имаратын жасалгалоого көркөм жетекчи болгон. Ал – көрүү залынын плафонундагы роспистин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> театрдагы адамдын көз жоосун алган орнаменттик композициялардын автору. Нарын шаарындагы революционер Жукеев‑Пудовкинге , Фрунзе шаарындагы кыргыздын улуу демократ акыны Т. Сатылгановго (1974) коюлган эстеликтердин (архив, А. Исаев) автору. Узак жылдар бою (1940–1968) Кыргызстан сүрөтчүлөр союзун жетектеп, кыргыз сүрөтчүлөрүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жалпы республикалык сүрөт искусствосунун өнүгүшүнө таасир тийгизген. Г. Айтиевдин чыгармалары 1934‑жылдан жалпы союздук, 1958‑жылдан эл аралык сүрөт көргөзмөлөрүнө катышып келген. 1970‑жылы Москвада, 1973-жылы Фрунзеде анын чыгармаларынын көргөзмөсү ийгилик <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> өткөн. Г. Айтиевдин эң мыкты чыгармалары кыргыз улуттук сүрөт искусство музейинин, Алматы шаарындагы Шевченко атындагы сүрөт галереясынын, Львов шаарындагы сүрөт музейлеринин менчигине айланды. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун мүчөсү (1967), Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Председателинин орун басары (8‑9‑шайланышы), 1969‑жылдан Кыргыз ССР Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы боюнча комитеттин председатели болгон. Ленин ордени, эки жолу Эмгек Кызыл Туу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> сыйланган.<br>Ад.: ''Асанбеков С.'' Сүрөтчү. Ф., 1962; ''Черкасова Н.'' В. ''Гапар Айтиевич Айтиев. 1961; Народный художник Киргизской ССР Гапар Айтиев. Каталог выставки. М., 1970; Первый киргизский художник: Г. Айтиев. Ф., 1983. С. ''Асанбеков.''<br>
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

imported>Kadyrm: /* top */ категория кошуу

2024-09-12T02:44:01Z

top: категория кошуу

← Мурунку нускасы		02:44, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЙТИЕВ''' '''Гапар''' (15. 9. 1912-жыл, Ош облусу, ~~Кара‑Суу~~ району, Төлөйкөн айылы – 16. 12. 1984-жыл, Бишкек шаары) – кыргыздын туңгуч сүрөтчүсү, ~~кылкалемдин~~ улуу чебери, кыргыз улуттук профессионал сүрөт искусствосунун негиздөөчүлөрүнүн бири, ~~коомдук~~ ишмер, СССР эл сүрөтчүсү (1971), СССР сүрөт академиясынын корреспондент мүчөсү (1973), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1982). Фрунзе шаарындагы агартуу ~~институтунун~~ (кийин борбордук педтехникум) ~~тарых~~ коомчулук бөлүмүн бүтүргөн (1932). Сүрөтчүлүк искусство боюнча атайын билимди ~~Москва~~ шаарындагы «1905-жылды эскерүү» сүрөт окуу ~~жайында~~ алган.<br>		'''АЙТИЕВ''' '''Гапар''' (15. 9. 1912-жыл, Ош облусу, Кара‑Суу району, Төлөйкөн айылы – 16. 12. 1984-жыл, Бишкек шаары) – кыргыздын туңгуч сүрөтчүсү, кылкалемдин улуу чебери, кыргыз улуттук профессионал сүрөт искусствосунун негиздөөчүлөрүнүн бири, коомдук ишмер, СССР эл сүрөтчүсү (1971), СССР сүрөт академиясынын корреспондент мүчөсү (1973), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1982). Фрунзе шаарындагы агартуу институтунун (кийин борбордук педтехникум) тарых коомчулук бөлүмүн бүтүргөн (1932). Сүрөтчүлүк искусство боюнча атайын билимди Москва шаарындагы «1905-жылды эскерүү» сүрөт окуу жайында алган.<br>
	[[File:АЙТИЕВ5.png \| thumb\|Иш үстүндө.]]		[[File:АЙТИЕВ5.png \| thumb\|Иш үстүндө.]]
	Ал ~~1934‑жылы~~ Фрунзе шаарында ачылган ~~1‑республикалык~~ сүрөт ~~көргөзмөсүнө~~ «Атанын портрети» (1932), «Колхоз катчысы Имангазы», «Түштүк кызы» (1934) деген портреттери <span cat='ж.кыск' oldv='~~м‑н~~'>менен</span> үйрөнчүк катары катышкан. XX кылымдын ~~30‑жылдарында~~ жараткан «Колхозчулардын эс алуусу», «Физкультурниктер», «Байдагы батрак» сыяктуу жанрдык полотнолорунда ~~турмуштун~~ маанилүү жактарын чагылдырууга ~~умтулган~~. Ал сүрөтчүлүк жөндөмүн портрет ~~жанрында~~ да сынап, С. ''Акылбековдун'' (1937), акын ''А.Осмоновдун'' (1938) портреттерин тарткан. Ал эми «Көлдөгү кайык» (1939), «Боз үйлөр» (1940) аттуу чыгармалары анын келечекте кыргыз ~~пейзажынын~~ чоң чебери болорун көрсөткөн. «Фронттон кат» (1943), «Пахта терүү» (1944), «Колхоз короосу» (1946) сүрөттөрү Г. Айтиевдин олуттуу ~~ийгилиги~~ болуп, изденүүсүндөгү негизги багытын аныктады. Ал бардык жанрлар боюнча ийгиликтүү иштесе да, анын негизги жанры пейзаж ~~болгон~~. «Кайыктар» (1947), «Жумгал өрөөнүндө» (1949), «Сазда» (1954), «Жалтылдаган көл» (1960) аттуу чыгармаларындагы образдар жөнөкөй көрүнүштөрдүн демейки элеси катары ~~тартылган~~ <span cat='ж.кыск' oldv='~~м‑н~~'>менен</span> алардын негизинде рухий терең ой, өзгөчө бир ички байланыш, логикалык ~~биримдик~~, күчтүү көркөмдүк жатат. «Жайлоодогу чак түш» (1949), «Тоодогу кеч» (1958), «Кыштак четинде» (1956) деген чыгармалары, атактуу «Ысык‑Көлдөгү чак түш» картинасы бирин бири толуктап турат. ~~1960‑жылдары~~ Г. Айтиев «Чабандар» (1960–1961) аттуу полотносу, «Ысык‑Көл – кыргыз деңизи» (бул чыгармалары үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон, 1967), «Тоодогу чөп чабуу» (1961) деген пейзаждарды жараткан. «Кыргыз жергеси» ~~аттуу~~ пейзаждар сериясы, «Тоо мейкини» (1964), «Чүй өрөөнүндөгү күз» (1965), «Анжияндын айланасы», «Түштүктөгү кеч» (1967), «Калкагар зоо» (1969), «Талаадагы тандыр» (1972), «Көңүл», «Тоодогу күүгүм» (1973), «Ойлонуу», «Кечки тынчтык» (1974) аттуу чыгармалары сүрөт ~~өнөрүнүн~~ бийик үлгүлөрүнөн болуп калды. Г. Айтиев асыл адамдар бейнесин боёктор кудурети <span cat='ж.кыск' oldv='~~м‑н~~'>менен</span> ~~жазуунун~~ теңдешсиз чебери да болгон. М. Баетовдун (1949), Ч. Иманкуловдун (1962), элдик уз А. ~~Бекбоеванын~~ живопистик портреттери, сүрөтчү Ж. Кожакметов <span cat='ж.кыск' oldv='~~м‑н~~'>менен</span> бирге жараткан «Акындар» (1957) аттуу залкар чыгармасы, «Жылкычы», «Токтогул» (1958), «Саякбай» (1965) <span cat='ж.кыск' oldv='~~ж‑а~~'>жана</span> акын А. Токомбаевдин (1972) бедиздик портреттери жалпы көрүүчүлөргө белгилүү. Г. Айтиевдин ~~монументтик~~ искусстводо да айтарлык салымы бар. ~~1951–1954‑жылдары~~ Кыргыз опера <span cat='ж.кыск' oldv='~~ж‑а~~'>жана</span> балет театрынын ~~имаратын~~ жасалгалоого көркөм жетекчи болгон. Ал – көрүү залынын плафонундагы роспистин <span cat='ж.