АЛАМҮДҮН РАЙОНУ - Түзөтүүлөр тарыхы

Gulira, 11:33, 6 Апрель (Чын куран) 2026 карата

2026-04-06T11:33:18Z

← Мурунку нускасы		11:33, 6 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЛАМҮДҮН РАЙОНУ''' ‒ Чүй облусунда 1940-жылы февралда уюшулуп, 1961-жылы Кант районуна кошулган, 1974-жылы кайра өзүнчө район болгон. Район Чүй өрөөнүнүн ортонку бөлүгүнөн, Бишкек шаарынын чет жакасынан орун алып, түндүгүнөн Казакстан Республикасы, түштүгүнөн Жайыл (Суусамыр аркылуу), чыгышынан Чүй, батышынан Сокулук райондору <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чектешет. Аянты 1,4 миӊ ''км''<sup>2</sup>. Калкы 194381 (2022). Райондо 17 айыл аймагы, 49 кыштак бар. Борбору ‒ Лебединовка кыштагы.<br> Жеринин көбү түзөӊ, Чүй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Байтик өрөөндөрүндө жайгашкан. Түштүк тарабында ''Кыргыз Ала-Тоосу'' (эӊ бийик чокусу ''Аламүдүн'' 4875 ''м'') созулуп жатат. Райондун аймагы деӊиз деӊгээлинен 700‒4500 ''м ''бийиктикте. Кыргыз Ала-Тоосундагы ''Ала-Арч''а <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ''Аламүдүн'' капчыгайлары орун алган. Район түндүктөн түштүккө карай 79 ''км'', батыштан чыгышка 18 ''км''ге созулат. Райондун чегинде минералдуу жылуу суу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> курулуш материалдарынын кендери бар. Климаты континенттик, жайы ысык, июлдун орточо температурасы 22‒25°С, кышы мелүүн, январдыкы ‒5…‒15°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 300‒400 ''мм'' (анын 40%и жаз мезгилине туура келет). Тоолору мөӊгүлүү, ирилери: ''Адыгине, Кургак-Төр'', Салык ж. б. Суулары Чүй дарыясынын алабына кирет; райондун аймагынан ''Аламүдүн'' (ири куймасы ''Чуӊкурчак), Ала-Арч''а суулары агып өтөт. Мындан башка 33 майда суусу, 12 майда көлү бар. Аламүдүн суусунда 1, Ала-Арча суусунда 2 суу сактагыч курулган. Кыртышы негизинен боз, кара күрөӊ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>~~ж-а~~</span> кара топурактуу. Райондун түзөӊ бөлүгү дээрлик айдоо аянтына айландырылган. Тоолуу бөлүгүнө		'''АЛАМҮДҮН РАЙОНУ''' ‒ Чүй облусунда 1940-жылы февралда уюшулуп, 1961-жылы Кант районуна кошулган, 1974-жылы кайра өзүнчө район болгон. Район Чүй өрөөнүнүн ортонку бөлүгүнөн, Бишкек шаарынын чет жакасынан орун алып, түндүгүнөн Казакстан Республикасы, түштүгүнөн Жайыл (Суусамыр аркылуу), чыгышынан Чүй, батышынан Сокулук райондору <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чектешет. Аянты 1,4 миӊ ''км''<sup>2</sup>. Калкы 194381 (2022). Райондо 17 айыл аймагы, 49 кыштак бар. Борбору ‒ Лебединовка кыштагы.<br> Жеринин көбү түзөӊ, Чүй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Байтик өрөөндөрүндө жайгашкан. Түштүк тарабында ''Кыргыз Ала-Тоосу'' (эӊ бийик чокусу ''Аламүдүн'' 4875 ''м'') созулуп жатат. Райондун аймагы деӊиз деӊгээлинен 700‒4500 ''м ''бийиктикте. Кыргыз Ала-Тоосундагы ''Ала-Арч''а <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ''Аламүдүн'' капчыгайлары орун алган. Район түндүктөн түштүккө карай 79 ''км'', батыштан чыгышка 18 ''км''ге созулат. Райондун чегинде минералдуу жылуу суу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> курулуш материалдарынын кендери бар. Климаты континенттик, жайы ысык, июлдун орточо температурасы 22‒25°С, кышы мелүүн, январдыкы ‒5…‒15°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 300‒400 ''мм'' (анын 40%и жаз мезгилине туура келет). Тоолору мөӊгүлүү, ирилери: ''Адыгине, Кургак-Төр'', Салык ж. б. Суулары Чүй дарыясынын алабына кирет; райондун аймагынан ''Аламүдүн'' (ири куймасы ''Чуӊкурчак), Ала-Арч''а суулары агып өтөт. Мындан башка 33 майда суусу, 12 майда көлү бар. Аламүдүн суусунда 1, Ала-Арча суусунда 2 суу сактагыч курулган. Кыртышы негизинен боз, кара күрөӊ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кара топурактуу. Райондун түзөӊ бөлүгү дээрлик айдоо аянтына айландырылган. Тоолуу бөлүгүнө
	[[File:АЛАМүДүН РАЙОНУ27.png \| thumb\|none]]		[[File:АЛАМүДүН РАЙОНУ27.png \| thumb\|none]]
	ландшафттын бийиктик алкактуулугу мүнөздүү, тоолуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоолуу шалбаа өсүмдүктөрү басымдуу. Ала-Арчанын алабында карагай, арча токою бар. Анда (Бишкектен 30 ''км'' аралыкта) ''Ала-Арча улуттук табият паркы'' уюшулган.<br> Райондо кыргыз, орус, уйгур, украин, казак, татар, корей ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. Орточо жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup> жерге 88 киши. <br> Башка райондорго салыштырганда өнөр жайы, айыл чарбасы өнүккөн маанилүү райондордун бири. Эл чарбасында айыл чарбасынын үлүшү жогору. Мында дыйканчылык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мал чарбасынын республикадагы бардык тармактары өнүккөн. Дыйканчылыктын башкы тармактары: дан чарбасы, техникалык өсүмдүктөр, жашылча, багбанчылык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жүзүм өстүрүү. Сугатка жараксыз тоо этектери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> каптал жерлерде мөмө-жемиш бактары, жүзүм өстүрүлүүдө. Айыл чарбага жарактуу 81,4 (2004) миӊ ''га'' жердин 36,9 миӊ ''га''сы айдоо, 1,4 миӊ ''га''сы бак-дарактар, 2,1 миӊ ''га''сы чабынды, 40,9 миӊ ''га''сы жайыт. Райондо уй, кой-эчки, чочко, жылкы асыралат. Үй кушу багылат. Райондо 21 өнөр жай ишканасы (Аламүдүн тери фабрикасы), монтаждык жасалгалар заводу, эксперименттик ремонт-механикалык заводу, «Эдельвейс» акционердик коому, Аламүдүн тажрыйба-ремонт механикалык заводу, «Сууавтоматика» ж. б. бар. Аламүдүн ГЭСинин каскады (жалпы кубаттуулугу 29,8 миӊ ''~~кВт.с~~'') иштейт. Райондо калкты турмуш-тиричилик жактан кызмат көрсөтүүчү беш комплекстүү кабыл алуу пункту, 10 устакана ж.б. тейлөөчү ишканалар (244 түрү) бар. <br> Райондун аймагы аркылуу Чалдыбар ‒ Бишкек ‒ Балыкчы темир <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> автомобиль жолдору, Ташкент (Өзбекстан) ‒ Бишкек ‒ Алматы (Казакстан) автомобиль жолдору өтөт.		ландшафттын бийиктик алкактуулугу мүнөздүү, тоолуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоолуу шалбаа өсүмдүктөрү басымдуу. Ала-Арчанын алабында карагай, арча токою бар. Анда (Бишкектен 30 ''км'' аралыкта) ''Ала-Арча улуттук табият паркы'' уюшулган.<br> Райондо кыргыз, орус, уйгур, украин, казак, татар, корей ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. Орточо жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup> жерге 88 киши. <br> Башка райондорго салыштырганда өнөр жайы, айыл чарбасы өнүккөн маанилүү райондордун бири. Эл чарбасында айыл чарбасынын үлүшү жогору. Мында дыйканчылык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мал чарбасынын республикадагы бардык тармактары өнүккөн. Дыйканчылыктын башкы тармактары: дан чарбасы, техникалык өсүмдүктөр, жашылча, багбанчылык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жүзүм өстүрүү. Сугатка жараксыз тоо этектери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> каптал жерлерде мөмө-жемиш бактары, жүзүм өстүрүлүүдө. Айыл чарбага жарактуу 81,4 (2004) миӊ ''га'' жердин 36,9 миӊ ''га''сы айдоо, 1,4 миӊ ''га''сы бак-дарактар, 2,1 миӊ ''га''сы чабынды, 40,9 миӊ ''га''сы жайыт. Райондо уй, кой-эчки, чочко, жылкы асыралат. Үй кушу багылат. Райондо 21 өнөр жай ишканасы (Аламүдүн тери фабрикасы), монтаждык жасалгалар заводу, эксперименттик ремонт-механикалык заводу, «Эдельвейс» акционердик коому, Аламүдүн тажрыйба-ремонт механикалык заводу, «Сууавтоматика» ж. б. бар. Аламүдүн ГЭСинин каскады (жалпы кубаттуулугу 29,8 миӊ ''кВт•с'') иштейт. Райондо калкты турмуш-тиричилик жактан кызмат көрсөтүүчү беш комплекстүү кабыл алуу пункту, 10 устакана ж.б. тейлөөчү ишканалар (244 түрү) бар. <br> Райондун аймагы аркылуу Чалдыбар ‒ Бишкек ‒ Балыкчы темир <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> автомобиль жолдору, Ташкент (Өзбекстан) ‒ Бишкек ‒ Алматы (Казакстан) автомобиль жолдору өтөт.

