АЙЫЛ ЧАРБАНЫ КОЛЛЕКТИВДЕШТИРҮҮ - Түзөтүүлөр тарыхы

imported>Gulira, 07:24, 12 Январь (Үчтүн айы) 2026 карата

2026-01-12T07:24:36Z

← Мурунку нускасы		07:24, 12 Январь (Үчтүн айы) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЙЫЛ ЧАРБАНЫ КОЛЛЕКТИВДЕШТИРҮҮ''' СССРдеги – Совет бийлигинин СССРде социализмди куруу планынын бир бөлүгү. Айыл чарбаны коллективдештирүү жеке чарбаларды жоюу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> дыйкандарды кооперативдерге, айыл чарба артелдерине (коллективдүү чарбага, колхоздорго) бириктирүүнүн негизинде ири чарбалардын товар өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу, айыл чарбасында мамлекеттик көзөмөлдү орнотуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> оокаттуу дыйкандардын арасындагы «айылдык буржуазия – кулактарды» эзүүчү тап катары жоюу максатын көздөгөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> биринчи беш жылдык планды аткаруу жылдарында (~~1929–33~~) репрессиялоо, күч колдонуу ыкмалары аркылуу ылдамдатылган темп <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жүргүзүлгөн. 1929‑жылы ''И.'' ''Сталин'' айыл чарбасында «туташ коллективдештирүү» ураанын жарыялаган. Коллективдештирүү өтө талаш‑тартыштуу, карама‑каршылыктуу натыйжаларды берген. Айыл чарба толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> мамлекеттик көзөмөлгө алынып, колхоздордун өндүргөн эгини эң төмөнкү баада сатып алынган <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> өлкөнү индустриялаштыруу максатында өнөр жай жабдууларын алууга Батыш өлкөлөрүнө экспорттолгон. Дыйкандар өздөрүнүн жеке чарбасында өндүргөн артык баш эгинин эркин сатууга тыюу салынып, аны мамлекетке арзан баада тапшырууга милдеттендирилген. Каршылык көргөзгөндөр кулак деп жарыяланып, мүлкү толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> конфискацияланган <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> сот жообуна тартылган. Жалпысынан, миллионго жакын үй‑бүлөлөр кулакка тартылган. Анын жыйынтыгында колхоздордун продукция өндүрүмдүүлүгү төмөндөгөн, колхозчулар дээрлик эмгек акы алышкан эмес, өзгөчө мал чарбасы катуу ~~жала~~ чеккен. Колхоздоштуруу алыскы аймактарда оор кесепеттерге алып келген. Элет калкы анын маанисин толук түшүнө электе <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> тиешелүү өкмөттүк дотацияларга негизденбей, күчтөп <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> ыкчам жүргүзүлгөн колхоздоштуруунун айынан ~~1932–33‑жылы~~ өлкөнү ачарчылык каптаган. Украинада, Түндүк Кавказда, Волга боюнда, Казакстанда ~~ж. б.~~ райондордо башталган массалык ачарчылыктын кесепетинен 3–10 миллион адам каза болгон. Бүткүл өлкөдөгүдөй эле Кыргызстанда Совет бийлиги орногондон кийин мамлекеттештирилген жерлерде алгачкы коллективдүү чарбалар уюштурула баштаган. Айыл чарбаны коллективдештирүү иш‑чаралары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жарым көчмөн чарбаларды отурукташтыруу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> катар бир мезгилде жүргүзүлгөн. Калкты отурукташтыруу Совет бийлигинин алгачкы жылдарында жүргүзүлгөн жер‑суу реформаларынын жүрүшүндө эле башталган. Ага карабастан 1930‑жылдын башында республикада 85 миң чарба көчмөн абалда калган. Отурукташтыруу максаты коллективдештирүү саясаты <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> коштолуп, жаңыдан отурукташа баштаган эл зордук <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> колхоздорго киргизилген. 1925-жылдын октябрына карата 232 айыл чарба кооперативдери түзүлүп, аларга 21,8 миң адам мүчө болуп кирген. Туташ коллективдештирүүнүн негизинде 1931‑жылы коллективдүү чарбалардын саны 1500гө жеткен. Кооперация кыргыздардын турмушунда тыштан трактор ~~ж. б.~~ жаңы техникаларды <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> каржылык жардамдарды шериктешип алып келип, айыл чарбасын өнүктүрүүдө маанилүү роль ойногон. Бирок, коллективдештирүүнүн жүрүшүндөгү мамлекеттик зордук‑зомбулуктун күчөшү, айыл чарбасын, өзгөчө мал чарбасын бүлгүнгө учураткан. Колхозго малын бергиси келбегендер массалык түрдө союп же сатып жок кыла баштаган. Натыйжада, 1930‑жылы бодо малдын саны 24,4%, жылкы 18,5%, кой‑эчки 15,5% кыскарган. Эгинди конфискациялоонун натыйжасында жазгы үрөндүк эгин калбай калган. Башка аймактардай эле Кыргызстанда да ачарчылык башталган, бирок негизинен мал чарбасы <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алектенген көчмөн кыргыздарда коңшу элдердегидей чоң жоготуулар болгон эмес. Ушундан улам абал оор болгон Казакстандан жанa Сибирден жарым млндой ачка качкындар Кыргызстанга келип, башпаана табышкан. Жалпысынан көчмөн кыргыздарды отурукташтыруу жанa коллективдештирүү Улуу Ата Мекендик согушка чейин аяктаган. Айыл чарбаны коллективдештирүү жанa отурукташтырууда кетирилген олуттуу катачылыктарга карабастан, прогрессивдүү мааниге ээ болгон. Совет бийлигинин жардамы <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> Кыргызстанда туруктуу айыл‑кыштактар, чарбалык борборлор пайда болуп, аларда түрдүү агартуу мекемелери, мектептер, турмуш‑тиричилик ишканалары курулган.<br> Ад.: ''Вылцан М.'' А, ''Данилов В. П., Кабанов В. В., Мошков Ю.'' А Коллективизация сельского хозяйства СССР. Пути, формы, достижения. М., 1981.<br>		'''АЙЫЛ ЧАРБАНЫ КОЛЛЕКТИВДЕШТИРҮҮ''' СССРдеги – Совет бийлигинин СССРде социализмди куруу планынын бир бөлүгү. Айыл чарбаны коллективдештирүү жеке чарбаларды жоюу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> дыйкандарды кооперативдерге, айыл чарба артелдерине (коллективдүү чарбага, колхоздорго) бириктирүүнүн негизинде ири чарбалардын товар өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу, айыл чарбасында мамлекеттик көзөмөлдү орнотуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> оокаттуу дыйкандардын арасындагы «айылдык буржуазия – кулактарды» эзүүчү тап катары жоюу максатын көздөгөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> биринчи беш жылдык планды аткаруу жылдарында (1929–1933) репрессиялоо, күч колдонуу ыкмалары аркылуу ылдамдатылган темп <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жүргүзүлгөн. 1929‑жылы ''И.'' ''Сталин'' айыл чарбасында «туташ коллективдештирүү» ураанын жарыялаган. Коллективдештирүү өтө талаш‑тартыштуу, карама‑каршылыктуу натыйжаларды берген. Айыл чарба толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> мамлекеттик көзөмөлгө алынып, колхоздордун өндүргөн эгини эң төмөнкү баада сатып алынган <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> өлкөнү индустриялаштыруу максатында өнөр жай жабдууларын алууга Батыш өлкөлөрүнө экспорттолгон. Дыйкандар өздөрүнүн жеке чарбасында өндүргөн артык баш эгинин эркин сатууга тыюу салынып, аны мамлекетке арзан баада тапшырууга милдеттендирилген. Каршылык көргөзгөндөр кулак деп жарыяланып, мүлкү толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> конфискацияланган <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> сот жообуна тартылган. Жалпысынан, миллионго жакын үй‑бүлөлөр кулакка тартылган. Анын жыйынтыгында колхоздордун продукция өндүрүмдүүлүгү төмөндөгөн, колхозчулар дээрлик эмгек акы алышкан эмес, өзгөчө мал чарбасы катуу жапа чеккен. Колхоздоштуруу алыскы аймактарда оор кесепеттерге алып келген. Элет калкы анын маанисин толук түшүнө электе <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> тиешелүү өкмөттүк дотацияларга негизденбей, күчтөп <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> ыкчам жүргүзүлгөн колхоздоштуруунун айынан 1932–1933‑жылы өлкөнү ачарчылык каптаган. Украинада, Түндүк Кавказда, Волга боюнда, Казакстанда жана башка райондордо башталган массалык ачарчылыктын кесепетинен 3–10 миллион адам каза болгон. Бүткүл өлкөдөгүдөй эле Кыргызстанда Совет бийлиги орногондон кийин мамлекеттештирилген жерлерде алгачкы коллективдүү чарбалар уюштурула баштаган. Айыл чарбаны коллективдештирүү иш‑чаралары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жарым көчмөн чарбаларды отурукташтыруу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> катар бир мезгилде жүргүзүлгөн. Калкты отурукташтыруу Совет бийлигинин алгачкы жылдарында жүргүзүлгөн жер‑суу реформаларынын жүрүшүндө эле башталган. Ага карабастан 1930‑жылдын башында республикада 85 миң чарба көчмөн абалда калган. Отурукташтыруу максаты коллективдештирүү саясаты <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> коштолуп, жаңыдан отурукташа баштаган эл зордук <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> колхоздорго киргизилген. 1925-жылдын октябрына карата 232 айыл чарба кооперативдери түзүлүп, аларга 21,8 миң адам мүчө болуп кирген. Туташ коллективдештирүүнүн негизинде 1931‑жылы коллективдүү чарбалардын саны 1500гө жеткен. Кооперация кыргыздардын турмушунда тыштан трактор жакна башка жаңы техникаларды <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> каржылык жардамдарды шериктешип алып келип, айыл чарбасын өнүктүрүүдө маанилүү роль ойногон. Бирок, коллективдештирүүнүн жүрүшүндөгү мамлекеттик зордук‑зомбулуктун күчөшү, айыл чарбасын, өзгөчө мал чарбасын бүлгүнгө учураткан. Колхозго малын бергиси келбегендер массалык түрдө союп же сатып жок кыла баштаган. Натыйжада, 1930‑жылы бодо малдын саны 24,4%, жылкы 18,5%, кой‑эчки 15,5% кыскарган. Эгинди конфискациялоонун натыйжасында жазгы үрөндүк эгин калбай калган. Башка аймактардай эле Кыргызстанда да ачарчылык башталган, бирок негизинен мал чарбасы <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алектенген көчмөн кыргыздарда коңшу элдердегидей чоң жоготуулар болгон эмес. Ушундан улам абал оор болгон Казакстандан жанa Сибирден жарым млндой ачка качкындар Кыргызстанга келип, башпаана табышкан. Жалпысынан көчмөн кыргыздарды отурукташтыруу жанa коллективдештирүү Улуу Ата Мекендик согушка чейин аяктаган. Айыл чарбаны коллективдештирүү жанa отурукташтырууда кетирилген олуттуу катачылыктарга карабастан, прогрессивдүү мааниге ээ болгон. Совет бийлигинин жардамы <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> Кыргызстанда туруктуу айыл‑кыштактар, чарбалык борборлор пайда болуп, аларда түрдүү агартуу мекемелери, мектептер, турмуш‑тиричилик ишканалары курулган.<br> Ад.: ''Вылцан М.'' А, ''Данилов В. П., Кабанов В. В., Мошков Ю.'' А Коллективизация сельского хозяйства СССР. Пути, формы, достижения. М., 1981.<br>
	''А. Орозов.''<br>		А.Орозов.
			<br>
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