кыск' oldv='~~ж‑а~~'>жана</span> театрдагы адамдын көз жоосун алган ~~орнаменттик~~ композициялардын автору. Нарын шаарындагы революционер ~~Жукеев‑Пудовкинге~~ , Фрунзе шаарындагы кыргыздын улуу демократ акыны Т. Сатылгановго (1974) коюлган ~~эстеликтердин~~ (архив, А. Исаев) автору. Узак жылдар бою (1940–1968) Кыргызстан сүрөтчүлөр союзун ~~жетектеп~~, кыргыз сүрөтчүлөрүнө <span cat='ж.кыск' oldv='~~ж‑а~~'>жана</span> жалпы республикалык сүрөт искусствосунун өнүгүшүнө таасир тийгизген. Г. Айтиевдин чыгармалары ~~1934‑жылдан~~ жалпы ~~союздук~~, ~~1958‑жылдан~~ эл аралык сүрөт көргөзмөлөрүнө катышып келген. ~~1970‑жылы~~ Москвада, 1973-жылы Фрунзеде анын чыгармаларынын ~~көргөзмөсү~~ ийгилик <span cat='ж.кыск' oldv='~~м‑н~~'>менен</span> өткөн. Г. Айтиевдин эң мыкты чыгармалары кыргыз улуттук сүрөт искусство ~~музейинин~~, Алматы шаарындагы Шевченко атындагы сүрөт ~~галереясынын~~, Львов шаарындагы сүрөт музейлеринин менчигине айланды. Кыргыз ССР Жогорку ~~Советинин~~ Президиумунун мүчөсү (1967), Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Председателинин орун басары (~~8‑9‑шайланышы~~), ~~1969‑жылдан~~ Кыргыз ССР Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы боюнча комитеттин председатели болгон. Ленин ордени, эки жолу Эмгек Кызыл Туу <span cat='ж.кыск' oldv='~~ж‑а~~'>жана</span> «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар <span cat='ж.кыск' oldv='~~м‑н~~'>менен</span> ~~сыйланган~~.<br>Ад.: ''Асанбеков С.'' Сүрөтчү. Ф., 1962; ''Черкасова Н.'' В. ''Гапар Айтиевич Айтиев. 1961; Народный художник Киргизской ССР Гапар Айтиев. Каталог выставки. М., 1970; Первый киргизский художник: Г. Айтиев. Ф., 1983. С. ''Асанбеков.''<br>		Ал 1934‑жылы Фрунзе шаарында ачылган 1‑республикалык сүрөт көргөзмөсүнө «Атанын портрети» (1932), «Колхоз катчысы Имангазы», «Түштүк кызы» (1934) деген портреттери <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> үйрөнчүк катары катышкан. XX кылымдын 30‑жылдарында жараткан «Колхозчулардын эс алуусу», «Физкультурниктер», «Байдагы батрак» сыяктуу жанрдык полотнолорунда турмуштун маанилүү жактарын чагылдырууга умтулган. Ал сүрөтчүлүк жөндөмүн портрет жанрында да сынап, С. ''Акылбековдун'' (1937), акын ''А.Осмоновдун'' (1938) портреттерин тарткан. Ал эми «Көлдөгү кайык» (1939), «Боз үйлөр» (1940) аттуу чыгармалары анын келечекте кыргыз пейзажынын чоң чебери болорун көрсөткөн. «Фронттон кат» (1943), «Пахта терүү» (1944), «Колхоз короосу» (1946) сүрөттөрү Г. Айтиевдин олуттуу ийгилиги болуп, изденүүсүндөгү негизги багытын аныктады. Ал бардык жанрлар боюнча ийгиликтүү иштесе да, анын негизги жанры пейзаж болгон. «Кайыктар» (1947), «Жумгал өрөөнүндө» (1949), «Сазда» (1954), «Жалтылдаган көл» (1960) аттуу чыгармаларындагы образдар жөнөкөй көрүнүштөрдүн демейки элеси катары тартылган <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алардын негизинде рухий терең ой, өзгөчө бир ички байланыш, логикалык биримдик, күчтүү көркөмдүк жатат. «Жайлоодогу чак түш» (1949), «Тоодогу кеч» (1958), «Кыштак четинде» (1956) деген чыгармалары, атактуу «Ысык‑Көлдөгү чак түш» картинасы бирин бири толуктап турат. 1960‑жылдары Г. Айтиев «Чабандар» (1960–1961) аттуу полотносу, «Ысык‑Көл – кыргыз деңизи» (бул чыгармалары үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон, 1967), «Тоодогу чөп чабуу» (1961) деген пейзаждарды жараткан. «Кыргыз жергеси» аттуу пейзаждар сериясы, «Тоо мейкини» (1964), «Чүй өрөөнүндөгү күз» (1965), «Анжияндын айланасы», «Түштүктөгү кеч» (1967), «Калкагар зоо» (1969), «Талаадагы тандыр» (1972), «Көңүл», «Тоодогу күүгүм» (1973), «Ойлонуу», «Кечки тынчтык» (1974) аттуу чыгармалары сүрөт өнөрүнүн бийик үлгүлөрүнөн болуп калды. Г. Айтиев асыл адамдар бейнесин боёктор кудурети <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жазуунун теңдешсиз чебери да болгон. М. Баетовдун (1949), Ч. Иманкуловдун (1962), элдик уз А. Бекбоеванын живопистик портреттери, сүрөтчү Ж. Кожакметов <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге жараткан «Акындар» (1957) аттуу залкар чыгармасы, «Жылкычы», «Токтогул» (1958), «Саякбай» (1965) <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> акын А. Токомбаевдин (1972) бедиздик портреттери жалпы көрүүчүлөргө белгилүү. Г. Айтиевдин монументтик искусстводо да айтарлык салымы бар. 1951–1954‑жылдары Кыргыз опера <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> балет театрынын имаратын жасалгалоого көркөм жетекчи болгон. Ал – көрүү залынын плафонундагы роспистин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> театрдагы адамдын көз жоосун алган орнаменттик композициялардын автору. Нарын шаарындагы революционер Жукеев‑Пудовкинге , Фрунзе шаарындагы кыргыздын улуу демократ акыны Т. Сатылгановго (1974) коюлган эстеликтердин (архив, А. Исаев) автору. Узак жылдар бою (1940–1968) Кыргызстан сүрөтчүлөр союзун жетектеп, кыргыз сүрөтчүлөрүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жалпы республикалык сүрөт искусствосунун өнүгүшүнө таасир тийгизген. Г. Айтиевдин чыгармалары 1934‑жылдан жалпы союздук, 1958‑жылдан эл аралык сүрөт көргөзмөлөрүнө катышып келген. 1970‑жылы Москвада, 1973-жылы Фрунзеде анын чыгармаларынын көргөзмөсү ийгилик <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> өткөн. Г. Айтиевдин эң мыкты чыгармалары кыргыз улуттук сүрөт искусство музейинин, Алматы шаарындагы Шевченко атындагы сүрөт галереясынын, Львов шаарындагы сүрөт музейлеринин менчигине айланды. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун мүчөсү (1967), Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Председателинин орун басары (8‑9‑шайланышы), 1969‑жылдан Кыргыз ССР Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы боюнча комитеттин председатели болгон. Ленин ордени, эки жолу Эмгек Кызыл Туу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> сыйланган.<br>Ад.: ''Асанбеков С.'' Сүрөтчү. Ф., 1962; ''Черкасова Н.'' В. ''Гапар Айтиевич Айтиев. 1961; Народный художник Киргизской ССР Гапар Айтиев. Каталог выставки. М., 1970; Первый киргизский художник: Г. Айтиев. Ф., 1983. С. ''Асанбеков.''<br>
			[[Категория:1-Том]]

