АЛАЙ РАЙОНУ - Түзөтүүлөр тарыхы

imported>Gulira, 05:30, 16 Январь (Үчтүн айы) 2026 карата

2026-01-16T05:30:18Z

← Мурунку нускасы		05:30, 16 Январь (Үчтүн айы) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЛАЙ РАЙОНУ''' Ош облусунда. Район 1928-жылы Алай‒Гүлчө району болуп уюшулган; 1936-жылы андан эки район бөлүнгөн ‒ Алай району <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай району; 1959-жылы алар кайра биригип, Алай району болгон. 1992-жылы кайра эки районго ‒ Алай <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> Чоӊ Алай райондоруна бөлүнгөн. Район облустун эӊ түштүгүндө жайгашып,		'''АЛАЙ РАЙОНУ''' Ош облусунда. Район 1928-жылы Алай‒Гүлчө району болуп уюшулган; 1936-жылы андан эки район бөлүнгөн ‒ Алай району <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай району; 1959-жылы алар кайра биригип, Алай району болгон. 1992-жылы кайра эки районго ‒ Алай <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> Чоӊ Алай райондоруна бөлүнгөн. Район облустун эӊ түштүгүндө жайгашып,
	[[File:АЛАЙ РАЙОНУ24.png \| thumb\|none]]		[[File:АЛАЙ РАЙОНУ24.png \| thumb\|none]]
	чыгышынан Кытай, түндүгүнөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түндүк-чыгышынан Кара-Кулжа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Өзгөн, батышынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түндүк-батышынан Кара-Суу, Ноокат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай райондору, түштүгүнөн Тоолуу Бадакшан облусу (Тажикстан) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чектешет. Аянты 7,6 миӊ'' км''<sup>2</sup> (Ош облусунун аймагынын 26,0%). Калкы 92 429 (2022). Борбору ‒ Гүлчө кыштагы. Район 14 айыл аймагына бөлүнөт. Райондо 62 кыштак бар.<br> Район бийик тоолуу ''Алай өрөөнү'' (чыгыш бөлүгү) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ''Гүлчө өрөөнүндө ''жайгашкан. Алай өрөөнү түндүк бөлүгүнөн ''Алай кырка тоосу,'' түштүгүнөн Чоӊ Алай кырка тоосу (эӊ бийик жери ‒ 7137 ''м'', Ленин атындагы чоку) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> курчалган. Райондун деӊиз деӊгээлинен эӊ жапыз жери 1560 ''м'' (Гүлчө өрөөнүндө). Кен байлыктары: көмүр, кайнатма туз, сымап, сурьма, вольфрам, чымкөӊ, мрамор, курулуш материалдары, минералдуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ысык булактар ж. б. Климаты континенттик. Январдын орточо температурасы Гүлчө өрөөнүндө ‒7,5°С, Алай өрөөнүндө ‒14,4°…‒17,5°С, июлдуку Гүлчөдө 18,9°С, Алайда 9‒15,4°С. Жылдык жаан-чачыны 300‒500 ''мм''. Ири мөӊгүлөрү: ''Корженевский, Ленин'' ж. б. Суу тармактары жыш; ирилери: Гүлчө'', Кызыл-Суу'', Көк-Суу ж. б. Райондун түндүк-чыгыш бөлүгүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орто бийиктиктеги тоолордун түндүк капталдарын карбонаттуу күрөӊ топурак ээлеп, буудайыктуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа өсүмдүктөрү өсөт. Ушул эле бийиктиктеги тоо капталдарынын чыгыш экспозицияларын майда дүӊгөлүү, бетегелүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бетеге-дүйүм чөптүү талаа ээлейт. Талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа алкактары бийиктеген сайын токой <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаа алкактарына өтөт. Тоо капталдарынын түндүк <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш экспозицияларынын тескей беттеринде (күӊүрт-коӊур тоо-токой топурагында) арча <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> сейрек токой өсөт. Тоо-талаа топурактуу субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп алкактарында субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп шалбаалуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> талаа өсүмдүктөрү басымдуу. Кууш капчыгайларда бадал (ит мурун, табылгы, изирик ж. б.), суу жайылмаларында чычырканак, тал, терек ж. б. кездешет. Нивалдык алкакта рихтерия, мамыры чөп ж. б. өсөт. Баалуу айбанаттарды коргоо <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көбөйтүү максатында Куршап суусунун жайылмасында ''Гүлчө заказниги ''уюшулган.<br> Райондо облустун калкынын 6,9%и жашайт (2003). Төрөлүүнүн деӊгээли 20,3‰, өлүм-житим ‒ 41,1‰, табигый өсүш ‒ 16,2‰ түзөт. Калкынын 44,7%и эмгек жашына чейинкилер, 47,5%и эмгек жашындагылар, 7,8%и ‒ эмгек жашынан өткөндөр. Калктын орточо жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup>жерге 9,0 киши.<br> Алай районунун экономикасынын негизин мал чарбасы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дыйканчылык түзөт. Жалпы жер фонду 7582,0 миӊ ''га ''(2004), анын айыл чарбага жарактуу жери 409,0 миӊ ''га ''(жеринен 53,9%). Анын басымдуу бөлүгү (387,9 миӊ ''га'') жайыт. Айдоо аянты 5,0 миӊ ''га'', анын 1,3 миӊ ''га''сы сугат жер; 38 ''га'' көп жылдык өсүмдүк, 7,9 миӊ ''га'' чабынды. Дан (4,4 миӊ ''га,'' <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> буудай ‒ 3,2 миӊ ''га''), картошка (0,5 миӊ ''га''), май алынчу өсүмдүктөр (227 ''га''), жашылча (244 ''га'') айдалат.<br> Райондо 5 өндүрүштүк (макарон, самын чыгаруучу, жыгач иштетүүчү, көмүр казып алуучу) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дан эгиндерин кайра иштетүүчү 38 кичи ишкана иштейт. Район облуста өндүрүлгөн өнөр жай продукциясынын 0,8%ин берет.<br>Негизги транспорту ‒ автомобиль. Анын аймагынан эзелтен эле Орто Азия өлкөлөрүн Кытай, Индия, Пакистан, Афганстан <span cat="ж.кыск" oldv="м-н">менен</span> байланыштырган Улуу Жибек жолу өткөн. Негизги автомобиль жолдору: эл аралык маанидегилери Ош ‒ Хорог, Сары-Таш ‒ Дароот-Коргон ‒ Дүйшөмбү (Тажикстан), Сары-Таш ‒ Эркеч-Там ‒ Кашгар (Кытай). 2003-ж. автомобиль транспорту <span cat="ж.кыск" oldv="м-н">менен</span> 226,6 млн ''т'' жүк, 23,5 млн жүргүнчү ташылган.<br> 2003/04-окуу жылында 38 орто, 4 толук эмес орто, 6 башталгыч мектеп, 1 кесиптик-техникалык лицей болгон. Райондо 1 борбордук <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> 3 участкалык оорукана, 25 ФАП, 10 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, 4 аптека, маданият үйү, 11 клуб, 1 райондук, 30 айылдык китепкана, 1 тарых музейи бар.<br>''И. Егембердиев, А. Мырзаев.''<br>		чыгышынан Кытай, түндүгүнөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түндүк-чыгышынан Кара-Кулжа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Өзгөн, батышынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түндүк-батышынан Кара-Суу, Ноокат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай райондору, түштүгүнөн Тоолуу Бадакшан облусу (Тажикстан) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чектешет. Аянты 7,6 миӊ'' км''<sup>2</sup> (Ош облусунун аймагынын 26,0%). Калкы 92 429 (2022). Борбору ‒ Гүлчө кыштагы. Район 14 айыл аймагына бөлүнөт. Райондо 62 кыштак бар.<br> Район бийик тоолуу ''Алай өрөөнү'' (чыгыш бөлүгү) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ''Гүлчө өрөөнүндө ''жайгашкан. Алай өрөөнү түндүк бөлүгүнөн ''Алай кырка тоосу,'' түштүгүнөн Чоӊ Алай кырка тоосу (эӊ бийик жери ‒ 7137 ''м'', Ленин атындагы чоку) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> курчалган. Райондун деӊиз деӊгээлинен эӊ жапыз жери 1560 ''м'' (Гүлчө өрөөнүндө). Кен байлыктары: көмүр, кайнатма туз, сымап, сурьма, вольфрам, чымкөӊ, мрамор, курулуш материалдары, минералдуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ысык булактар ж. б. Климаты континенттик. Январдын орточо температурасы Гүлчө өрөөнүндө ‒7,5°С, Алай өрөөнүндө ‒14,4°…‒17,5°С, июлдуку Гүлчөдө 18,9°С, Алайда 9‒15,4°С. Жылдык жаан-чачыны 300‒500 ''мм''. Ири мөӊгүлөрү: ''Корженевский, Ленин'' ж. б. Суу тармактары жыш; ирилери: Гүлчө'', Кызыл-Суу'', Көк-Суу ж. б. Райондун түндүк-чыгыш бөлүгүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орто бийиктиктеги тоолордун түндүк капталдарын карбонаттуу күрөӊ топурак ээлеп, буудайыктуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа өсүмдүктөрү өсөт. Ушул эле бийиктиктеги тоо капталдарынын чыгыш экспозицияларын майда дүӊгөлүү, бетегелүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бетеге-дүйүм чөптүү талаа ээлейт. Талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа алкактары бийиктеген сайын токой <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаа алкактарына өтөт. Тоо капталдарынын түндүк <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш экспозицияларынын тескей беттеринде (күӊүрт-коӊур тоо-токой топурагында) арча <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> сейрек токой өсөт. Тоо-талаа топурактуу субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп алкактарында субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп шалбаалуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> талаа өсүмдүктөрү басымдуу. Кууш капчыгайларда бадал (ит мурун, табылгы, изирик ж. б.), суу жайылмаларында чычырканак, тал, терек ж. б. кездешет. Нивалдык алкакта рихтерия, мамыры чөп ж. б. өсөт. Баалуу айбанаттарды коргоо <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көбөйтүү максатында Куршап суусунун жайылмасында ''Гүлчө заказниги ''уюшулган.<br> Райондо облустун калкынын 6,9%и жашайт (2003). Төрөлүүнүн деӊгээли 20,3%, өлүм-житим ‒ 41,1%, табигый өсүш ‒ 16,2% түзөт. Калкынын 44,7%и эмгек жашына чейинкилер, 47,5%и эмгек жашындагылар, 7,8%и ‒ эмгек жашынан өткөндөр. Калктын орточо жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup>жерге 9,0 киши.<br> Алай районунун экономикасынын негизин мал чарбасы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дыйканчылык түзөт. Жалпы жер фонду 7582,0 миӊ ''га ''(2004), анын айыл чарбага жарактуу жери 409,0 миӊ ''га ''(жеринен 53,9%). Анын басымдуу бөлүгү (387,9 миӊ ''га'') жайыт. Айдоо аянты 5,0 миӊ ''га'', анын 1,3 миӊ ''га''сы сугат жер; 38 ''га'' көп жылдык өсүмдүк, 7,9 миӊ ''га'' чабынды. Дан (4,4 миӊ ''га,'' <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> буудай ‒ 3,2 миӊ ''га''), картошка (0,5 миӊ ''га''), май алынчу өсүмдүктөр (227 ''га''), жашылча (244 ''га'') айдалат.<br> Райондо 5 өндүрүштүк (макарон, самын чыгаруучу, жыгач иштетүүчү, көмүр казып алуучу) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дан эгиндерин кайра иштетүүчү 38 кичи ишкана иштейт. Район облуста өндүрүлгөн өнөр жай продукциясынын 0,8%ин берет.<br>Негизги транспорту ‒ автомобиль. Анын аймагынан эзелтен эле Орто Азия өлкөлөрүн Кытай, Индия, Пакистан, Афганстан <span cat="ж.кыск" oldv="м-н">менен</span> байланыштырган Улуу Жибек жолу өткөн. Негизги автомобиль жолдору: эл аралык маанидегилери Ош ‒ Хорог, Сары-Таш ‒ Дароот-Коргон ‒ Дүйшөмбү (Тажикстан), Сары-Таш ‒ Эркеч-Там ‒ Кашгар (Кытай). 2003-ж. автомобиль транспорту <span cat="ж.кыск" oldv="м-н">менен</span> 226,6 млн ''т'' жүк, 23,5 млн жүргүнчү ташылган.<br> 2003/04-окуу жылында 38 орто, 4 толук эмес орто, 6 башталгыч мектеп, 1 кесиптик-техникалык лицей болгон. Райондо 1 борбордук <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> 3 участкалык оорукана, 25 ФАП, 10 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, 4 аптека, маданият үйү, 11 клуб, 1 райондук, 30 айылдык китепкана, 1 тарых музейи бар.<br>''И. Егембердиев, А. Мырзаев.''<br>
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