imported>Kadyrm: /* top */ категория кошуу

2024-09-12T02:47:09Z

top: категория кошуу

← Мурунку нускасы		02:47, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЙЫЛ ЧАРБАНЫ КОЛЛЕКТИВДЕШТИРҮҮ''' СССРдеги – Совет бийлигинин СССРде социализмди куруу планынын бир бөлүгү. Айыл чарбаны коллективдештирүү жеке чарбаларды жоюу <span cat='ж.кыск' oldv='~~м‑н~~'>менен</span> дыйкандарды ~~кооперативдерге~~, айыл чарба артелдерине (коллективдүү чарбага, колхоздорго) бириктирүүнүн негизинде ири чарбалардын товар өндүрүмдүүлүгүн ~~жогорулатуу~~, айыл чарбасында мамлекеттик көзөмөлдү орнотуу <span cat='ж.кыск' oldv='~~ж‑а~~'>жана</span> оокаттуу дыйкандардын арасындагы «айылдык буржуазия – кулактарды» эзүүчү тап катары жоюу максатын көздөгөн <span cat='ж.кыск' oldv='~~ж‑а~~'>жана</span> биринчи беш жылдык планды аткаруу жылдарында (1929–33) репрессиялоо, күч колдонуу ыкмалары ~~аркылуу~~ ылдамдатылган темп <span cat='ж.кыск' oldv='~~м‑н~~'>менен</span> жүргүзүлгөн. ~~1929‑жылы~~ ''И.'' ''Сталин'' айыл чарбасында «туташ коллективдештирүү» ураанын жарыялаган. ~~Коллективдештирүү~~ өтө ~~талаш‑тартыштуу~~, ~~карама‑каршылыктуу~~ натыйжаларды берген. Айыл чарба толугу <span cat='ж.кыск' oldv='~~м‑н~~'>менен</span> мамлекеттик көзөмөлгө алынып, колхоздордун ~~өндүргөн~~ эгини эң төмөнкү баада сатып алынган <span cat='ж.кыск' oldv='~~ж‑а~~'>жана</span> өлкөнү индустриялаштыруу максатында ~~өнөр~~ жай жабдууларын алууга Батыш өлкөлөрүнө экспорттолгон. Дыйкандар өздөрүнүн жеке ~~чарбасында~~ өндүргөн артык баш эгинин эркин ~~сатууга~~ тыюу салынып, аны мамлекетке арзан баада тапшырууга милдеттендирилген. ~~Каршылык~~ көргөзгөндөр кулак деп жарыяланып, мүлкү толугу <span cat='ж.кыск' oldv='~~м‑н~~'>менен</span> конфискацияланган <span cat='ж.кыск' oldv='~~ж‑а~~'>жана</span> сот ~~жообуна~~ тартылган. Жалпысынан, миллионго жакын ~~үй‑бүлөлөр~~ кулакка тартылган. Анын ~~жыйынтыгында~~ колхоздордун продукция ~~өндүрүмдүүлүгү~~ төмөндөгөн, колхозчулар дээрлик эмгек акы алышкан эмес, өзгөчө мал чарбасы катуу жала чеккен. Колхоздоштуруу алыскы ~~аймактарда~~ оор кесепеттерге алып келген. Элет ~~калкы~~ анын маанисин толук түшүнө электе <span cat='ж.кыск' oldv='~~ж‑а~~'>жана</span> тиешелүү өкмөттүк дотацияларга негизденбей, күчтөп <span cat='ж.кыск' oldv='~~ж‑а~~'>жана</span> ыкчам жүргүзүлгөн ~~колхоздоштуруунун~~ айынан ~~1932–33‑жылы~~ өлкөнү ачарчылык ~~каптаган~~. Украинада, Түндүк Кавказда, Волга ~~боюнда~~, Казакстанда ж. б. райондордо башталган ~~массалык~~ ачарчылыктын кесепетинен 3–10 ~~миллион~~ адам каза болгон. Бүткүл өлкөдөгүдөй эле Кыргызстанда Совет ~~бийлиги~~ орногондон кийин мамлекеттештирилген жерлерде алгачкы коллективдүү чарбалар ~~уюштурула~~ баштаган. Айыл чарбаны коллективдештирүү ~~иш‑чаралары~~ көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='~~ж‑а~~'>жана</span> жарым көчмөн чарбаларды ~~отурукташтыруу~~ <span cat='ж.кыск' oldv='~~м‑н~~'>менен</span> катар бир мезгилде жүргүзүлгөн. ~~Калкты~~ отурукташтыруу Совет бийлигинин ~~алгачкы~~ жылдарында жүргүзүлгөн ~~жер‑суу реформаларынын~~ жүрүшүндө эле башталган. Ага ~~карабастан 1930‑жылдын~~ башында республикада 85 миң чарба көчмөн абалда калган. ~~Отурукташтыруу~~ максаты коллективдештирүү саясаты <span cat='ж.кыск' oldv='~~м‑н~~'>менен</span> коштолуп, жаңыдан отурукташа баштаган эл зордук <span cat='ж.кыск' oldv='~~м‑н~~'>менен</span> колхоздорго киргизилген. 1925-~~жылдын~~ октябрына карата 232 айыл чарба ~~кооперативдери~~ түзүлүп, аларга 21,8 миң адам мүчө ~~болуп~~ кирген. Туташ коллективдештирүүнүн ~~негизинде 1931‑жылы~~ коллективдүү чарбалардын саны 1500гө жеткен. Кооперация кыргыздардын ~~турмушунда~~ тыштан трактор ж. б. жаңы ~~техникаларды~~ <span cat='ж.кыск' oldv='~~ж‑а~~'>жана</span> каржылык жардамдарды ~~шериктешип~~ алып келип, айыл чарбасын өнүктүрүүдө маанилүү роль ойногон. Бирок, коллективдештирүүнүн жүрүшүндөгү мамлекеттик ~~зордук‑зомбулуктун~~ күчөшү, айыл чарбасын, өзгөчө мал чарбасын бүлгүнгө учураткан. Колхозго малын бергиси келбегендер массалык түрдө союп же сатып жок кыла баштаган. ~~Натыйжада~~, ~~1930‑жылы~~ бодо малдын саны 24,4%, жылкы 18,5%, ~~кой‑эчки~~ 15,5% кыскарган. Эгинди конфискациялоонун натыйжасында жазгы үрөндүк эгин калбай калган. Башка ~~аймактардай~~ эле Кыргызстанда да ачарчылык ~~башталган~~, бирок негизинен мал чарбасы <span cat='ж.кыск' oldv='~~м‑н~~'>менен</span> ~~алектенген~~ көчмөн кыргыздарда коңшу элдердегидей чоң жоготуулар болгон эмес. Ушундан улам абал оор болгон Казакстандан жанa Сибирден жарым млндой ачка качкындар Кыргызстанга келип, ~~башпаана~~ табышкан. Жалпысынан көчмөн ~~кыргыздарды~~ отурукташтыруу жанa коллективдештирүү Улуу Ата Мекендик согушка чейин аяктаган. Айыл чарбаны коллективдештирүү жанa отурукташтырууда кетирилген ~~олуттуу~~ катачылыктарга карабастан, прогрессивдүү мааниге ээ болгон. Совет бийлигинин жардамы <span cat='ж.кыск' oldv='~~м‑н~~'>менен</span> Кыргызстанда туруктуу ~~айыл‑кыштактар~~, ~~чарбалык~~ борборлор пайда болуп, аларда түрдүү агартуу мекемелери, мектептер, ~~турмуш‑тиричилик~~ ишканалары курулган.<br> Ад.: ''Вылцан М.'' А, ''Данилов В. П., Кабанов В. В., Мошков Ю.'' А Коллективизация сельского хозяйства СССР. Пути, формы, достижения. М., 1981.<br>		'''АЙЫЛ ЧАРБАНЫ КОЛЛЕКТИВДЕШТИРҮҮ''' СССРдеги – Совет бийлигинин СССРде социализмди куруу планынын бир бөлүгү. Айыл чарбаны коллективдештирүү жеке чарбаларды жоюу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> дыйкандарды кооперативдерге, айыл чарба артелдерине (коллективдүү чарбага, колхоздорго) бириктирүүнүн негизинде ири чарбалардын товар өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу, айыл чарбасында мамлекеттик көзөмөлдү орнотуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> оокаттуу дыйкандардын арасындагы «айылдык буржуазия – кулактарды» эзүүчү тап катары жоюу максатын көздөгөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> биринчи беш жылдык планды аткаруу жылдарында (1929–33) репрессиялоо, күч колдонуу ыкмалары аркылуу ылдамдатылган темп <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жүргүзүлгөн. 1929‑жылы ''И.'' ''Сталин'' айыл чарбасында «туташ коллективдештирүү» ураанын жарыялаган. Коллективдештирүү өтө талаш‑тартыштуу, карама‑каршылыктуу натыйжаларды берген. Айыл чарба толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> мамлекеттик көзөмөлгө алынып, колхоздордун өндүргөн эгини эң төмөнкү баада сатып алынган <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> өлкөнү индустриялаштыруу максатында өнөр жай жабдууларын алууга Батыш өлкөлөрүнө экспорттолгон. Дыйкандар өздөрүнүн жеке чарбасында өндүргөн артык баш эгинин эркин сатууга тыюу салынып, аны мамлекетке арзан баада тапшырууга милдеттендирилген. Каршылык көргөзгөндөр кулак деп жарыяланып, мүлкү толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> конфискацияланган <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> сот жообуна тартылган. Жалпысынан, миллионго жакын үй‑бүлөлөр кулакка тартылган. Анын жыйынтыгында колхоздордун продукция өндүрүмдүүлүгү төмөндөгөн, колхозчулар дээрлик эмгек акы алышкан эмес, өзгөчө мал чарбасы катуу жала чеккен. Колхоздоштуруу алыскы аймактарда оор кесепеттерге алып келген. Элет калкы анын маанисин толук түшүнө электе <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> тиешелүү өкмөттүк дотацияларга негизденбей, күчтөп <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> ыкчам жүргүзүлгөн колхоздоштуруунун айынан 1932–33‑жылы өлкөнү ачарчылык каптаган. Украинада, Түндүк Кавказда, Волга боюнда, Казакстанда ж. б. райондордо башталган массалык ачарчылыктын кесепетинен 3–10 миллион адам каза болгон. Бүткүл өлкөдөгүдөй эле Кыргызстанда Совет бийлиги орногондон кийин мамлекеттештирилген жерлерде алгачкы коллективдүү чарбалар уюштурула баштаган. Айыл чарбаны коллективдештирүү иш‑чаралары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жарым көчмөн чарбаларды отурукташтыруу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> катар бир мезгилде жүргүзүлгөн. Калкты отурукташтыруу Совет бийлигинин алгачкы жылдарында жүргүзүлгөн жер‑суу реформаларынын жүрүшүндө эле башталган. Ага карабастан 1930‑жылдын башында республикада 85 миң чарба көчмөн абалда калган. Отурукташтыруу максаты коллективдештирүү саясаты <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> коштолуп, жаңыдан отурукташа баштаган эл зордук <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> колхоздорго киргизилген. 1925-жылдын октябрына карата 232 айыл чарба кооперативдери түзүлүп, аларга 21,8 миң адам мүчө болуп кирген. Туташ коллективдештирүүнүн негизинде 1931‑жылы коллективдүү чарбалардын саны 1500гө жеткен. Кооперация кыргыздардын турмушунда тыштан трактор ж. б. жаңы техникаларды <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> каржылык жардамдарды шериктешип алып келип, айыл чарбасын өнүктүрүүдө маанилүү роль ойногон. Бирок, коллективдештирүүнүн жүрүшүндөгү мамлекеттик зордук‑зомбулуктун күчөшү, айыл чарбасын, өзгөчө мал чарбасын бүлгүнгө учураткан. Колхозго малын бергиси келбегендер массалык түрдө союп же сатып жок кыла баштаган. Натыйжада, 1930‑жылы бодо малдын саны 24,4%, жылкы 18,5%, кой‑эчки 15,5% кыскарган. Эгинди конфискациялоонун натыйжасында жазгы үрөндүк эгин калбай калган. Башка аймактардай эле Кыргызстанда да ачарчылык башталган, бирок негизинен мал чарбасы <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алектенген көчмөн кыргыздарда коңшу элдердегидей чоң жоготуулар болгон эмес. Ушундан улам абал оор болгон Казакстандан жанa Сибирден жарым млндой ачка качкындар Кыргызстанга келип, башпаана табышкан. Жалпысынан көчмөн кыргыздарды отурукташтыруу жанa коллективдештирүү Улуу Ата Мекендик согушка чейин аяктаган. Айыл чарбаны коллективдештирүү жанa отурукташтырууда кетирилген олуттуу катачылыктарга карабастан, прогрессивдүү мааниге ээ болгон. Совет бийлигинин жардамы <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> Кыргызстанда туруктуу айыл‑кыштактар, чарбалык борборлор пайда болуп, аларда түрдүү агартуу мекемелери, мектептер, турмуш‑тиричилик ишканалары курулган.<br> Ад.: ''Вылцан М.'' А, ''Данилов В. П., Кабанов В. В., Мошков Ю.'' А Коллективизация сельского хозяйства СССР. Пути, формы, достижения. М., 1981.<br>
	''А. Орозов.''<br>		''А. Орозов.''<br>
			[[Категория:1-Том]]