imported>Temirkan, 10:20, 18 Март (Жалган куран) 2024 карата

2024-03-18T10:20:37Z

← Мурунку нускасы		10:20, 18 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЙТИЕВ''' Гапар (15. 9. 1912-жыл, Ош облусу, Кара‑Суу району, Төлөйкөн айылы – 16. 12. 1984-жыл, Бишкек шаары) – кыргыздын туңгуч сүрөтчүсү, кылкалемдин улуу чебери, кыргыз улуттук профессионал сүрөт искусствосунун негиздөөчүлөрүнүн бири, коомдук ишмер, СССР эл сүрөтчүсү (1971), СССР сүрөт академиясынын корреспондент мүчөсү (1973), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1982). Фрунзе шаарындагы агартуу институтунун (кийин борбордук педтехникум) тарых коомчулук бөлүмүн бүтүргөн (1932). Сүрөтчүлүк искусство боюнча атайын билимди Москва шаарындагы «1905-жылды эскерүү» сүрөт окуу жайында алган.<br>		'''АЙТИЕВ''' '''Гапар''' (15. 9. 1912-жыл, Ош облусу, Кара‑Суу району, Төлөйкөн айылы – 16. 12. 1984-жыл, Бишкек шаары) – кыргыздын туңгуч сүрөтчүсү, кылкалемдин улуу чебери, кыргыз улуттук профессионал сүрөт искусствосунун негиздөөчүлөрүнүн бири, коомдук ишмер, СССР эл сүрөтчүсү (1971), СССР сүрөт академиясынын корреспондент мүчөсү (1973), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1982). Фрунзе шаарындагы агартуу институтунун (кийин борбордук педтехникум) тарых коомчулук бөлүмүн бүтүргөн (1932). Сүрөтчүлүк искусство боюнча атайын билимди Москва шаарындагы «1905-жылды эскерүү» сүрөт окуу жайында алган.<br>
	[[File:АЙТИЕВ5.png \| thumb\|Иш үстүндө.]]		[[File:АЙТИЕВ5.png \| thumb\|Иш үстүндө.]]
	Ал 1934‑жылы Фрунзе шаарында ачылган 1‑республикалык сүрөт көргөзмөсүнө «Атанын портрети» (1932), «Колхоз катчысы Имангазы», «Түштүк кызы» (1934) деген портреттери <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> үйрөнчүк катары катышкан. XX кылымдын 30‑жылдарында жараткан «Колхозчулардын эс алуусу», «Физкультурниктер», «Байдагы батрак» сыяктуу жанрдык полотнолорунда турмуштун маанилүү жактарын чагылдырууга умтулган. Ал сүрөтчүлүк жөндөмүн портрет жанрында да сынап, С. ''Акылбековдун'' (1937), акын ''А.Осмоновдун'' (1938) портреттерин тарткан. Ал эми «Көлдөгү кайык» (1939), «Боз үйлөр» (1940) аттуу чыгармалары анын келечекте кыргыз пейзажынын чоң чебери болорун көрсөткөн. «Фронттон кат» (1943), «Пахта терүү» (1944), «Колхоз короосу» (1946) сүрөттөрү Г. Айтиевдин олуттуу ийгилиги болуп, изденүүсүндөгү негизги багытын аныктады. Ал бардык жанрлар боюнча ийгиликтүү иштесе да, анын негизги жанры пейзаж болгон. «Кайыктар» (1947), «Жумгал өрөөнүндө» (1949), «Сазда» (1954), «Жалтылдаган көл» (1960) аттуу чыгармаларындагы образдар жөнөкөй көрүнүштөрдүн демейки элеси катары тартылган <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алардын негизинде рухий терең ой, өзгөчө бир ички байланыш, логикалык биримдик, күчтүү көркөмдүк жатат. «Жайлоодогу чак түш» (1949), «Тоодогу кеч» (1958), «Кыштак четинде» (1956) деген чыгармалары, атактуу «Ысык‑Көлдөгү чак түш» картинасы бирин бири толуктап турат. 1960‑жылдары Г. Айтиев «Чабандар» (1960–1961) аттуу полотносу, «Ысык‑Көл – кыргыз деңизи» (бул чыгармалары үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон, 1967), «Тоодогу чөп чабуу» (1961) деген пейзаждарды жараткан. «Кыргыз жергеси» аттуу пейзаждар сериясы, «Тоо мейкини» (1964), «Чүй өрөөнүндөгү күз» (1965), «Анжияндын айланасы», «Түштүктөгү кеч» (1967), «Калкагар зоо» (1969), «Талаадагы тандыр» (1972), «Көңүл», «Тоодогу күүгүм» (1973), «Ойлонуу», «Кечки тынчтык» (1974) аттуу чыгармалары сүрөт өнөрүнүн бийик үлгүлөрүнөн болуп калды. Г. Айтиев асыл адамдар бейнесин боёктор кудурети <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жазуунун теңдешсиз чебери да болгон. М. Баетовдун (1949), Ч. Иманкуловдун (1962), элдик уз А. Бекбоеванын живопистик портреттери, сүрөтчү Ж. Кожакметов <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге жараткан «Акындар» (1957) аттуу залкар чыгармасы, «Жылкычы», «Токтогул» (1958), «Саякбай» (1965) <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> акын А. Токомбаевдин (1972) бедиздик портреттери жалпы көрүүчүлөргө белгилүү. Г. Айтиевдин монументтик искусстводо да айтарлык салымы бар. 1951–1954‑жылдары Кыргыз опера <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> балет театрынын имаратын жасалгалоого көркөм жетекчи болгон. Ал – көрүү залынын плафонундагы роспистин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> театрдагы адамдын көз жоосун алган орнаменттик композициялардын автору. Нарын шаарындагы революционер Жукеев‑Пудовкинге , Фрунзе шаарындагы кыргыздын улуу демократ акыны Т. Сатылгановго (1974) коюлган эстеликтердин (архив, А. Исаев) автору. Узак жылдар бою (1940–1968) Кыргызстан сүрөтчүлөр союзун жетектеп, кыргыз сүрөтчүлөрүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жалпы республикалык сүрөт искусствосунун өнүгүшүнө таасир тийгизген. Г. Айтиевдин чыгармалары 1934‑жылдан жалпы союздук, 1958‑жылдан эл аралык сүрөт көргөзмөлөрүнө катышып келген. 1970‑жылы Москвада, 1973-жылы Фрунзеде анын чыгармаларынын көргөзмөсү ийгилик <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> өткөн. Г. Айтиевдин эң мыкты чыгармалары кыргыз улуттук сүрөт искусство музейинин, Алматы шаарындагы Шевченко атындагы сүрөт галереясынын, Львов шаарындагы сүрөт музейлеринин менчигине айланды. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун мүчөсү (1967), Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Председателинин орун басары (8‑9‑шайланышы), 1969‑жылдан Кыргыз ССР Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы боюнча комитеттин председатели болгон. Ленин ордени, эки жолу Эмгек Кызыл Туу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> сыйланган.<br>Ад.: ''Асанбеков С.'' Сүрөтчү. Ф., 1962; ''Черкасова Н.'' В. ''Гапар Айтиевич Айтиев. 1961; Народный художник Киргизской ССР Гапар Айтиев. Каталог выставки. М., 1970; Первый киргизский художник: Г. Айтиев. Ф., 1983. С. ''Асанбеков.''<br>		Ал 1934‑жылы Фрунзе шаарында ачылган 1‑республикалык сүрөт көргөзмөсүнө «Атанын портрети» (1932), «Колхоз катчысы Имангазы», «Түштүк кызы» (1934) деген портреттери <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> үйрөнчүк катары катышкан. XX кылымдын 30‑жылдарында жараткан «Колхозчулардын эс алуусу», «Физкультурниктер», «Байдагы батрак» сыяктуу жанрдык полотнолорунда турмуштун маанилүү жактарын чагылдырууга умтулган. Ал сүрөтчүлүк жөндөмүн портрет жанрында да сынап, С. ''Акылбековдун'' (1937), акын ''А.Осмоновдун'' (1938) портреттерин тарткан. Ал эми «Көлдөгү кайык» (1939), «Боз үйлөр» (1940) аттуу чыгармалары анын келечекте кыргыз пейзажынын чоң чебери болорун көрсөткөн. «Фронттон кат» (1943), «Пахта терүү» (1944), «Колхоз короосу» (1946) сүрөттөрү Г. Айтиевдин олуттуу ийгилиги болуп, изденүүсүндөгү негизги багытын аныктады. Ал бардык жанрлар боюнча ийгиликтүү иштесе да, анын негизги жанры пейзаж болгон. «Кайыктар» (1947), «Жумгал өрөөнүндө» (1949), «Сазда» (1954), «Жалтылдаган көл» (1960) аттуу чыгармаларындагы образдар жөнөкөй көрүнүштөрдүн демейки элеси катары тартылган <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алардын негизинде рухий терең ой, өзгөчө бир ички байланыш, логикалык биримдик, күчтүү көркөмдүк жатат. «Жайлоодогу чак түш» (1949), «Тоодогу кеч» (1958), «Кыштак четинде» (1956) деген чыгармалары, атактуу «Ысык‑Көлдөгү чак түш» картинасы бирин бири толуктап турат. 1960‑жылдары Г. Айтиев «Чабандар» (1960–1961) аттуу полотносу, «Ысык‑Көл – кыргыз деңизи» (бул чыгармалары үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон, 1967), «Тоодогу чөп чабуу» (1961) деген пейзаждарды жараткан. «Кыргыз жергеси» аттуу пейзаждар сериясы, «Тоо мейкини» (1964), «Чүй өрөөнүндөгү күз» (1965), «Анжияндын айланасы», «Түштүктөгү кеч» (1967), «Калкагар зоо» (1969), «Талаадагы тандыр» (1972), «Көңүл», «Тоодогу күүгүм» (1973), «Ойлонуу», «Кечки тынчтык» (1974) аттуу чыгармалары сүрөт өнөрүнүн бийик үлгүлөрүнөн болуп калды. Г. Айтиев асыл адамдар бейнесин боёктор кудурети <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жазуунун теңдешсиз чебери да болгон. М. Баетовдун (1949), Ч. Иманкуловдун (1962), элдик уз А. Бекбоеванын живопистик портреттери, сүрөтчү Ж. Кожакметов <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге жараткан «Акындар» (1957) аттуу залкар чыгармасы, «Жылкычы», «Токтогул» (1958), «Саякбай» (1965) <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> акын А. Токомбаевдин (1972) бедиздик портреттери жалпы көрүүчүлөргө белгилүү. Г. Айтиевдин монументтик искусстводо да айтарлык салымы бар. 1951–1954‑жылдары Кыргыз опера <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> балет театрынын имаратын жасалгалоого көркөм жетекчи болгон. Ал – көрүү залынын плафонундагы роспистин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> театрдагы адамдын көз жоосун алган орнаменттик композициялардын автору. Нарын шаарындагы революционер Жукеев‑Пудовкинге , Фрунзе шаарындагы кыргыздын улуу демократ акыны Т. Сатылгановго (1974) коюлган эстеликтердин (архив, А. Исаев) автору. Узак жылдар бою (1940–1968) Кыргызстан сүрөтчүлөр союзун жетектеп, кыргыз сүрөтчүлөрүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жалпы республикалык сүрөт искусствосунун өнүгүшүнө таасир тийгизген. Г. Айтиевдин чыгармалары 1934‑жылдан жалпы союздук, 1958‑жылдан эл аралык сүрөт көргөзмөлөрүнө катышып келген. 1970‑жылы Москвада, 1973-жылы Фрунзеде анын чыгармаларынын көргөзмөсү ийгилик <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> өткөн. Г. Айтиевдин эң мыкты чыгармалары кыргыз улуттук сүрөт искусство музейинин, Алматы шаарындагы Шевченко атындагы сүрөт галереясынын, Львов шаарындагы сүрөт музейлеринин менчигине айланды. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун мүчөсү (1967), Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Председателинин орун басары (8‑9‑шайланышы), 1969‑жылдан Кыргыз ССР Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы боюнча комитеттин председатели болгон. Ленин ордени, эки жолу Эмгек Кызыл Туу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> сыйланган.<br>Ад.: ''Асанбеков С.'' Сүрөтчү. Ф., 1962; ''Черкасова Н.'' В. ''Гапар Айтиевич Айтиев. 1961; Народный художник Киргизской ССР Гапар Айтиев. Каталог выставки. М., 1970; Первый киргизский художник: Г. Айтиев. Ф., 1983. С. ''Асанбеков.''<br>