	Райондо 39 орто, 1 сегиз жылдык, 1 жатак мектеп, 42 бала бакча, 41 китепкана иштейт. Райондун чегинде ден соолукту калыбына келтирүүчү республикалык оорукана <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> санаторийлер (Таш-Дөбө айыл аймагында), Чүй облустук борбордук оорукана (Лебединовка кыштагында), 5 айылдык оорукана, 7 айылдык бейтапкана, 27 ФАП, Аламүдүн минералдуу жылуу суусунда ден соолукту чыӊдоочу эс алуу комплекси, Чоӊ-Таш кышкы спорт базасы, туризмди, альпинизмди өнүктүрүүгө ылайыктуу кооз жерлери (Ала-Арча, Аламүдүн, Чуӊкурчак капчыгайлары, Көгүчкөн-Сугат шаркыратмасы ж.б.) бар. «Аламүдүн кабарлары» гезити кыргыз <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орус тилдеринде чыгат. <br>''А. Актанова, А. Мырзаев.''<br>		Райондо 39 орто, 1 сегиз жылдык, 1 жатак мектеп, 42 бала бакча, 41 китепкана иштейт. Райондун чегинде ден соолукту калыбына келтирүүчү республикалык оорукана <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> санаторийлер (Таш-Дөбө айыл аймагында), Чүй облустук борбордук оорукана (Лебединовка кыштагында), 5 айылдык оорукана, 7 айылдык бейтапкана, 27 ФАП, Аламүдүн минералдуу жылуу суусунда ден соолукту чыӊдоочу эс алуу комплекси, Чоӊ-Таш кышкы спорт базасы, туризмди, альпинизмди өнүктүрүүгө ылайыктуу кооз жерлери (Ала-Арча, Аламүдүн, Чуӊкурчак капчыгайлары, Көгүчкөн-Сугат шаркыратмасы ж.б.) бар. «Аламүдүн кабарлары» гезити кыргыз <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орус тилдеринде чыгат. <br> ''А. Актанова, А. Мырзаев.''<br>
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