imported>Kadyrm: /* top */ категория кошуу

2024-09-12T03:11:52Z

top: категория кошуу

← Мурунку нускасы		03:11, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы
2 сап:		2 сап:
	[[File:АЛАЙ РАЙОНУ24.png \| thumb\|none]]		[[File:АЛАЙ РАЙОНУ24.png \| thumb\|none]]
	чыгышынан Кытай, түндүгүнөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түндүк-чыгышынан Кара-Кулжа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Өзгөн, батышынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түндүк-батышынан Кара-Суу, Ноокат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай райондору, түштүгүнөн Тоолуу Бадакшан облусу (Тажикстан) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чектешет. Аянты 7,6 миӊ'' км''<sup>2</sup> (Ош облусунун аймагынын 26,0%). Калкы 92 429 (2022). Борбору ‒ Гүлчө кыштагы. Район 14 айыл аймагына бөлүнөт. Райондо 62 кыштак бар.<br> Район бийик тоолуу ''Алай өрөөнү'' (чыгыш бөлүгү) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ''Гүлчө өрөөнүндө ''жайгашкан. Алай өрөөнү түндүк бөлүгүнөн ''Алай кырка тоосу,'' түштүгүнөн Чоӊ Алай кырка тоосу (эӊ бийик жери ‒ 7137 ''м'', Ленин атындагы чоку) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> курчалган. Райондун деӊиз деӊгээлинен эӊ жапыз жери 1560 ''м'' (Гүлчө өрөөнүндө). Кен байлыктары: көмүр, кайнатма туз, сымап, сурьма, вольфрам, чымкөӊ, мрамор, курулуш материалдары, минералдуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ысык булактар ж. б. Климаты континенттик. Январдын орточо температурасы Гүлчө өрөөнүндө ‒7,5°С, Алай өрөөнүндө ‒14,4°…‒17,5°С, июлдуку Гүлчөдө 18,9°С, Алайда 9‒15,4°С. Жылдык жаан-чачыны 300‒500 ''мм''. Ири мөӊгүлөрү: ''Корженевский, Ленин'' ж. б. Суу тармактары жыш; ирилери: Гүлчө'', Кызыл-Суу'', Көк-Суу ж. б. Райондун түндүк-чыгыш бөлүгүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орто бийиктиктеги тоолордун түндүк капталдарын карбонаттуу күрөӊ топурак ээлеп, буудайыктуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа өсүмдүктөрү өсөт. Ушул эле бийиктиктеги тоо капталдарынын чыгыш экспозицияларын майда дүӊгөлүү, бетегелүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бетеге-дүйүм чөптүү талаа ээлейт. Талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа алкактары бийиктеген сайын токой <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаа алкактарына өтөт. Тоо капталдарынын түндүк <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш экспозицияларынын тескей беттеринде (күӊүрт-коӊур тоо-токой топурагында) арча <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> сейрек токой өсөт. Тоо-талаа топурактуу субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп алкактарында субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп шалбаалуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> талаа өсүмдүктөрү басымдуу. Кууш капчыгайларда бадал (ит мурун, табылгы, изирик ж. б.), суу жайылмаларында чычырканак, тал, терек ж. б. кездешет. Нивалдык алкакта рихтерия, мамыры чөп ж. б. өсөт. Баалуу айбанаттарды коргоо <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көбөйтүү максатында Куршап суусунун жайылмасында ''Гүлчө заказниги ''уюшулган.<br> Райондо облустун калкынын 6,9%и жашайт (2003). Төрөлүүнүн деӊгээли 20,3‰, өлүм-житим ‒ 41,1‰, табигый өсүш ‒ 16,2‰ түзөт. Калкынын 44,7%и эмгек жашына чейинкилер, 47,5%и эмгек жашындагылар, 7,8%и ‒ эмгек жашынан өткөндөр. Калктын орточо жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup>жерге 9,0 киши.<br> Алай районунун экономикасынын негизин мал чарбасы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дыйканчылык түзөт. Жалпы жер фонду 7582,0 миӊ ''га ''(2004), анын айыл чарбага жарактуу жери 409,0 миӊ ''га ''(жеринен 53,9%). Анын басымдуу бөлүгү (387,9 миӊ ''га'') жайыт. Айдоо аянты 5,0 миӊ ''га'', анын 1,3 миӊ ''га''сы сугат жер; 38 ''га'' көп жылдык өсүмдүк, 7,9 миӊ ''га'' чабынды. Дан (4,4 миӊ ''га,'' <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> буудай ‒ 3,2 миӊ ''га''), картошка (0,5 миӊ ''га''), май алынчу өсүмдүктөр (227 ''га''), жашылча (244 ''га'') айдалат.<br> Райондо 5 өндүрүштүк (макарон, самын чыгаруучу, жыгач иштетүүчү, көмүр казып алуучу) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дан эгиндерин кайра иштетүүчү 38 кичи ишкана иштейт. Район облуста өндүрүлгөн өнөр жай продукциясынын 0,8%ин берет.<br>Негизги транспорту ‒ автомобиль. Анын аймагынан эзелтен эле Орто Азия өлкөлөрүн Кытай, Индия, Пакистан, Афганстан <span cat="ж.кыск" oldv="м-н">менен</span> байланыштырган Улуу Жибек жолу өткөн. Негизги автомобиль жолдору: эл аралык маанидегилери Ош ‒ Хорог, Сары-Таш ‒ Дароот-Коргон ‒ Дүйшөмбү (Тажикстан), Сары-Таш ‒ Эркеч-Там ‒ Кашгар (Кытай). 2003-ж. автомобиль транспорту <span cat="ж.кыск" oldv="м-н">менен</span> 226,6 млн ''т'' жүк, 23,5 млн жүргүнчү ташылган.<br> 2003/04-окуу жылында 38 орто, 4 толук эмес орто, 6 башталгыч мектеп, 1 кесиптик-техникалык лицей болгон. Райондо 1 борбордук <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> 3 участкалык оорукана, 25 ФАП, 10 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, 4 аптека, маданият үйү, 11 клуб, 1 райондук, 30 айылдык китепкана, 1 тарых музейи бар.<br>''И. Егембердиев, А. Мырзаев.''<br>		чыгышынан Кытай, түндүгүнөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түндүк-чыгышынан Кара-Кулжа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Өзгөн, батышынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түндүк-батышынан Кара-Суу, Ноокат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай райондору, түштүгүнөн Тоолуу Бадакшан облусу (Тажикстан) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чектешет. Аянты 7,6 миӊ'' км''<sup>2</sup> (Ош облусунун аймагынын 26,0%). Калкы 92 429 (2022). Борбору ‒ Гүлчө кыштагы. Район 14 айыл аймагына бөлүнөт. Райондо 62 кыштак бар.<br> Район бийик тоолуу ''Алай өрөөнү'' (чыгыш бөлүгү) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ''Гүлчө өрөөнүндө ''жайгашкан. Алай өрөөнү түндүк бөлүгүнөн ''Алай кырка тоосу,'' түштүгүнөн Чоӊ Алай кырка тоосу (эӊ бийик жери ‒ 7137 ''м'', Ленин атындагы чоку) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> курчалган. Райондун деӊиз деӊгээлинен эӊ жапыз жери 1560 ''м'' (Гүлчө өрөөнүндө). Кен байлыктары: көмүр, кайнатма туз, сымап, сурьма, вольфрам, чымкөӊ, мрамор, курулуш материалдары, минералдуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ысык булактар ж. б. Климаты континенттик. Январдын орточо температурасы Гүлчө өрөөнүндө ‒7,5°С, Алай өрөөнүндө ‒14,4°…‒17,5°С, июлдуку Гүлчөдө 18,9°С, Алайда 9‒15,4°С. Жылдык жаан-чачыны 300‒500 ''мм''. Ири мөӊгүлөрү: ''Корженевский, Ленин'' ж. б. Суу тармактары жыш; ирилери: Гүлчө'', Кызыл-Суу'', Көк-Суу ж. б. Райондун түндүк-чыгыш бөлүгүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орто бийиктиктеги тоолордун түндүк капталдарын карбонаттуу күрөӊ топурак ээлеп, буудайыктуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа өсүмдүктөрү өсөт. Ушул эле бийиктиктеги тоо капталдарынын чыгыш экспозицияларын майда дүӊгөлүү, бетегелүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бетеге-дүйүм чөптүү талаа ээлейт. Талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа алкактары бийиктеген сайын токой <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаа алкактарына өтөт. Тоо капталдарынын түндүк <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш экспозицияларынын тескей беттеринде (күӊүрт-коӊур тоо-токой топурагында) арча <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> сейрек токой өсөт. Тоо-талаа топурактуу субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп алкактарында субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп шалбаалуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> талаа өсүмдүктөрү басымдуу. Кууш капчыгайларда бадал (ит мурун, табылгы, изирик ж. б.), суу жайылмаларында чычырканак, тал, терек ж. б. кездешет. Нивалдык алкакта рихтерия, мамыры чөп ж. б. өсөт. Баалуу айбанаттарды коргоо <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көбөйтүү максатында Куршап суусунун жайылмасында ''Гүлчө заказниги ''уюшулган.<br> Райондо облустун калкынын 6,9%и жашайт (2003). Төрөлүүнүн деӊгээли 20,3‰, өлүм-житим ‒ 41,1‰, табигый өсүш ‒ 16,2‰ түзөт. Калкынын 44,7%и эмгек жашына чейинкилер, 47,5%и эмгек жашындагылар, 7,8%и ‒ эмгек жашынан өткөндөр. Калктын орточо жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup>жерге 9,0 киши.<br> Алай районунун экономикасынын негизин мал чарбасы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дыйканчылык түзөт. Жалпы жер фонду 7582,0 миӊ ''га ''(2004), анын айыл чарбага жарактуу жери 409,0 миӊ ''га ''(жеринен 53,9%). Анын басымдуу бөлүгү (387,9 миӊ ''га'') жайыт. Айдоо аянты 5,0 миӊ ''га'', анын 1,3 миӊ ''га''сы сугат жер; 38 ''га'' көп жылдык өсүмдүк, 7,9 миӊ ''га'' чабынды. Дан (4,4 миӊ ''га,'' <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> буудай ‒ 3,2 миӊ ''га''), картошка (0,5 миӊ ''га''), май алынчу өсүмдүктөр (227 ''га''), жашылча (244 ''га'') айдалат.<br> Райондо 5 өндүрүштүк (макарон, самын чыгаруучу, жыгач иштетүүчү, көмүр казып алуучу) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дан эгиндерин кайра иштетүүчү 38 кичи ишкана иштейт. Район облуста өндүрүлгөн өнөр жай продукциясынын 0,8%ин берет.<br>Негизги транспорту ‒ автомобиль. Анын аймагынан эзелтен эле Орто Азия өлкөлөрүн Кытай, Индия, Пакистан, Афганстан <span cat="ж.кыск" oldv="м-н">менен</span> байланыштырган Улуу Жибек жолу өткөн. Негизги автомобиль жолдору: эл аралык маанидегилери Ош ‒ Хорог, Сары-Таш ‒ Дароот-Коргон ‒ Дүйшөмбү (Тажикстан), Сары-Таш ‒ Эркеч-Там ‒ Кашгар (Кытай). 2003-ж. автомобиль транспорту <span cat="ж.кыск" oldv="м-н">менен</span> 226,6 млн ''т'' жүк, 23,5 млн жүргүнчү ташылган.<br> 2003/04-окуу жылында 38 орто, 4 толук эмес орто, 6 башталгыч мектеп, 1 кесиптик-техникалык лицей болгон. Райондо 1 борбордук <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> 3 участкалык оорукана, 25 ФАП, 10 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, 4 аптека, маданият үйү, 11 клуб, 1 райондук, 30 айылдык китепкана, 1 тарых музейи бар.<br>''И. Егембердиев, А. Мырзаев.''<br>
			[[Категория:1-Том]]