imported>Adina, 04:58, 11 Октябрь (Тогуздун айы) 2023 карата

2023-10-11T04:58:12Z

← Мурунку нускасы		04:58, 11 Октябрь (Тогуздун айы) 2023 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЙЫЛ ЧАРБАНЫ КОЛЛЕКТИВДЕШТИРҮҮ''' СССРдеги – Совет бийлигинин СССРде социализмди куруу планынын бир бөлүгү. Айыл чарбаны коллективдештирүү жеке чарбаларды жоюу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> дыйкандарды кооперативдерге, айыл чарба артелдерине (коллективдүү чарбага, колхоздорго) бириктирүүнүн негизинде ири чарбалардын товар өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу, айыл чарбасында мамлекеттик көзөмөлдү орнотуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> оокаттуу дыйкандардын арасындагы «айылдык буржуазия – кулактарды» эзүүчү тап катары жоюу максатын көздөгөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> биринчи беш жылдык планды аткаруу жылдарында (1929–33) репрессиялоо, күч колдонуу ыкмалары аркылуу ылдамдатылган темп <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жүргүзүлгөн. 1929‑жылы И. ''Сталин'' айыл чарбасында «туташ коллективдештирүү» ураанын жарыялаган. Коллективдештирүү өтө талаш‑тартыштуу, карама‑каршылыктуу натыйжаларды берген. Айыл чарба толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> мамлекеттик көзөмөлгө алынып, колхоздордун өндүргөн эгини эң төмөнкү баада сатып алынган <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> өлкөнү индустриялаштыруу максатында өнөр жай жабдууларын алууга Батыш өлкөлөрүнө экспорттолгон. Дыйкандар өздөрүнүн жеке чарбасында өндүргөн артык баш эгинин эркин сатууга тыюу салынып, аны мамлекетке арзан баада тапшырууга милдеттендирилген. Каршылык көргөзгөндөр кулак деп жарыяланып, мүлкү толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> конфискацияланган <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> сот жообуна тартылган. Жалпысынан, миллионго жакын үй‑бүлөлөр кулакка тартылган. Анын жыйынтыгында колхоздордун продукция өндүрүмдүүлүгү төмөндөгөн, колхозчулар дээрлик эмгек акы алышкан эмес, өзгөчө мал чарбасы катуу жала чеккен. Колхоздоштуруу алыскы аймактарда оор кесепеттерге алып келген. Элет калкы анын маанисин толук түшүнө электе <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> тиешелүү өкмөттүк дотацияларга негизденбей, күчтөп <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> ыкчам жүргүзүлгөн колхоздоштуруунун айынан 1932–33‑жылы өлкөнү ачарчылык каптаган. Украинада, Түндүк Кавказда, Волга боюнда, Казакстанда ж. б. райондордо башталган массалык ачарчылыктын кесепетинен 3–10 миллион адам каза болгон. Бүткүл өлкөдөгүдөй эле Кыргызстанда Совет бийлиги орногондон кийин мамлекеттештирилген жерлерде алгачкы коллективдүү чарбалар уюштурула баштаган. Айыл чарбаны коллективдештирүү иш‑чаралары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жарым көчмөн чарбаларды отурукташтыруу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> катар бир мезгилде жүргүзүлгөн. Калкты отурукташтыруу Совет бийлигинин алгачкы жылдарында жүргүзүлгөн жер‑суу реформаларынын жүрүшүндө эле башталган. Ага карабастан 1930‑жылдын башында республикада 85 миң чарба көчмөн абалда калган. Отурукташтыруу максаты коллективдештирүү саясаты <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> коштолуп, жаңыдан отурукташа баштаган эл зордук <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> колхоздорго киргизилген. 1925-жылдын октябрына карата 232 айыл чарба кооперативдери түзүлүп, аларга 21,8 миң адам мүчө болуп кирген. Туташ коллективдештирүүнүн негизинде 1931‑жылы коллективдүү чарбалардын саны 1500гө жеткен. Кооперация кыргыздардын турмушунда тыштан трактор ж. б. жаңы техникаларды <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> каржылык жардамдарды шериктешип алып келип, айыл чарбасын өнүктүрүүдө маанилүү роль ойногон. Бирок, коллективдештирүүнүн жүрүшүндөгү мамлекеттик зордук‑зомбулуктун күчөшү, айыл чарбасын, өзгөчө мал чарбасын бүлгүнгө учураткан. Колхозго малын бергиси келбегендер массалык түрдө союп же сатып жок кыла баштаган. Натыйжада, 1930‑жылы бодо малдын саны 24,4%, жылкы 18,5%, кой‑эчки 15,5% кыскарган. Эгинди конфискациялоонун натыйжасында жазгы үрөндүк эгин калбай калган. Башка аймактардай эле Кыргызстанда да ачарчылык башталган, бирок негизинен мал чарбасы <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алектенген көчмөн кыргыздарда коңшу элдердегидей чоң жоготуулар болгон эмес. Ушундан улам абал оор болгон Казакстандан жанa Сибирден жарым млндой ачка качкындар Кыргызстанга келип, башпаана табышкан. Жалпысынан көчмөн кыргыздарды отурукташтыруу жанa коллективдештирүү Улуу Ата Мекендик согушка чейин аяктаган. Айыл чарбаны коллективдештирүү жанa отурукташтырууда кетирилген олуттуу катачылыктарга карабастан, прогрессивдүү мааниге ээ болгон. Совет бийлигинин жардамы <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> Кыргызстанда туруктуу айыл‑кыштактар, чарбалык борборлор пайда болуп, аларда түрдүү агартуу мекемелери, мектептер, турмуш‑тиричилик ишканалары курулган.<br> Ад.: ''Вылцан М.'' А, ''Данилов В. П., Кабанов В. В., Мошков Ю.'' А Коллективизация сельского хозяйства СССР. Пути, формы, достижения. М., 1981.<br>		'''АЙЫЛ ЧАРБАНЫ КОЛЛЕКТИВДЕШТИРҮҮ''' СССРдеги – Совет бийлигинин СССРде социализмди куруу планынын бир бөлүгү. Айыл чарбаны коллективдештирүү жеке чарбаларды жоюу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> дыйкандарды кооперативдерге, айыл чарба артелдерине (коллективдүү чарбага, колхоздорго) бириктирүүнүн негизинде ири чарбалардын товар өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу, айыл чарбасында мамлекеттик көзөмөлдү орнотуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> оокаттуу дыйкандардын арасындагы «айылдык буржуазия – кулактарды» эзүүчү тап катары жоюу максатын көздөгөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> биринчи беш жылдык планды аткаруу жылдарында (1929–33) репрессиялоо, күч колдонуу ыкмалары аркылуу ылдамдатылган темп <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жүргүзүлгөн. 1929‑жылы ''И.'' ''Сталин'' айыл чарбасында «туташ коллективдештирүү» ураанын жарыялаган. Коллективдештирүү өтө талаш‑тартыштуу, карама‑каршылыктуу натыйжаларды берген. Айыл чарба толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> мамлекеттик көзөмөлгө алынып, колхоздордун өндүргөн эгини эң төмөнкү баада сатып алынган <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> өлкөнү индустриялаштыруу максатында өнөр жай жабдууларын алууга Батыш өлкөлөрүнө экспорттолгон. Дыйкандар өздөрүнүн жеке чарбасында өндүргөн артык баш эгинин эркин сатууга тыюу салынып, аны мамлекетке арзан баада тапшырууга милдеттендирилген. Каршылык көргөзгөндөр кулак деп жарыяланып, мүлкү толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> конфискацияланган <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> сот жообуна тартылган. Жалпысынан, миллионго жакын үй‑бүлөлөр кулакка тартылган. Анын жыйынтыгында колхоздордун продукция өндүрүмдүүлүгү төмөндөгөн, колхозчулар дээрлик эмгек акы алышкан эмес, өзгөчө мал чарбасы катуу жала чеккен. Колхоздоштуруу алыскы аймактарда оор кесепеттерге алып келген. Элет калкы анын маанисин толук түшүнө электе <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> тиешелүү өкмөттүк дотацияларга негизденбей, күчтөп <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> ыкчам жүргүзүлгөн колхоздоштуруунун айынан 1932–33‑жылы өлкөнү ачарчылык каптаган. Украинада, Түндүк Кавказда, Волга боюнда, Казакстанда ж. б. райондордо башталган массалык ачарчылыктын кесепетинен 3–10 миллион адам каза болгон. Бүткүл өлкөдөгүдөй эле Кыргызстанда Совет бийлиги орногондон кийин мамлекеттештирилген жерлерде алгачкы коллективдүү чарбалар уюштурула баштаган. Айыл чарбаны коллективдештирүү иш‑чаралары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жарым көчмөн чарбаларды отурукташтыруу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> катар бир мезгилде жүргүзүлгөн. Калкты отурукташтыруу Совет бийлигинин алгачкы жылдарында жүргүзүлгөн жер‑суу реформаларынын жүрүшүндө эле башталган. Ага карабастан 1930‑жылдын башында республикада 85 миң чарба көчмөн абалда калган. Отурукташтыруу максаты коллективдештирүү саясаты <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> коштолуп, жаңыдан отурукташа баштаган эл зордук <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> колхоздорго киргизилген. 1925-жылдын октябрына карата 232 айыл чарба кооперативдери түзүлүп, аларга 21,8 миң адам мүчө болуп кирген. Туташ коллективдештирүүнүн негизинде 1931‑жылы коллективдүү чарбалардын саны 1500гө жеткен. Кооперация кыргыздардын турмушунда тыштан трактор ж. б. жаңы техникаларды <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> каржылык жардамдарды шериктешип алып келип, айыл чарбасын өнүктүрүүдө маанилүү роль ойногон. Бирок, коллективдештирүүнүн жүрүшүндөгү мамлекеттик зордук‑зомбулуктун күчөшү, айыл чарбасын, өзгөчө мал чарбасын бүлгүнгө учураткан. Колхозго малын бергиси келбегендер массалык түрдө союп же сатып жок кыла баштаган. Натыйжада, 1930‑жылы бодо малдын саны 24,4%, жылкы 18,5%, кой‑эчки 15,5% кыскарган. Эгинди конфискациялоонун натыйжасында жазгы үрөндүк эгин калбай калган. Башка аймактардай эле Кыргызстанда да ачарчылык башталган, бирок негизинен мал чарбасы <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алектенген көчмөн кыргыздарда коңшу элдердегидей чоң жоготуулар болгон эмес. Ушундан улам абал оор болгон Казакстандан жанa Сибирден жарым млндой ачка качкындар Кыргызстанга келип, башпаана табышкан. Жалпысынан көчмөн кыргыздарды отурукташтыруу жанa коллективдештирүү Улуу Ата Мекендик согушка чейин аяктаган. Айыл чарбаны коллективдештирүү жанa отурукташтырууда кетирилген олуттуу катачылыктарга карабастан, прогрессивдүү мааниге ээ болгон. Совет бийлигинин жардамы <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> Кыргызстанда туруктуу айыл‑кыштактар, чарбалык борборлор пайда болуп, аларда түрдүү агартуу мекемелери, мектептер, турмуш‑тиричилик ишканалары курулган.<br> Ад.: ''Вылцан М.'' А, ''Данилов В. П., Кабанов В. В., Мошков Ю.'' А Коллективизация сельского хозяйства СССР. Пути, формы, достижения. М., 1981.<br>
	''А. Орозов.''<br>		''А. Орозов.''<br>