imported>Adina, 06:03, 28 Сентябрь (Аяк оона) 2023 карата

2023-09-28T06:03:06Z

← Мурунку нускасы		06:03, 28 Сентябрь (Аяк оона) 2023 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЙТИЕВ''' Гапар (15. 9. 1912-жыл, Ош облусу, Кара‑Суу району, Төлөйкөн айылы – 16. 12. 1984-жыл, Бишкек шаары) – кыргыздын туңгуч сүрөтчүсү, кылкалемдин улуу чебери, кыргыз улуттук профессионал сүрөт искусствосунун негиздөөчүлөрүнүн бири, коомдук ишмер, СССР эл сүрөтчүсү (1971), СССР сүрөт академиясынын ~~корр.~~ мүчөсү (1973), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1982). Фрунзе шаарындагы агартуу институтунун (кийин борбордук педтехникум) тарых коомчулук бөлүмүн бүтүргөн (1932). Сүрөтчүлүк искусство боюнча атайын билимди Москва шаарындагы «1905-жылды эскерүү» сүрөт окуу жайында алган.<br>		'''АЙТИЕВ''' Гапар (15. 9. 1912-жыл, Ош облусу, Кара‑Суу району, Төлөйкөн айылы – 16. 12. 1984-жыл, Бишкек шаары) – кыргыздын туңгуч сүрөтчүсү, кылкалемдин улуу чебери, кыргыз улуттук профессионал сүрөт искусствосунун негиздөөчүлөрүнүн бири, коомдук ишмер, СССР эл сүрөтчүсү (1971), СССР сүрөт академиясынын корреспондент мүчөсү (1973), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1982). Фрунзе шаарындагы агартуу институтунун (кийин борбордук педтехникум) тарых коомчулук бөлүмүн бүтүргөн (1932). Сүрөтчүлүк искусство боюнча атайын билимди Москва шаарындагы «1905-жылды эскерүү» сүрөт окуу жайында алган.<br>
	[[File:АЙТИЕВ5.png \| thumb\|Иш үстүндө.]]		[[File:АЙТИЕВ5.png \| thumb\|Иш үстүндө.]]
	Ал 1934‑жылы Фрунзе шаарында ачылган 1‑республикалык сүрөт көргөзмөсүнө «Атанын портрети» (1932), «Колхоз катчысы Имангазы», «Түштүк кызы» (1934) деген портреттери <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> үйрөнчүк катары катышкан. XX кылымдын 30‑жылдарында жараткан «Колхозчулардын эс алуусу», «Физкультурниктер», «Байдагы батрак» сыяктуу жанрдык полотнолорунда турмуштун маанилүү жактарын чагылдырууга умтулган. Ал сүрөтчүлүк жөндөмүн портрет жанрында да сынап, С. ''Акылбековдун'' (1937), акын ''А.Осмоновдун'' (1938) портреттерин тарткан. Ал эми «Көлдөгү кайык» (1939), «Боз үйлөр» (1940) аттуу чыгармалары анын келечекте кыргыз пейзажынын чоң чебери болорун көрсөткөн. «Фронттон кат» (1943), «Пахта терүү» (1944), «Колхоз короосу» (1946) сүрөттөрү Г. Айтиевдин олуттуу ийгилиги болуп, изденүүсүндөгү негизги багытын аныктады. Ал бардык жанрлар боюнча ийгиликтүү иштесе да, анын негизги жанры пейзаж болгон. «Кайыктар» (1947), «Жумгал өрөөнүндө» (1949), «Сазда» (1954), «Жалтылдаган көл» (1960) аттуу чыгармаларындагы образдар жөнөкөй көрүнүштөрдүн демейки элеси катары тартылган <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алардын негизинде рухий терең ой, өзгөчө бир ички байланыш, логикалык биримдик, күчтүү көркөмдүк жатат. «Жайлоодогу чак түш» (1949), «Тоодогу кеч» (1958), «Кыштак четинде» (1956) деген чыгармалары, атактуу «Ысык‑Көлдөгү чак түш» картинасы бирин бири толуктап турат. 1960‑жылдары Г. Айтиев «Чабандар» (1960–1961) аттуу полотносу, «Ысык‑Көл – кыргыз деңизи» (бул чыгармалары үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон, 1967), «Тоодогу чөп чабуу» (1961) деген пейзаждарды жараткан. «Кыргыз жергеси» аттуу пейзаждар сериясы, «Тоо мейкини» (1964), «Чүй өрөөнүндөгү күз» (1965), «Анжияндын айланасы», «Түштүктөгү кеч» (1967), «Калкагар зоо» (1969), «Талаадагы тандыр» (1972), «Көңүл», «Тоодогу күүгүм» (1973), «Ойлонуу», «Кечки тынчтык» (1974) аттуу чыгармалары сүрөт өнөрүнүн бийик үлгүлөрүнөн болуп калды. Г. Айтиев асыл адамдар бейнесин боёктор кудурети <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жазуунун теңдешсиз чебери да болгон. М. Баетовдун (1949), Ч. Иманкуловдун (1962), элдик уз А. Бекбоеванын живопистик портреттери, сүрөтчү Ж. Кожакметов <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге жараткан «Акындар» (1957) аттуу залкар чыгармасы, «Жылкычы», «Токтогул» (1958), «Саякбай» (1965) <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> акын А. Токомбаевдин (1972) бедиздик портреттери жалпы көрүүчүлөргө белгилүү. Г. Айтиевдин монументтик искусстводо да айтарлык салымы бар. 1951–1954‑жылдары Кыргыз опера <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> балет театрынын имаратын жасалгалоого көркөм жетекчи болгон. Ал – көрүү залынын плафонундагы роспистин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> театрдагы адамдын көз жоосун алган орнаменттик композициялардын автору. Нарын шаарындагы революционер Жукеев‑Пудовкинге , Фрунзе шаарындагы кыргыздын улуу демократ акыны Т. Сатылгановго (1974) коюлган эстеликтердин (архив, А. Исаев) автору. Узак жылдар бою (1940–1968) Кыргызстан сүрөтчүлөр союзун жетектеп, кыргыз сүрөтчүлөрүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жалпы республикалык сүрөт искусствосунун өнүгүшүнө таасир тийгизген. Г. Айтиевдин чыгармалары 1934‑жылдан жалпы союздук, 1958‑жылдан эл аралык сүрөт көргөзмөлөрүнө катышып келген. 1970‑жылы Москвада, 1973-жылы Фрунзеде анын чыгармаларынын көргөзмөсү ийгилик <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> өткөн. Г. Айтиевдин эң мыкты чыгармалары кыргыз улуттук сүрөт искусство музейинин, Алматы шаарындагы Шевченко атындагы сүрөт галереясынын, Львов шаарындагы сүрөт музейлеринин менчигине айланды. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун мүчөсү (1967), Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Председателинин орун басары (8‑9‑шайланышы), 1969‑жылдан Кыргыз ССР Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы боюнча комитеттин председатели болгон. Ленин ордени, эки жолу Эмгек Кызыл Туу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> сыйланган.<br>Ад.: ''Асанбеков С.'' Сүрөтчү. Ф., 1962; ''Черкасова Н.'' В. ''Гапар Айтиевич Айтиев. 1961; Народный художник Киргизской ССР Гапар Айтиев. Каталог выставки. М., 1970; Первый киргизский художник: Г. Айтиев. Ф., 1983. С. ''Асанбеков.''<br>		Ал 1934‑жылы Фрунзе шаарында ачылган 1‑республикалык сүрөт көргөзмөсүнө «Атанын портрети» (1932), «Колхоз катчысы Имангазы», «Түштүк кызы» (1934) деген портреттери <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> үйрөнчүк катары катышкан. XX кылымдын 30‑жылдарында жараткан «Колхозчулардын эс алуусу», «Физкультурниктер», «Байдагы батрак» сыяктуу жанрдык полотнолорунда турмуштун маанилүү жактарын чагылдырууга умтулган. Ал сүрөтчүлүк жөндөмүн портрет жанрында да сынап, С. ''Акылбековдун'' (1937), акын ''А.Осмоновдун'' (1938) портреттерин тарткан. Ал эми «Көлдөгү кайык» (1939), «Боз үйлөр» (1940) аттуу чыгармалары анын келечекте кыргыз пейзажынын чоң чебери болорун көрсөткөн. «Фронттон кат» (1943), «Пахта терүү» (1944), «Колхоз короосу» (1946) сүрөттөрү Г. Айтиевдин олуттуу ийгилиги болуп, изденүүсүндөгү негизги багытын аныктады. Ал бардык жанрлар боюнча ийгиликтүү иштесе да, анын негизги жанры пейзаж болгон. «Кайыктар» (1947), «Жумгал өрөөнүндө» (1949), «Сазда» (1954), «Жалтылдаган көл» (1960) аттуу чыгармаларындагы образдар жөнөкөй көрүнүштөрдүн демейки элеси катары тартылган <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алардын негизинде рухий терең ой, өзгөчө бир ички байланыш, логикалык биримдик, күчтүү көркөмдүк жатат. «Жайлоодогу чак түш» (1949), «Тоодогу кеч» (1958), «Кыштак четинде» (1956) деген чыгармалары, атактуу «Ысык‑Көлдөгү чак түш» картинасы бирин бири толуктап турат. 1960‑жылдары Г. Айтиев «Чабандар» (1960–1961) аттуу полотносу, «Ысык‑Көл – кыргыз деңизи» (бул чыгармалары үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон, 1967), «Тоодогу чөп чабуу» (1961) деген пейзаждарды жараткан. «Кыргыз жергеси» аттуу пейзаждар сериясы, «Тоо мейкини» (1964), «Чүй өрөөнүндөгү күз» (1965), «Анжияндын айланасы», «Түштүктөгү кеч» (1967), «Калкагар зоо» (1969), «Талаадагы тандыр» (1972), «Көңүл», «Тоодогу күүгүм» (1973), «Ойлонуу», «Кечки тынчтык» (1974) аттуу чыгармалары сүрөт өнөрүнүн бийик үлгүлөрүнөн болуп калды. Г. Айтиев асыл адамдар бейнесин боёктор кудурети <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жазуунун теңдешсиз чебери да болгон. М. Баетовдун (1949), Ч. Иманкуловдун (1962), элдик уз А. Бекбоеванын живопистик портреттери, сүрөтчү Ж. Кожакметов <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге жараткан «Акындар» (1957) аттуу залкар чыгармасы, «Жылкычы», «Токтогул» (1958), «Саякбай» (1965) <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> акын А. Токомбаевдин (1972) бедиздик портреттери жалпы көрүүчүлөргө белгилүү. Г. Айтиевдин монументтик искусстводо да айтарлык салымы бар. 1951–1954‑жылдары Кыргыз опера <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> балет театрынын имаратын жасалгалоого көркөм жетекчи болгон. Ал – көрүү залынын плафонундагы роспистин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> театрдагы адамдын көз жоосун алган орнаменттик композициялардын автору. Нарын шаарындагы революционер Жукеев‑Пудовкинге , Фрунзе шаарындагы кыргыздын улуу демократ акыны Т. Сатылгановго (1974) коюлган эстеликтердин (архив, А. Исаев) автору. Узак жылдар бою (1940–1968) Кыргызстан сүрөтчүлөр союзун жетектеп, кыргыз сүрөтчүлөрүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жалпы республикалык сүрөт искусствосунун өнүгүшүнө таасир тийгизген. Г. Айтиевдин чыгармалары 1934‑жылдан жалпы союздук, 1958‑жылдан эл аралык сүрөт көргөзмөлөрүнө катышып келген. 1970‑жылы Москвада, 1973-жылы Фрунзеде анын чыгармаларынын көргөзмөсү ийгилик <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> өткөн. Г. Айтиевдин эң мыкты чыгармалары кыргыз улуттук сүрөт искусство музейинин, Алматы шаарындагы Шевченко атындагы сүрөт галереясынын, Львов шаарындагы сүрөт музейлеринин менчигине айланды. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун мүчөсү (1967), Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Председателинин орун басары (8‑9‑шайланышы), 1969‑жылдан Кыргыз ССР Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы боюнча комитеттин председатели болгон. Ленин ордени, эки жолу Эмгек Кызыл Туу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> сыйланган.<br>Ад.: ''Асанбеков С.'' Сүрөтчү. Ф., 1962; ''Черкасова Н.'' В. ''Гапар Айтиевич Айтиев. 1961; Народный художник Киргизской ССР Гапар Айтиев. Каталог выставки. М., 1970; Первый киргизский художник: Г. Айтиев. Ф., 1983. С. ''Асанбеков.''<br>