imported>Begay, 04:20, 24 Октябрь (Тогуздун айы) 2023 карата

2023-10-24T04:20:09Z

← Мурунку нускасы		04:20, 24 Октябрь (Тогуздун айы) 2023 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЛАЙ РАЙОНУ''' Ош облусунда. Район 1928-жылы Алай‒Гүлчө району болуп уюшулган; 1936-жылы андан эки район бөлүнгөн ‒ Алай району <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай району; 1959-жылы алар кайра биригип, Алай району болгон. 1992-жылы кайра		'''АЛАЙ РАЙОНУ''' Ош облусунда. Район 1928-жылы Алай‒Гүлчө району болуп уюшулган; 1936-жылы андан эки район бөлүнгөн ‒ Алай району <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай району; 1959-жылы алар кайра биригип, Алай району болгон. 1992-жылы кайра эки районго ‒ Алай <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> Чоӊ Алай райондоруна бөлүнгөн. Район облустун эӊ түштүгүндө жайгашып,
	[[File:АЛАЙ РАЙОНУ24.png \| thumb\|none]]		[[File:АЛАЙ РАЙОНУ24.png \| thumb\|none]]
	эки районго ‒ Алай <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай райондоруна бөлүнгөн. Район облустун эӊ түштүгүндө жайгашып, чыгышынан Кытай, түндүгүнөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түндүк-чыгышынан Кара-Кулжа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Өзгөн, батышынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түндүк-батышынан Кара-Суу, Ноокат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай райондору, түштүгүнөн Тоолуу Бадакшан облусу (Тажикстан) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чектешет. Аянты 7,6 миӊ'' км''<sup>2</sup> (Ош облусунун аймагынын 26,0%). Калкы ~~72,2 миӊ~~ (~~2009~~). Борбору ‒ Гүлчө кыштагы. Район 14 айыл аймагына бөлүнөт. Райондо 62 кыштак бар.<br> Район бийик тоолуу ''Алай өрөөнү'' (чыгыш бөлүгү) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ''Гүлчө өрөөнүндө ''жайгашкан. Алай өрөөнү түндүк бөлүгүнөн ''Алай кырка тоосу,'' түштүгүнөн Чоӊ Алай кырка тоосу (эӊ бийик жери ‒ 7137 ''м'', Ленин атындагы чоку) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> курчалган. Райондун деӊиз деӊгээлинен эӊ жапыз жери 1560 ''м'' (Гүлчө өрөөнүндө). Кен байлыктары: көмүр, кайнатма туз, сымап, сурьма, вольфрам, чымкөӊ, мрамор, курулуш материалдары, минералдуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ысык булактар ж. б. Климаты континенттик. Январдын орточо температурасы Гүлчө өрөөнүндө ‒7,5°С, Алай өрөөнүндө ‒14,4°…‒17,5°С, июлдуку Гүлчөдө 18,9°С, Алайда 9‒15,4°С. Жылдык жаан-чачыны 300‒500 ''мм''. Ири мөӊгүлөрү: ''Корженевский, Ленин'' ж. б. Суу тармактары жыш; ирилери: Гүлчө'', Кызыл-Суу'', Көк-Суу ж. б. Райондун түндүк-чыгыш бөлүгүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орто бийиктиктеги тоолордун түндүк капталдарын карбонаттуу күрөӊ топурак ээлеп, буудайыктуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа өсүмдүктөрү өсөт. Ушул эле бийиктиктеги тоо капталдарынын чыгыш экспозицияларын майда дүӊгөлүү, бетегелүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бетеге-дүйүм чөптүү талаа ээлейт. Талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа алкактары бийиктеген сайын токой <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаа алкактарына өтөт. Тоо капталдарынын түндүк <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш экспозицияларынын тескей беттеринде (күӊүрт-коӊур тоо-токой топурагында) арча <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> сейрек токой өсөт. Тоо-талаа топурактуу субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп алкактарында субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп шалбаалуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> талаа өсүмдүктөрү басымдуу. Кууш капчыгайларда бадал (ит мурун, табылгы, изирик ж. б.), суу жайылмаларында чычырканак, тал, терек ж. б. кездешет. Нивалдык алкакта рихтерия, мамыры чөп ж. б. өсөт. Баалуу айбанаттарды коргоо <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көбөйтүү максатында Куршап суусунун жайылмасында ''Гүлчө заказниги ''уюшулган.<br> Райондо облустун калкынын 6,9%и жашайт (2003). Төрөлүүнүн деӊгээли 20,3‰, өлүм-житим ‒ 41,1‰, табигый өсүш ‒ 16,2‰ түзөт. Калкынын 44,7%и эмгек жашына чейинкилер, 47,5%и эмгек жашындагылар, 7,8%и ‒ эмгек жашынан өткөндөр. Калктын орточо жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup>жерге 9,0 киши.<br> Алай районунун экономикасынын негизин мал чарбасы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дыйканчылык түзөт. Жалпы жер фонду 7582,0 миӊ ''га ''(2004), анын айыл чарбага жарактуу жери 409,0 миӊ ''га ''(жеринен 53,9%). Анын басымдуу бөлүгү (387,9 миӊ ''га'') жайыт. Айдоо аянты 5,0 миӊ ''га'', анын 1,3 миӊ ''га''сы сугат жер; 38 ''га'' көп жылдык өсүмдүк, 7,9 миӊ ''га'' чабынды. Дан (4,4 миӊ ''га,'' <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> буудай ‒ 3,2 миӊ ''га''), картошка (0,5 миӊ ''га''), май алынчу өсүмдүктөр (227 ''га''), жашылча (244 ''га'') айдалат.<br> Райондо 5 өндүрүштүк (макарон, самын чыгаруучу, жыгач иштетүүчү, көмүр казып алуучу) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дан эгиндерин кайра иштетүүчү 38 кичи ишкана иштейт. Район облуста өндүрүлгөн өнөр жай продукциясынын 0,8%ин берет.<br>Негизги транспорту ‒ автомобиль. Анын аймагынан эзелтен эле Орто Азия өлкөлөрүн Кытай, Индия, Пакистан, Афганстан <span cat="ж.кыск" oldv="м-н">менен</span> байланыштырган Улуу Жибек жолу өткөн. Негизги автомобиль жолдору: эл аралык маанидегилери Ош ‒ Хорог, Сары-Таш ‒ Дароот-Коргон ‒ Дүйшөмбү (Тажикстан), Сары-Таш ‒ Эркеч-Там ‒ Кашгар (Кытай). 2003-ж. автомобиль транспорту <span cat="ж.кыск" oldv="м-н">менен</span> 226,6 млн ''т'' жүк, 23,5 млн жүргүнчү ташылган.<br> 2003/04-окуу жылында 38 орто, 4 толук эмес орто, 6 башталгыч мектеп, 1 кесиптик-техникалык лицей болгон. Райондо 1 борбордук <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> 3 участкалык оорукана, 25 ФАП, 10 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, 4 аптека, маданият үйү, 11 клуб, 1 райондук, 30 айылдык китепкана, 1 тарых музейи бар.<br>''И. Егембердиев, А. Мырзаев.''<br>		чыгышынан Кытай, түндүгүнөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түндүк-чыгышынан Кара-Кулжа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Өзгөн, батышынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түндүк-батышынан Кара-Суу, Ноокат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай райондору, түштүгүнөн Тоолуу Бадакшан облусу (Тажикстан) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чектешет. Аянты 7,6 миӊ'' км''<sup>2</sup> (Ош облусунун аймагынын 26,0%). Калкы 92 429 (2022). Борбору ‒ Гүлчө кыштагы. Район 14 айыл аймагына бөлүнөт. Райондо 62 кыштак бар.<br> Район бийик тоолуу ''Алай өрөөнү'' (чыгыш бөлүгү) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ''Гүлчө өрөөнүндө ''жайгашкан. Алай өрөөнү түндүк бөлүгүнөн ''Алай кырка тоосу,'' түштүгүнөн Чоӊ Алай кырка тоосу (эӊ бийик жери ‒ 7137 ''м'', Ленин атындагы чоку) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> курчалган. Райондун деӊиз деӊгээлинен эӊ жапыз жери 1560 ''м'' (Гүлчө өрөөнүндө). Кен байлыктары: көмүр, кайнатма туз, сымап, сурьма, вольфрам, чымкөӊ, мрамор, курулуш материалдары, минералдуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ысык булактар ж. б. Климаты континенттик. Январдын орточо температурасы Гүлчө өрөөнүндө ‒7,5°С, Алай өрөөнүндө ‒14,4°…‒17,5°С, июлдуку Гүлчөдө 18,9°С, Алайда 9‒15,4°С. Жылдык жаан-чачыны 300‒500 ''мм''. Ири мөӊгүлөрү: ''Корженевский, Ленин'' ж. б. Суу тармактары жыш; ирилери: Гүлчө'', Кызыл-Суу'', Көк-Суу ж. б. Райондун түндүк-чыгыш бөлүгүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орто бийиктиктеги тоолордун түндүк капталдарын карбонаттуу күрөӊ топурак ээлеп, буудайыктуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа өсүмдүктөрү өсөт. Ушул эле бийиктиктеги тоо капталдарынын чыгыш экспозицияларын майда дүӊгөлүү, бетегелүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бетеге-дүйүм чөптүү талаа ээлейт. Талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа алкактары бийиктеген сайын токой <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаа алкактарына өтөт. Тоо капталдарынын түндүк <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш экспозицияларынын тескей беттеринде (күӊүрт-коӊур тоо-токой топурагында) арча <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> сейрек токой өсөт. Тоо-талаа топурактуу субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп алкактарында субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп шалбаалуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> талаа өсүмдүктөрү басымдуу. Кууш капчыгайларда бадал (ит мурун, табылгы, изирик ж. б.), суу жайылмаларында чычырканак, тал, терек ж. б. кездешет. Нивалдык алкакта рихтерия, мамыры чөп ж. б. өсөт. Баалуу айбанаттарды коргоо <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көбөйтүү максатында Куршап суусунун жайылмасында ''Гүлчө заказниги ''уюшулган.<br> Райондо облустун калкынын 6,9%и жашайт (2003). Төрөлүүнүн деӊгээли 20,3‰, өлүм-житим ‒ 41,1‰, табигый өсүш ‒ 16,2‰ түзөт. Калкынын 44,7%и эмгек жашына чейинкилер, 47,5%и эмгек жашындагылар, 7,8%и ‒ эмгек жашынан өткөндөр. Калктын орточо жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup>жерге 9,0 киши.<br> Алай районунун экономикасынын негизин мал чарбасы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дыйканчылык түзөт. Жалпы жер фонду 7582,0 миӊ ''га ''(2004), анын айыл чарбага жарактуу жери 409,0 миӊ ''га ''(жеринен 53,9%). Анын басымдуу бөлүгү (387,9 миӊ ''га'') жайыт. Айдоо аянты 5,0 миӊ ''га'', анын 1,3 миӊ ''га''сы сугат жер; 38 ''га'' көп жылдык өсүмдүк, 7,9 миӊ ''га'' чабынды. Дан (4,4 миӊ ''га,'' <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> буудай ‒ 3,2 миӊ ''га''), картошка (0,5 миӊ ''га''), май алынчу өсүмдүктөр (227 ''га''), жашылча (244 ''га'') айдалат.<br> Райондо 5 өндүрүштүк (макарон, самын чыгаруучу, жыгач иштетүүчү, көмүр казып алуучу) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дан эгиндерин кайра иштетүүчү 38 кичи ишкана иштейт. Район облуста өндүрүлгөн өнөр жай продукциясынын 0,8%ин берет.<br>Негизги транспорту ‒ автомобиль. Анын аймагынан эзелтен эле Орто Азия өлкөлөрүн Кытай, Индия, Пакистан, Афганстан <span cat="ж.кыск" oldv="м-н">менен</span> байланыштырган Улуу Жибек жолу өткөн. Негизги автомобиль жолдору: эл аралык маанидегилери Ош ‒ Хорог, Сары-Таш ‒ Дароот-Коргон ‒ Дүйшөмбү (Тажикстан), Сары-Таш ‒ Эркеч-Там ‒ Кашгар (Кытай). 2003-ж. автомобиль транспорту <span cat="ж.кыск" oldv="м-н">менен</span> 226,6 млн ''т'' жүк, 23,5 млн жүргүнчү ташылган.<br> 2003/04-окуу жылында 38 орто, 4 толук эмес орто, 6 башталгыч мектеп, 1 кесиптик-техникалык лицей болгон. Райондо 1 борбордук <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> 3 участкалык оорукана, 25 ФАП, 10 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, 4 аптека, маданият үйү, 11 клуб, 1 райондук, 30 айылдык китепкана, 1 тарых музейи бар.<br>''И. Егембердиев, А. Мырзаев.''<br>