imported>Temirkan, 03:19, 14 Сентябрь (Аяк оона) 2023 карата

2023-09-14T03:19:03Z

← Мурунку нускасы		03:19, 14 Сентябрь (Аяк оона) 2023 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЙЫЛ ЧАРБАНЫ КОЛЛЕКТИВДЕШТИРҮҮ''' СССРдеги – Совет бийлигинин СССРде социализмди куруу планынын бир бөлүгү. ~~А. ч. к.~~ жеке чарбаларды жоюу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> дыйкандарды кооперативдерге, ~~а. ч.~~ артелдерине (коллективдүү чарбага, колхоздорго) бириктирүүнүн негизинде ири чарбалардын товар өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу, ~~а. ч‑да мамл.~~ көзөмөлдү орнотуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> оокаттуу дыйкандардын арасындагы «айылдык буржуазия – кулактарды» эзүүчү тап катары жоюу максатын көздөгөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> биринчи беш жылдык планды аткаруу жылдарында (1929–33) репрессиялоо, күч колдонуу ыкмалары аркылуу ылдамдатылган темп <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жүргүзүлгөн. 1929‑ж. И. ''Сталин'' ~~а. ч‑нда~~ «туташ коллективдештирүү» ураанын жарыялаган. Коллективдештирүү өтө талаш‑тартыштуу, карама‑каршылыктуу натыйжаларды берген. ~~А. ч.~~ толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> ~~мамл.~~ көзөмөлгө алынып, колхоздордун өндүргөн эгини эң төмөнкү баада сатып алынган <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> өлкөнү индустриялаштыруу максатында өнөр жай жабдууларын алууга Батыш өлкөлөрүнө экспорттолгон. Дыйкандар өздөрүнүн жеке чарбасында өндүргөн артык баш эгинин эркин сатууга тыюу салынып, аны мамлекетке арзан баада тапшырууга милдеттендирилген. Каршылык көргөзгөндөр кулак деп жарыяланып, мүлкү толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> конфискацияланган <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> сот жообуна тартылган. Жалпысынан, миллионго жакын үй‑бүлөлөр кулакка тартылган. Анын жыйынтыгында колхоздордун продукция өндүрүмдүүлүгү төмөндөгөн, колхозчулар дээрлик эмгек акы алышкан эмес, өзгөчө мал чарбасы катуу жала чеккен. Колхоздоштуруу алыскы аймактарда оор кесепеттерге алып келген. Элет калкы анын маанисин толук түшүнө электе <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> тиешелүү өкмөттүк дотацияларга негизденбей, күчтөп <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> ыкчам жүргүзүлгөн колхоздоштуруунун айынан 1932–33‑ж. өлкөнү ачарчылык каптаган. Украинада, ~~Түн.~~ Кавказда, Волга боюнда, Казакстанда ж. б. райондордо башталган массалык ачарчылыктын кесепетинен 3–10 миллион адам каза болгон. Бүткүл өлкөдөгүдөй эле ~~Кырг‑нда~~ Совет бийлиги орногондон кийин мамлекеттештирилген жерлерде алгачкы коллективдүү чарбалар уюштурула баштаган. ~~А. ч. к.~~ иш‑чаралары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жарым көчмөн чарбаларды отурукташтыруу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> катар бир мезгилде жүргүзүлгөн. Калкты отурукташтыруу Совет бийлигинин алгачкы жылдарында жүргүзүлгөн жер‑суу реформаларынын жүрүшүндө эле башталган. Ага карабастан 1930‑жылдын башында республикада 85 миң чарба көчмөн абалда калган. Отурукташтыруу максаты коллективдештирүү саясаты <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> коштолуп, жаңыдан отурукташа баштаган эл зордук <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> колхоздорго киргизилген. 1925-жылдын октябрына карата 232 ~~а. ч.~~ кооперативдери түзүлүп, аларга 21,8 миң адам мүчө болуп кирген. Туташ коллективдештирүүнүн негизинде 1931‑ж. коллективдүү чарбалардын саны 1500гө жеткен. Кооперация кыргыздардын турмушунда тыштан трактор ж. б. жаңы техникаларды <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> каржылык жардамдарды шериктешип алып келип, ~~а. ч‑н~~ өнүктүрүүдө маанилүү роль ойногон. Бирок, коллективдештирүүнүн жүрүшүндөгү ~~мамл.~~ зордук‑зомбулуктун күчөшү, ~~а. ч‑н~~, өзгөчө мал чарбасын бүлгүнгө учураткан. Колхозго малын бергиси келбегендер массалык түрдө союп же сатып жок кыла баштаган. Натыйжада, 1930‑ж. бодо малдын саны 24,4%, жылкы 18,5%, кой‑эчки 15,5% кыскарган. Эгинди конфискациялоонун натыйжасында жазгы үрөндүк эгин калбай калган. Башка аймактардай эле ~~Кырг‑нда~~ да ачарчылык башталган, бирок негизинен мал чарбасы <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алектенген көчмөн кыргыздарда коңшу элдердегидей чоң жоготуулар болгон эмес. Ушундан улам абал оор болгон Казакстандан ~~ж‑a~~ Сибирден жарым млндой ачка качкындар ~~Кырг‑нга~~ келип, башпаана табышкан. Жалпысынан көчмөн кыргыздарды отурукташтыруу ~~ж‑a~~ коллективдештирүү Улуу Ата Мекендик согушка чейин аяктаган. ~~А. ч. к. ж‑a~~ отурукташтырууда кетирилген олуттуу катачылыктарга карабастан, прогрессивдүү мааниге ээ болгон. Совет бийлигинин жардамы <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> ~~Кырг‑нда~~ туруктуу айыл‑кыштактар, чарбалык борборлор пайда болуп, аларда түрдүү агартуу мекемелери, мектептер, турмуш‑тиричилик ишканалары курулган.<br> Ад.: ''Вылцан М.'' А, ''Данилов В. П., Кабанов В. В., Мошков Ю.'' А Коллективизация сельского хозяйства СССР. Пути, формы, достижения. М., 1981.<br>		'''АЙЫЛ ЧАРБАНЫ КОЛЛЕКТИВДЕШТИРҮҮ''' СССРдеги – Совет бийлигинин СССРде социализмди куруу планынын бир бөлүгү. Айыл чарбаны коллективдештирүү жеке чарбаларды жоюу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> дыйкандарды кооперативдерге, айыл чарба артелдерине (коллективдүү чарбага, колхоздорго) бириктирүүнүн негизинде ири чарбалардын товар өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу, айыл чарбасында мамлекеттик көзөмөлдү орнотуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> оокаттуу дыйкандардын арасындагы «айылдык буржуазия – кулактарды» эзүүчү тап катары жоюу максатын көздөгөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> биринчи беш жылдык планды аткаруу жылдарында (1929–33) репрессиялоо, күч колдонуу ыкмалары аркылуу ылдамдатылган темп <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жүргүзүлгөн. 1929‑жылы И. ''Сталин'' айыл чарбасында «туташ коллективдештирүү» ураанын жарыялаган. Коллективдештирүү өтө талаш‑тартыштуу, карама‑каршылыктуу натыйжаларды берген. Айыл чарба толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> мамлекеттик көзөмөлгө алынып, колхоздордун өндүргөн эгини эң төмөнкү баада сатып алынган <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> өлкөнү индустриялаштыруу максатында өнөр жай жабдууларын алууга Батыш өлкөлөрүнө экспорттолгон. Дыйкандар өздөрүнүн жеке чарбасында өндүргөн артык баш эгинин эркин сатууга тыюу салынып, аны мамлекетке арзан баада тапшырууга милдеттендирилген. Каршылык көргөзгөндөр кулак деп жарыяланып, мүлкү толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> конфискацияланган <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> сот жообуна тартылган. Жалпысынан, миллионго жакын үй‑бүлөлөр кулакка тартылган. Анын жыйынтыгында колхоздордун продукция өндүрүмдүүлүгү төмөндөгөн, колхозчулар дээрлик эмгек акы алышкан эмес, өзгөчө мал чарбасы катуу жала чеккен. Колхоздоштуруу алыскы аймактарда оор кесепеттерге алып келген. Элет калкы анын маанисин толук түшүнө электе <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> тиешелүү өкмөттүк дотацияларга негизденбей, күчтөп <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> ыкчам жүргүзүлгөн колхоздоштуруунун айынан 1932–33‑жылы өлкөнү ачарчылык каптаган. Украинада, Түндүк Кавказда, Волга боюнда, Казакстанда ж. б. райондордо башталган массалык ачарчылыктын кесепетинен 3–10 миллион адам каза болгон. Бүткүл өлкөдөгүдөй эле Кыргызстанда Совет бийлиги орногондон кийин мамлекеттештирилген жерлерде алгачкы коллективдүү чарбалар уюштурула баштаган. Айыл чарбаны коллективдештирүү иш‑чаралары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жарым көчмөн чарбаларды отурукташтыруу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> катар бир мезгилде жүргүзүлгөн. Калкты отурукташтыруу Совет бийлигинин алгачкы жылдарында жүргүзүлгөн жер‑суу реформаларынын жүрүшүндө эле башталган. Ага карабастан 1930‑жылдын башында республикада 85 миң чарба көчмөн абалда калган. Отурукташтыруу максаты коллективдештирүү саясаты <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> коштолуп, жаңыдан отурукташа баштаган эл зордук <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> колхоздорго киргизилген. 1925-жылдын октябрына карата 232 айыл чарба кооперативдери түзүлүп, аларга 21,8 миң адам мүчө болуп кирген. Туташ коллективдештирүүнүн негизинде 1931‑жылы коллективдүү чарбалардын саны 1500гө жеткен. Кооперация кыргыздардын турмушунда тыштан трактор ж. б. жаңы техникаларды <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> каржылык жардамдарды шериктешип алып келип, айыл чарбасын өнүктүрүүдө маанилүү роль ойногон. Бирок, коллективдештирүүнүн жүрүшүндөгү мамлекеттик зордук‑зомбулуктун күчөшү, айыл чарбасын, өзгөчө мал чарбасын бүлгүнгө учураткан. Колхозго малын бергиси келбегендер массалык түрдө союп же сатып жок кыла баштаган. Натыйжада, 1930‑жылы бодо малдын саны 24,4%, жылкы 18,5%, кой‑эчки 15,5% кыскарган. Эгинди конфискациялоонун натыйжасында жазгы үрөндүк эгин калбай калган. Башка аймактардай эле Кыргызстанда да ачарчылык башталган, бирок негизинен мал чарбасы <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алектенген көчмөн кыргыздарда коңшу элдердегидей чоң жоготуулар болгон эмес. Ушундан улам абал оор болгон Казакстандан жанa Сибирден жарым млндой ачка качкындар Кыргызстанга келип, башпаана табышкан. Жалпысынан көчмөн кыргыздарды отурукташтыруу жанa коллективдештирүү Улуу Ата Мекендик согушка чейин аяктаган. Айыл чарбаны коллективдештирүү жанa отурукташтырууда кетирилген олуттуу катачылыктарга карабастан, прогрессивдүү мааниге ээ болгон. Совет бийлигинин жардамы <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> Кыргызстанда туруктуу айыл‑кыштактар, чарбалык борборлор пайда болуп, аларда түрдүү агартуу мекемелери, мектептер, турмуш‑тиричилик ишканалары курулган.<br> Ад.: ''Вылцан М.'' А, ''Данилов В. П., Кабанов В. В., Мошков Ю.'' А Коллективизация сельского хозяйства СССР. Пути, формы, достижения. М., 1981.<br>
	''А. Орозов.''<br>		''А. Орозов.''<br>