imported>Lera, 12:06, 12 Июль (Теке) 2023 карата

2023-07-12T12:06:23Z

← Мурунку нускасы		12:06, 12 Июль (Теке) 2023 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЙТИЕВ''' Гапар (15. 9. 1912, Ош ~~обл.~~, Кара‑Суу ~~р‑ну~~, Төлөйкөн айылы – 16. 12. 1984, Бишкек ш.) – кыргыздын туңгуч сүрөтчүсү, кылкалемдин улуу чебери, кыргыз улуттук профессионал сүрөт искусствосунун негиздөөчүлөрүнүн бири, коомдук ишмер, СССР эл сүрөтчүсү (1971), СССР сүрөт академиясынын корр. мүчөсү (1973), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1982). ~~Фрунзедеги~~ агартуу институтунун (кийин борбордук педтехникум) тарых коомчулук бөлүмүн бүтүргөн (1932). Сүрөтчүлүк искусство боюнча атайын билимди Мос~~квадагы~~ «1905-жылды эскерүү» сүрөт окуу жайында алган.<br>		'''АЙТИЕВ''' Гапар (15. 9. 1912-жыл, Ош облусу, Кара‑Суу району, Төлөйкөн айылы – 16. 12. 1984-жыл, Бишкек шаары) – кыргыздын туңгуч сүрөтчүсү, кылкалемдин улуу чебери, кыргыз улуттук профессионал сүрөт искусствосунун негиздөөчүлөрүнүн бири, коомдук ишмер, СССР эл сүрөтчүсү (1971), СССР сүрөт академиясынын корр. мүчөсү (1973), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1982). Фрунзе шаарындагы агартуу институтунун (кийин борбордук педтехникум) тарых коомчулук бөлүмүн бүтүргөн (1932). Сүрөтчүлүк искусство боюнча атайын билимди Москва шаарындагы «1905-жылды эскерүү» сүрөт окуу жайында алган.<br>
	[[File:АЙТИЕВ5.png \| thumb\|Иш үстүндө.]]		[[File:АЙТИЕВ5.png \| thumb\|Иш үстүндө.]]
	Ал 1934‑~~ж. Фрунзеде~~ ачылган 1‑республикалык сүрөт көргөзмөсүнө «Атанын портрети» (1932), «Колхоз катчысы Имангазы», «Түштүк кызы» (1934) деген портреттери <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> үйрөнчүк катары катышкан. 30‑~~жылдардын экинчи жарымында~~ жараткан «Колхозчулардын эс алуусу», «Физкультурниктер», «Байдагы батрак» сыяктуу жанрдык полотнолорунда турмуштун маанилүү жактарын чагылдырууга умтулган. Ал сүрөтчүлүк жөндөмүн портрет жанрында да сынап, С. ''Акылбековдун'' (1937), акын ''А.Осмоновдун'' (1938) портреттерин тарткан. Ал эми «Көлдөгү кайык» (1939), «Боз үйлөр» (1940) аттуу чыгармалары анын келечекте кыргыз пейзажынын чоң чебери болорун көрсөткөн. «Фронттон кат» (1943), «Пахта терүү» (1944), «Колхоз короосу» (1946) сүрөттөрү Г. Айтиевдин олуттуу ийгилиги болуп, изденүүсүндөгү негизги багытын аныктады. Ал бардык жанрлар ~~б‑ча~~ ийгиликтүү иштесе да, анын негизги жанры пейзаж болгон. «Кайыктар» (1947), «Жумгал өрөөнүндө» (1949), «Сазда» (1954), «Жалтылдаган көл» (1960) аттуу чыгармаларындагы образдар жөнөкөй көрүнүштөрдүн демейки элеси катары тартылган <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алардын негизинде рухий терең ой, өзгөчө бир ички байланыш, логикалык биримдик, күчтүү көркөмдүк жатат. «Жайлоодогу чак түш» (1949), «Тоодогу кеч» (1958), «Кыштак четинде» (1956) деген чыгармалары, атактуу «Ысык‑Көлдөгү чак түш» картинасы бирин бири толуктап турат. 60‑жылдары Г. Айтиев «Чабандар» (~~1960‑61~~) аттуу полотносу, «Ысык‑Көл – кыргыз деңизи» (бул чыгармалары үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон, 1967), «Тоодогу чөп чабуу» (1961) деген пейзаждарды жараткан. «Кыргыз жергеси» аттуу пейзаждар сериясы, «Тоо мейкини» (1964), «Чүй өрөөнүндөгү күз» (1965), «Анжияндын айланасы», «Түштүктөгү кеч» (1967), «Калкагар зоо» (1969), «Талаадагы тандыр» (1972), «Көңүл», «Тоодогу күүгүм» (1973), «Ойлонуу», «Кечки тынчтык» (1974) аттуу чыгармалары сүрөт өнөрүнүн бийик үлгүлөрүнөн болуп калды. Г. Айтиев асыл адамдар бейнесин боёктор кудурети <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жазуунун теңдешсиз чебери да болгон. М. Баетовдун (1949), Ч. Иманкуловдун (1962), элдик уз А. Бекбоеванын живопистик портреттери, сүрөтчү Ж. Кожакметов <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге жараткан «Акындар» (1957) аттуу залкар чыгармасы, «Жылкычы», «Токтогул» (1958), «Саякбай» (1965) <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> акын А. Токомбаевдин (1972) бедиздик портреттери жалпы көрүүчүлөргө белгилүү. Г. Айтиевдин монументтик искусстводо да айтарлык салымы бар. 1951~~-54~~‑ж. Кыргыз опера <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> балет театрынын имаратын жасалгалоого көркөм жетекчи болгон. Ал – көрүү залынын плафонундагы роспистин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> театрдагы адамдын көз жоосун алган орнаменттик композициялардын автору. Нарын шаарындагы революционер Жукеев‑Пудовкинге , ~~Фрунзедеги~~ кыргыздын улуу демократ акыны Т. Сатылгановго (1974) коюлган эстеликтердин (~~арх.~~ А. Исаев) автору. ~~Ал узак~~ жылдар бою (~~1940‑68~~) Кыргызстан ~~Сүрөтчүлөр~~ союзун жетектеп, кыргыз сүрөтчүлөрүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жалпы республикалык сүрөт искусствосунун өнүгүшүнө таасир тийгизген. Г. Айтиевдин чыгармалары 1934‑жылдан жалпы союздук, 1958‑жылдан эл аралык сүрөт ~~көргөзмөлөрүнө~~ катышып келген. 1970‑ж. Москвада, 1973-ж. Фрунзеде анын чыгармаларынын көргөзмөсү ийгилик <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> өткөн. Айтиевдин эң мыкты чыгармалары кыргыз улуттук сүрөт искусство музейинин, ~~Алматыдагы~~ Шевченко атындагы сүрөт галереясынын, Львов шаарындагы сүрөт музейлеринин менчигине айланды. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун мүчөсү (1967), Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Председателинин орун басары (8‑9‑шайланышы), 1969‑жылдан Кыргыз ССР Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы ~~б‑ча~~ комитеттин председатели болгон. Ленин ордени, эки жолу Эмгек Кызыл Туу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> сыйланган.<br>Ад.: ''Асанбеков С.'' Сүрөтчү. Ф., 1962; ''Черкасова Н.'' В. ''Гапар Айтиевич Айтиев. 1961; Народный художник Киргизской ССР Гапар Айтиев. Каталог выставки. М., 1970; Первый киргизский художник: Г. Айтиев. Ф., 1983. С. ''Асанбеков.''<br>		Ал 1934‑жылы Фрунзе шаарында ачылган 1‑республикалык сүрөт көргөзмөсүнө «Атанын портрети» (1932), «Колхоз катчысы Имангазы», «Түштүк кызы» (1934) деген портреттери <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> үйрөнчүк катары катышкан. XX кылымдын 30‑жылдарында жараткан «Колхозчулардын эс алуусу», «Физкультурниктер», «Байдагы батрак» сыяктуу жанрдык полотнолорунда турмуштун маанилүү жактарын чагылдырууга умтулган. Ал сүрөтчүлүк жөндөмүн портрет жанрында да сынап, С. ''Акылбековдун'' (1937), акын ''А.Осмоновдун'' (1938) портреттерин тарткан. Ал эми «Көлдөгү кайык» (1939), «Боз үйлөр» (1940) аттуу чыгармалары анын келечекте кыргыз пейзажынын чоң чебери болорун көрсөткөн. «Фронттон кат» (1943), «Пахта терүү» (1944), «Колхоз короосу» (1946) сүрөттөрү Г. Айтиевдин олуттуу ийгилиги болуп, изденүүсүндөгү негизги багытын аныктады. Ал бардык жанрлар боюнча ийгиликтүү иштесе да, анын негизги жанры пейзаж болгон. «Кайыктар» (1947), «Жумгал өрөөнүндө» (1949), «Сазда» (1954), «Жалтылдаган көл» (1960) аттуу чыгармаларындагы образдар жөнөкөй көрүнүштөрдүн демейки элеси катары тартылган <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алардын негизинде рухий терең ой, өзгөчө бир ички байланыш, логикалык биримдик, күчтүү көркөмдүк жатат. «Жайлоодогу чак түш» (1949), «Тоодогу кеч» (1958), «Кыштак четинде» (1956) деген чыгармалары, атактуу «Ысык‑Көлдөгү чак түш» картинасы бирин бири толуктап турат. 1960‑жылдары Г. Айтиев «Чабандар» (1960–1961) аттуу полотносу, «Ысык‑Көл – кыргыз деңизи» (бул чыгармалары үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон, 1967), «Тоодогу чөп чабуу» (1961) деген пейзаждарды жараткан. «Кыргыз жергеси» аттуу пейзаждар сериясы, «Тоо мейкини» (1964), «Чүй өрөөнүндөгү күз» (1965), «Анжияндын айланасы», «Түштүктөгү кеч» (1967), «Калкагар зоо» (1969), «Талаадагы тандыр» (1972), «Көңүл», «Тоодогу күүгүм» (1973), «Ойлонуу», «Кечки тынчтык» (1974) аттуу чыгармалары сүрөт өнөрүнүн бийик үлгүлөрүнөн болуп калды. Г. Айтиев асыл адамдар бейнесин боёктор кудурети <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жазуунун теңдешсиз чебери да болгон. М. Баетовдун (1949), Ч. Иманкуловдун (1962), элдик уз А. Бекбоеванын живопистик портреттери, сүрөтчү Ж. Кожакметов <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге жараткан «Акындар» (1957) аттуу залкар чыгармасы, «Жылкычы», «Токтогул» (1958), «Саякбай» (1965) <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> акын А. Токомбаевдин (1972) бедиздик портреттери жалпы көрүүчүлөргө белгилүү. Г. Айтиевдин монументтик искусстводо да айтарлык салымы бар. 1951–1954‑жылдары Кыргыз опера <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> балет театрынын имаратын жасалгалоого көркөм жетекчи болгон. Ал – көрүү залынын плафонундагы роспистин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> театрдагы адамдын көз жоосун алган орнаменттик композициялардын автору. Нарын шаарындагы революционер Жукеев‑Пудовкинге , Фрунзе шаарындагы кыргыздын улуу демократ акыны Т. Сатылгановго (1974) коюлган эстеликтердин (архив, А. Исаев) автору. Узак жылдар бою (1940–1968) Кыргызстан сүрөтчүлөр союзун жетектеп, кыргыз сүрөтчүлөрүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жалпы республикалык сүрөт искусствосунун өнүгүшүнө таасир тийгизген. Г. Айтиевдин чыгармалары 1934‑жылдан жалпы союздук, 1958‑жылдан эл аралык сүрөт көргөзмөлөрүнө катышып келген. 1970‑жылы Москвада, 1973-жылы Фрунзеде анын чыгармаларынын көргөзмөсү ийгилик <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> өткөн. Г. Айтиевдин эң мыкты чыгармалары кыргыз улуттук сүрөт искусство музейинин, Алматы шаарындагы Шевченко атындагы сүрөт галереясынын, Львов шаарындагы сүрөт музейлеринин менчигине айланды. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун мүчөсү (1967), Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Председателинин орун басары (8‑9‑шайланышы), 1969‑жылдан Кыргыз ССР Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы боюнча комитеттин председатели болгон. Ленин ордени, эки жолу Эмгек Кызыл Туу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> сыйланган.<br>Ад.: ''Асанбеков С.'' Сүрөтчү. Ф., 1962; ''Черкасова Н.'' В. ''Гапар Айтиевич Айтиев. 1961; Народный художник Киргизской ССР Гапар Айтиев. Каталог выставки. М., 1970; Первый киргизский художник: Г. Айтиев. Ф., 1983. С. ''Асанбеков.''<br>