imported>Gulira, 06:27, 16 Январь (Үчтүн айы) 2026 карата

2026-01-16T06:27:51Z

← Мурунку нускасы		06:27, 16 Январь (Үчтүн айы) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЛАМҮДҮН РАЙОНУ''' ‒ Чүй облусунда 1940-жылы февралда уюшулуп, 1961-жылы Кант районуна кошулган, 1974-жылы кайра өзүнчө район болгон. Район Чүй өрөөнүнүн ортонку бөлүгүнөн, Бишкек шаарынын чет жакасынан орун алып, түндүгүнөн Казакстан Республикасы, түштүгүнөн Жайыл (Суусамыр аркылуу), чыгышынан Чүй, батышынан Сокулук райондору <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чектешет. Аянты 1,4 миӊ ''км''<sup>2</sup>. Калкы 194381 (2022). Райондо 17 айыл аймагы, 49 кыштак бар. Борбору ‒ Лебединовка кыштагы.<br> Жеринин көбү түзөӊ, Чүй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Байтик өрөөндөрүндө жайгашкан. Түштүк тарабында ''Кыргыз Ала-Тоосу'' (эӊ бийик чокусу ''Аламүдүн'' 4875 ''м'') созулуп жатат. Райондун аймагы деӊиз деӊгээлинен 700‒4500 ''м ''бийиктикте. Кыргыз Ала-Тоосундагы ''Ала-Арч''а <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ''Аламүдүн'' капчыгайлары орун алган. Район түндүктөн түштүккө карай 79 ''км'', батыштан чыгышка 18 ''км''ге созулат. Райондун чегинде минералдуу жылуу суу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> курулуш материалдарынын кендери бар. Климаты континенттик, жайы ысык, июлдун орточо температурасы 22‒25°С, кышы мелүүн, январдыкы ‒5…‒15°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 300‒400 ''мм'' (анын 40%и жаз мезгилине туура келет). Тоолору мөӊгүлүү, ирилери: ''Адыгине, Кургак-Төр'', Салык ж. б. Суулары Чүй дарыясынын алабына кирет; райондун аймагынан ''Аламүдүн'' (ири куймасы ''Чуӊкурчак), Ала-Арч''а суулары агып өтөт. Мындан башка 33 майда суусу, 12 майда көлү бар. Аламүдүн суусунда 1, Ала-Арча суусунда 2 суу сактагыч курулган. Кыртышы негизинен боз, кара күрөӊ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>ж-а</span> кара топурактуу. Райондун түзөӊ бөлүгү дээрлик айдоо аянтына айландырылган. Тоолуу бөлүгүнө		'''АЛАМҮДҮН РАЙОНУ''' ‒ Чүй облусунда 1940-жылы февралда уюшулуп, 1961-жылы Кант районуна кошулган, 1974-жылы кайра өзүнчө район болгон. Район Чүй өрөөнүнүн ортонку бөлүгүнөн, Бишкек шаарынын чет жакасынан орун алып, түндүгүнөн Казакстан Республикасы, түштүгүнөн Жайыл (Суусамыр аркылуу), чыгышынан Чүй, батышынан Сокулук райондору <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чектешет. Аянты 1,4 миӊ ''км''<sup>2</sup>. Калкы 194381 (2022). Райондо 17 айыл аймагы, 49 кыштак бар. Борбору ‒ Лебединовка кыштагы.<br> Жеринин көбү түзөӊ, Чүй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Байтик өрөөндөрүндө жайгашкан. Түштүк тарабында ''Кыргыз Ала-Тоосу'' (эӊ бийик чокусу ''Аламүдүн'' 4875 ''м'') созулуп жатат. Райондун аймагы деӊиз деӊгээлинен 700‒4500 ''м ''бийиктикте. Кыргыз Ала-Тоосундагы ''Ала-Арч''а <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ''Аламүдүн'' капчыгайлары орун алган. Район түндүктөн түштүккө карай 79 ''км'', батыштан чыгышка 18 ''км''ге созулат. Райондун чегинде минералдуу жылуу суу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> курулуш материалдарынын кендери бар. Климаты континенттик, жайы ысык, июлдун орточо температурасы 22‒25°С, кышы мелүүн, январдыкы ‒5…‒15°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 300‒400 ''мм'' (анын 40%и жаз мезгилине туура келет). Тоолору мөӊгүлүү, ирилери: ''Адыгине, Кургак-Төр'', Салык ж. б. Суулары Чүй дарыясынын алабына кирет; райондун аймагынан ''Аламүдүн'' (ири куймасы ''Чуӊкурчак), Ала-Арч''а суулары агып өтөт. Мындан башка 33 майда суусу, 12 майда көлү бар. Аламүдүн суусунда 1, Ала-Арча суусунда 2 суу сактагыч курулган. Кыртышы негизинен боз, кара күрөӊ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>ж-а</span> кара топурактуу. Райондун түзөӊ бөлүгү дээрлик айдоо аянтына айландырылган. Тоолуу бөлүгүнө
	[[File:АЛАМүДүН РАЙОНУ27.png \| thumb\|none]]		[[File:АЛАМүДүН РАЙОНУ27.png \| thumb\|none]]
	ландшафттын бийиктик алкактуулугу мүнөздүү, тоолуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоолуу шалбаа өсүмдүктөрү басымдуу. Ала-Арчанын алабында карагай, арча токою бар. Анда (Бишкектен 30 ''км'' аралыкта) ''Ала-Арча улуттук табият паркы'' уюшулган.<br> Райондо кыргыз, орус, уйгур, украин, казак, татар, корей ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. Орточо жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup> жерге 88 киши. <br> Башка райондорго салыштырганда өнөр жайы, айыл чарбасы өнүккөн маанилүү райондордун бири. Эл чарбасында айыл чарбасынын үлүшү жогору. Мында дыйканчылык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мал чарбасынын республикадагы бардык тармактары өнүккөн. Дыйканчылыктын башкы тармактары: дан чарбасы, техникалык өсүмдүктөр, жашылча, багбанчылык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жүзүм өстүрүү. Сугатка жараксыз тоо этектери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> каптал жерлерде мөмө-жемиш бактары, жүзүм өстүрүлүүдө. Айыл чарбага жарактуу 81,4 (2004) миӊ ''га'' жердин 36,9 миӊ ''га''сы айдоо, 1,4 миӊ ''га''сы бак-дарактар, 2,1 миӊ ''га''сы чабынды, 40,9 миӊ ''га''сы жайыт. Райондо уй, кой-эчки, чочко, жылкы асыралат. Үй кушу багылат. Райондо 21 өнөр жай ишканасы (Аламүдүн тери фабрикасы), монтаждык жасалгалар заводу, эксперименттик ремонт-механикалык заводу, «Эдельвейс» акционердик коому, Аламүдүн тажрыйба-ремонт механикалык заводу, «Сууавтоматика» ж. б. бар. Аламүдүн ГЭСинин каскады (жалпы кубаттуулугу 29,8 миӊ ''кВт.с'') иштейт. Райондо калкты турмуш-тиричилик жактан кызмат көрсөтүүчү беш комплекстүү кабыл алуу пункту, 10 устакана ж.б. тейлөөчү ишканалар (244 түрү) бар. <br> Райондун аймагы аркылуу Чалдыбар ‒ Бишкек ‒ Балыкчы темир <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> автомобиль жолдору, Ташкент (Өзбекстан) ‒ Бишкек ‒ Алматы (Казакстан) автомобиль жолдору өтөт.		ландшафттын бийиктик алкактуулугу мүнөздүү, тоолуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоолуу шалбаа өсүмдүктөрү басымдуу. Ала-Арчанын алабында карагай, арча токою бар. Анда (Бишкектен 30 ''км'' аралыкта) ''Ала-Арча улуттук табият паркы'' уюшулган.<br> Райондо кыргыз, орус, уйгур, украин, казак, татар, корей ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. Орточо жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup> жерге 88 киши. <br> Башка райондорго салыштырганда өнөр жайы, айыл чарбасы өнүккөн маанилүү райондордун бири. Эл чарбасында айыл чарбасынын үлүшү жогору. Мында дыйканчылык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мал чарбасынын республикадагы бардык тармактары өнүккөн. Дыйканчылыктын башкы тармактары: дан чарбасы, техникалык өсүмдүктөр, жашылча, багбанчылык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жүзүм өстүрүү. Сугатка жараксыз тоо этектери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> каптал жерлерде мөмө-жемиш бактары, жүзүм өстүрүлүүдө. Айыл чарбага жарактуу 81,4 (2004) миӊ ''га'' жердин 36,9 миӊ ''га''сы айдоо, 1,4 миӊ ''га''сы бак-дарактар, 2,1 миӊ ''га''сы чабынды, 40,9 миӊ ''га''сы жайыт. Райондо уй, кой-эчки, чочко, жылкы асыралат. Үй кушу багылат. Райондо 21 өнөр жай ишканасы (Аламүдүн тери фабрикасы), монтаждык жасалгалар заводу, эксперименттик ремонт-механикалык заводу, «Эдельвейс» акционердик коому, Аламүдүн тажрыйба-ремонт механикалык заводу, «Сууавтоматика» ж. б. бар. Аламүдүн ГЭСинин каскады (жалпы кубаттуулугу 29,8 миӊ ''кВт.с'') иштейт. Райондо калкты турмуш-тиричилик жактан кызмат көрсөтүүчү беш комплекстүү кабыл алуу пункту, 10 устакана ж.б. тейлөөчү ишканалар (244 түрү) бар. <br> Райондун аймагы аркылуу Чалдыбар ‒ Бишкек ‒ Балыкчы темир <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> автомобиль жолдору, Ташкент (Өзбекстан) ‒ Бишкек ‒ Алматы (Казакстан) автомобиль жолдору өтөт.