imported>Temirkan, 09:00, 21 Декабрь (Бештин айы) 2022 карата

2022-12-21T09:00:52Z

← Мурунку нускасы		09:00, 21 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	СССРдеги – Совет бийлигинин СССРде социализмди куруу планынын бир бөлүгү. А. ч. к. жеке чарбаларды жоюу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> дыйкандарды кооперативдерге, а. ч. артелдерине (коллективдүү чарбага, колхоздорго) бириктирүүнүн негизинде ири чарбалардын товар өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу, а. ч‑да мамл. көзөмөлдү орнотуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> оокаттуу дыйкандардын арасындагы «айылдык буржуазия – кулактарды» эзүүчү тап катары жоюу максатын көздөгөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> биринчи беш жылдык планды аткаруу жылдарында (1929–33) репрессиялоо, күч колдонуу ыкмалары аркылуу ылдамдатылган темп <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жүргүзүлгөн. 1929‑ж. И. ''Сталин'' а. ч‑нда «туташ коллективдештирүү» ураанын жарыялаган. Коллективдештирүү өтө талаш‑тартыштуу, карама‑каршылыктуу натыйжаларды берген. А. ч. толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> мамл. көзөмөлгө алынып, колхоздордун өндүргөн эгини эң төмөнкү баада сатып алынган <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> өлкөнү индустриялаштыруу максатында өнөр жай жабдууларын алууга Батыш өлкөлөрүнө экспорттолгон. Дыйкандар өздөрүнүн жеке чарбасында өндүргөн артык баш эгинин эркин сатууга тыюу салынып, аны мамлекетке арзан баада тапшырууга милдеттендирилген. Каршылык көргөзгөндөр кулак деп жарыяланып, мүлкү толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> конфискацияланган <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> сот жообуна тартылган. Жалпысынан, миллионго жакын үй‑бүлөлөр кулакка тартылган. Анын жыйынтыгында колхоздордун продукция өндүрүмдүүлүгү төмөндөгөн, колхозчулар дээрлик эмгек акы алышкан эмес, өзгөчө мал чарбасы катуу жала чеккен. Колхоздоштуруу алыскы аймактарда оор кесепеттерге алып келген. Элет калкы анын маанисин толук түшүнө электе <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> тиешелүү өкмөттүк дотацияларга негизденбей, күчтөп <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> ыкчам жүргүзүлгөн колхоздоштуруунун айынан 1932–33‑ж. өлкөнү ачарчылык каптаган. Украинада, Түн. Кавказда, Волга боюнда, Казакстанда ж. б. райондордо башталган массалык ачарчылыктын кесепетинен 3–10 миллион адам каза болгон. Бүткүл өлкөдөгүдөй эле Кырг‑нда Совет бийлиги орногондон кийин мамлекеттештирилген жерлерде алгачкы коллективдүү чарбалар уюштурула баштаган. А. ч. к. иш‑чаралары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жарым көчмөн чарбаларды отурукташтыруу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> катар бир мезгилде жүргүзүлгөн. Калкты отурукташтыруу Совет бийлигинин алгачкы жылдарында жүргүзүлгөн жер‑суу реформаларынын жүрүшүндө эле башталган. Ага карабастан 1930‑жылдын башында республикада 85 миң чарба көчмөн абалда калган. Отурукташтыруу максаты коллективдештирүү саясаты <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> коштолуп, жаңыдан отурукташа баштаган эл зордук <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> колхоздорго киргизилген. 1925-жылдын октябрына карата 232 а. ч. кооперативдери түзүлүп, аларга 21,8 миң адам мүчө болуп кирген. Туташ коллективдештирүүнүн негизинде 1931‑ж. коллективдүү чарбалардын саны 1500гө жеткен. Кооперация кыргыздардын турмушунда тыштан трактор ж. б. жаңы техникаларды <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> каржылык жардамдарды шериктешип алып келип, а. ч‑н өнүктүрүүдө маанилүү роль ойногон. Бирок, коллективдештирүүнүн жүрүшүндөгү мамл. зордук‑зомбулуктун күчөшү, а. ч‑н, өзгөчө мал чарбасын бүлгүнгө учураткан. Колхозго малын бергиси келбегендер массалык түрдө союп же сатып жок кыла баштаган. Натыйжада, 1930‑ж. бодо малдын саны 24,4%, жылкы 18,5%, кой‑эчки 15,5% кыскарган. Эгинди конфискациялоонун натыйжасында жазгы үрөндүк эгин калбай калган. Башка аймактардай эле Кырг‑нда да ачарчылык башталган, бирок негизинен мал чарбасы <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алектенген көчмөн кыргыздарда коңшу элдердегидей чоң жоготуулар болгон эмес. Ушундан улам абал оор болгон Казакстандан ж‑a Сибирден жарым млндой ачка качкындар Кырг‑нга келип, башпаана табышкан. Жалпысынан көчмөн кыргыздарды отурукташтыруу ж‑a коллективдештирүү Улуу Ата Мекендик согушка чейин аяктаган. А. ч. к. ж‑a отурукташтырууда кетирилген олуттуу катачылыктарга карабастан, прогрессивдүү мааниге ээ болгон. Совет бийлигинин жардамы <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> Кырг‑нда туруктуу айыл‑кыштактар, чарбалык борборлор пайда болуп, аларда түрдүү агартуу мекемелери, мектептер, турмуш‑тиричилик ишканалары курулган.<br> Ад.: ''Вылцан М.'' А, ''Данилов В. П., Кабанов В. В., Мошков Ю.'' А Коллективизация сельского хозяйства СССР. Пути, формы, достижения. М., 1981.<br>		'''АЙЫЛ ЧАРБАНЫ КОЛЛЕКТИВДЕШТИРҮҮ''' СССРдеги – Совет бийлигинин СССРде социализмди куруу планынын бир бөлүгү. А. ч. к. жеке чарбаларды жоюу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> дыйкандарды кооперативдерге, а. ч. артелдерине (коллективдүү чарбага, колхоздорго) бириктирүүнүн негизинде ири чарбалардын товар өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу, а. ч‑да мамл. көзөмөлдү орнотуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> оокаттуу дыйкандардын арасындагы «айылдык буржуазия – кулактарды» эзүүчү тап катары жоюу максатын көздөгөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> биринчи беш жылдык планды аткаруу жылдарында (1929–33) репрессиялоо, күч колдонуу ыкмалары аркылуу ылдамдатылган темп <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жүргүзүлгөн. 1929‑ж. И. ''Сталин'' а. ч‑нда «туташ коллективдештирүү» ураанын жарыялаган. Коллективдештирүү өтө талаш‑тартыштуу, карама‑каршылыктуу натыйжаларды берген. А. ч. толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> мамл. көзөмөлгө алынып, колхоздордун өндүргөн эгини эң төмөнкү баада сатып алынган <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> өлкөнү индустриялаштыруу максатында өнөр жай жабдууларын алууга Батыш өлкөлөрүнө экспорттолгон. Дыйкандар өздөрүнүн жеке чарбасында өндүргөн артык баш эгинин эркин сатууга тыюу салынып, аны мамлекетке арзан баада тапшырууга милдеттендирилген. Каршылык көргөзгөндөр кулак деп жарыяланып, мүлкү толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> конфискацияланган <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> сот жообуна тартылган. Жалпысынан, миллионго жакын үй‑бүлөлөр кулакка тартылган. Анын жыйынтыгында колхоздордун продукция өндүрүмдүүлүгү төмөндөгөн, колхозчулар дээрлик эмгек акы алышкан эмес, өзгөчө мал чарбасы катуу жала чеккен. Колхоздоштуруу алыскы аймактарда оор кесепеттерге алып келген. Элет калкы анын маанисин толук түшүнө электе <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> тиешелүү өкмөттүк дотацияларга негизденбей, күчтөп <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> ыкчам жүргүзүлгөн колхоздоштуруунун айынан 1932–33‑ж. өлкөнү ачарчылык каптаган. Украинада, Түн. Кавказда, Волга боюнда, Казакстанда ж. б. райондордо башталган массалык ачарчылыктын кесепетинен 3–10 миллион адам каза болгон. Бүткүл өлкөдөгүдөй эле Кырг‑нда Совет бийлиги орногондон кийин мамлекеттештирилген жерлерде алгачкы коллективдүү чарбалар уюштурула баштаган. А. ч. к. иш‑чаралары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жарым көчмөн чарбаларды отурукташтыруу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> катар бир мезгилде жүргүзүлгөн. Калкты отурукташтыруу Совет бийлигинин алгачкы жылдарында жүргүзүлгөн жер‑суу реформаларынын жүрүшүндө эле башталган. Ага карабастан 1930‑жылдын башында республикада 85 миң чарба көчмөн абалда калган. Отурукташтыруу максаты коллективдештирүү саясаты <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> коштолуп, жаңыдан отурукташа баштаган эл зордук <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> колхоздорго киргизилген. 1925-жылдын октябрына карата 232 а. ч. кооперативдери түзүлүп, аларга 21,8 миң адам мүчө болуп кирген. Туташ коллективдештирүүнүн негизинде 1931‑ж. коллективдүү чарбалардын саны 1500гө жеткен. Кооперация кыргыздардын турмушунда тыштан трактор ж. б. жаңы техникаларды <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> каржылык жардамдарды шериктешип алып келип, а. ч‑н өнүктүрүүдө маанилүү роль ойногон. Бирок, коллективдештирүүнүн жүрүшүндөгү мамл. зордук‑зомбулуктун күчөшү, а. ч‑н, өзгөчө мал чарбасын бүлгүнгө учураткан. Колхозго малын бергиси келбегендер массалык түрдө союп же сатып жок кыла баштаган. Натыйжада, 1930‑ж. бодо малдын саны 24,4%, жылкы 18,5%, кой‑эчки 15,5% кыскарган. Эгинди конфискациялоонун натыйжасында жазгы үрөндүк эгин калбай калган. Башка аймактардай эле Кырг‑нда да ачарчылык башталган, бирок негизинен мал чарбасы <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алектенген көчмөн кыргыздарда коңшу элдердегидей чоң жоготуулар болгон эмес. Ушундан улам абал оор болгон Казакстандан ж‑a Сибирден жарым млндой ачка качкындар Кырг‑нга келип, башпаана табышкан. Жалпысынан көчмөн кыргыздарды отурукташтыруу ж‑a коллективдештирүү Улуу Ата Мекендик согушка чейин аяктаган. А. ч. к. ж‑a отурукташтырууда кетирилген олуттуу катачылыктарга карабастан, прогрессивдүү мааниге ээ болгон. Совет бийлигинин жардамы <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> Кырг‑нда туруктуу айыл‑кыштактар, чарбалык борборлор пайда болуп, аларда түрдүү агартуу мекемелери, мектептер, турмуш‑тиричилик ишканалары курулган.<br> Ад.: ''Вылцан М.'' А, ''Данилов В. П., Кабанов В. В., Мошков Ю.'' А Коллективизация сельского хозяйства СССР. Пути, формы, достижения. М., 1981.<br>
	''А. Орозов.''<br>		''А. Орозов.''<br>