imported>Temirkan, 06:59, 21 Декабрь (Бештин айы) 2022 карата

2022-12-21T06:59:19Z

← Мурунку нускасы		06:59, 21 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЙТИЕВ''' Гапар (15. 9. 1912, Ош обл., Кара‑Суу р‑ну, Төлөйкөн айылы – 16. 12. 1984, Бишкек ш.) – кыргыздын туңгуч сүрөтчүсү, кылкалемдин улуу чебери, кыргыз улуттук профессионал сүрөт искусствосунун негиздөөчүлөрүнүн бири, коомдук ишмер, СССР эл сүрөтчүсү (1971), СССР сүрөт академиясынын корр. мүчөсү (1973), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1982). Фрунзедеги агартуу институтунун (кийин борбордук педтехникум) тарых коомчулук бөлүмүн бүтүргөн (1932). Сүрөтчүлүк искусство боюнча атайын билимди Москвадагы «1905-жылды эскерүү» сүрөт окуу жайында алган.<br>		'''АЙТИЕВ''' Гапар (15. 9. 1912, Ош обл., Кара‑Суу р‑ну, Төлөйкөн айылы – 16. 12. 1984, Бишкек ш.) – кыргыздын туңгуч сүрөтчүсү, кылкалемдин улуу чебери, кыргыз улуттук профессионал сүрөт искусствосунун негиздөөчүлөрүнүн бири, коомдук ишмер, СССР эл сүрөтчүсү (1971), СССР сүрөт академиясынын корр. мүчөсү (1973), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1982). Фрунзедеги агартуу институтунун (кийин борбордук педтехникум) тарых коомчулук бөлүмүн бүтүргөн (1932). Сүрөтчүлүк искусство боюнча атайын билимди Москвадагы «1905-жылды эскерүү» сүрөт окуу жайында алган.<br>
	[[File:АЙТИЕВ5.png \| thumb\|Иш үстүндө.]]		[[File:АЙТИЕВ5.png \| thumb\|Иш үстүндө.]]
	Ал 1934‑ж. Фрунзеде ачылган 1‑республикалык сүрөт көргөзмөсүнө «Атанын портрети» (1932), «Колхоз катчысы Имангазы», «Түштүк кызы» (1934) деген портреттери <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> үйрөнчүк катары катышкан. 30‑жылдардын экинчи жарымында жараткан «Колхозчулардын эс алуусу», «Физкультурниктер», «Байдагы батрак» сыяктуу жанрдык полотнолорунда турмуштун маанилүү жактарын чагылдырууга умтулган. Ал сүрөтчүлүк жөндөмүн портрет жанрында да сынап, С. ''Акылбековдун'' (1937), акын ''А.Осмоновдун'' (1938) портреттерин тарткан. Ал эми «Көлдөгү кайык» (1939), «Боз үйлөр» (1940) аттуу чыгармалары анын келечекте кыргыз пейзажынын чоң чебери болорун көрсөткөн. «Фронттон кат» (1943), «Пахта терүү» (1944), «Колхоз короосу» (1946) сүрөттөрү Г. Айтиевдин олуттуу ийгилиги болуп, изденүүсүндөгү негизги багытын аныктады. Ал бардык жанрлар б‑ча ийгиликтүү иштесе да, анын негизги жанры пейзаж болгон. «Кайыктар» (1947), «Жумгал өрөөнүндө» (1949), «Сазда» (1954), «Жалтылдаган көл» (1960) аттуу чыгармаларындагы образдар жөнөкөй көрүнүштөрдүн демейки элеси катары тартылган <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алардын негизинде рухий терең ой, өзгөчө бир ички байланыш, логикалык биримдик, күчтүү көркөмдүк жатат. «Жайлоодогу чак түш» (1949), «Тоодогу кеч» (1958), «Кыштак четинде» (1956) деген чыгармалары, атактуу «Ысык‑Көлдөгү чак түш» картинасы бирин бири толуктап турат. 60‑жылдары Г. Айтиев «Чабандар» (1960‑61) аттуу полотносу, «Ысык‑Көл – кыргыз деңизи» (бул чыгармалары үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон, 1967), «Тоодогу чөп чабуу» (1961) деген пейзаждарды жараткан. «Кыргыз жергеси» аттуу пейзаждар сериясы, «Тоо мейкини» (1964), «Чүй өрөөнүндөгү күз» (1965), «Анжияндын айланасы», «Түштүктөгү кеч» (1967), «Калкагар зоо» (1969), «Талаадагы тандыр» (1972), «Көңүл», «Тоодогу күүгүм» (1973), «Ойлонуу», «Кечки тынчтык» (1974) аттуу чыгармалары сүрөт өнөрүнүн бийик үлгүлөрүнөн болуп калды. Г. Айтиев асыл адамдар бейнесин боёктор кудурети <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жазуунун теңдешсиз чебери да болгон. М. Баетовдун (1949), Ч. Иманкуловдун (1962), элдик уз А. Бекбоеванын живопистик портреттери, сүрөтчү Ж. Кожакметов <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге жараткан «Акындар» (1957) аттуу залкар чыгармасы, «Жылкычы», «Токтогул» (1958), «Саякбай» (1965) <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> акын А. Токомбаевдин (1972) бедиздик портреттери жалпы көрүүчүлөргө белгилүү. Г. Айтиевдин монументтик искусстводо да айтарлык салымы бар. 1951-54‑ж. Кыргыз опера <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> балет театрынын имаратын жасалгалоого көркөм жетекчи болгон. Ал – көрүү залынын плафонундагы роспистин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> театрдагы адамдын көз жоосун алган орнаменттик композициялардын автору. Нарын шаарындагы революционер Жукеев‑Пудовкинге , Фрунзедеги кыргыздын улуу демократ акыны Т. Сатылгановго (1974) коюлган эстеликтердин (арх. А. Исаев) автору. Ал узак жылдар бою (1940‑68) Кыргызстан Сүрөтчүлөр союзун жетектеп, кыргыз сүрөтчүлөрүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жалпы республикалык сүрөт искусствосунун өнүгүшүнө таасир тийгизген. Г. Айтиевдин чыгармалары 1934‑жылдан жалпы союздук, 1958‑жылдан эл аралык сүрөт көргөзмөлөрүнө катышып келген. 1970‑ж. Москвада, ж. Фрунзеде анын чыгармаларынын көргөзмөсү ийгилик <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> өткөн. Айтиевдин эң мыкты чыгармалары кыргыз улуттук сүрөт искусство музейинин, Алматыдагы Шевченко атындагы сүрөт галереясынын, Львов шаарындагы сүрөт музейлеринин менчигине айланды. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун мүчөсү (1967), Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Председателинин орун басары (8‑9‑шайланышы), 1969‑жылдан Кыргыз ССР Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы б‑ча комитеттин председатели болгон. Ленин ордени, эки жолу Эмгек Кызыл Туу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> сыйланган.<br>Ад.: ''Асанбеков С.'' Сүрөтчү. Ф., 1962; ''Черкасова Н.'' В. ''Гапар Айтиевич Айтиев. 1961; Народный художник Киргизской ССР Гапар Айтиев. Каталог выставки. М., 1970; Первый киргизский художник: Г. Айтиев. Ф., 1983. С. ''Асанбеков.''<br>		Ал 1934‑ж. Фрунзеде ачылган 1‑республикалык сүрөт көргөзмөсүнө «Атанын портрети» (1932), «Колхоз катчысы Имангазы», «Түштүк кызы» (1934) деген портреттери <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> үйрөнчүк катары катышкан. 30‑жылдардын экинчи жарымында жараткан «Колхозчулардын эс алуусу», «Физкультурниктер», «Байдагы батрак» сыяктуу жанрдык полотнолорунда турмуштун маанилүү жактарын чагылдырууга умтулган. Ал сүрөтчүлүк жөндөмүн портрет жанрында да сынап, С. ''Акылбековдун'' (1937), акын ''А.Осмоновдун'' (1938) портреттерин тарткан. Ал эми «Көлдөгү кайык» (1939), «Боз үйлөр» (1940) аттуу чыгармалары анын келечекте кыргыз пейзажынын чоң чебери болорун көрсөткөн. «Фронттон кат» (1943), «Пахта терүү» (1944), «Колхоз короосу» (1946) сүрөттөрү Г. Айтиевдин олуттуу ийгилиги болуп, изденүүсүндөгү негизги багытын аныктады. Ал бардык жанрлар б‑ча ийгиликтүү иштесе да, анын негизги жанры пейзаж болгон. «Кайыктар» (1947), «Жумгал өрөөнүндө» (1949), «Сазда» (1954), «Жалтылдаган көл» (1960) аттуу чыгармаларындагы образдар жөнөкөй көрүнүштөрдүн демейки элеси катары тартылган <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алардын негизинде рухий терең ой, өзгөчө бир ички байланыш, логикалык биримдик, күчтүү көркөмдүк жатат. «Жайлоодогу чак түш» (1949), «Тоодогу кеч» (1958), «Кыштак четинде» (1956) деген чыгармалары, атактуу «Ысык‑Көлдөгү чак түш» картинасы бирин бири толуктап турат. 60‑жылдары Г. Айтиев «Чабандар» (1960‑61) аттуу полотносу, «Ысык‑Көл – кыргыз деңизи» (бул чыгармалары үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон, 1967), «Тоодогу чөп чабуу» (1961) деген пейзаждарды жараткан. «Кыргыз жергеси» аттуу пейзаждар сериясы, «Тоо мейкини» (1964), «Чүй өрөөнүндөгү күз» (1965), «Анжияндын айланасы», «Түштүктөгү кеч» (1967), «Калкагар зоо» (1969), «Талаадагы тандыр» (1972), «Көңүл», «Тоодогу күүгүм» (1973), «Ойлонуу», «Кечки тынчтык» (1974) аттуу чыгармалары сүрөт өнөрүнүн бийик үлгүлөрүнөн болуп калды. Г. Айтиев асыл адамдар бейнесин боёктор кудурети <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жазуунун теңдешсиз чебери да болгон. М. Баетовдун (1949), Ч. Иманкуловдун (1962), элдик уз А. Бекбоеванын живопистик портреттери, сүрөтчү Ж. Кожакметов <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге жараткан «Акындар» (1957) аттуу залкар чыгармасы, «Жылкычы», «Токтогул» (1958), «Саякбай» (1965) <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> акын А. Токомбаевдин (1972) бедиздик портреттери жалпы көрүүчүлөргө белгилүү. Г. Айтиевдин монументтик искусстводо да айтарлык салымы бар. 1951-54‑ж. Кыргыз опера <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> балет театрынын имаратын жасалгалоого көркөм жетекчи болгон. Ал – көрүү залынын плафонундагы роспистин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> театрдагы адамдын көз жоосун алган орнаменттик композициялардын автору. Нарын шаарындагы революционер Жукеев‑Пудовкинге , Фрунзедеги кыргыздын улуу демократ акыны Т. Сатылгановго (1974) коюлган эстеликтердин (арх. А. Исаев) автору. Ал узак жылдар бою (1940‑68) Кыргызстан Сүрөтчүлөр союзун жетектеп, кыргыз сүрөтчүлөрүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жалпы республикалык сүрөт искусствосунун өнүгүшүнө таасир тийгизген. Г. Айтиевдин чыгармалары 1934‑жылдан жалпы союздук, 1958‑жылдан эл аралык сүрөт көргөзмөлөрүнө катышып келген. 1970‑ж. Москвада, 1973-ж. Фрунзеде анын чыгармаларынын көргөзмөсү ийгилик <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> өткөн. Айтиевдин эң мыкты чыгармалары кыргыз улуттук сүрөт искусство музейинин, Алматыдагы Шевченко атындагы сүрөт галереясынын, Львов шаарындагы сүрөт музейлеринин менчигине айланды. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун мүчөсү (1967), Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Председателинин орун басары (8‑9‑шайланышы), 1969‑жылдан Кыргыз ССР Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы б‑ча комитеттин председатели болгон. Ленин ордени, эки жолу Эмгек Кызыл Туу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> сыйланган.<br>Ад.: ''Асанбеков С.'' Сүрөтчү. Ф., 1962; ''Черкасова Н.'' В. ''Гапар Айтиевич Айтиев. 1961; Народный художник Киргизской ССР Гапар Айтиев. Каталог выставки. М., 1970; Первый киргизский художник: Г. Айтиев. Ф., 1983. С. ''Асанбеков.''<br>

imported>Kadyrm: /* top */clean up, replaced: м‑н → менен (6), ж‑а → жана (5)

2022-12-05T09:13:09Z

top: clean up, replaced: м‑н → <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> (6), ж‑а → <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> (5)