imported>Kadyrm: /* top */ категория кошуу

2024-09-12T03:12:21Z

top: категория кошуу

← Мурунку нускасы		03:12, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы
4 сап:		4 сап:

	Райондо 39 орто, 1 сегиз жылдык, 1 жатак мектеп, 42 бала бакча, 41 китепкана иштейт. Райондун чегинде ден соолукту калыбына келтирүүчү республикалык оорукана <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> санаторийлер (Таш-Дөбө айыл аймагында), Чүй облустук борбордук оорукана (Лебединовка кыштагында), 5 айылдык оорукана, 7 айылдык бейтапкана, 27 ФАП, Аламүдүн минералдуу жылуу суусунда ден соолукту чыӊдоочу эс алуу комплекси, Чоӊ-Таш кышкы спорт базасы, туризмди, альпинизмди өнүктүрүүгө ылайыктуу кооз жерлери (Ала-Арча, Аламүдүн, Чуӊкурчак капчыгайлары, Көгүчкөн-Сугат шаркыратмасы ж.б.) бар. «Аламүдүн кабарлары» гезити кыргыз <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орус тилдеринде чыгат. <br>''А. Актанова, А. Мырзаев.''<br>		Райондо 39 орто, 1 сегиз жылдык, 1 жатак мектеп, 42 бала бакча, 41 китепкана иштейт. Райондун чегинде ден соолукту калыбына келтирүүчү республикалык оорукана <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> санаторийлер (Таш-Дөбө айыл аймагында), Чүй облустук борбордук оорукана (Лебединовка кыштагында), 5 айылдык оорукана, 7 айылдык бейтапкана, 27 ФАП, Аламүдүн минералдуу жылуу суусунда ден соолукту чыӊдоочу эс алуу комплекси, Чоӊ-Таш кышкы спорт базасы, туризмди, альпинизмди өнүктүрүүгө ылайыктуу кооз жерлери (Ала-Арча, Аламүдүн, Чуӊкурчак капчыгайлары, Көгүчкөн-Сугат шаркыратмасы ж.б.) бар. «Аламүдүн кабарлары» гезити кыргыз <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орус тилдеринде чыгат. <br>''А. Актанова, А. Мырзаев.''<br>
			[[Категория:1-Том]]