imported>Temirkan, 10:08, 22 Сентябрь (Аяк оона) 2023 карата

2023-09-22T10:08:46Z

← Мурунку нускасы		10:08, 22 Сентябрь (Аяк оона) 2023 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЛАЙ РАЙОНУ''' Ош облусунда. Район 1928-ж. Алай‒Гүлчө району болуп уюшулган; 1936-ж. андан эки район бөлүнгөн ‒ Алай району <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай району; 1959-ж. алар кайра биригип, Алай району болгон. 1992-ж. кайра		'''АЛАЙ РАЙОНУ''' Ош облусунда. Район 1928-жылы Алай‒Гүлчө району болуп уюшулган; 1936-жылы андан эки район бөлүнгөн ‒ Алай району <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай району; 1959-жылы алар кайра биригип, Алай району болгон. 1992-жылы кайра
	[[File:АЛАЙ РАЙОНУ24.png \| thumb\|none]]		[[File:АЛАЙ РАЙОНУ24.png \| thumb\|none]]
	эки районго ‒ Алай <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай райондоруна бөлүнгөн. Район облустун эӊ түштүгүндө жайгашып, чыгышынан Кытай, түндүгүнөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түндүк-чыгышынан Кара-Кулжа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Өзгөн, батышынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түндүк-батышынан Кара-Суу, Ноокат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай райондору, түштүгүнөн Тоолуу Бадакшан облусу (Тажикстан) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чектешет. Аянты 7,6 миӊ'' км''<sup>2</sup> (Ош облусунун аймагынын 26,0%). Калкы 72,2 миӊ (2009). Борбору ‒ Гүлчө кыштагы. Район 14 айыл аймагына бөлүнөт. Райондо 62 кыштак бар.<br> Район бийик тоолуу ''Алай өрөөнү'' (чыгыш бөлүгү) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ''Гүлчө өрөөнүндө ''жайгашкан. Алай өрөөнү түндүк бөлүгүнөн ''Алай кырка тоосу,'' түштүгүнөн Чоӊ Алай кырка тоосу (эӊ бийик жери ‒ 7137 ''м'', Ленин атындагы чоку) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> курчалган. Райондун деӊиз деӊгээлинен эӊ жапыз жери 1560 ''м'' (Гүлчө өрөөнүндө). Кен байлыктары: көмүр, кайнатма туз, сымап, сурьма, вольфрам, чымкөӊ, мрамор, курулуш материалдары, минералдуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ысык булактар ж. б. Климаты континенттик. Январдын орточо температурасы Гүлчө өрөөнүндө ‒7,5°С, Алай өрөөнүндө ‒14,4°…‒17,5°С, июлдуку Гүлчөдө 18,9°С, Алайда 9‒15,4°С. Жылдык жаан-чачыны 300‒500 ''мм''. Ири мөӊгүлөрү: ''Корженевский, Ленин'' ж. б. Суу тармактары жыш; ирилери: Гүлчө'', Кызыл-Суу'', Көк-Суу ж. б. Райондун түндүк-чыгыш бөлүгүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орто бийиктиктеги тоолордун түндүк капталдарын карбонаттуу күрөӊ топурак ээлеп, буудайыктуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа өсүмдүктөрү өсөт. Ушул эле бийиктиктеги тоо капталдарынын чыгыш экспозицияларын майда дүӊгөлүү, бетегелүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бетеге-дүйүм чөптүү талаа ээлейт. Талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа алкактары бийиктеген сайын токой <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаа алкактарына өтөт. Тоо капталдарынын түндүк <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш экспозицияларынын тескей беттеринде (күӊүрт-коӊур тоо-токой топурагында) арча <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> сейрек токой өсөт. Тоо-талаа топурактуу субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп алкактарында субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп шалбаалуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> талаа өсүмдүктөрү басымдуу. Кууш капчыгайларда бадал (ит мурун, табылгы, изирик ж. б.), суу жайылмаларында чычырканак, тал, терек ж. б. кездешет. Нивалдык алкакта рихтерия, мамыры чөп ж. б. өсөт. Баалуу айбанаттарды коргоо <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көбөйтүү максатында Куршап суусунун жайылмасында ''Гүлчө заказниги ''уюшулган.<br> Райондо облустун калкынын 6,9%и жашайт (2003). Төрөлүүнүн деӊгээли 20,3‰, өлүм-житим ‒ 41,1‰, табигый өсүш ‒ 16,2‰ түзөт. Калкынын 44,7%и эмгек жашына чейинкилер, 47,5%и эмгек жашындагылар, 7,8%и ‒ эмгек жашынан өткөндөр. Калктын орточо жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup>жерге 9,0 киши.<br> Алай районунун экономикасынын негизин мал чарбасы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дыйканчылык түзөт. Жалпы жер фонду 7582,0 миӊ ''га ''(2004), анын айыл чарбага жарактуу жери 409,0 миӊ ''га ''(жеринен 53,9%). Анын басымдуу бөлүгү (387,9 миӊ ''га'') жайыт. Айдоо аянты 5,0 миӊ ''га'', анын 1,3 миӊ ''га''сы сугат жер; 38 ''га'' көп жылдык өсүмдүк, 7,9 миӊ ''га'' чабынды. Дан (4,4 миӊ ''га,'' <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> буудай ‒ 3,2 миӊ ''га''), картошка (0,5 миӊ ''га''), май алынчу өсүмдүктөр (227 ''га''), жашылча (244 ''га'') айдалат.<br> Райондо 5 өндүрүштүк (макарон, самын чыгаруучу, жыгач иштетүүчү, көмүр казып алуучу) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дан эгиндерин кайра иштетүүчү 38 кичи ишкана иштейт. Район облуста өндүрүлгөн өнөр жай продукциясынын 0,8%ин берет.<br>Негизги транспорту ‒ автомобиль. Анын аймагынан эзелтен эле Орто Азия өлкөлөрүн Кытай, Индия, Пакистан, Афганстан <span cat="ж.кыск" oldv="м-н">менен</span> байланыштырган Улуу Жибек жолу өткөн. Негизги автомобиль жолдору: эл аралык маанидегилери Ош ‒ Хорог, Сары-Таш ‒ Дароот-Коргон ‒ Дүйшөмбү (Тажикстан), Сары-Таш ‒ Эркеч-Там ‒ Кашгар (Кытай). 2003-ж. автомобиль транспорту <span cat="ж.кыск" oldv="м-н">менен</span> 226,6 млн ''т'' жүк, 23,5 млн жүргүнчү ташылган.<br> 2003/04-окуу жылында 38 орто, 4 толук эмес орто, 6 башталгыч мектеп, 1 кесиптик-техникалык лицей болгон. Райондо 1 борбордук <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> 3 участкалык оорукана, 25 ФАП, 10 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, 4 аптека, маданият үйү, 11 клуб, 1 райондук, 30 айылдык китепкана, 1 тарых музейи бар.<br>''И. Егембердиев, А. Мырзаев.''<br>		эки районго ‒ Алай <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай райондоруна бөлүнгөн. Район облустун эӊ түштүгүндө жайгашып, чыгышынан Кытай, түндүгүнөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түндүк-чыгышынан Кара-Кулжа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Өзгөн, батышынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түндүк-батышынан Кара-Суу, Ноокат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай райондору, түштүгүнөн Тоолуу Бадакшан облусу (Тажикстан) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чектешет. Аянты 7,6 миӊ'' км''<sup>2</sup> (Ош облусунун аймагынын 26,0%). Калкы 72,2 миӊ (2009). Борбору ‒ Гүлчө кыштагы. Район 14 айыл аймагына бөлүнөт. Райондо 62 кыштак бар.<br> Район бийик тоолуу ''Алай өрөөнү'' (чыгыш бөлүгү) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ''Гүлчө өрөөнүндө ''жайгашкан. Алай өрөөнү түндүк бөлүгүнөн ''Алай кырка тоосу,'' түштүгүнөн Чоӊ Алай кырка тоосу (эӊ бийик жери ‒ 7137 ''м'', Ленин атындагы чоку) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> курчалган. Райондун деӊиз деӊгээлинен эӊ жапыз жери 1560 ''м'' (Гүлчө өрөөнүндө). Кен байлыктары: көмүр, кайнатма туз, сымап, сурьма, вольфрам, чымкөӊ, мрамор, курулуш материалдары, минералдуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ысык булактар ж. б. Климаты континенттик. Январдын орточо температурасы Гүлчө өрөөнүндө ‒7,5°С, Алай өрөөнүндө ‒14,4°…‒17,5°С, июлдуку Гүлчөдө 18,9°С, Алайда 9‒15,4°С. Жылдык жаан-чачыны 300‒500 ''мм''. Ири мөӊгүлөрү: ''Корженевский, Ленин'' ж. б. Суу тармактары жыш; ирилери: Гүлчө'', Кызыл-Суу'', Көк-Суу ж. б. Райондун түндүк-чыгыш бөлүгүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орто бийиктиктеги тоолордун түндүк капталдарын карбонаттуу күрөӊ топурак ээлеп, буудайыктуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа өсүмдүктөрү өсөт. Ушул эле бийиктиктеги тоо капталдарынын чыгыш экспозицияларын майда дүӊгөлүү, бетегелүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бетеге-дүйүм чөптүү талаа ээлейт. Талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа алкактары бийиктеген сайын токой <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаа алкактарына өтөт. Тоо капталдарынын түндүк <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш экспозицияларынын тескей беттеринде (күӊүрт-коӊур тоо-токой топурагында) арча <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> сейрек токой өсөт. Тоо-талаа топурактуу субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп алкактарында субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп шалбаалуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> талаа өсүмдүктөрү басымдуу. Кууш капчыгайларда бадал (ит мурун, табылгы, изирик ж. б.), суу жайылмаларында чычырканак, тал, терек ж. б. кездешет. Нивалдык алкакта рихтерия, мамыры чөп ж. б. өсөт. Баалуу айбанаттарды коргоо <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көбөйтүү максатында Куршап суусунун жайылмасында ''Гүлчө заказниги ''уюшулган.<br> Райондо облустун калкынын 6,9%и жашайт (2003). Төрөлүүнүн деӊгээли 20,3‰, өлүм-житим ‒ 41,1‰, табигый өсүш ‒ 16,2‰ түзөт. Калкынын 44,7%и эмгек жашына чейинкилер, 47,5%и эмгек жашындагылар, 7,8%и ‒ эмгек жашынан өткөндөр. Калктын орточо жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup>жерге 9,0 киши.<br> Алай районунун экономикасынын негизин мал чарбасы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дыйканчылык түзөт. Жалпы жер фонду 7582,0 миӊ ''га ''(2004), анын айыл чарбага жарактуу жери 409,0 миӊ ''га ''(жеринен 53,9%). Анын басымдуу бөлүгү (387,9 миӊ ''га'') жайыт. Айдоо аянты 5,0 миӊ ''га'', анын 1,3 миӊ ''га''сы сугат жер; 38 ''га'' көп жылдык өсүмдүк, 7,9 миӊ ''га'' чабынды. Дан (4,4 миӊ ''га,'' <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> буудай ‒ 3,2 миӊ ''га''), картошка (0,5 миӊ ''га''), май алынчу өсүмдүктөр (227 ''га''), жашылча (244 ''га'') айдалат.<br> Райондо 5 өндүрүштүк (макарон, самын чыгаруучу, жыгач иштетүүчү, көмүр казып алуучу) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дан эгиндерин кайра иштетүүчү 38 кичи ишкана иштейт. Район облуста өндүрүлгөн өнөр жай продукциясынын 0,8%ин берет.<br>Негизги транспорту ‒ автомобиль. Анын аймагынан эзелтен эле Орто Азия өлкөлөрүн Кытай, Индия, Пакистан, Афганстан <span cat="ж.кыск" oldv="м-н">менен</span> байланыштырган Улуу Жибек жолу өткөн. Негизги автомобиль жолдору: эл аралык маанидегилери Ош ‒ Хорог, Сары-Таш ‒ Дароот-Коргон ‒ Дүйшөмбү (Тажикстан), Сары-Таш ‒ Эркеч-Там ‒ Кашгар (Кытай). 2003-ж. автомобиль транспорту <span cat="ж.кыск" oldv="м-н">менен</span> 226,6 млн ''т'' жүк, 23,5 млн жүргүнчү ташылган.<br> 2003/04-окуу жылында 38 орто, 4 толук эмес орто, 6 башталгыч мектеп, 1 кесиптик-техникалык лицей болгон. Райондо 1 борбордук <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> 3 участкалык оорукана, 25 ФАП, 10 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, 4 аптека, маданият үйү, 11 клуб, 1 райондук, 30 айылдык китепкана, 1 тарых музейи бар.<br>''И. Егембердиев, А. Мырзаев.''<br>