← Мурунку нускасы		09:13, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЙТИЕВ''' Гапар (15. 9. 1912, Ош обл., Кара‑Суу р‑ну, Төлөйкөн айылы – 16. 12. 1984, Бишкек ш.) – кыргыздын туңгуч сүрөтчүсү, кылкалемдин улуу чебери, кыргыз улуттук профессионал сүрөт искусствосунун негиздөөчүлөрүнүн бири, коомдук ишмер, СССР эл сүрөтчүсү (1971), СССР сүрөт академиясынын корр. мүчөсү (1973), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1982). Фрунзедеги агартуу институтунун (кийин борбордук педтехникум) тарых коомчулук бөлүмүн бүтүргөн (1932). Сүрөтчүлүк искусство боюнча атайын билимди Москвадагы «1905-жылды эскерүү» сүрөт окуу жайында алган.<br>		'''АЙТИЕВ''' Гапар (15. 9. 1912, Ош обл., Кара‑Суу р‑ну, Төлөйкөн айылы – 16. 12. 1984, Бишкек ш.) – кыргыздын туңгуч сүрөтчүсү, кылкалемдин улуу чебери, кыргыз улуттук профессионал сүрөт искусствосунун негиздөөчүлөрүнүн бири, коомдук ишмер, СССР эл сүрөтчүсү (1971), СССР сүрөт академиясынын корр. мүчөсү (1973), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1982). Фрунзедеги агартуу институтунун (кийин борбордук педтехникум) тарых коомчулук бөлүмүн бүтүргөн (1932). Сүрөтчүлүк искусство боюнча атайын билимди Москвадагы «1905-жылды эскерүү» сүрөт окуу жайында алган.<br>
	[[File:АЙТИЕВ5.png \| thumb \| Иш үстүндө.]]		[[File:АЙТИЕВ5.png \| thumb\|Иш үстүндө.]]
	Ал 1934‑ж. Фрунзеде ачылган 1‑республикалык сүрөт көргөзмөсүнө «Атанын портрети» (1932), «Колхоз катчысы Имангазы», «Түштүк кызы» (1934) деген портреттери м‑н үйрөнчүк катары катышкан. 30‑жылдардын экинчи жарымында жараткан «Колхозчулардын эс алуусу», «Физкультурниктер», «Байдагы батрак» сыяктуу жанрдык полотнолорунда турмуштун маанилүү жактарын чагылдырууга умтулган. Ал сүрөтчүлүк жөндөмүн портрет жанрында да сынап, С. ''Акылбековдун'' (1937), акын ''А.Осмоновдун'' (1938) портреттерин тарткан. Ал эми «Көлдөгү кайык» (1939), «Боз үйлөр» (1940) аттуу чыгармалары анын келечекте кыргыз пейзажынын чоң чебери болорун көрсөткөн. «Фронттон кат» (1943), «Пахта терүү» (1944), «Колхоз короосу» (1946) сүрөттөрү Г. Айтиевдин олуттуу ийгилиги болуп, изденүүсүндөгү негизги багытын аныктады. Ал бардык жанрлар б‑ча ийгиликтүү иштесе да, анын негизги жанры пейзаж болгон. «Кайыктар» (1947), «Жумгал өрөөнүндө» (1949), «Сазда» (1954), «Жалтылдаган көл» (1960) аттуу чыгармаларындагы образдар жөнөкөй көрүнүштөрдүн демейки элеси катары тартылган м‑н алардын негизинде рухий терең ой, өзгөчө бир ички байланыш, логикалык биримдик, күчтүү көркөмдүк жатат. «Жайлоодогу чак түш» (1949), «Тоодогу кеч» (1958), «Кыштак четинде» (1956) деген чыгармалары, атактуу «Ысык‑Көлдөгү чак түш» картинасы бирин бири толуктап турат. 60‑жылдары Г. Айтиев «Чабандар» (1960‑61) аттуу полотносу, «Ысык‑Көл – кыргыз деңизи» (бул чыгармалары үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон, 1967), «Тоодогу чөп чабуу» (1961) деген пейзаждарды жараткан. «Кыргыз жергеси» аттуу пейзаждар сериясы, «Тоо мейкини» (1964), «Чүй өрөөнүндөгү күз» (1965), «Анжияндын айланасы», «Түштүктөгү кеч» (1967), «Калкагар зоо» (1969), «Талаадагы тандыр» (1972), «Көңүл», «Тоодогу күүгүм» (1973), «Ойлонуу», «Кечки тынчтык» (1974) аттуу чыгармалары сүрөт өнөрүнүн бийик үлгүлөрүнөн болуп калды. Г. Айтиев асыл адамдар бейнесин боёктор кудурети м‑н жазуунун теңдешсиз чебери да болгон. М. Баетовдун (1949), Ч. Иманкуловдун (1962), элдик уз А. Бекбоеванын живопистик портреттери, сүрөтчү Ж. Кожакметов м‑н бирге жараткан «Акындар» (1957) аттуу залкар чыгармасы, «Жылкычы», «Токтогул» (1958), «Саякбай» (1965) ж‑а акын А. Токомбаевдин (1972) бедиздик портреттери жалпы көрүүчүлөргө белгилүү. Г. Айтиевдин монументтик искусстводо да айтарлык салымы бар. 1951-54‑ж. Кыргыз опера ж‑а балет театрынын имаратын жасалгалоого көркөм жетекчи болгон. Ал – көрүү залынын плафонундагы роспистин ж‑а театрдагы адамдын көз жоосун алган орнаменттик композициялардын автору. Нарын шаарындагы революционер Жукеев‑Пудовкинге , Фрунзедеги кыргыздын улуу демократ акыны Т. Сатылгановго (1974) коюлган эстеликтердин (арх. А. Исаев) автору. Ал узак жылдар бою (1940‑68) Кыргызстан Сүрөтчүлөр союзун жетектеп, кыргыз сүрөтчүлөрүнө ж‑а жалпы республикалык сүрөт искусствосунун өнүгүшүнө таасир тийгизген. Г. Айтиевдин чыгармалары 1934‑жылдан жалпы союздук, 1958‑жылдан эл аралык сүрөт көргөзмөлөрүнө катышып келген. 1970‑ж. Москвада, ж. Фрунзеде анын чыгармаларынын көргөзмөсү ийгилик м‑н өткөн. Айтиевдин эң мыкты чыгармалары кыргыз улуттук сүрөт искусство музейинин, Алматыдагы Шевченко атындагы сүрөт галереясынын, Львов шаарындагы сүрөт музейлеринин менчигине айланды. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун мүчөсү (1967), Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Председателинин орун басары (8‑9‑шайланышы), 1969‑жылдан Кыргыз ССР Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы б‑ча комитеттин председатели болгон. Ленин ордени, эки жолу Эмгек Кызыл Туу ж‑а «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар м‑н сыйланган.<br>Ад.: ''Асанбеков С.'' Сүрөтчү. Ф., 1962; ''Черкасова Н.'' В. ''Гапар Айтиевич Айтиев. 1961; Народный художник Киргизской ССР Гапар Айтиев. Каталог выставки. М., 1970; Первый киргизский художник: Г. Айтиев. Ф., 1983. С. ''Асанбеков.''<br>		Ал 1934‑ж. Фрунзеде ачылган 1‑республикалык сүрөт көргөзмөсүнө «Атанын портрети» (1932), «Колхоз катчысы Имангазы», «Түштүк кызы» (1934) деген портреттери <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> үйрөнчүк катары катышкан. 30‑жылдардын экинчи жарымында жараткан «Колхозчулардын эс алуусу», «Физкультурниктер», «Байдагы батрак» сыяктуу жанрдык полотнолорунда турмуштун маанилүү жактарын чагылдырууга умтулган. Ал сүрөтчүлүк жөндөмүн портрет жанрында да сынап, С. ''Акылбековдун'' (1937), акын ''А.Осмоновдун'' (1938) портреттерин тарткан. Ал эми «Көлдөгү кайык» (1939), «Боз үйлөр» (1940) аттуу чыгармалары анын келечекте кыргыз пейзажынын чоң чебери болорун көрсөткөн. «Фронттон кат» (1943), «Пахта терүү» (1944), «Колхоз короосу» (1946) сүрөттөрү Г. Айтиевдин олуттуу ийгилиги болуп, изденүүсүндөгү негизги багытын аныктады. Ал бардык жанрлар б‑ча ийгиликтүү иштесе да, анын негизги жанры пейзаж болгон. «Кайыктар» (1947), «Жумгал өрөөнүндө» (1949), «Сазда» (1954), «Жалтылдаган көл» (1960) аттуу чыгармаларындагы образдар жөнөкөй көрүнүштөрдүн демейки элеси катары тартылган <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алардын негизинде рухий терең ой, өзгөчө бир ички байланыш, логикалык биримдик, күчтүү көркөмдүк жатат. «Жайлоодогу чак түш» (1949), «Тоодогу кеч» (1958), «Кыштак четинде» (1956) деген чыгармалары, атактуу «Ысык‑Көлдөгү чак түш» картинасы бирин бири толуктап турат. 60‑жылдары Г. Айтиев «Чабандар» (1960‑61) аттуу полотносу, «Ысык‑Көл – кыргыз деңизи» (бул чыгармалары үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон, 1967), «Тоодогу чөп чабуу» (1961) деген пейзаждарды жараткан. «Кыргыз жергеси» аттуу пейзаждар сериясы, «Тоо мейкини» (1964), «Чүй өрөөнүндөгү күз» (1965), «Анжияндын айланасы», «Түштүктөгү кеч» (1967), «Калкагар зоо» (1969), «Талаадагы тандыр» (1972), «Көңүл», «Тоодогу күүгүм» (1973), «Ойлонуу», «Кечки тынчтык» (1974) аттуу чыгармалары сүрөт өнөрүнүн бийик үлгүлөрүнөн болуп калды. Г. Айтиев асыл адамдар бейнесин боёктор кудурети <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жазуунун теңдешсиз чебери да болгон. М. Баетовдун (1949), Ч. Иманкуловдун (1962), элдик уз А. Бекбоеванын живопистик портреттери, сүрөтчү Ж. Кожакметов <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> бирге жараткан «Акындар» (1957) аттуу залкар чыгармасы, «Жылкычы», «Токтогул» (1958), «Саякбай» (1965) <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> акын А. Токомбаевдин (1972) бедиздик портреттери жалпы көрүүчүлөргө белгилүү. Г. Айтиевдин монументтик искусстводо да айтарлык салымы бар. 1951-54‑ж. Кыргыз опера <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> балет театрынын имаратын жасалгалоого көркөм жетекчи болгон. Ал – көрүү залынын плафонундагы роспистин <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> театрдагы адамдын көз жоосун алган орнаменттик композициялардын автору. Нарын шаарындагы революционер Жукеев‑Пудовкинге , Фрунзедеги кыргыздын улуу демократ акыны Т. Сатылгановго (1974) коюлган эстеликтердин (арх. А. Исаев) автору. Ал узак жылдар бою (1940‑68) Кыргызстан Сүрөтчүлөр союзун жетектеп, кыргыз сүрөтчүлөрүнө <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жалпы республикалык сүрөт искусствосунун өнүгүшүнө таасир тийгизген. Г. Айтиевдин чыгармалары 1934‑жылдан жалпы союздук, 1958‑жылдан эл аралык сүрөт көргөзмөлөрүнө катышып келген. 1970‑ж. Москвада, ж. Фрунзеде анын чыгармаларынын көргөзмөсү ийгилик <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> өткөн. Айтиевдин эң мыкты чыгармалары кыргыз улуттук сүрөт искусство музейинин, Алматыдагы Шевченко атындагы сүрөт галереясынын, Львов шаарындагы сүрөт музейлеринин менчигине айланды. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун мүчөсү (1967), Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Председателинин орун басары (8‑9‑шайланышы), 1969‑жылдан Кыргыз ССР Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы б‑ча комитеттин председатели болгон. Ленин ордени, эки жолу Эмгек Кызыл Туу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> сыйланган.<br>Ад.: ''Асанбеков С.'' Сүрөтчү. Ф., 1962; ''Черкасова Н.'' В. ''Гапар Айтиевич Айтиев. 1961; Народный художник Киргизской ССР Гапар Айтиев. Каталог выставки. М., 1970; Первый киргизский художник: Г. Айтиев. Ф., 1983. С. ''Асанбеков.''<br>