imported>Temirkan, 07:04, 17 Январь (Үчтүн айы) 2024 карата

2024-01-17T07:04:57Z

← Мурунку нускасы		07:04, 17 Январь (Үчтүн айы) 2024 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЛАМҮДҮН РАЙОНУ''' ‒ Чүй облусунда 1940-жылы февралда уюшулуп, 1961-жылы Кант районуна кошулган, 1974-жылы кайра өзүнчө район болгон. Район Чүй өрөөнүнүн ортонку бөлүгүнөн, Бишкек шаарынын чет жакасынан орун алып, түндүгүнөн Казакстан Республикасы, түштүгүнөн Жайыл (Суусамыр аркылуу), чыгышынан Чүй, батышынан Сокулук райондору <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чектешет. Аянты 1,4 миӊ ''км''<sup>2</sup>. Калкы ~~148,0 миӊ~~ (~~2009~~). Райондо 17 айыл аймагы, 49 кыштак бар. Борбору ‒ Лебединовка кыштагы.<br> Жеринин көбү түзөӊ, Чүй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Байтик өрөөндөрүндө жайгашкан. Түштүк тарабында ''Кыргыз Ала-Тоосу'' (эӊ бийик чокусу ''Аламүдүн'' 4875 ''м'') созулуп жатат. Райондун аймагы деӊиз деӊгээлинен 700‒4500 ''м ''бийиктикте. Кыргыз Ала-Тоосундагы ''Ала-Арч''а <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ''Аламүдүн'' капчыгайлары орун алган. Район түндүктөн түштүккө карай 79 ''км'', батыштан чыгышка 18 ''км''ге созулат. Райондун чегинде минералдуу жылуу суу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> курулуш материалдарынын кендери бар. Климаты континенттик, жайы ысык, июлдун орточо температурасы 22‒25°С, кышы мелүүн, январдыкы ‒5…‒15°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 300‒400 ''мм'' (анын 40%и жаз мезгилине туура келет). Тоолору мөӊгүлүү, ирилери: ''Адыгине, Кургак-Төр'', Салык ж. б. Суулары Чүй дарыясынын алабына кирет; райондун аймагынан ''Аламүдүн'' (ири куймасы ''Чуӊкурчак), Ала-Арч''а суулары агып өтөт. Мындан башка 33 майда суусу, 12 майда көлү бар. Аламүдүн суусунда 1, Ала-Арча суусунда 2 суу сактагыч курулган. Кыртышы негизинен боз, кара күрөӊ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>ж-а</span> кара топурактуу. Райондун түзөӊ бөлүгү дээрлик айдоо аянтына айландырылган. Тоолуу бөлүгүнө		'''АЛАМҮДҮН РАЙОНУ''' ‒ Чүй облусунда 1940-жылы февралда уюшулуп, 1961-жылы Кант районуна кошулган, 1974-жылы кайра өзүнчө район болгон. Район Чүй өрөөнүнүн ортонку бөлүгүнөн, Бишкек шаарынын чет жакасынан орун алып, түндүгүнөн Казакстан Республикасы, түштүгүнөн Жайыл (Суусамыр аркылуу), чыгышынан Чүй, батышынан Сокулук райондору <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чектешет. Аянты 1,4 миӊ ''км''<sup>2</sup>. Калкы 194381 (2022). Райондо 17 айыл аймагы, 49 кыштак бар. Борбору ‒ Лебединовка кыштагы.<br> Жеринин көбү түзөӊ, Чүй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Байтик өрөөндөрүндө жайгашкан. Түштүк тарабында ''Кыргыз Ала-Тоосу'' (эӊ бийик чокусу ''Аламүдүн'' 4875 ''м'') созулуп жатат. Райондун аймагы деӊиз деӊгээлинен 700‒4500 ''м ''бийиктикте. Кыргыз Ала-Тоосундагы ''Ала-Арч''а <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ''Аламүдүн'' капчыгайлары орун алган. Район түндүктөн түштүккө карай 79 ''км'', батыштан чыгышка 18 ''км''ге созулат. Райондун чегинде минералдуу жылуу суу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> курулуш материалдарынын кендери бар. Климаты континенттик, жайы ысык, июлдун орточо температурасы 22‒25°С, кышы мелүүн, январдыкы ‒5…‒15°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 300‒400 ''мм'' (анын 40%и жаз мезгилине туура келет). Тоолору мөӊгүлүү, ирилери: ''Адыгине, Кургак-Төр'', Салык ж. б. Суулары Чүй дарыясынын алабына кирет; райондун аймагынан ''Аламүдүн'' (ири куймасы ''Чуӊкурчак), Ала-Арч''а суулары агып өтөт. Мындан башка 33 майда суусу, 12 майда көлү бар. Аламүдүн суусунда 1, Ала-Арча суусунда 2 суу сактагыч курулган. Кыртышы негизинен боз, кара күрөӊ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>ж-а</span> кара топурактуу. Райондун түзөӊ бөлүгү дээрлик айдоо аянтына айландырылган. Тоолуу бөлүгүнө
	[[File:АЛАМүДүН РАЙОНУ27.png \| thumb\|none]]		[[File:АЛАМүДүН РАЙОНУ27.png \| thumb\|none]]
	ландшафттын бийиктик алкактуулугу мүнөздүү, тоолуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоолуу шалбаа өсүмдүктөрү басымдуу. Ала-Арчанын алабында карагай, арча токою бар. Анда (Бишкектен 30 ''км'' аралыкта) ''Ала-Арча улуттук табият паркы'' уюшулган.<br> Райондо кыргыз, орус, уйгур, украин, казак, татар, корей ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. Орточо жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup> жерге 88 киши. <br> Башка райондорго салыштырганда өнөр жайы, айыл чарбасы өнүккөн маанилүү райондордун бири. Эл чарбасында айыл чарбасынын үлүшү жогору. Мында дыйканчылык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мал чарбасынын республикадагы бардык тармактары өнүккөн. Дыйканчылыктын башкы тармактары: дан чарбасы, техникалык өсүмдүктөр, жашылча, багбанчылык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жүзүм өстүрүү. Сугатка жараксыз тоо этектери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> каптал жерлерде мөмө-жемиш бактары, жүзүм өстүрүлүүдө. Айыл чарбага жарактуу 81,4 (2004) миӊ ''га'' жердин 36,9 миӊ ''га''сы айдоо, 1,4 миӊ ''га''сы бак-дарактар, 2,1 миӊ ''га''сы чабынды, 40,9 миӊ ''га''сы жайыт. Райондо уй, кой-эчки, чочко, жылкы асыралат. Үй кушу багылат. Райондо 21 өнөр жай ишканасы (Аламүдүн тери фабрикасы), монтаждык жасалгалар заводу, эксперименттик ремонт-механикалык заводу, «Эдельвейс» акционердик коому, Аламүдүн тажрыйба-ремонт механикалык заводу, «Сууавтоматика» ж. б. бар. Аламүдүн ГЭСинин каскады (жалпы кубаттуулугу 29,8 миӊ ''кВт.с'') иштейт. Райондо калкты турмуш-тиричилик жактан кызмат көрсөтүүчү беш комплекстүү кабыл алуу пункту, 10 устакана ж.б. тейлөөчү ишканалар (244 түрү) бар. <br> Райондун аймагы аркылуу Чалдыбар ‒ Бишкек ‒ Балыкчы темир <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> автомобиль жолдору, Ташкент (Өзбекстан) ‒ Бишкек ‒ Алматы (Казакстан) автомобиль жолдору өтөт.		ландшафттын бийиктик алкактуулугу мүнөздүү, тоолуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоолуу шалбаа өсүмдүктөрү басымдуу. Ала-Арчанын алабында карагай, арча токою бар. Анда (Бишкектен 30 ''км'' аралыкта) ''Ала-Арча улуттук табият паркы'' уюшулган.<br> Райондо кыргыз, орус, уйгур, украин, казак, татар, корей ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. Орточо жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup> жерге 88 киши. <br> Башка райондорго салыштырганда өнөр жайы, айыл чарбасы өнүккөн маанилүү райондордун бири. Эл чарбасында айыл чарбасынын үлүшү жогору. Мында дыйканчылык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мал чарбасынын республикадагы бардык тармактары өнүккөн. Дыйканчылыктын башкы тармактары: дан чарбасы, техникалык өсүмдүктөр, жашылча, багбанчылык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жүзүм өстүрүү. Сугатка жараксыз тоо этектери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> каптал жерлерде мөмө-жемиш бактары, жүзүм өстүрүлүүдө. Айыл чарбага жарактуу 81,4 (2004) миӊ ''га'' жердин 36,9 миӊ ''га''сы айдоо, 1,4 миӊ ''га''сы бак-дарактар, 2,1 миӊ ''га''сы чабынды, 40,9 миӊ ''га''сы жайыт. Райондо уй, кой-эчки, чочко, жылкы асыралат. Үй кушу багылат. Райондо 21 өнөр жай ишканасы (Аламүдүн тери фабрикасы), монтаждык жасалгалар заводу, эксперименттик ремонт-механикалык заводу, «Эдельвейс» акционердик коому, Аламүдүн тажрыйба-ремонт механикалык заводу, «Сууавтоматика» ж. б. бар. Аламүдүн ГЭСинин каскады (жалпы кубаттуулугу 29,8 миӊ ''кВт.с'') иштейт. Райондо калкты турмуш-тиричилик жактан кызмат көрсөтүүчү беш комплекстүү кабыл алуу пункту, 10 устакана ж.б. тейлөөчү ишканалар (244 түрү) бар. <br> Райондун аймагы аркылуу Чалдыбар ‒ Бишкек ‒ Балыкчы темир <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> автомобиль жолдору, Ташкент (Өзбекстан) ‒ Бишкек ‒ Алматы (Казакстан) автомобиль жолдору өтөт.

	Райондо 39 орто, 1 сегиз жылдык, 1 жатак мектеп, 42 бала бакча, 41 китепкана иштейт. Райондун чегинде ден соолукту калыбына келтирүүчү республикалык оорукана <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> санаторийлер (Таш-Дөбө айыл аймагында), Чүй облустук борбордук оорукана (Лебединовка кыштагында), 5 айылдык оорукана, 7 айылдык бейтапкана, 27 ФАП, Аламүдүн минералдуу жылуу суусунда ден соолукту чыӊдоочу эс алуу комплекси, Чоӊ-Таш кышкы спорт базасы, туризмди, альпинизмди өнүктүрүүгө ылайыктуу кооз жерлери (Ала-Арча, Аламүдүн, Чуӊкурчак капчыгайлары, Көгүчкөн-Сугат шаркыратмасы ж.б.) бар. «Аламүдүн кабарлары» гезити кыргыз <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орус тилдеринде чыгат. <br>''А. Актанова, А. Мырзаев.''<br>		Райондо 39 орто, 1 сегиз жылдык, 1 жатак мектеп, 42 бала бакча, 41 китепкана иштейт. Райондун чегинде ден соолукту калыбына келтирүүчү республикалык оорукана <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> санаторийлер (Таш-Дөбө айыл аймагында), Чүй облустук борбордук оорукана (Лебединовка кыштагында), 5 айылдык оорукана, 7 айылдык бейтапкана, 27 ФАП, Аламүдүн минералдуу жылуу суусунда ден соолукту чыӊдоочу эс алуу комплекси, Чоӊ-Таш кышкы спорт базасы, туризмди, альпинизмди өнүктүрүүгө ылайыктуу кооз жерлери (Ала-Арча, Аламүдүн, Чуӊкурчак капчыгайлары, Көгүчкөн-Сугат шаркыратмасы ж.б.) бар. «Аламүдүн кабарлары» гезити кыргыз <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орус тилдеринде чыгат. <br>''А. Актанова, А. Мырзаев.''<br>