imported>Kadyrm: /* top */clean up, replaced: м‑н → менен (9), ж‑а → жана (8)

2022-12-05T09:16:15Z

top: clean up, replaced: м‑н → менен (9), ж‑а → жана (8)

← Мурунку нускасы		09:16, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	СССРдеги – Совет бийлигинин СССРде социализмди куруу планынын бир бөлүгү. А. ч. к. жеке чарбаларды жоюу м‑н дыйкандарды кооперативдерге, а. ч. артелдерине (коллективдүү чарбага, колхоздорго) бириктирүүнүн негизинде ири чарбалардын товар өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу, а. ч‑да мамл. көзөмөлдү орнотуу ж‑а оокаттуу дыйкандардын арасындагы «айылдык буржуазия – кулактарды» эзүүчү тап катары жоюу максатын көздөгөн ж‑а биринчи беш жылдык планды аткаруу жылдарында (1929–33) репрессиялоо, күч колдонуу ыкмалары аркылуу ылдамдатылган темп м‑н жүргүзүлгөн. 1929‑ж. И. ''Сталин'' а. ч‑нда «туташ коллективдештирүү» ураанын жарыялаган. Коллективдештирүү өтө талаш‑тартыштуу, карама‑каршылыктуу натыйжаларды берген. А. ч. толугу м‑н мамл. көзөмөлгө алынып, колхоздордун өндүргөн эгини эң төмөнкү баада сатып алынган ж‑а өлкөнү индустриялаштыруу максатында өнөр жай жабдууларын алууга Батыш өлкөлөрүнө экспорттолгон. Дыйкандар өздөрүнүн жеке чарбасында өндүргөн артык баш эгинин эркин сатууга тыюу салынып, аны мамлекетке арзан баада тапшырууга милдеттендирилген. Каршылык көргөзгөндөр кулак деп жарыяланып, мүлкү толугу м‑н конфискацияланган ж‑а сот жообуна тартылган. Жалпысынан, миллионго жакын үй‑бүлөлөр кулакка тартылган. Анын жыйынтыгында колхоздордун продукция өндүрүмдүүлүгү төмөндөгөн, колхозчулар дээрлик эмгек акы алышкан эмес, өзгөчө мал чарбасы катуу жала чеккен. Колхоздоштуруу алыскы аймактарда оор кесепеттерге алып келген. Элет калкы анын маанисин толук түшүнө электе ж‑а тиешелүү өкмөттүк дотацияларга негизденбей, күчтөп ж‑а ыкчам жүргүзүлгөн колхоздоштуруунун айынан 1932–33‑ж. өлкөнү ачарчылык каптаган. Украинада, Түн. Кавказда, Волга боюнда, Казакстанда ж. б. райондордо башталган массалык ачарчылыктын кесепетинен 3–10 миллион адам каза болгон. Бүткүл өлкөдөгүдөй эле Кырг‑нда Совет бийлиги орногондон кийин мамлекеттештирилген жерлерде алгачкы коллективдүү чарбалар уюштурула баштаган. А. ч. к. иш‑чаралары көчмөн ж‑а жарым көчмөн чарбаларды отурукташтыруу м‑н катар бир мезгилде жүргүзүлгөн. Калкты отурукташтыруу Совет бийлигинин алгачкы жылдарында жүргүзүлгөн жер‑суу реформаларынын жүрүшүндө эле башталган. Ага карабастан 1930‑жылдын башында республикада 85 миң чарба көчмөн абалда калган. Отурукташтыруу максаты коллективдештирүү саясаты м‑н коштолуп, жаңыдан отурукташа баштаган эл зордук м‑н колхоздорго киргизилген. 1925-жылдын октябрына карата 232 а. ч. кооперативдери түзүлүп, аларга 21,8 миң адам мүчө болуп кирген. Туташ коллективдештирүүнүн негизинде 1931‑ж. коллективдүү чарбалардын саны 1500гө жеткен. Кооперация кыргыздардын турмушунда тыштан трактор ж. б. жаңы техникаларды ж‑а каржылык жардамдарды шериктешип алып келип, а. ч‑н өнүктүрүүдө маанилүү роль ойногон. Бирок, коллективдештирүүнүн жүрүшүндөгү мамл. зордук‑зомбулуктун күчөшү, а. ч‑н, өзгөчө мал чарбасын бүлгүнгө учураткан. Колхозго малын бергиси келбегендер массалык түрдө союп же сатып жок кыла баштаган. Натыйжада, 1930‑ж. бодо малдын саны 24,4%, жылкы 18,5%, кой‑эчки 15,5% кыскарган. Эгинди конфискациялоонун натыйжасында жазгы үрөндүк эгин калбай калган. Башка аймактардай эле Кырг‑нда да ачарчылык башталган, бирок негизинен мал чарбасы м‑н алектенген көчмөн кыргыздарда коңшу элдердегидей чоң жоготуулар болгон эмес. Ушундан улам абал оор болгон Казакстандан ж‑a Сибирден жарым млндой ачка качкындар Кырг‑нга келип, башпаана табышкан. Жалпысынан көчмөн кыргыздарды отурукташтыруу ж‑a коллективдештирүү Улуу Ата Мекендик согушка чейин аяктаган. А. ч. к. ж‑a отурукташтырууда кетирилген олуттуу катачылыктарга карабастан, прогрессивдүү мааниге ээ болгон. Совет бийлигинин жардамы м‑н Кырг‑нда туруктуу айыл‑кыштактар, чарбалык борборлор пайда болуп, аларда түрдүү агартуу мекемелери, мектептер, турмуш‑тиричилик ишканалары курулган.<br> Ад.: ''Вылцан М.'' А, ''Данилов В. П., Кабанов В. В., Мошков Ю.'' А Коллективизация сельского хозяйства СССР. Пути, формы, достижения. М., 1981.<br>		СССРдеги – Совет бийлигинин СССРде социализмди куруу планынын бир бөлүгү. А. ч. к. жеке чарбаларды жоюу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> дыйкандарды кооперативдерге, а. ч. артелдерине (коллективдүү чарбага, колхоздорго) бириктирүүнүн негизинде ири чарбалардын товар өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу, а. ч‑да мамл. көзөмөлдү орнотуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> оокаттуу дыйкандардын арасындагы «айылдык буржуазия – кулактарды» эзүүчү тап катары жоюу максатын көздөгөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> биринчи беш жылдык планды аткаруу жылдарында (1929–33) репрессиялоо, күч колдонуу ыкмалары аркылуу ылдамдатылган темп <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> жүргүзүлгөн. 1929‑ж. И. ''Сталин'' а. ч‑нда «туташ коллективдештирүү» ураанын жарыялаган. Коллективдештирүү өтө талаш‑тартыштуу, карама‑каршылыктуу натыйжаларды берген. А. ч. толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> мамл. көзөмөлгө алынып, колхоздордун өндүргөн эгини эң төмөнкү баада сатып алынган <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> өлкөнү индустриялаштыруу максатында өнөр жай жабдууларын алууга Батыш өлкөлөрүнө экспорттолгон. Дыйкандар өздөрүнүн жеке чарбасында өндүргөн артык баш эгинин эркин сатууга тыюу салынып, аны мамлекетке арзан баада тапшырууга милдеттендирилген. Каршылык көргөзгөндөр кулак деп жарыяланып, мүлкү толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> конфискацияланган <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> сот жообуна тартылган. Жалпысынан, миллионго жакын үй‑бүлөлөр кулакка тартылган. Анын жыйынтыгында колхоздордун продукция өндүрүмдүүлүгү төмөндөгөн, колхозчулар дээрлик эмгек акы алышкан эмес, өзгөчө мал чарбасы катуу жала чеккен. Колхоздоштуруу алыскы аймактарда оор кесепеттерге алып келген. Элет калкы анын маанисин толук түшүнө электе <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> тиешелүү өкмөттүк дотацияларга негизденбей, күчтөп <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> ыкчам жүргүзүлгөн колхоздоштуруунун айынан 1932–33‑ж. өлкөнү ачарчылык каптаган. Украинада, Түн. Кавказда, Волга боюнда, Казакстанда ж. б. райондордо башталган массалык ачарчылыктын кесепетинен 3–10 миллион адам каза болгон. Бүткүл өлкөдөгүдөй эле Кырг‑нда Совет бийлиги орногондон кийин мамлекеттештирилген жерлерде алгачкы коллективдүү чарбалар уюштурула баштаган. А. ч. к. иш‑чаралары көчмөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> жарым көчмөн чарбаларды отурукташтыруу <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> катар бир мезгилде жүргүзүлгөн. Калкты отурукташтыруу Совет бийлигинин алгачкы жылдарында жүргүзүлгөн жер‑суу реформаларынын жүрүшүндө эле башталган. Ага карабастан 1930‑жылдын башында республикада 85 миң чарба көчмөн абалда калган. Отурукташтыруу максаты коллективдештирүү саясаты <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> коштолуп, жаңыдан отурукташа баштаган эл зордук <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> колхоздорго киргизилген. 1925-жылдын октябрына карата 232 а. ч. кооперативдери түзүлүп, аларга 21,8 миң адам мүчө болуп кирген. Туташ коллективдештирүүнүн негизинде 1931‑ж. коллективдүү чарбалардын саны 1500гө жеткен. Кооперация кыргыздардын турмушунда тыштан трактор ж. б. жаңы техникаларды <span cat='ж.кыск' oldv='ж‑а'>жана</span> каржылык жардамдарды шериктешип алып келип, а. ч‑н өнүктүрүүдө маанилүү роль ойногон. Бирок, коллективдештирүүнүн жүрүшүндөгү мамл. зордук‑зомбулуктун күчөшү, а. ч‑н, өзгөчө мал чарбасын бүлгүнгө учураткан. Колхозго малын бергиси келбегендер массалык түрдө союп же сатып жок кыла баштаган. Натыйжада, 1930‑ж. бодо малдын саны 24,4%, жылкы 18,5%, кой‑эчки 15,5% кыскарган. Эгинди конфискациялоонун натыйжасында жазгы үрөндүк эгин калбай калган. Башка аймактардай эле Кырг‑нда да ачарчылык башталган, бирок негизинен мал чарбасы <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> алектенген көчмөн кыргыздарда коңшу элдердегидей чоң жоготуулар болгон эмес. Ушундан улам абал оор болгон Казакстандан ж‑a Сибирден жарым млндой ачка качкындар Кырг‑нга келип, башпаана табышкан. Жалпысынан көчмөн кыргыздарды отурукташтыруу ж‑a коллективдештирүү Улуу Ата Мекендик согушка чейин аяктаган. А. ч. к. ж‑a отурукташтырууда кетирилген олуттуу катачылыктарга карабастан, прогрессивдүү мааниге ээ болгон. Совет бийлигинин жардамы <span cat='ж.кыск' oldv='м‑н'>менен</span> Кырг‑нда туруктуу айыл‑кыштактар, чарбалык борборлор пайда болуп, аларда түрдүү агартуу мекемелери, мектептер, турмуш‑тиричилик ишканалары курулган.<br> Ад.: ''Вылцан М.'' А, ''Данилов В. П., Кабанов В. В., Мошков Ю.'' А Коллективизация сельского хозяйства СССР. Пути, формы, достижения. М., 1981.<br>
	''А. Орозов.''<br>		''А. Орозов.''<br>