imported>Begay, 04:03, 13 Сентябрь (Аяк оона) 2023 карата

2023-09-13T04:03:57Z

← Мурунку нускасы		04:03, 13 Сентябрь (Аяк оона) 2023 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЛАЙ РАЙОНУ''' Ош ~~обл-нда~~. Район 1928-ж. Алай‒Гүлчө ~~р-ну~~ болуп уюшулган; 1936-ж. андан эки район бөлүнгөн ‒ Алай ~~р-ну~~ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай ~~р-ну~~; 1959-ж. алар кайра биригип, Алай		'''АЛАЙ РАЙОНУ''' Ош облусунда. Район 1928-ж. Алай‒Гүлчө району болуп уюшулган; 1936-ж. андан эки район бөлүнгөн ‒ Алай району <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай району; 1959-ж. алар кайра биригип, Алай району болгон. 1992-ж. кайра
	[[File:АЛАЙ РАЙОНУ24.png \| thumb\|none]]		[[File:АЛАЙ РАЙОНУ24.png \| thumb\|none]]
	~~р-ну болгон. 1992-ж. кайра~~ эки районго ‒ Алай <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай ~~р-нуна~~ бөлүнгөн. Район облустун эӊ түштүгүндө жайгашып, чыгышынан Кытай, түндүгүнөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ~~түн.~~-чыгышынан Кара-Кулжа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Өзгөн, батышынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ~~түн.~~-батышынан Кара-Суу, Ноокат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай ~~р-ндору~~, түштүгүнөн Тоолуу Бадакшан ~~обл.~~ (Тажикстан) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чектешет. Аянты 7,6 миӊ'' км''<sup>2</sup> (Ош ~~обл-нун~~ аймагынын 26,0%). Калкы 72,2 миӊ (2009). Борбору ‒ Гүлчө ~~кыш~~. Район 14 айыл аймагына бөлүнөт. Райондо 62 кыштак бар.<br>Район бийик тоолуу ''Алай өрөөнү'' (чыгыш бөлүгү) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ''Гүлчө өрөөнүндө ''жайгашкан. Алай өрөөнү ~~түн.~~ бөлүгүнөн ''Алай кырка тоосу,'' түштүгүнөн Чоӊ Алай кырка тоосу (эӊ бийик жери ‒ 7137 ''м'', Ленин ~~атн.~~ чоку) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> курчалган. Райондун деӊиз ~~деӊг.~~ эӊ жапыз жери 1560 ''м'' (Гүлчө өрөөнүндө). Кен байлыктары: көмүр, кайнатма туз, сымап, сурьма, вольфрам, чымкөӊ, мрамор,		эки районго ‒ Алай <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай райондоруна бөлүнгөн. Район облустун эӊ түштүгүндө жайгашып, чыгышынан Кытай, түндүгүнөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түндүк-чыгышынан Кара-Кулжа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Өзгөн, батышынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түндүк-батышынан Кара-Суу, Ноокат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай райондору, түштүгүнөн Тоолуу Бадакшан облусу (Тажикстан) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чектешет. Аянты 7,6 миӊ'' км''<sup>2</sup> (Ош облусунун аймагынын 26,0%). Калкы 72,2 миӊ (2009). Борбору ‒ Гүлчө кыштагы. Район 14 айыл аймагына бөлүнөт. Райондо 62 кыштак бар.<br> Район бийик тоолуу ''Алай өрөөнү'' (чыгыш бөлүгү) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ''Гүлчө өрөөнүндө ''жайгашкан. Алай өрөөнү түндүк бөлүгүнөн ''Алай кырка тоосу,'' түштүгүнөн Чоӊ Алай кырка тоосу (эӊ бийик жери ‒ 7137 ''м'', Ленин атындагы чоку) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> курчалган. Райондун деӊиз деӊгээлинен эӊ жапыз жери 1560 ''м'' (Гүлчө өрөөнүндө). Кен байлыктары: көмүр, кайнатма туз, сымап, сурьма, вольфрам, чымкөӊ, мрамор, курулуш материалдары, минералдуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ысык булактар ж. б. Климаты континенттик. Январдын орточо температурасы Гүлчө өрөөнүндө ‒7,5°С, Алай өрөөнүндө ‒14,4°…‒17,5°С, июлдуку Гүлчөдө 18,9°С, Алайда 9‒15,4°С. Жылдык жаан-чачыны 300‒500 ''мм''. Ири мөӊгүлөрү: ''Корженевский, Ленин'' ж. б. Суу тармактары жыш; ирилери: Гүлчө'', Кызыл-Суу'', Көк-Суу ж. б. Райондун түндүк-чыгыш бөлүгүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орто бийиктиктеги тоолордун түндүк капталдарын карбонаттуу күрөӊ топурак ээлеп, буудайыктуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа өсүмдүктөрү өсөт. Ушул эле бийиктиктеги тоо капталдарынын чыгыш экспозицияларын майда дүӊгөлүү, бетегелүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бетеге-дүйүм чөптүү талаа ээлейт. Талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа алкактары бийиктеген сайын токой <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаа алкактарына өтөт. Тоо капталдарынын түндүк <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш экспозицияларынын тескей беттеринде (күӊүрт-коӊур тоо-токой топурагында) арча <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> сейрек токой өсөт. Тоо-талаа топурактуу субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп алкактарында субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп шалбаалуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> талаа өсүмдүктөрү басымдуу. Кууш капчыгайларда бадал (ит мурун, табылгы, изирик ж. б.), суу жайылмаларында чычырканак, тал, терек ж. б. кездешет. Нивалдык алкакта рихтерия, мамыры чөп ж. б. өсөт. Баалуу айбанаттарды коргоо <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көбөйтүү максатында Куршап суусунун жайылмасында ''Гүлчө заказниги ''уюшулган.<br> Райондо облустун калкынын 6,9%и жашайт (2003). Төрөлүүнүн деӊгээли 20,3‰, өлүм-житим ‒ 41,1‰, табигый өсүш ‒ 16,2‰ түзөт. Калкынын 44,7%и эмгек жашына чейинкилер, 47,5%и эмгек жашындагылар, 7,8%и ‒ эмгек жашынан өткөндөр. Калктын орточо жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup>жерге 9,0 киши.<br> Алай районунун экономикасынын негизин мал чарбасы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дыйканчылык түзөт. Жалпы жер фонду 7582,0 миӊ ''га ''(2004), анын айыл чарбага жарактуу жери 409,0 миӊ ''га ''(жеринен 53,9%). Анын басымдуу бөлүгү (387,9 миӊ ''га'') жайыт. Айдоо аянты 5,0 миӊ ''га'', анын 1,3 миӊ ''га''сы сугат жер; 38 ''га'' көп жылдык өсүмдүк, 7,9 миӊ ''га'' чабынды. Дан (4,4 миӊ ''га,'' <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> буудай ‒ 3,2 миӊ ''га''), картошка (0,5 миӊ ''га''), май алынчу өсүмдүктөр (227 ''га''), жашылча (244 ''га'') айдалат.<br> Райондо 5 өндүрүштүк (макарон, самын чыгаруучу, жыгач иштетүүчү, көмүр казып алуучу) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дан эгиндерин кайра иштетүүчү 38 кичи ишкана иштейт. Район облуста өндүрүлгөн өнөр жай продукциясынын 0,8%ин берет.<br>Негизги транспорту ‒ автомобиль. Анын аймагынан эзелтен эле Орто Азия өлкөлөрүн Кытай, Индия, Пакистан, Афганстан <span cat="ж.кыск" oldv="м-н">менен</span> байланыштырган Улуу Жибек жолу өткөн. Негизги автомобиль жолдору: эл аралык маанидегилери Ош ‒ Хорог, Сары-Таш ‒ Дароот-Коргон ‒ Дүйшөмбү (Тажикстан), Сары-Таш ‒ Эркеч-Там ‒ Кашгар (Кытай). 2003-ж. автомобиль транспорту <span cat="ж.кыск" oldv="м-н">менен</span> 226,6 млн ''т'' жүк, 23,5 млн жүргүнчү ташылган.<br> 2003/04-окуу жылында 38 орто, 4 толук эмес орто, 6 башталгыч мектеп, 1 кесиптик-техникалык лицей болгон. Райондо 1 борбордук <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> 3 участкалык оорукана, 25 ФАП, 10 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, 4 аптека, маданият үйү, 11 клуб, 1 райондук, 30 айылдык китепкана, 1 тарых музейи бар.<br>''И. Егембердиев, А. Мырзаев.''<br>
	курулуш материалдары, минералдуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ысык булактар ж. б. Климаты континенттик. Январдын ~~орт. темп-расы~~ Гүлчө өрөөнүндө ‒7,5°С, Алай өрөөнүндө ‒14,4°…‒17,5°С, июлдуку Гүлчөдө 18,9°С, Алайда 9‒15,4°С. Жылдык жаан-чачыны 300‒500 ''мм''. Ири мөӊгүлөрү: ''Корженевский, Ленин'' ж. б. Суу тармактары жыш; ирилери: Гүлчө'', Кызыл-Суу'' , Көк-Суу ж. б. Райондун ~~түн.~~-чыгыш бөлүгүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орто бийиктиктеги тоолордун ~~түн.~~ капталдарын карбонаттуу күрөӊ топурак ээлеп, буудайыктуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа өсүмдүктөрү өсөт. Ушул эле бийиктиктеги тоо капталдарынын чыгыш экспозицияларын майда дүӊгөлүү, бетегелүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бетеге-дүйүм чөптүү талаа ээлейт. Талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа алкактары бийиктеген сайын токой <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаа алкактарына өтөт. Тоо капталдарынын ~~түн.~~ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш экспозицияларынын тескей беттеринде (күӊүрт-коӊур тоо-токой топурагында) арча <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> сейрек токой өсөт. Тоо-талаа топурактуу субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп алкактарында субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп шалбаалуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> талаа өсүмдүктөрү басымдуу. Кууш капчыгайларда бадал (ит мурун, табылгы, изирик ж. б.), суу жайылмаларында чычырканак, тал, терек ж. б. кездешет. Нивалдык алкакта рихтерия, мамыры чөп ж. б. өсөт. Баалуу айбанаттарды коргоо <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көбөйтүү максатында Куршап суусунун жайылмасында ''Гүлчө заказниги ''уюшулган.<br>Райондо облустун калкынын 6,9%и жашайт (2003). Төрөлүүнүн деӊгээли 20,3‰, өлүм-житим ‒ 41,1‰, табигый өсүш ‒ 16,2‰ түзөт. Калкынын 44,7%и эмгек жашына чейинкилер, 47,5%и эмгек жашындагылар, 7,8%и ‒ эмгек жашынан өткөндөр. Калктын ~~орт.~~ жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup>жерге 9,0 киши.<br>Алай ~~р-нунун~~ экономикасынын негизин мал чарбасы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дыйканчылык түзөт. Жалпы жер фонду 7582,0 миӊ ''га ''(2004), анын ~~а. ч-га~~ жарактуу жери 409,0 миӊ ''га ''(жеринен 53,9%). Анын басымдуу бөлүгү (387,9 миӊ ''га'') жайыт. Айдоо аянты 5,0 миӊ ''га'', анын 1,3 миӊ ''га''сы сугат жер; 38 ''га'' көп жылдык өсүмдүк, 7,9 миӊ ''га'' чабынды. Дан (4,4 миӊ ''га,'' <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> буудай ‒ 3,2 миӊ ''га''), картошка (0,5 миӊ ''га''), май алынчу өсүмдүктөр (227 ''га''), жашылча (244 ''га'') айдалат<br>Райондо 5 өндүрүштүк (макарон, самын чыгаруучу, жыгач иштетүүчү, көмүр казып алуучу) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дан эгиндерин кайра иштетүүчү 38 кичи ишкана иштейт. Район облуста өндүрүлгөн өнөр жай продукциясынын 0,8%ин берет.<br>Негизги транспорту ‒ автомобиль. Анын аймагынан эзелтен эле О. Азия өлкөлөрүн Кытай, Индия, Пакистан, Афганстан <span cat="ж.кыск" oldv="м-н">менен</span> байланыштырган Улуу Жибек жолу өткөн. Негизги автомобиль жолдору: эл аралык маанидегилери Ош ~~‒Хорог~~, Сары-Таш ‒ Дароот-Коргон ‒ Дүйшөмбү (Тажикстан), Сары-~~Таш‒Эркеч~~-Там ‒ Кашгар (Кытай). 2003-ж. автомобиль транспорту <span cat="ж.кыск" oldv="м-н">менен</span> 226,6 млн ''т'' жүк, 23,5 млн жүргүнчү ташылган.<br>2003/04-окуу жылында 38 орто, 4 толук эмес орто, 6 башталгыч мектеп, 1 кесиптик-~~тех.~~ лицей болгон. Райондо 1 ~~борб.~~ <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> 3 участкалык оорукана, 25 ФАП, 10 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, 4 аптека, ~~мад-т~~ үйү, 11 клуб, 1 райондук, 30 айылдык китепкана, 1 тарых музейи бар.<br>''И. Егембердиев, А. Мырзаев.''<br>