imported>Temirkan, 03:24, 25 Сентябрь (Аяк оона) 2023 карата

2023-09-25T03:24:49Z

← Мурунку нускасы		03:24, 25 Сентябрь (Аяк оона) 2023 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЛАМҮДҮН РАЙОНУ''' ‒ Чүй облусунда 1940-ж. февралда уюшулуп, 1961-ж. Кант районуна кошулган, 1974-ж. кайра өзүнчө район болгон. Район Чүй өрөөнүнүн ортонку бөлүгүнөн, Бишкек шаарынын чет жакасынан орун алып, түндүгүнөн Казакстан Республикасы, түштүгүнөн Жайыл (Суусамыр аркылуу), чыгышынан Чүй, батышынан Сокулук райондору <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чектешет. Аянты 1,4 миӊ ''км''<sup>2</sup>. Калкы 148,0 миӊ (2009). Райондо 17 айыл аймагы, 49 кыштак бар. Борбору ‒ Лебединовка кыштагы.<br> Жеринин көбү түзөӊ, Чүй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Байтик өрөөндөрүндө жайгашкан. Түштүк тарабында ''Кыргыз Ала-Тоосу'' (эӊ бийик чокусу ''Аламүдүн'' 4875 ''м'') созулуп жатат. Райондун аймагы деӊиз деӊгээлинен 700‒4500 ''м ''бийиктикте. Кыргыз Ала-Тоосундагы ''Ала-Арч''а <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>~~ж-а~~</span> ''Аламүдүн'' капчыгайлары орун алган. Район түндүктөн түштүккө карай 79 ''км'', батыштан чыгышка 18 ''км''ге созулат. Райондун чегинде минералдуу жылуу суу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> курулуш материалдарынын кендери бар. Климаты континенттик, жайы ысык, июлдун орточо температурасы 22‒25°С, кышы мелүүн, январдыкы ‒5…‒15°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 300‒400 ''мм'' (анын 40%и жаз мезгилине туура келет). Тоолору мөӊгүлүү, ирилери: ''Адыгине, Кургак-Төр'', Салык ж. б. Суулары Чүй дарыясынын алабына кирет; райондун аймагынан ''Аламүдүн'' (ири куймасы ''Чуӊкурчак), Ала-Арч''а суулары агып өтөт. Мындан башка 33 майда суусу, 12 майда көлү бар. Аламүдүн суусунда 1, Ала-Арча суусунда 2 суу сактагыч курулган. Кыртышы негизинен боз, кара күрөӊ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>ж-а</span> кара топурактуу. Райондун түзөӊ бөлүгү дээрлик айдоо аянтына айландырылган. Тоолуу бөлүгүнө		'''АЛАМҮДҮН РАЙОНУ''' ‒ Чүй облусунда 1940-жылы февралда уюшулуп, 1961-жылы Кант районуна кошулган, 1974-жылы кайра өзүнчө район болгон. Район Чүй өрөөнүнүн ортонку бөлүгүнөн, Бишкек шаарынын чет жакасынан орун алып, түндүгүнөн Казакстан Республикасы, түштүгүнөн Жайыл (Суусамыр аркылуу), чыгышынан Чүй, батышынан Сокулук райондору <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чектешет. Аянты 1,4 миӊ ''км''<sup>2</sup>. Калкы 148,0 миӊ (2009). Райондо 17 айыл аймагы, 49 кыштак бар. Борбору ‒ Лебединовка кыштагы.<br> Жеринин көбү түзөӊ, Чүй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Байтик өрөөндөрүндө жайгашкан. Түштүк тарабында ''Кыргыз Ала-Тоосу'' (эӊ бийик чокусу ''Аламүдүн'' 4875 ''м'') созулуп жатат. Райондун аймагы деӊиз деӊгээлинен 700‒4500 ''м ''бийиктикте. Кыргыз Ала-Тоосундагы ''Ала-Арч''а <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ''Аламүдүн'' капчыгайлары орун алган. Район түндүктөн түштүккө карай 79 ''км'', батыштан чыгышка 18 ''км''ге созулат. Райондун чегинде минералдуу жылуу суу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> курулуш материалдарынын кендери бар. Климаты континенттик, жайы ысык, июлдун орточо температурасы 22‒25°С, кышы мелүүн, январдыкы ‒5…‒15°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 300‒400 ''мм'' (анын 40%и жаз мезгилине туура келет). Тоолору мөӊгүлүү, ирилери: ''Адыгине, Кургак-Төр'', Салык ж. б. Суулары Чүй дарыясынын алабына кирет; райондун аймагынан ''Аламүдүн'' (ири куймасы ''Чуӊкурчак), Ала-Арч''а суулары агып өтөт. Мындан башка 33 майда суусу, 12 майда көлү бар. Аламүдүн суусунда 1, Ала-Арча суусунда 2 суу сактагыч курулган. Кыртышы негизинен боз, кара күрөӊ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>ж-а</span> кара топурактуу. Райондун түзөӊ бөлүгү дээрлик айдоо аянтына айландырылган. Тоолуу бөлүгүнө
	[[File:АЛАМүДүН РАЙОНУ27.png \| thumb\|none]]		[[File:АЛАМүДүН РАЙОНУ27.png \| thumb\|none]]
	ландшафттын бийиктик алкактуулугу мүнөздүү, тоолуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоолуу шалбаа өсүмдүктөрү басымдуу. Ала-Арчанын алабында карагай, арча токою бар. Анда (Бишкектен 30 ''км'' аралыкта) ''Ала-Арча улуттук табият паркы'' уюшулган.<br> Райондо кыргыз, орус, уйгур, украин, казак, татар, корей ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. Орточо жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup> жерге 88 киши. <br> Башка райондорго салыштырганда өнөр жайы, айыл чарбасы өнүккөн маанилүү райондордун бири. Эл чарбасында айыл чарбасынын үлүшү жогору. Мында дыйканчылык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мал чарбасынын республикадагы бардык тармактары өнүккөн. Дыйканчылыктын башкы тармактары: дан чарбасы, техникалык өсүмдүктөр, жашылча, багбанчылык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жүзүм өстүрүү. Сугатка жараксыз тоо этектери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> каптал жерлерде мөмө-жемиш бактары, жүзүм өстүрүлүүдө. Айыл чарбага жарактуу 81,4 (2004) миӊ ''га'' жердин 36,9 миӊ ''га''сы айдоо, 1,4 миӊ ''га''сы бак-дарактар, 2,1 миӊ ''га''сы чабынды, 40,9 миӊ ''га''сы жайыт. Райондо уй, кой-эчки, чочко, жылкы асыралат. Үй кушу багылат. Райондо 21 өнөр жай ишканасы (Аламүдүн тери фабрикасы), монтаждык жасалгалар заводу, эксперименттик ремонт-механикалык заводу, «Эдельвейс» акционердик коому, Аламүдүн тажрыйба-ремонт механикалык заводу, «Сууавтоматика» ж. б. бар. Аламүдүн ГЭСинин каскады (жалпы кубаттуулугу 29,8 миӊ ''кВт.с'') иштейт. Райондо калкты турмуш-тиричилик жактан кызмат көрсөтүүчү беш комплекстүү кабыл алуу пункту, 10 устакана ж.б. тейлөөчү ишканалар (244 түрү) бар. <br> Райондун аймагы аркылуу Чалдыбар ‒ Бишкек ‒ Балыкчы темир <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> автомобиль жолдору, Ташкент (Өзбекстан) ‒ Бишкек ‒ Алматы (Казакстан) автомобиль жолдору өтөт.		ландшафттын бийиктик алкактуулугу мүнөздүү, тоолуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоолуу шалбаа өсүмдүктөрү басымдуу. Ала-Арчанын алабында карагай, арча токою бар. Анда (Бишкектен 30 ''км'' аралыкта) ''Ала-Арча улуттук табият паркы'' уюшулган.<br> Райондо кыргыз, орус, уйгур, украин, казак, татар, корей ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. Орточо жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup> жерге 88 киши. <br> Башка райондорго салыштырганда өнөр жайы, айыл чарбасы өнүккөн маанилүү райондордун бири. Эл чарбасында айыл чарбасынын үлүшү жогору. Мында дыйканчылык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мал чарбасынын республикадагы бардык тармактары өнүккөн. Дыйканчылыктын башкы тармактары: дан чарбасы, техникалык өсүмдүктөр, жашылча, багбанчылык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жүзүм өстүрүү. Сугатка жараксыз тоо этектери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> каптал жерлерде мөмө-жемиш бактары, жүзүм өстүрүлүүдө. Айыл чарбага жарактуу 81,4 (2004) миӊ ''га'' жердин 36,9 миӊ ''га''сы айдоо, 1,4 миӊ ''га''сы бак-дарактар, 2,1 миӊ ''га''сы чабынды, 40,9 миӊ ''га''сы жайыт. Райондо уй, кой-эчки, чочко, жылкы асыралат. Үй кушу багылат. Райондо 21 өнөр жай ишканасы (Аламүдүн тери фабрикасы), монтаждык жасалгалар заводу, эксперименттик ремонт-механикалык заводу, «Эдельвейс» акционердик коому, Аламүдүн тажрыйба-ремонт механикалык заводу, «Сууавтоматика» ж. б. бар. Аламүдүн ГЭСинин каскады (жалпы кубаттуулугу 29,8 миӊ ''кВт.с'') иштейт. Райондо калкты турмуш-тиричилик жактан кызмат көрсөтүүчү беш комплекстүү кабыл алуу пункту, 10 устакана ж.б. тейлөөчү ишканалар (244 түрү) бар. <br> Райондун аймагы аркылуу Чалдыбар ‒ Бишкек ‒ Балыкчы темир <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> автомобиль жолдору, Ташкент (Өзбекстан) ‒ Бишкек ‒ Алматы (Казакстан) автомобиль жолдору өтөт.