imported>Kerimova-59, 11:47, 18 Апрель (Чын куран) 2022 карата

2022-04-18T11:47:41Z

← Мурунку нускасы		11:47, 18 Апрель (Чын куран) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	СССРдеги – Совет бийлигинин СССРде социализмди куруу планынын бир бөлүгү. А. ч. к. жеке чарбаларды жоюу м‑н дыйкандарды кооперативдерге, а. ч. артелдерине (коллективдүү чарбага, колхоздорго) бириктирүүнүн негизинде ири чарбалардын товар өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу, а. ч‑да мамл. көзөмөлдү орнотуу ж‑а оокаттуу дыйкандардын арасындагы «айылдык буржуазия – кулактарды» эзүүчү тап катары жоюу максатын көздөгөн ж‑а биринчи беш жылдык планды аткаруу жылдарында (~~1929– 33~~) репрессиялоо, күч колдонуу ыкмалары аркылуу ылдамдатылган темп м‑н жүргүзүлгөн. 1929‑ж. И. ''Сталин'' а. ч‑нда «туташ коллективдештирүү» ураанын жарыялаган. Коллективдештирүү өтө талаш‑тартыштуу, карама‑каршылыктуу натыйжаларды берген. А. ч. толугу м‑н мамл. көзөмөлгө алынып, колхоздордун өндүргөн эгини эң төмөнкү баада сатып алынган ж‑а өлкөнү индустриялаштыруу максатында өнөржай жабдууларын алууга Батыш өлкөлөрүнө экспорттолгон. Дыйкандар өздөрүнүн жеке чарбасында өндүргөн артык баш эгинин эркин сатууга тыюу салынып, аны мамлекетке арзан баада тапшырууга милдеттендирилген. Каршылык көргөзгөндөр кулак деп жарыяланып, мүлкү толугу м‑н конфискацияланган ж‑а сот жообуна тартылган. Жалпысынан, миллионго жакын үй‑бүлөлөр кулакка тартылган. Анын жыйынтыгында колхоздордун продукция өндүрүмдүүлүгү төмөндөгөн, колхозчулар дээрлик эмгек акы алышкан эмес, өзгөчө мал чарбасы катуу жала чеккен. Колхоздоштуруу алыскы аймактарда оор кесепеттерге алып келген. Элет калкы анын маанисин толук түшүнө электе ж‑а тиешелүү өкмөттүк дотацияларга негизденбей, күчтөп ж‑а ыкчам жүргүзүлгөн колхоздоштуруунун айынан 1932–33‑ж. өлкөнү ачарчылык каптаган. Украинада, Түн. Кавказда, Волга боюнда, Казакстанда ж. б. райондордо башталган массалык ачарчылыктын кесепетинен 3–10 миллион адам каза болгон.~~<br>~~		СССРдеги – Совет бийлигинин СССРде социализмди куруу планынын бир бөлүгү. А. ч. к. жеке чарбаларды жоюу м‑н дыйкандарды кооперативдерге, а. ч. артелдерине (коллективдүү чарбага, колхоздорго) бириктирүүнүн негизинде ири чарбалардын товар өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу, а. ч‑да мамл. көзөмөлдү орнотуу ж‑а оокаттуу дыйкандардын арасындагы «айылдык буржуазия – кулактарды» эзүүчү тап катары жоюу максатын көздөгөн ж‑а биринчи беш жылдык планды аткаруу жылдарында (1929–33) репрессиялоо, күч колдонуу ыкмалары аркылуу ылдамдатылган темп м‑н жүргүзүлгөн. 1929‑ж. И. ''Сталин'' а. ч‑нда «туташ коллективдештирүү» ураанын жарыялаган. Коллективдештирүү өтө талаш‑тартыштуу, карама‑каршылыктуу натыйжаларды берген. А. ч. толугу м‑н мамл. көзөмөлгө алынып, колхоздордун өндүргөн эгини эң төмөнкү баада сатып алынган ж‑а өлкөнү индустриялаштыруу максатында өнөр жай жабдууларын алууга Батыш өлкөлөрүнө экспорттолгон. Дыйкандар өздөрүнүн жеке чарбасында өндүргөн артык баш эгинин эркин сатууга тыюу салынып, аны мамлекетке арзан баада тапшырууга милдеттендирилген. Каршылык көргөзгөндөр кулак деп жарыяланып, мүлкү толугу м‑н конфискацияланган ж‑а сот жообуна тартылган. Жалпысынан, миллионго жакын үй‑бүлөлөр кулакка тартылган. Анын жыйынтыгында колхоздордун продукция өндүрүмдүүлүгү төмөндөгөн, колхозчулар дээрлик эмгек акы алышкан эмес, өзгөчө мал чарбасы катуу жала чеккен. Колхоздоштуруу алыскы аймактарда оор кесепеттерге алып келген. Элет калкы анын маанисин толук түшүнө электе ж‑а тиешелүү өкмөттүк дотацияларга негизденбей, күчтөп ж‑а ыкчам жүргүзүлгөн колхоздоштуруунун айынан 1932–33‑ж. өлкөнү ачарчылык каптаган. Украинада, Түн. Кавказда, Волга боюнда, Казакстанда ж. б. райондордо башталган массалык ачарчылыктын кесепетинен 3–10 миллион адам каза болгон. Бүткүл өлкөдөгүдөй эле Кырг‑нда Совет бийлиги орногондон кийин мамлекеттештирилген жерлерде алгачкы коллективдүү чарбалар уюштурула баштаган. А. ч. к. иш‑чаралары көчмөн ж‑а жарым көчмөн чарбаларды отурукташтыруу м‑н катар бир мезгилде жүргүзүлгөн. Калкты отурукташтыруу Совет бийлигинин алгачкы жылдарында жүргүзүлгөн жер‑суу реформаларынын жүрүшүндө эле башталган. Ага карабастан 1930‑жылдын башында республикада 85 миң чарба көчмөн абалда калган. Отурукташтыруу максаты коллективдештирүү саясаты м‑н коштолуп, жаңыдан отурукташа баштаган эл зордук м‑н колхоздорго киргизилген. 1925-жылдын октябрына карата 232 а. ч. кооперативдери түзүлүп, аларга 21,8 миң адам мүчө болуп кирген. Туташ коллективдештирүүнүн негизинде 1931‑ж. коллективдүү чарбалардын саны 1500гө жеткен. Кооперация кыргыздардын турмушунда тыштан трактор ж. б. жаңы техникаларды ж‑а каржылык жардамдарды шериктешип алып келип, а. ч‑н өнүктүрүүдө маанилүү роль ойногон. Бирок, коллективдештирүүнүн жүрүшүндөгү мамл. зордук‑зомбулуктун күчөшү, а. ч‑н, өзгөчө мал чарбасын бүлгүнгө учураткан. Колхозго малын бергиси келбегендер массалык түрдө союп же сатып жок кыла баштаган. Натыйжада, 1930‑ж. бодо малдын саны 24,4%, жылкы 18,5%, кой‑эчки 15,5% кыскарган. Эгинди конфискациялоонун натыйжасында жазгы үрөндүк эгин калбай калган. Башка аймактардай эле Кырг‑нда да ачарчылык башталган, бирок негизинен мал чарбасы м‑н алектенген көчмөн кыргыздарда коңшу элдердегидей чоң жоготуулар болгон эмес. Ушундан улам абал оор болгон Казакстандан ж‑a Сибирден жарым млндой ачка качкындар Кырг‑нга келип, башпаана табышкан. Жалпысынан көчмөн кыргыздарды отурукташтыруу ж‑a коллективдештирүү Улуу Ата Мекендик согушка чейин аяктаган. А. ч. к. ж‑a отурукташтырууда кетирилген олуттуу катачылыктарга карабастан, прогрессивдүү мааниге ээ болгон. Совет бийлигинин жардамы м‑н Кырг‑нда туруктуу айыл‑кыштактар, чарбалык борборлор пайда болуп, аларда түрдүү агартуу мекемелери, мектептер, турмуш‑тиричилик ишканалары курулган.<br> Ад.: ''Вылцан М.'' А, ''Данилов В. П., Кабанов В. В., Мошков Ю.'' А Коллективизация сельского хозяйства СССР. Пути, формы, достижения. М., 1981.<br>
	Бүткүл өлкөдөгүдөй эле, Кырг‑нда Совет бийлиги орногондон кийин мамлекеттештирилген жерлерде алгачкы коллективдүү чарбалар уюштурула баштаган. А. ч. к. иш‑чаралары көчмөн ж‑а жарым көчмөн чарбаларды отурукташтыруу м‑н катар бир мезгилде жүргүзүлгөн. Калкты отурукташтыруу Совет бийлигинин алгачкы жылдарында жүргүзүлгөн жер‑суу реформаларынын жүрүшүндө эле башталган. Ага карабастан 1930‑жылдын башында республикада 85 миң чарба көчмөн абалда калган. Отурукташтыруу максаты коллективдештирүү саясаты м‑н коштолуп, жаңыдан отурукташа баштаган эл зордук м‑н колхоздорго киргизилген. 1925жылдын октябрына карата 232 а. ч. кооперативдери түзүлүп, аларга 21,8 миң адам мүчө болуп кирген. Туташ коллективдештирүүнүн негизинде 1931‑ж. коллективдүү чарбалардын саны 1500гө жеткен. Кооперация кыргыздардын турмушунда тыштан трактор ж. б. ~~жады~~ техникаларды ж‑а каржылык жардамдарды шериктешип алып келип, а. ч‑н өнүктүрүүдө маанилүү роль ойногон. Бирок, коллективдештирүүнүн жүрүшүндөгү мамл. зордук‑зомбулуктун күчөшү, а. ч‑н, өзгөчө мал чарбасын бүлгүнгө учураткан. Колхозго ~~малый~~ бергиси келбегендер массалык түрдө союп же сатып жок кыла баштаган. Натыйжада, 1930‑ж. бодо малдын саны 24,4%, жылкы 18,5%, кой‑эчки 15,5% кыскарган. Эгинди конфискациялоонун натыйжасында жазгы үрөндүк эгин калбай калган. Башка аймактардай эле Кырг‑нда да ачарчылык башталган, бирок негизинен мал чарбасы м‑н алектенген көчмөн кыргыздарда коңшу элдердегидей чоң жоготуулар болгон эмес. Ушундан улам абал оор		''А. Орозов.''<br>
	болгон Казакстандан ж‑a Сибирден жарым млндой ачка качкындар Кырг‑нга ~~келин~~ башпаана табышкан. Жалпысынан көчмөн кыргыздарды отурукташтыруу ж‑a коллективдештирүү Улуу Ата Мекендик согушка чейин аяктаган. А. ч. к. ж‑a отурукташтырууда кетирилген олуттуу катачылыктарга карабастан, прогрессивдүү мааниге ээ болгон. Совет бийлигинин жардамы м‑н Кырг‑нда туруктуу айыл‑кыштактар, чарбалык борборлор пайда болуп, аларда түрдүү агартуу мекемелери, мектептер, турмуш‑тиричилик ишканалары курулган.<br>
	Ад.: ''Вылцан М.'' А, ''Данилов В. П., Кабанов В. В., Мошков Ю.'' А Коллективизация сельского хозяйства СССР. Пути, формы, достижения. М., 1981.<br>
	''А Орозов.''<br>