imported>Mariya, 03:49, 16 Ноябрь (Жетинин айы) 2022 карата

2022-11-16T03:49:30Z

← Мурунку нускасы		03:49, 16 Ноябрь (Жетинин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЙТИЕВ''' Гапар (15. 9. 1912, Ош обл., Кара‑Суу р‑ну, Төлөйкөн айылы – 16. 12. 1984, Бишкек ш.) – кыргыздын туңгуч сүрөтчүсү, кылкалемдин улуу чебери, кыргыз улуттук профессионал сүрөт искусствосунун негиздөөчүлөрүнүн бири, коомдук ишмер, СССР эл сүрөтчүсү (1971), СССР сүрөт академиясынын корр. мүчөсү (1973), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1982). Фрунзедеги агартуу институтунун (кийин борбордук педтехникум) тарых коомчулук бөлүмүн бүтүргөн (1932). Сүрөтчүлүк искусство боюнча атайын <br>		'''АЙТИЕВ''' Гапар (15. 9. 1912, Ош обл., Кара‑Суу р‑ну, Төлөйкөн айылы – 16. 12. 1984, Бишкек ш.) – кыргыздын туңгуч сүрөтчүсү, кылкалемдин улуу чебери, кыргыз улуттук профессионал сүрөт искусствосунун негиздөөчүлөрүнүн бири, коомдук ишмер, СССР эл сүрөтчүсү (1971), СССР сүрөт академиясынын корр. мүчөсү (1973), Социалисттик Эмгектин Баатыры (1982). Фрунзедеги агартуу институтунун (кийин борбордук педтехникум) тарых коомчулук бөлүмүн бүтүргөн (1932). Сүрөтчүлүк искусство боюнча атайын билимди Москвадагы «1905-жылды эскерүү» сүрөт окуу жайында алган.<br>
	[[File:АЙТИЕВ5.png \| thumb \| Иш үстүндө.]]		[[File:АЙТИЕВ5.png \| thumb \| Иш үстүндө.]]
	~~билимди Москвадагы «1905-жылды эскерүү» сүрөт окуу жайында алган.~~ Ал 1934‑ж. Фрунзеде ачылган 1‑республикалык сүрөт көргөзмөсүнө «Атанын портрети» (1932), «Колхоз катчысы Имангазы», «Түштүк кызы» (1934) деген портреттери м‑н үйрөнчүк катары катышкан. 30‑жылдардын экинчи жарымында жараткан «Колхозчулардын эс алуусу», «Физкультурниктер», «Байдагы батрак» сыяктуу жанрдык полотнолорунда турмуштун маанилүү жактарын чагылдырууга ум~~тулат~~. Ал сүрөтчүлүк жөндөмүн портрет жанрында да сынап, С. ''Акылбековдун'' (1937), акын ''А.Осмоновдун'' (1938) портреттерин тарткан. Ал эми «Көлдөгү кайык» (1939), «Боз үйлөр» (1940) аттуу чыгармалары анын келечекте кыргыз пейзажынын чоң чебери болорун көрсөткөн. «Фронттон кат» (1943), «Пахта терүү» (1944), «Колхоз короосу» (1946) сүрөттөрү Айтиевдин олуттуу ийгилиги болуп, изденүүсүндөгү негизги багытын аныктады. Ал бардык жанрлар б‑ча ийгиликтүү иштесе да, анын негизги жанры пейзаж болгон. «Кайыктар» (1947), «Жумгал өрөөнүндө» (1949), «Сазда» (1954), «Жалтылдаган көл» (1960) аттуу чыгармаларындагы образдар жөнөкөй көрүнүштөрдүн демейки элеси катары тартылган м‑н алардын негизинде рухий терең ой, өзгөчө бир ички байланыш, логикалык биримдик, күчтүү көркөмдүк жатат. «Жайлоодогу чак түш» (1949), «Тоодогу кеч» (1958), «Кыштак четинде» (1956) деген чыгармалары, атактуу «Ысык‑Көлдөгү чак түш» картинасы бирин бири толуктап турат. 60‑жылдары Айтиев «Чабандар» (1960‑61) аттуу полотносу, «Ысык‑Көл – кыргыз деңизи» (бул чыгармалары үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон, 1967), «Тоодогу чөп чабуу» (1961) деген пейзаждарды жараткан. «Кыргыз жергеси» аттуу пейзаждар сериясы, «Тоо мейкини» (1964), «Чүй өрөөнүндөгү күз» (1965), «Анжияндын айланасы», «Түштүктөгү кеч» (1967), «Калкагар зоо» (1969), «Талаадагы тандыр» (1972), «Көңүл», «Тоодогу күүгүм» (1973), «Ойлонуу», «Кечки тынчтык» (1974) аттуу чыгармалары сүрөт өнөрүнүн бийик үлгүлөрүнөн болуп калды. Айтиев асыл адамдар бейнесин боёктор кудурети м‑н жазуунун теңдешсиз чебери да болгон. М. Баетовдун (1949), Ч. Иманкуловдун (1962), элдик уз А. Бекбоеванын живопистик портреттери, сүрөтчү Ж. Кожакметов м‑н бирге жараткан «Акындар» (1957) аттуу залкар чыгармасы, «Жылкычы», «Токтогул» (1958), «Саякбай» (1965) ж‑а акын А. Токомбаевдин (1972) бедиздик портреттери жалпы көрүүчүлөргө белгилүү. Айтиевдин монументтик искусстводо да айтарлык салымы бар. 1951-54‑ж. Кыргыз опера ж‑а балет театрынын имаратын жасалгалоого көркөм жетекчи болгон. Ал – көрүү залынын плафонундагы роспистин ж‑а театрдагы адамдын көз жоосун алган орнаменттик композициялардын автору. Нарын шаарындагы революционер Жукеев‑Пудовкинге , Фрунзедеги кыргыздын улуу демократ акыны Т. Сатылгановго (1974) коюлган эстеликтердин (арх. А. Исаев) автору. А. узак жылдар бою (1940‑68) Кыргызстан ~~сүрөтчүлөр~~ союзун жетектеп, кыргыз сүрөтчүлөрүнө ж‑а жалпы республикалык сүрөт искусствосунун өнүгүшүнө таасир тийгизген. Айтиевдин чыгармалары 1934‑жылдан жалпы союздук, 1958‑жылдан эл аралык сүрөт көргөзмөлөрүнө катышып келген. 1970‑ж. Москвада, ж. Фрунзеде анын чыгармаларынын көргөзмөсү ийгилик м‑н өткөн. Айтиевдин эң мыкты чыгармалары кыргыз улуттук сүрөт искусство музейинин, Алматыдагы Шевченко атындагы сүрөт галереясынын, Львов шаарындагы сүрөт музейлеринин менчигине айланды. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун мүчөсү (1967), Кыргыз ''ССР'' Жогорку Советинин Президиумунун Председателинин орун басары (8‑9‑шайланышы), 1969‑жылдан Кыргыз ССР Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы б�‑ча комитеттин председатели болгон. Ленин ордени, эки жолу Эмгек Кызыл Туу ж‑а «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар м‑н сыйланган.<br>		Ал 1934‑ж. Фрунзеде ачылган 1‑республикалык сүрөт көргөзмөсүнө «Атанын портрети» (1932), «Колхоз катчысы Имангазы», «Түштүк кызы» (1934) деген портреттери м‑н үйрөнчүк катары катышкан. 30‑жылдардын экинчи жарымында жараткан «Колхозчулардын эс алуусу», «Физкультурниктер», «Байдагы батрак» сыяктуу жанрдык полотнолорунда турмуштун маанилүү жактарын чагылдырууга умтулган. Ал сүрөтчүлүк жөндөмүн портрет жанрында да сынап, С. ''Акылбековдун'' (1937), акын ''А.Осмоновдун'' (1938) портреттерин тарткан. Ал эми «Көлдөгү кайык» (1939), «Боз үйлөр» (1940) аттуу чыгармалары анын келечекте кыргыз пейзажынын чоң чебери болорун көрсөткөн. «Фронттон кат» (1943), «Пахта терүү» (1944), «Колхоз короосу» (1946) сүрөттөрү Г. Айтиевдин олуттуу ийгилиги болуп, изденүүсүндөгү негизги багытын аныктады. Ал бардык жанрлар б‑ча ийгиликтүү иштесе да, анын негизги жанры пейзаж болгон. «Кайыктар» (1947), «Жумгал өрөөнүндө» (1949), «Сазда» (1954), «Жалтылдаган көл» (1960) аттуу чыгармаларындагы образдар жөнөкөй көрүнүштөрдүн демейки элеси катары тартылган м‑н алардын негизинде рухий терең ой, өзгөчө бир ички байланыш, логикалык биримдик, күчтүү көркөмдүк жатат. «Жайлоодогу чак түш» (1949), «Тоодогу кеч» (1958), «Кыштак четинде» (1956) деген чыгармалары, атактуу «Ысык‑Көлдөгү чак түш» картинасы бирин бири толуктап турат. 60‑жылдары Г. Айтиев «Чабандар» (1960‑61) аттуу полотносу, «Ысык‑Көл – кыргыз деңизи» (бул чыгармалары үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты болгон, 1967), «Тоодогу чөп чабуу» (1961) деген пейзаждарды жараткан. «Кыргыз жергеси» аттуу пейзаждар сериясы, «Тоо мейкини» (1964), «Чүй өрөөнүндөгү күз» (1965), «Анжияндын айланасы», «Түштүктөгү кеч» (1967), «Калкагар зоо» (1969), «Талаадагы тандыр» (1972), «Көңүл», «Тоодогу күүгүм» (1973), «Ойлонуу», «Кечки тынчтык» (1974) аттуу чыгармалары сүрөт өнөрүнүн бийик үлгүлөрүнөн болуп калды. Г. Айтиев асыл адамдар бейнесин боёктор кудурети м‑н жазуунун теңдешсиз чебери да болгон. М. Баетовдун (1949), Ч. Иманкуловдун (1962), элдик уз А. Бекбоеванын живопистик портреттери, сүрөтчү Ж. Кожакметов м‑н бирге жараткан «Акындар» (1957) аттуу залкар чыгармасы, «Жылкычы», «Токтогул» (1958), «Саякбай» (1965) ж‑а акын А. Токомбаевдин (1972) бедиздик портреттери жалпы көрүүчүлөргө белгилүү. Г. Айтиевдин монументтик искусстводо да айтарлык салымы бар. 1951-54‑ж. Кыргыз опера ж‑а балет театрынын имаратын жасалгалоого көркөм жетекчи болгон. Ал – көрүү залынын плафонундагы роспистин ж‑а театрдагы адамдын көз жоосун алган орнаменттик композициялардын автору. Нарын шаарындагы революционер Жукеев‑Пудовкинге , Фрунзедеги кыргыздын улуу демократ акыны Т. Сатылгановго (1974) коюлган эстеликтердин (арх. А. Исаев) автору. Ал узак жылдар бою (1940‑68) Кыргызстан Сүрөтчүлөр союзун жетектеп, кыргыз сүрөтчүлөрүнө ж‑а жалпы республикалык сүрөт искусствосунун өнүгүшүнө таасир тийгизген. Г. Айтиевдин чыгармалары 1934‑жылдан жалпы союздук, 1958‑жылдан эл аралык сүрөт көргөзмөлөрүнө катышып келген. 1970‑ж. Москвада, ж. Фрунзеде анын чыгармаларынын көргөзмөсү ийгилик м‑н өткөн. Айтиевдин эң мыкты чыгармалары кыргыз улуттук сүрөт искусство музейинин, Алматыдагы Шевченко атындагы сүрөт галереясынын, Львов шаарындагы сүрөт музейлеринин менчигине айланды. Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун мүчөсү (1967), Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун Председателинин орун басары (8‑9‑шайланышы), 1969‑жылдан Кыргыз ССР Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгы б‑ча комитеттин председатели болгон. Ленин ордени, эки жолу Эмгек Кызыл Туу ж‑а «Ардак Белгиси» ордендери, медалдар м‑н сыйланган.<br>Ад.: ''Асанбеков С.'' Сүрөтчү. Ф., 1962; ''Черкасова Н.'' В. ''Гапар Айтиевич Айтиев. 1961; Народный художник Киргизской ССР Гапар Айтиев. Каталог выставки. М., 1970; Первый киргизский художник: Г. Айтиев. Ф., 1983. С. ''Асанбеков.''<br>
	Ад.: ''Асанбеков С.'' Сүрөтчү. Ф., 1962; ''Черкасова Н.'' В. ''Гапар Айтиевич Айтиев. 1961; Народный художник Киргизской ССР Гапар Айтиев. Каталог выставки. М., 1970; Первый киргизский художник: Г. Айтиев. Ф., 1983. С. ''Асанбеков.''<br>