imported>Temirkan, 03:55, 26 Декабрь (Бештин айы) 2022 карата

2022-12-26T03:55:25Z

← Мурунку нускасы		03:55, 26 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЛАЙ РАЙОНУ''' Ош обл-нда. Район 1928-ж. Алай‒Гүлчө р-ну болуп уюшулган; 1936-ж. андан эки район бөлүнгөн ‒ Алай р-ну <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай р-ну; 1959-ж. алар кайра биригип, Алай		'''АЛАЙ РАЙОНУ''' Ош обл-нда. Район 1928-ж. Алай‒Гүлчө р-ну болуп уюшулган; 1936-ж. андан эки район бөлүнгөн ‒ Алай р-ну <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай р-ну; 1959-ж. алар кайра биригип, Алай
	[[File:АЛАЙ РАЙОНУ24.png \| thumb\|none]]		[[File:АЛАЙ РАЙОНУ24.png \| thumb\|none]]
	р-ну болгон. 1992-ж. кайра эки районго ‒ Алай <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай р-нуна бөлүнгөн. Район облустун эӊ түштүгүндө жайгашып, чыгышынан Кытай, түндүгүнөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түн.-чыгышынан Кара-Кулжа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Өзгөн, батышынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түн.-батышынан Кара-Суу, Ноокат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай р-ндору, түштүгүнөн Тоолуу Бадакшан обл. (Тажикстан) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чектешет. Аянты 7,6 миӊ'' км''<sup>2</sup> (Ош обл-нун аймагынын 26,0%). Калкы 72,2 миӊ (2009). Борбору ‒ Гүлчө кыш. Район 14 айыл аймагына бөлүнөт. Райондо 62 кыштак бар.<br>		р-ну болгон. 1992-ж. кайра эки районго ‒ Алай <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай р-нуна бөлүнгөн. Район облустун эӊ түштүгүндө жайгашып, чыгышынан Кытай, түндүгүнөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түн.-чыгышынан Кара-Кулжа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Өзгөн, батышынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түн.-батышынан Кара-Суу, Ноокат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай р-ндору, түштүгүнөн Тоолуу Бадакшан обл. (Тажикстан) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чектешет. Аянты 7,6 миӊ'' км''<sup>2</sup> (Ош обл-нун аймагынын 26,0%). Калкы 72,2 миӊ (2009). Борбору ‒ Гүлчө кыш. Район 14 айыл аймагына бөлүнөт. Райондо 62 кыштак бар.<br>Район бийик тоолуу ''Алай өрөөнү'' (чыгыш бөлүгү) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ''Гүлчө өрөөнүндө ''жайгашкан. Алай өрөөнү түн. бөлүгүнөн ''Алай кырка тоосу,'' түштүгүнөн Чоӊ Алай кырка тоосу (эӊ бийик жери ‒ 7137 ''м'', Ленин атн. чоку) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> курчалган. Райондун деӊиз деӊг. эӊ жапыз жери 1560 ''м'' (Гүлчө өрөөнүндө). Кен байлыктары: көмүр, кайнатма туз, сымап, сурьма, вольфрам, чымкөӊ, мрамор,
	Район бийик тоолуу ''Алай өрөөнү'' (чыгыш бөлүгү) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ''Гүлчө өрөөнүндө ''жайгашкан. Алай өрөөнү түн. бөлүгүнөн ''Алай кырка тоосу,'' түштүгүнөн Чоӊ Алай кырка тоосу (эӊ бийик жери ‒ 7137 ''м'', Ленин атн. чоку) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> курчалган. Райондун деӊиз деӊг. эӊ жапыз жери 1560 ''м'' (Гүлчө өрөөнүндө). Кен байлыктары: көмүр, кайнатма туз, сымап, сурьма, вольфрам, чымкөӊ, мрамор,		курулуш материалдары, минералдуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ысык булактар ж. б. Климаты континенттик. Январдын орт. темп-расы Гүлчө өрөөнүндө ‒7,5°С, Алай өрөөнүндө ‒14,4°…‒17,5°С, июлдуку Гүлчөдө 18,9°С, Алайда 9‒15,4°С. Жылдык жаан-чачыны 300‒500 ''мм''. Ири мөӊгүлөрү: ''Корженевский, Ленин'' ж. б. Суу тармактары жыш; ирилери: Гүлчө'', Кызыл-Суу'' , Көк-Суу ж. б. Райондун түн.-чыгыш бөлүгүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орто бийиктиктеги тоолордун түн. капталдарын карбонаттуу күрөӊ топурак ээлеп, буудайыктуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа өсүмдүктөрү өсөт. Ушул эле бийиктиктеги тоо капталдарынын чыгыш экспозицияларын майда дүӊгөлүү, бетегелүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бетеге-дүйүм чөптүү талаа ээлейт. Талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа алкактары бийиктеген сайын токой <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаа алкактарына өтөт. Тоо капталдарынын түн. <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш экспозицияларынын тескей беттеринде (күӊүрт-коӊур тоо-токой топурагында) арча <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> сейрек токой өсөт. Тоо-талаа топурактуу субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп алкактарында субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп шалбаалуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> талаа өсүмдүктөрү басымдуу. Кууш капчыгайларда бадал (ит мурун, табылгы, изирик ж. б.), суу жайылмаларында чычырканак, тал, терек ж. б. кездешет. Нивалдык алкакта рихтерия, мамыры чөп ж. б. өсөт. Баалуу айбанаттарды коргоо <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көбөйтүү максатында Куршап суусунун жайылмасында ''Гүлчө заказниги ''уюшулган.<br>Райондо облустун калкынын 6,9%и жашайт (2003). Төрөлүүнүн деӊгээли 20,3‰, өлүм-житим ‒ 41,1‰, табигый өсүш ‒ 16,2‰ түзөт. Калкынын 44,7%и эмгек жашына чейинкилер, 47,5%и эмгек жашындагылар, 7,8%и ‒ эмгек жашынан өткөндөр. Калктын орт. жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup>жерге 9,0 киши.<br>Алай р-нунун экономикасынын негизин мал чарбасы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дыйканчылык түзөт. Жалпы жер фонду 7582,0 миӊ ''га ''(2004), анын а. ч-га жарактуу жери 409,0 миӊ ''га ''(жеринен 53,9%). Анын басымдуу бөлүгү (387,9 миӊ ''га'') жайыт. Айдоо аянты 5,0 миӊ ''га'', анын 1,3 миӊ ''га''сы сугат жер; 38 ''га'' көп жылдык өсүмдүк, 7,9 миӊ ''га'' чабынды. Дан (4,4 миӊ ''га,'' <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> буудай ‒ 3,2 миӊ ''га''), картошка (0,5 миӊ ''га''), май алынчу өсүмдүктөр (227 ''га''), жашылча (244 ''га'') айдалат<br>Райондо 5 өндүрүштүк (макарон, самын чыгаруучу, жыгач иштетүүчү, көмүр казып алуучу) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дан эгиндерин кайра иштетүүчү 38 кичи ишкана иштейт. Район облуста өндүрүлгөн өнөр жай продукциясынын 0,8%ин берет.<br>Негизги транспорту ‒ автомобиль. Анын аймагынан эзелтен эле О. Азия өлкөлөрүн Кытай, Индия, Пакистан, Афганстан <span cat="ж.кыск" oldv="м-н">менен</span> байланыштырган Улуу Жибек жолу өткөн. Негизги автомобиль жолдору: эл аралык маанидегилери Ош ‒Хорог, Сары-Таш ‒ Дароот-Коргон ‒ Дүйшөмбү (Тажикстан), Сары-Таш‒Эркеч-Там ‒ Кашгар (Кытай). 2003-ж. автомобиль транспорту <span cat="ж.кыск" oldv="м-н">менен</span> 226,6 млн ''т'' жүк, 23,5 млн жүргүнчү ташылган.<br>2003/04-окуу жылында 38 орто, 4 толук эмес орто, 6 башталгыч мектеп, 1 кесиптик-тех. лицей болгон. Райондо 1 борб. <span cat="ж.кыск" oldv="ж-а">жана</span> 3 участкалык оорукана, 25 ФАП, 10 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, 4 аптека, мад-т үйү, 11 клуб, 1 райондук, 30 айылдык китепкана, 1 тарых музейи бар.<br>''И. Егембердиев, А. Мырзаев.''<br>
	курулуш материалдары, минералдуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ысык булактар ж. б. Климаты континенттик. Январдын орт. темп-расы Гүлчө өрөөнүндө ‒7,5°С, Алай өрөөнүндө ‒14,4°…‒17,5°С, июлдуку Гүлчөдө 18,9°С, Алайда 9‒15,4°С. Жылдык жаан-чачыны 300‒500 ''мм''. Ири мөӊгүлөрү: ''Корженевский, Ленин'' ж. б. Суу тармактары жыш; ирилери: Гүлчө'', Кызыл-Суу'' , Көк-Суу ж. б. Райондун түн.-чыгыш бөлүгүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орто бийиктиктеги тоолордун түн. капталдарын карбонаттуу күрөӊ топурак ээлеп, буудайыктуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа өсүмдүктөрү өсөт. Ушул эле бийиктиктеги тоо капталдарынын чыгыш экспозицияларын майда дүӊгөлүү, бетегелүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бетеге-дүйүм чөптүү талаа ээлейт. Талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа алкактары бийиктеген сайын токой <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаа алкактарына өтөт. Тоо капталдарынын түн. <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш экспозицияларынын тескей беттеринде (күӊүрт-коӊур тоо-токой топурагында) арча <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> сейрек токой өсөт. Тоо-талаа топурактуу субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп алкактарында субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп шалбаалуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> талаа өсүмдүктөрү басымдуу. Кууш капчыгайларда бадал (ит мурун, табылгы, изирик ж. б.), суу жайылмаларында чычырканак, тал, терек ж. б. кездешет. Нивалдык алкакта рихтерия, мамыры чөп ж. б. өсөт. Баалуу айбанаттарды коргоо <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көбөйтүү максатында Куршап суусунун жайылмасында ''Гүлчө заказниги ''уюшулган.<br>
	Райондо облустун калкынын 6,9%и жашайт (2003). Төрөлүүнүн деӊгээли 20,3‰, өлүм-житим ‒ 41,1‰, табигый өсүш ‒ 16,2‰ түзөт. Калкынын 44,7%и эмгек жашына чейинкилер, 47,5%и эмгек жашындагылар, 7,8%и ‒ эмгек жашынан өткөндөр. Калктын орт. жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup>жерге 9,0 киши.<br>
	Алай р-нунун экономикасынын негизин мал чарбасы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дыйканчылык түзөт. Жалпы жер фонду 7582,0 миӊ ''га ''(2004), анын а. ч-га жарактуу жери 409,0 миӊ ''га ''(жеринен 53,9%). Анын басымдуу бөлүгү (387,9 миӊ ''га'') жайыт. Айдоо аянты 5,0 миӊ ''га'', анын 1,3 миӊ ''га''сы сугат жер; 38 ''га'' көп жылдык өсүмдүк, 7,9 миӊ ''га'' чабынды. Дан (4,4 миӊ ''га,'' <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> буудай ‒ 3,2 миӊ ''га''), картошка (0,5 миӊ ''га''), май алынчу өсүмдүктөр (227 ''га''), жашылча (244 ''га'') айдалат<br>
	Райондо 5 өндүрүштүк (макарон, самын чыгаруучу, жыгач иштетүүчү, көмүр казып алуучу) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дан эгиндерин кайра иштетүүчү 38 кичи ишкана иштейт. Район облуста өндүрүлгөн өнөр жай продукциясынын 0,8%ин берет.<br>
	Негизги транспорту ‒ автомобиль. Анын аймагынан эзелтен эле О. Азия өлкөлөрүн Кытай,
	Индия, Пакистан, Афганстан <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланыштырган Улуу Жибек жолу өткөн. Негизги автомобиль жолдору: эл аралык маанидегилери Ош ‒Хорог, Сары-Таш ‒ Дароот-Коргон ‒ Дүйшөмбү (Тажикстан), Сары-Таш‒Эркеч-Там ‒ Кашгар (Кытай). 2003-ж. автомобиль транспорту <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 226,6 млн ''т'' жүк, 23,5 млн жүргүнчү ташылган.<br>
	2003/04-окуу жылында 38 орто, 4 толук эмес орто, 6 башталгыч мектеп, 1 кесиптик-тех. лицей болгон. Райондо 1 борб. <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 3 участкалык оорукана, 25 ФАП, 10 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, 4 аптека, мад-т үйү, 11 клуб, 1 райондук, 30 айылдык китепкана, 1 тарых музейи бар.<br>
	''И. Егембердиев, А. Мырзаев.''<br>

imported>Kadyrm: /* top */clean up, replaced: м-н → менен (5), ж-а → жана (21), а. и. → анын ичинде