180-227>KadyrM, 09:13, 18 Апрель (Чын куран) 2022 карата

2022-04-18T09:13:35Z

← Мурунку нускасы	09:13, 18 Апрель (Чын куран) 2022 -деги абалы
(Айырма жок)

imported>Kadyrm: 1 версия

2022-04-18T06:11:51Z

1 версия

Жаңы барак

СССРдеги – Совет бийлигинин СССРде социализмди куруу планынын бир бөлүгү. А. ч. к. жеке чарбаларды жоюу м‑н дыйкандарды кооперативдерге, а. ч. артелдерине (коллективдүү чарбага, колхоздорго) бириктирүүнүн негизинде ири чарбалардын товар өндүрүмдүүлүгүн жогорулатуу, а. ч‑да мамл. көзөмөлдү орнотуу ж‑а оокаттуу дыйкандардын арасындагы «айылдык буржуазия – кулактарды» эзүүчү тап катары жоюу максатын көздөгөн ж‑а биринчи беш жылдык планды аткаруу жылдарында (1929– 33) репрессиялоо, күч колдонуу ыкмалары аркылуу ылдамдатылган темп м‑н жүргүзүлгөн. 1929‑ж. И. ''Сталин'' а. ч‑нда «туташ коллективдештирүү» ураанын жарыялаган. Коллективдештирүү өтө талаш‑тартыштуу, карама‑каршылыктуу натыйжаларды берген. А. ч. толугу м‑н мамл. көзөмөлгө алынып, колхоздордун өндүргөн эгини эң төмөнкү баада сатып алынган ж‑а өлкөнү индустриялаштыруу максатында өнөржай жабдууларын алууга Батыш өлкөлөрүнө экспорттолгон. Дыйкандар өздөрүнүн жеке чарбасында өндүргөн артык баш эгинин эркин сатууга тыюу салынып, аны мамлекетке арзан баада тапшырууга милдеттендирилген. Каршылык көргөзгөндөр кулак деп жарыяланып, мүлкү толугу м‑н конфискацияланган ж‑а сот жообуна тартылган. Жалпысынан, миллионго жакын үй‑бүлөлөр кулакка тартылган. Анын жыйынтыгында колхоздордун продукция өндүрүмдүүлүгү төмөндөгөн, колхозчулар дээрлик эмгек акы алышкан эмес, өзгөчө мал чарбасы катуу жала чеккен. Колхоздоштуруу алыскы аймактарда оор кесепеттерге алып келген. Элет калкы анын маанисин толук түшүнө электе ж‑а тиешелүү өкмөттүк дотацияларга негизденбей, күчтөп ж‑а ыкчам жүргүзүлгөн колхоздоштуруунун айынан 1932–33‑ж. өлкөнү ачарчылык каптаган. Украинада, Түн. Кавказда, Волга боюнда, Казакстанда ж. б. райондордо башталган массалык ачарчылыктын кесепетинен 3–10 миллион адам каза болгон. 
Бүткүл өлкөдөгүдөй эле, Кырг‑нда Совет бийлиги орногондон кийин мамлекеттештирилген жерлерде алгачкы коллективдүү чарбалар уюштурула баштаган. А. ч. к. иш‑чаралары көчмөн ж‑а жарым көчмөн чарбаларды отурукташтыруу м‑н катар бир мезгилде жүргүзүлгөн. Калкты отурукташтыруу Совет бийлигинин алгачкы жылдарында жүргүзүлгөн жер‑суу реформаларынын жүрүшүндө эле башталган. Ага карабастан 1930‑жылдын башында республикада 85 миң чарба көчмөн абалда калган. Отурукташтыруу максаты коллективдештирүү саясаты м‑н коштолуп, жаңыдан отурукташа баштаган эл зордук м‑н колхоздорго киргизилген. 1925жылдын октябрына карата 232 а. ч. кооперативдери түзүлүп, аларга 21,8 миң адам мүчө болуп кирген. Туташ коллективдештирүүнүн негизинде 1931‑ж. коллективдүү чарбалардын саны 1500гө жеткен. Кооперация кыргыздардын турмушунда тыштан трактор ж. б. жады техникаларды ж‑а каржылык жардамдарды шериктешип алып келип, а. ч‑н өнүктүрүүдө маанилүү роль ойногон. Бирок, коллективдештирүүнүн жүрүшүндөгү мамл. зордук‑зомбулуктун күчөшү, а. ч‑н, өзгөчө мал чарбасын бүлгүнгө учураткан. Колхозго малый бергиси келбегендер массалык түрдө союп же сатып жок кыла баштаган. Натыйжада, 1930‑ж. бодо малдын саны 24,4%, жылкы 18,5%, кой‑эчки 15,5% кыскарган. Эгинди конфискациялоонун натыйжасында жазгы үрөндүк эгин калбай калган. Башка аймактардай эле Кырг‑нда да ачарчылык башталган, бирок негизинен мал чарбасы м‑н алектенген көчмөн кыргыздарда коңшу элдердегидей чоң жоготуулар болгон эмес. Ушундан улам абал оор
болгон Казакстандан ж‑a Сибирден жарым млндой ачка качкындар Кырг‑нга келин башпаана табышкан. Жалпысынан көчмөн кыргыздарды отурукташтыруу ж‑a коллективдештирүү Улуу Ата Мекендик согушка чейин аяктаган. А. ч. к. ж‑a отурукташтырууда кетирилген олуттуу катачылыктарга карабастан, прогрессивдүү мааниге ээ болгон. Совет бийлигинин жардамы м‑н Кырг‑нда туруктуу айыл‑кыштактар, чарбалык борборлор пайда болуп, аларда түрдүү агартуу мекемелери, мектептер, турмуш‑тиричилик ишканалары курулган. 
Ад.: ''Вылцан М.'' А, ''Данилов В. П., Кабанов В. В., Мошков Ю.'' А Коллективизация сельского хозяйства СССР. Пути, формы, достижения. М., 1981. 
''А Орозов.''