	Райондо 39 орто, 1 сегиз жылдык, 1 жатак мектеп, 42 бала бакча, 41 китепкана иштейт. Райондун чегинде ден соолукту калыбына келтирүүчү республикалык оорукана <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> санаторийлер (Таш-Дөбө айыл аймагында), Чүй облустук борбордук оорукана (Лебединовка кыштагында), 5 айылдык оорукана, 7 айылдык бейтапкана, 27 ФАП, Аламүдүн минералдуу жылуу суусунда ден соолукту чыӊдоочу эс алуу комплекси, Чоӊ-Таш кышкы спорт базасы, туризмди, альпинизмди өнүктүрүүгө ылайыктуу кооз жерлери (Ала-Арча, Аламүдүн, Чуӊкурчак капчыгайлары, Көгүчкөн-Сугат шаркыратмасы ж.б.) бар. «Аламүдүн кабарлары» гезити кыргыз <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орус тилдеринде чыгат. <br>''А. Актанова, А. Мырзаев.''<br>		Райондо 39 орто, 1 сегиз жылдык, 1 жатак мектеп, 42 бала бакча, 41 китепкана иштейт. Райондун чегинде ден соолукту калыбына келтирүүчү республикалык оорукана <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> санаторийлер (Таш-Дөбө айыл аймагында), Чүй облустук борбордук оорукана (Лебединовка кыштагында), 5 айылдык оорукана, 7 айылдык бейтапкана, 27 ФАП, Аламүдүн минералдуу жылуу суусунда ден соолукту чыӊдоочу эс алуу комплекси, Чоӊ-Таш кышкы спорт базасы, туризмди, альпинизмди өнүктүрүүгө ылайыктуу кооз жерлери (Ала-Арча, Аламүдүн, Чуӊкурчак капчыгайлары, Көгүчкөн-Сугат шаркыратмасы ж.б.) бар. «Аламүдүн кабарлары» гезити кыргыз <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орус тилдеринде чыгат. <br>''А. Актанова, А. Мырзаев.''<br>