2022-12-05T09:55:29Z

top: clean up, replaced: м-н → менен (5), ж-а → жана (21), а. и. → анын ичинде

← Мурунку нускасы		09:55, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЛАЙ РАЙОНУ''' Ош обл-нда. Район 1928-ж. Алай‒Гүлчө р-ну болуп уюшулган; 1936-ж. андан эки район бөлүнгөн ‒ Алай р-ну ж-а Чоӊ Алай р-ну; 1959-ж. алар кайра биригип, Алай		'''АЛАЙ РАЙОНУ''' Ош обл-нда. Район 1928-ж. Алай‒Гүлчө р-ну болуп уюшулган; 1936-ж. андан эки район бөлүнгөн ‒ Алай р-ну <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай р-ну; 1959-ж. алар кайра биригип, Алай
	[[File:АЛАЙ РАЙОНУ24.png \| thumb \| none]]		[[File:АЛАЙ РАЙОНУ24.png \| thumb\|none]]
	р-ну болгон. 1992-ж. кайра эки районго ‒ Алай ж-а Чоӊ Алай р-нуна бөлүнгөн. Район облустун эӊ түштүгүндө жайгашып, чыгышынан Кытай, түндүгүнөн ж-а түн.-чыгышынан Кара-Кулжа ж-а Өзгөн, батышынан ж-а түн.-батышынан Кара-Суу, Ноокат ж-а Чоӊ Алай р-ндору, түштүгүнөн Тоолуу Бадакшан обл. (Тажикстан) м-н чектешет. Аянты 7,6 миӊ'' км''<sup>2</sup> (Ош обл-нун аймагынын 26,0%). Калкы 72,2 миӊ (2009). Борбору ‒ Гүлчө кыш. Район 14 айыл аймагына бөлүнөт. Райондо 62 кыштак бар.<br>		р-ну болгон. 1992-ж. кайра эки районго ‒ Алай <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай р-нуна бөлүнгөн. Район облустун эӊ түштүгүндө жайгашып, чыгышынан Кытай, түндүгүнөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түн.-чыгышынан Кара-Кулжа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Өзгөн, батышынан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> түн.-батышынан Кара-Суу, Ноокат <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чоӊ Алай р-ндору, түштүгүнөн Тоолуу Бадакшан обл. (Тажикстан) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чектешет. Аянты 7,6 миӊ'' км''<sup>2</sup> (Ош обл-нун аймагынын 26,0%). Калкы 72,2 миӊ (2009). Борбору ‒ Гүлчө кыш. Район 14 айыл аймагына бөлүнөт. Райондо 62 кыштак бар.<br>
	Район бийик тоолуу ''Алай өрөөнү'' (чыгыш бөлүгү) м-н ''Гүлчө өрөөнүндө ''жайгашкан. Алай өрөөнү түн. бөлүгүнөн ''Алай кырка тоосу,'' түштүгүнөн Чоӊ Алай кырка тоосу (эӊ бийик жери ‒ 7137 ''м'', Ленин атн. чоку) м-н курчалган. Райондун деӊиз деӊг. эӊ жапыз жери 1560 ''м'' (Гүлчө өрөөнүндө). Кен байлыктары: көмүр, кайнатма туз, сымап, сурьма, вольфрам, чымкөӊ, мрамор,		Район бийик тоолуу ''Алай өрөөнү'' (чыгыш бөлүгү) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> ''Гүлчө өрөөнүндө ''жайгашкан. Алай өрөөнү түн. бөлүгүнөн ''Алай кырка тоосу,'' түштүгүнөн Чоӊ Алай кырка тоосу (эӊ бийик жери ‒ 7137 ''м'', Ленин атн. чоку) <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> курчалган. Райондун деӊиз деӊг. эӊ жапыз жери 1560 ''м'' (Гүлчө өрөөнүндө). Кен байлыктары: көмүр, кайнатма туз, сымап, сурьма, вольфрам, чымкөӊ, мрамор,
	курулуш материалдары, минералдуу ж-а ысык булактар ж. б. Климаты континенттик. Январдын орт. темп-расы Гүлчө өрөөнүндө ‒7,5°С, Алай өрөөнүндө ‒14,4°…‒17,5°С, июлдуку Гүлчөдө 18,9°С, Алайда 9‒15,4°С. Жылдык жаан-чачыны 300‒500 ''мм''. Ири мөӊгүлөрү: ''Корженевский, Ленин'' ж. б. Суу тармактары жыш; ирилери: Гүлчө'', Кызыл-Суу'' , Көк-Суу ж. б. Райондун түн.-чыгыш бөлүгүн ж-а орто бийиктиктеги тоолордун түн. капталдарын карбонаттуу күрөӊ топурак ээлеп, буудайыктуу ж-а шалбаалуу талаа өсүмдүктөрү өсөт. Ушул эле бийиктиктеги тоо капталдарынын чыгыш экспозицияларын майда дүӊгөлүү, бетегелүү ж-а бетеге-дүйүм чөптүү талаа ээлейт. Талаа ж-а шалбаалуу талаа алкактары бийиктеген сайын токой ж-а шалбаа алкактарына өтөт. Тоо капталдарынын түн. ж-а чыгыш экспозицияларынын тескей беттеринде (күӊүрт-коӊур тоо-токой топурагында) арча ж-а сейрек токой өсөт. Тоо-талаа топурактуу субальп ж-а альп алкактарында субальп ж-а альп шалбаалуу талаа ж-а талаа өсүмдүктөрү басымдуу. Кууш капчыгайларда бадал (ит мурун, табылгы, изирик ж. б.), суу жайылмаларында чычырканак, тал, терек ж. б. кездешет. Нивалдык алкакта рихтерия, мамыры чөп ж. б. өсөт. Баалуу айбанаттарды коргоо ж-а көбөйтүү максатында Куршап суусунун жайылмасында ''Гүлчө заказниги ''уюшулган.<br>		курулуш материалдары, минералдуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ысык булактар ж. б. Климаты континенттик. Январдын орт. темп-расы Гүлчө өрөөнүндө ‒7,5°С, Алай өрөөнүндө ‒14,4°…‒17,5°С, июлдуку Гүлчөдө 18,9°С, Алайда 9‒15,4°С. Жылдык жаан-чачыны 300‒500 ''мм''. Ири мөӊгүлөрү: ''Корженевский, Ленин'' ж. б. Суу тармактары жыш; ирилери: Гүлчө'', Кызыл-Суу'' , Көк-Суу ж. б. Райондун түн.-чыгыш бөлүгүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орто бийиктиктеги тоолордун түн. капталдарын карбонаттуу күрөӊ топурак ээлеп, буудайыктуу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа өсүмдүктөрү өсөт. Ушул эле бийиктиктеги тоо капталдарынын чыгыш экспозицияларын майда дүӊгөлүү, бетегелүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бетеге-дүйүм чөптүү талаа ээлейт. Талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаалуу талаа алкактары бийиктеген сайын токой <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> шалбаа алкактарына өтөт. Тоо капталдарынын түн. <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чыгыш экспозицияларынын тескей беттеринде (күӊүрт-коӊур тоо-токой топурагында) арча <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> сейрек токой өсөт. Тоо-талаа топурактуу субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп алкактарында субальп <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> альп шалбаалуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> талаа өсүмдүктөрү басымдуу. Кууш капчыгайларда бадал (ит мурун, табылгы, изирик ж. б.), суу жайылмаларында чычырканак, тал, терек ж. б. кездешет. Нивалдык алкакта рихтерия, мамыры чөп ж. б. өсөт. Баалуу айбанаттарды коргоо <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көбөйтүү максатында Куршап суусунун жайылмасында ''Гүлчө заказниги ''уюшулган.<br>
	Райондо облустун калкынын 6,9%и жашайт (2003). Төрөлүүнүн деӊгээли 20,3‰, өлүм-житим ‒ 41,1‰, табигый өсүш ‒ 16,2‰ түзөт. Калкынын 44,7%и эмгек жашына чейинкилер, 47,5%и эмгек жашындагылар, 7,8%и ‒ эмгек жашынан өткөндөр. Калктын орт. жыштыгы 1 ''км''<sup>2~~</sup><sup>~~ </sup>жерге 9,0 киши.<br>		Райондо облустун калкынын 6,9%и жашайт (2003). Төрөлүүнүн деӊгээли 20,3‰, өлүм-житим ‒ 41,1‰, табигый өсүш ‒ 16,2‰ түзөт. Калкынын 44,7%и эмгек жашына чейинкилер, 47,5%и эмгек жашындагылар, 7,8%и ‒ эмгек жашынан өткөндөр. Калктын орт. жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup>жерге 9,0 киши.<br>
	Алай р-нунун экономикасынын негизин мал чарбасы ж-а дыйканчылык түзөт. Жалпы жер фонду 7582,0 миӊ ''га ''(2004), анын а. ч-га жарактуу жери 409,0 миӊ ''га ''(жеринен 53,9%). Анын басымдуу бөлүгү (387,9 миӊ ''га'') жайыт. Айдоо аянты 5,0 миӊ ''га'', анын 1,3 миӊ ''га''сы сугат жер; 38 ''га'' көп жылдык өсүмдүк, 7,9 миӊ ''га'' чабынды. Дан (4,4 миӊ ''га,'' а. и. буудай ‒ 3,2 миӊ ''га''), картошка (0,5 миӊ ''га''), май алынчу өсүмдүктөр (227 ''га''), жашылча (244 ''га'') айдалат<br>		Алай р-нунун экономикасынын негизин мал чарбасы <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дыйканчылык түзөт. Жалпы жер фонду 7582,0 миӊ ''га ''(2004), анын а. ч-га жарактуу жери 409,0 миӊ ''га ''(жеринен 53,9%). Анын басымдуу бөлүгү (387,9 миӊ ''га'') жайыт. Айдоо аянты 5,0 миӊ ''га'', анын 1,3 миӊ ''га''сы сугат жер; 38 ''га'' көп жылдык өсүмдүк, 7,9 миӊ ''га'' чабынды. Дан (4,4 миӊ ''га,'' <span cat='ж.кыск' oldv='а. и.'>анын ичинде</span> буудай ‒ 3,2 миӊ ''га''), картошка (0,5 миӊ ''га''), май алынчу өсүмдүктөр (227 ''га''), жашылча (244 ''га'') айдалат<br>
	Райондо 5 өндүрүштүк (макарон, самын чыгаруучу, жыгач иштетүүчү, көмүр казып алуучу) ж-а дан эгиндерин кайра иштетүүчү 38 кичи ишкана иштейт. Район облуста өндүрүлгөн өнөр жай продукциясынын 0,8%ин берет.<br>		Райондо 5 өндүрүштүк (макарон, самын чыгаруучу, жыгач иштетүүчү, көмүр казып алуучу) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> дан эгиндерин кайра иштетүүчү 38 кичи ишкана иштейт. Район облуста өндүрүлгөн өнөр жай продукциясынын 0,8%ин берет.<br>
	Негизги транспорту ‒ автомобиль. Анын аймагынан эзелтен эле О. Азия өлкөлөрүн Кытай,		Негизги транспорту ‒ автомобиль. Анын аймагынан эзелтен эле О. Азия өлкөлөрүн Кытай,
	Индия, Пакистан, Афганстан м-н байланыштырган Улуу Жибек жолу өткөн. Негизги автомобиль жолдору: эл аралык маанидегилери Ош ‒Хорог, Сары-Таш ‒ Дароот-Коргон ‒ Дүйшөмбү (Тажикстан), Сары-Таш‒Эркеч-Там ‒ Кашгар (Кытай). 2003-ж. автомобиль транспорту м-н 226,6 млн ''т'' жүк, 23,5 млн жүргүнчү ташылган.<br>		Индия, Пакистан, Афганстан <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> байланыштырган Улуу Жибек жолу өткөн. Негизги автомобиль жолдору: эл аралык маанидегилери Ош ‒Хорог, Сары-Таш ‒ Дароот-Коргон ‒ Дүйшөмбү (Тажикстан), Сары-Таш‒Эркеч-Там ‒ Кашгар (Кытай). 2003-ж. автомобиль транспорту <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 226,6 млн ''т'' жүк, 23,5 млн жүргүнчү ташылган.<br>
	2003/04-окуу жылында 38 орто, 4 толук эмес орто, 6 башталгыч мектеп, 1 кесиптик-тех. лицей болгон. Райондо 1 борб. ж-а 3 участкалык оорукана, 25 ФАП, 10 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, 4 аптека, мад-т үйү, 11 клуб, 1 райондук, 30 айылдык китепкана, 1 тарых музейи бар.<br>		2003/04-окуу жылында 38 орто, 4 толук эмес орто, 6 башталгыч мектеп, 1 кесиптик-тех. лицей болгон. Райондо 1 борб. <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> 3 участкалык оорукана, 25 ФАП, 10 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, 4 аптека, мад-т үйү, 11 клуб, 1 райондук, 30 айылдык китепкана, 1 тарых музейи бар.<br>
	''И. Егембердиев, А. Мырзаев.''<br>		''И. Егембердиев, А. Мырзаев.''<br>

imported>Roza, 08:40, 7 Октябрь (Тогуздун айы) 2022 карата

2022-10-07T08:40:26Z

← Мурунку нускасы		08:40, 7 Октябрь (Тогуздун айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	Ош обл-нда. Район 1928-ж. Алай‒Гүлчө р-ну болуп уюшулган; 1936-ж. андан эки район бөлүнгөн ‒ Алай р-ну ж-а Чоӊ Алай р-ну; 1959-ж. алар кайра биригип, Алай		'''АЛАЙ РАЙОНУ''' Ош обл-нда. Район 1928-ж. Алай‒Гүлчө р-ну болуп уюшулган; 1936-ж. андан эки район бөлүнгөн ‒ Алай р-ну ж-а Чоӊ Алай р-ну; 1959-ж. алар кайра биригип, Алай
	[[File:АЛАЙ РАЙОНУ24.png \| thumb \| none]]		[[File:АЛАЙ РАЙОНУ24.png \| thumb \| none]]
	р-ну болгон. 1992-ж. кайра эки районго ‒ Алай ж-а Чоӊ Алай р-нуна бөлүнгөн. Район облустун эӊ түштүгүндө жайгашып, чыгышынан Кытай, түндүгүнөн ж-а түн.-чыгышынан Кара-Кулжа ж-а Өзгөн, батышынан ж-а түн.-~~баты шынан~~ Кара-Суу, Ноокат ж-а Чоӊ Алай р-ндору, түштүгүнөн Тоолуу Бадакшан обл. (Тажикстан) м-н чектешет. Аянты 7,6 миӊ'' км''<sup>2</sup> (Ош обл-нун аймагынын 26,0%). Калкы 72,2 миӊ (2009). Борбору ‒ Гүлчө кыш. Район 14 айыл аймагына бөлүнөт. Райондо 62 кыштак бар.<br>		р-ну болгон. 1992-ж. кайра эки районго ‒ Алай ж-а Чоӊ Алай р-нуна бөлүнгөн. Район облустун эӊ түштүгүндө жайгашып, чыгышынан Кытай, түндүгүнөн ж-а түн.-чыгышынан Кара-Кулжа ж-а Өзгөн, батышынан ж-а түн.-батышынан Кара-Суу, Ноокат ж-а Чоӊ Алай р-ндору, түштүгүнөн Тоолуу Бадакшан обл. (Тажикстан) м-н чектешет. Аянты 7,6 миӊ'' км''<sup>2</sup> (Ош обл-нун аймагынын 26,0%). Калкы 72,2 миӊ (2009). Борбору ‒ Гүлчө кыш. Район 14 айыл аймагына бөлүнөт. Райондо 62 кыштак бар.<br>
	Район бийик тоолуу ''Алай өрөөнү'' (чыгыш бөлүгү) м-н ''Гүлчө өрөөнүндө ''жайгашкан. Алай өрөөнү түн. бөлүгүнөн ''Алай кырка тоосу,'' түштүгүнөн Чоӊ Алай кырка тоосу (эӊ бийик жери ‒ 7137''м'', Ленин атн. чоку) м-н курчалган. Райондун деӊиз деӊг. эӊ жапыз жери 1560 ''м'' (Гүлчө өрөөнүндө). Кен байлыктары: көмүр, кайнатма туз, сымап, сурьма, вольфрам, чымкөӊ, мрамор,		Район бийик тоолуу ''Алай өрөөнү'' (чыгыш бөлүгү) м-н ''Гүлчө өрөөнүндө ''жайгашкан. Алай өрөөнү түн. бөлүгүнөн ''Алай кырка тоосу,'' түштүгүнөн Чоӊ Алай кырка тоосу (эӊ бийик жери ‒ 7137 ''м'', Ленин атн. чоку) м-н курчалган. Райондун деӊиз деӊг. эӊ жапыз жери 1560 ''м'' (Гүлчө өрөөнүндө). Кен байлыктары: көмүр, кайнатма туз, сымап, сурьма, вольфрам, чымкөӊ, мрамор,
	курулуш материалдары, минералдуу ж-а ысык булактар ж. б. Климаты континенттик. Январдын орт. темп-расы Гүлчө өрөөнүндө ‒7,5°С, Алай өрөөнүндө ‒14,4°…‒17,5°С, июлдуку Гүлчөдө 18,9°С, Алайда 9‒15,4°С. Жылдык жаан-~~чачы ны~~ 300‒500 ''мм''. Ири мөӊгүлөрү: ''Корженевский, Ленин'' ж. б. Суу тармактары жыш; ирилери: Гүлчө'', Кызыл-Суу'' , Көк-Суу ж. б. Райондун түн.-чыгыш бөлүгүн ж-а орто бийиктиктеги тоолордун түн. капталдарын карбонаттуу күрөӊ топурак ээлеп, буудайыктуу ж-а шалбаалуу талаа өсүмдүктөрү өсөт. Ушул эле бийиктиктеги тоо капталдарынын чыгыш экспозицияларын майда дүӊгөлүү, бетегелүү ж-а бетеге-дүйүм чөптүү талаа ээлейт. Талаа ж-а шалбаалуу талаа алкактары бийиктеген сайын токой ж-а шалбаа алкактарына өтөт. Тоо капталдарынын түн. ж-а чыгыш экспозицияларынын тескей беттеринде (күӊүрт-коӊур тоо-токой топурагында) арча ж-а сейрек токой өсөт. Тоо-талаа топурактуу субальп ж-а альп алкактарында субальп ж-а альп шалбаалуу талаа ж-а талаа өсүмдүктөрү басымдуу. Кууш капчыгайларда бадал (~~итмурун~~, табылгы, изирик ж. б.), суу жайылмаларында чычырканак, тал, терек ж. б. кездешет. Нивалдык алкакта рихтерия, мамыры чөп ж. б. өсөт. Баалуу айбанаттарды коргоо ж-а көбөйтүү максатында ~~Куршаб~~ суусунун жайылмасында ''Гүлчө заказниги ''уюшулган.<br>		курулуш материалдары, минералдуу ж-а ысык булактар ж. б. Климаты континенттик. Январдын орт. темп-расы Гүлчө өрөөнүндө ‒7,5°С, Алай өрөөнүндө ‒14,4°…‒17,5°С, июлдуку Гүлчөдө 18,9°С, Алайда 9‒15,4°С. Жылдык жаан-чачыны 300‒500 ''мм''. Ири мөӊгүлөрү: ''Корженевский, Ленин'' ж. б. Суу тармактары жыш; ирилери: Гүлчө'', Кызыл-Суу'' , Көк-Суу ж. б. Райондун түн.-чыгыш бөлүгүн ж-а орто бийиктиктеги тоолордун түн. капталдарын карбонаттуу күрөӊ топурак ээлеп, буудайыктуу ж-а шалбаалуу талаа өсүмдүктөрү өсөт. Ушул эле бийиктиктеги тоо капталдарынын чыгыш экспозицияларын майда дүӊгөлүү, бетегелүү ж-а бетеге-дүйүм чөптүү талаа ээлейт. Талаа ж-а шалбаалуу талаа алкактары бийиктеген сайын токой ж-а шалбаа алкактарына өтөт. Тоо капталдарынын түн. ж-а чыгыш экспозицияларынын тескей беттеринде (күӊүрт-коӊур тоо-токой топурагында) арча ж-а сейрек токой өсөт. Тоо-талаа топурактуу субальп ж-а альп алкактарында субальп ж-а альп шалбаалуу талаа ж-а талаа өсүмдүктөрү басымдуу. Кууш капчыгайларда бадал (ит мурун, табылгы, изирик ж. б.), суу жайылмаларында чычырканак, тал, терек ж. б. кездешет. Нивалдык алкакта рихтерия, мамыры чөп ж. б. өсөт. Баалуу айбанаттарды коргоо ж-а көбөйтүү максатында Куршап суусунун жайылмасында ''Гүлчө заказниги ''уюшулган.<br>
	Райондо облустун калкынын 6,9%и жашайт (2003). Төрөлүүнүн деӊгээли 20,3‰, өлүм-житим ‒ 41,1‰, табигый өсүш ‒ 16,2‰ түзөт. Калкынын 44,7%и эмгек жашына чейинкилер, 47,5%и эмгек жашындагылар, 7,8%и ‒ эмгек жашынан өткөндөр. Калктын орт. жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup><sup> </sup>жерге 9,0 киши.<br>		Райондо облустун калкынын 6,9%и жашайт (2003). Төрөлүүнүн деӊгээли 20,3‰, өлүм-житим ‒ 41,1‰, табигый өсүш ‒ 16,2‰ түзөт. Калкынын 44,7%и эмгек жашына чейинкилер, 47,5%и эмгек жашындагылар, 7,8%и ‒ эмгек жашынан өткөндөр. Калктын орт. жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup><sup> </sup>жерге 9,0 киши.<br>
	Алай р-нунун экономикасынын негизин мал чарбасы ж-а дыйканчылык түзөт. Райондо 2003-ж. 116,3 миӊ кой-эчки, 17,2 миӊ бодо мал, 9,4 миӊ жылкы, 20,7 үй кушу болгон. 2003-ж. 6,9 миӊ ''т ''эт (облуста өндүрүлгөн эттин 10,3%и), 17,5 миӊ ''т'' сүт (7,5%и), 342 ''т'' жүн (13,3%и), 1,3 млн даана жумуртка (3,9%и) өндүрүлгөн. Жалпы жер фонду 7582,0 миӊ ''га ''(2004), анын а. ч-га жарактуу жери 409,0 миӊ ''га ''(жеринен 53,9%). Анын басымдуу бөлүгү (387,9 миӊ ''га'') жайыт. Айдоо аянты 5,0 миӊ ''га'', анын 1,3 миӊ ''га''сы сугат жер; 38 ''га'' көп жылдык өсүмдүк, 7,9 миӊ ''га'' чабынды. Дан (4,4 миӊ ''га,'' а. и. буудай ‒ 3,2 миӊ ''га''), картошка (0,5 миӊ ''га''), май алынчу өсүмдүктөр (227 ''га''), жашылча (244 ''га'') айдалат ~~(2003).~~<br>		Алай р-нунун экономикасынын негизин мал чарбасы ж-а дыйканчылык түзөт. Жалпы жер фонду 7582,0 миӊ ''га ''(2004), анын а. ч-га жарактуу жери 409,0 миӊ ''га ''(жеринен 53,9%). Анын басымдуу бөлүгү (387,9 миӊ ''га'') жайыт. Айдоо аянты 5,0 миӊ ''га'', анын 1,3 миӊ ''га''сы сугат жер; 38 ''га'' көп жылдык өсүмдүк, 7,9 миӊ ''га'' чабынды. Дан (4,4 миӊ ''га,'' а. и. буудай ‒ 3,2 миӊ ''га''), картошка (0,5 миӊ ''га''), май алынчу өсүмдүктөр (227 ''га''), жашылча (244 ''га'') айдалат<br>
	Райондо 5 өндүрүштүк (макарон, самын чыгаруучу, жыгач иштетүүчү, көмүр казып алуучу) ж-а дан эгиндерин кайра иштетүүчү 38 кичи ишкана иштейт. Район облуста өндүрүлгөн өнөр жай продукциясынын 0,8%ин берет.<br>		Райондо 5 өндүрүштүк (макарон, самын чыгаруучу, жыгач иштетүүчү, көмүр казып алуучу) ж-а дан эгиндерин кайра иштетүүчү 38 кичи ишкана иштейт. Район облуста өндүрүлгөн өнөр жай продукциясынын 0,8%ин берет.<br>
	Негизги транспорту ‒ автомобиль. Анын аймагынан эзелтен эле О. Азия өлкөлөрүн Кытай,		Негизги транспорту ‒ автомобиль. Анын аймагынан эзелтен эле О. Азия өлкөлөрүн Кытай,
	Индия, Пакистан, Афганстан м-н ~~байланыш тырган~~ Улуу Жибек жолу өткөн. Негизги автомобиль жолдору: эл аралык маанидегилери ~~Ош‒Хорог~~, Сары-Таш ‒ Дароот-Коргон ‒ Дүйшөмбү (Тажикстан), Сары-Таш‒Эркеч-Там ‒ Кашгар (Кытай). 2003-ж. автомобиль ~~транспор ту~~ м-н 226,6 млн ''т'' жүк, 23,5 млн жүргүнчү ташылган.<br>		Индия, Пакистан, Афганстан м-н байланыштырган Улуу Жибек жолу өткөн. Негизги автомобиль жолдору: эл аралык маанидегилери Ош ‒Хорог, Сары-Таш ‒ Дароот-Коргон ‒ Дүйшөмбү (Тажикстан), Сары-Таш‒Эркеч-Там ‒ Кашгар (Кытай). 2003-ж. автомобиль транспорту м-н 226,6 млн ''т'' жүк, 23,5 млн жүргүнчү ташылган.<br>
	2003/04-окуу жылында 38 орто, 4 толук эмес орто, 6 башталгыч мектеп, 1 кесиптик-тех. лицей болгон. Райондо 1 борб. ж-а 3 участкалык оорукана, 25 ФАП, 10 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, 4 аптека, мад-т үйү, 11 клуб, 1 райондук, 30 айылдык китепкана, 1 тарых музейи бар.<br>		2003/04-окуу жылында 38 орто, 4 толук эмес орто, 6 башталгыч мектеп, 1 кесиптик-тех. лицей болгон. Райондо 1 борб. ж-а 3 участкалык оорукана, 25 ФАП, 10 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, 4 аптека, мад-т үйү, 11 клуб, 1 райондук, 30 айылдык китепкана, 1 тарых музейи бар.<br>
	''И. Егембердиев, А. Мырзаев.''<br>		''И. Егембердиев, А. Мырзаев.''<br>

imported>Kadyrm: 1 revision imported

2022-01-25T15:30:45Z

1 revision imported

← Мурунку нускасы	15:30, 25 Январь (Үчтүн айы) 2022 -деги абалы
(Айырма жок)

228-323>KadyrM, 12:05, 25 Январь (Үчтүн айы) 2022 карата

2022-01-25T12:05:25Z

Жаңы барак

Ош обл-нда. Район 1928-ж. Алай‒Гүлчө р-ну болуп уюшулган; 1936-ж. андан эки район бөлүнгөн ‒ Алай р-ну ж-а Чоӊ Алай р-ну; 1959-ж. алар кайра биригип, Алай
[[File:АЛАЙ РАЙОНУ24.png | thumb | none]]
р-ну болгон. 1992-ж. кайра эки районго ‒ Алай ж-а Чоӊ Алай р-нуна бөлүнгөн. Район облустун эӊ түштүгүндө жайгашып, чыгышынан Кытай, түндүгүнөн ж-а түн.-чыгышынан Кара-Кулжа ж-а Өзгөн, батышынан ж-а түн.-баты шынан Кара-Суу, Ноокат ж-а Чоӊ Алай р-ндору, түштүгүнөн Тоолуу Бадакшан обл. (Тажикстан) м-н чектешет. Аянты 7,6 миӊ'' км''2 (Ош обл-нун аймагынын 26,0%). Калкы 72,2 миӊ (2009). Борбору ‒ Гүлчө кыш. Район 14 айыл аймагына бөлүнөт. Райондо 62 кыштак бар. 
Район бийик тоолуу ''Алай өрөөнү'' (чыгыш бөлүгү) м-н ''Гүлчө өрөөнүндө ''жайгашкан. Алай өрөөнү түн. бөлүгүнөн ''Алай кырка тоосу,'' түштүгүнөн Чоӊ Алай кырка тоосу (эӊ бийик жери ‒ 7137''м'', Ленин атн. чоку) м-н курчалган. Райондун деӊиз деӊг. эӊ жапыз жери 1560 ''м'' (Гүлчө өрөөнүндө). Кен байлыктары: көмүр, кайнатма туз, сымап, сурьма, вольфрам, чымкөӊ, мрамор,
курулуш материалдары, минералдуу ж-а ысык булактар ж. б. Климаты континенттик. Январдын орт. темп-расы Гүлчө өрөөнүндө ‒7,5°С, Алай өрөөнүндө ‒14,4°…‒17,5°С, июлдуку Гүлчөдө 18,9°С, Алайда 9‒15,4°С. Жылдык жаан-чачы ны 300‒500 ''мм''. Ири мөӊгүлөрү: ''Корженевский, Ленин'' ж. б. Суу тармактары жыш; ирилери: Гүлчө'', Кызыл-Суу'' , Көк-Суу ж. б. Райондун түн.-чыгыш бөлүгүн ж-а орто бийиктиктеги тоолордун түн. капталдарын карбонаттуу күрөӊ топурак ээлеп, буудайыктуу ж-а шалбаалуу талаа өсүмдүктөрү өсөт. Ушул эле бийиктиктеги тоо капталдарынын чыгыш экспозицияларын майда дүӊгөлүү, бетегелүү ж-а бетеге-дүйүм чөптүү талаа ээлейт. Талаа ж-а шалбаалуу талаа алкактары бийиктеген сайын токой ж-а шалбаа алкактарына өтөт. Тоо капталдарынын түн. ж-а чыгыш экспозицияларынын тескей беттеринде (күӊүрт-коӊур тоо-токой топурагында) арча ж-а сейрек токой өсөт. Тоо-талаа топурактуу субальп ж-а альп алкактарында субальп ж-а альп шалбаалуу талаа ж-а талаа өсүмдүктөрү басымдуу. Кууш капчыгайларда бадал (итмурун, табылгы, изирик ж. б.), суу жайылмаларында чычырканак, тал, терек ж. б. кездешет. Нивалдык алкакта рихтерия, мамыры чөп ж. б. өсөт. Баалуу айбанаттарды коргоо ж-а көбөйтүү максатында Куршаб суусунун жайылмасында ''Гүлчө заказниги ''уюшулган. 
Райондо облустун калкынын 6,9%и жашайт (2003). Төрөлүүнүн деӊгээли 20,3‰, өлүм-житим ‒ 41,1‰, табигый өсүш ‒ 16,2‰ түзөт. Калкынын 44,7%и эмгек жашына чейинкилер, 47,5%и эмгек жашындагылар, 7,8%и ‒ эмгек жашынан өткөндөр. Калктын орт. жыштыгы 1 ''км''2 жерге 9,0 киши. 
Алай р-нунун экономикасынын негизин мал чарбасы ж-а дыйканчылык түзөт. Райондо 2003-ж. 116,3 миӊ кой-эчки, 17,2 миӊ бодо мал, 9,4 миӊ жылкы, 20,7 үй кушу болгон. 2003-ж. 6,9 миӊ ''т ''эт (облуста өндүрүлгөн эттин 10,3%и), 17,5 миӊ ''т'' сүт (7,5%и), 342 ''т'' жүн (13,3%и), 1,3 млн даана жумуртка (3,9%и) өндүрүлгөн. Жалпы жер фонду 7582,0 миӊ ''га ''(2004), анын а. ч-га жарактуу жери 409,0 миӊ ''га ''(жеринен 53,9%). Анын басымдуу бөлүгү (387,9 миӊ ''га'') жайыт. Айдоо аянты 5,0 миӊ ''га'', анын 1,3 миӊ ''га''сы сугат жер; 38 ''га'' көп жылдык өсүмдүк, 7,9 миӊ ''га'' чабынды. Дан (4,4 миӊ ''га,'' а. и. буудай ‒ 3,2 миӊ ''га''), картошка (0,5 миӊ ''га''), май алынчу өсүмдүктөр (227 ''га''), жашылча (244 ''га'') айдалат (2003). 
Райондо 5 өндүрүштүк (макарон, самын чыгаруучу, жыгач иштетүүчү, көмүр казып алуучу) ж-а дан эгиндерин кайра иштетүүчү 38 кичи ишкана иштейт. Район облуста өндүрүлгөн өнөр жай продукциясынын 0,8%ин берет. 
Негизги транспорту ‒ автомобиль. Анын аймагынан эзелтен эле О. Азия өлкөлөрүн Кытай,
Индия, Пакистан, Афганстан м-н байланыш тырган Улуу Жибек жолу өткөн. Негизги автомобиль жолдору: эл аралык маанидегилери Ош‒Хорог, Сары-Таш ‒ Дароот-Коргон ‒ Дүйшөмбү (Тажикстан), Сары-Таш‒Эркеч-Там ‒ Кашгар (Кытай). 2003-ж. автомобиль транспор ту м-н 226,6 млн ''т'' жүк, 23,5 млн жүргүнчү ташылган. 
2003/04-окуу жылында 38 орто, 4 толук эмес орто, 6 башталгыч мектеп, 1 кесиптик-тех. лицей болгон. Райондо 1 борб. ж-а 3 участкалык оорукана, 25 ФАП, 10 үй-бүлөлүк дарыгерлер тобу, 4 аптека, мад-т үйү, 11 клуб, 1 райондук, 30 айылдык китепкана, 1 тарых музейи бар. 
''И. Егембердиев, А. Мырзаев.''