imported>Begay, 04:41, 13 Сентябрь (Аяк оона) 2023 карата

2023-09-13T04:41:49Z

← Мурунку нускасы		04:41, 13 Сентябрь (Аяк оона) 2023 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЛАМҮДҮН РАЙОНУ''' ‒ Чүй ~~обл-нда~~ 1940-ж. февралда уюшулуп, 1961-ж. Кант ~~р-нуна~~ кошулган, 1974-ж. кайра өзүнчө район болгон. Район Чүй өрөөнүнүн ортонку бөлүгүнөн, Бишкек ~~ш-нын~~ чет жакасынан орун алып, түндүгүнөн Казакстан ~~Респ-сы~~, түштүгүнөн Жайыл (Суусамыр аркылуу), чыгышынан Чүй, батышынан Сокулук ~~р-ндору~~ <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>~~м-н~~</span> чектешет. Аянты 1,4 миӊ ''км''<sup>2</sup>. Калкы 148,0 миӊ (2009). Райондо 17 айыл аймагы, 49 кыштак бар. Борбору ‒ Лебединовка ~~кыш~~.<br>		'''АЛАМҮДҮН РАЙОНУ''' ‒ Чүй облусунда 1940-ж. февралда уюшулуп, 1961-ж. Кант районуна кошулган, 1974-ж. кайра өзүнчө район болгон. Район Чүй өрөөнүнүн ортонку бөлүгүнөн, Бишкек шаарынын чет жакасынан орун алып, түндүгүнөн Казакстан Республикасы, түштүгүнөн Жайыл (Суусамыр аркылуу), чыгышынан Чүй, батышынан Сокулук райондору <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чектешет. Аянты 1,4 миӊ ''км''<sup>2</sup>. Калкы 148,0 миӊ (2009). Райондо 17 айыл аймагы, 49 кыштак бар. Борбору ‒ Лебединовка кыштагы.<br> Жеринин көбү түзөӊ, Чүй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Байтик өрөөндөрүндө жайгашкан. Түштүк тарабында ''Кыргыз Ала-Тоосу'' (эӊ бийик чокусу ''Аламүдүн'' 4875 ''м'') созулуп жатат. Райондун аймагы деӊиз деӊгээлинен 700‒4500 ''м ''бийиктикте. Кыргыз Ала-Тоосундагы ''Ала-Арч''а <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>ж-а</span> ''Аламүдүн'' капчыгайлары орун алган. Район түндүктөн түштүккө карай 79 ''км'', батыштан чыгышка 18 ''км''ге созулат. Райондун чегинде минералдуу жылуу суу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> курулуш материалдарынын кендери бар. Климаты континенттик, жайы ысык, июлдун орточо температурасы 22‒25°С, кышы мелүүн, январдыкы ‒5…‒15°С. Жылдык орточо жаан-чачыны 300‒400 ''мм'' (анын 40%и жаз мезгилине туура келет). Тоолору мөӊгүлүү, ирилери: ''Адыгине, Кургак-Төр'', Салык ж. б. Суулары Чүй дарыясынын алабына кирет; райондун аймагынан ''Аламүдүн'' (ири куймасы ''Чуӊкурчак), Ала-Арч''а суулары агып өтөт. Мындан башка 33 майда суусу, 12 майда көлү бар. Аламүдүн суусунда 1, Ала-Арча суусунда 2 суу сактагыч курулган. Кыртышы негизинен боз, кара күрөӊ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>ж-а</span> кара топурактуу. Райондун түзөӊ бөлүгү дээрлик айдоо аянтына айландырылган. Тоолуу бөлүгүнө
	Жеринин көбү түзөӊ, Чүй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>~~ж-а~~</span> Байтик өрөөндөрүндө жайгашкан. ~~Түш.~~ тарабында ''Кыргыз Ала-Тоосу'' (эӊ бийик чокусу ''Аламүдүн'' 4875 ''м'') созулуп жатат. Райондун аймагы деӊиз ~~деӊг.~~ 700‒4500 ''м ''бийиктикте. Кыргыз Ала-Тоосундагы ''Ала-Арч''а <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>ж-а</span> ''Аламүдүн'' капчыгайлары орун алган. Район түндүктөн түштүккө карай 79 ''км'', батыштан чыгышка 18 ''км''ге созулат. Райондун чегинде минералдуу жылуу суу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>~~ж-а~~</span> курулуш материалдарынын кендери бар. Климаты континенттик, жайы ысык, июлдун ~~орт. темп-расы~~ 22‒25°С, кышы мелүүн, январдыкы ‒5…‒15°С. Жылдык ~~орт.~~ жаан-чачыны 300‒400 ''мм'' (анын 40%и жаз мезгилине туура келет). Тоолору мөӊгүлүү, ирилери: ''Адыгине , Кургак-Төр'' , Салык ж. б. Суулары Чүй ~~д-нын~~ алабына кирет; райондун аймагынан ''Аламүдүн'' (ири куймасы ''Чуӊкурчак ), Ала-Арч''а суулары агып өтөт. Мындан башка 33 майда суусу, 12 майда көлү бар. Аламүдүн суусунда 1, Ала-Арча суусунда 2 суу сактагыч курулган. Кыртышы негизинен боз, кара күрөӊ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>ж-а</span> кара топурактуу. Райондун түзөӊ бөлүгү дээрлик айдоо аянтына айландырылган. Тоолуу ~~бөлү~~
	[[File:АЛАМүДүН РАЙОНУ27.png \| thumb\|none]]		[[File:АЛАМүДүН РАЙОНУ27.png \| thumb\|none]]
	~~гүнө~~ ландшафттын бийиктик алкактуулугу мүнөздүү, тоолуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоолуу шалбаа өсүмдүктөрү басымдуу. Ала-Арчанын алабында карагай, арча токою бар. Анда (Бишкектен 30 ''км'' аралыкта) ''Ала-Арча улуттук табият паркы'' уюшулган.<br>		ландшафттын бийиктик алкактуулугу мүнөздүү, тоолуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоолуу шалбаа өсүмдүктөрү басымдуу. Ала-Арчанын алабында карагай, арча токою бар. Анда (Бишкектен 30 ''км'' аралыкта) ''Ала-Арча улуттук табият паркы'' уюшулган.<br> Райондо кыргыз, орус, уйгур, украин, казак, татар, корей ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. Орточо жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup> жерге 88 киши. <br> Башка райондорго салыштырганда өнөр жайы, айыл чарбасы өнүккөн маанилүү райондордун бири. Эл чарбасында айыл чарбасынын үлүшү жогору. Мында дыйканчылык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мал чарбасынын республикадагы бардык тармактары өнүккөн. Дыйканчылыктын башкы тармактары: дан чарбасы, техникалык өсүмдүктөр, жашылча, багбанчылык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жүзүм өстүрүү. Сугатка жараксыз тоо этектери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> каптал жерлерде мөмө-жемиш бактары, жүзүм өстүрүлүүдө. Айыл чарбага жарактуу 81,4 (2004) миӊ ''га'' жердин 36,9 миӊ ''га''сы айдоо, 1,4 миӊ ''га''сы бак-дарактар, 2,1 миӊ ''га''сы чабынды, 40,9 миӊ ''га''сы жайыт. Райондо уй, кой-эчки, чочко, жылкы асыралат. Үй кушу багылат. Райондо 21 өнөр жай ишканасы (Аламүдүн тери фабрикасы), монтаждык жасалгалар заводу, эксперименттик ремонт-механикалык заводу, «Эдельвейс» акционердик коому, Аламүдүн тажрыйба-ремонт механикалык заводу, «Сууавтоматика» ж. б. бар. Аламүдүн ГЭСинин каскады (жалпы кубаттуулугу 29,8 миӊ ''кВт.с'') иштейт. Райондо калкты турмуш-тиричилик жактан кызмат көрсөтүүчү беш комплекстүү кабыл алуу пункту, 10 устакана ж.б. тейлөөчү ишканалар (244 түрү) бар. <br> Райондун аймагы аркылуу Чалдыбар ‒ Бишкек ‒ Балыкчы темир <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> автомобиль жолдору, Ташкент (Өзбекстан) ‒ Бишкек ‒ Алматы (Казакстан) автомобиль жолдору өтөт.
	Райондо кыргыз, орус, уйгур, украин, казак, татар, корей ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. ~~Орт.~~ жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup> жерге 88 киши. <br>
	Башка райондорго салыштырганда өнөр жайы, ~~а. ч-сы~~ өнүккөн маанилүү райондордун бири. Эл чарбасында ~~а. ч-нын~~ үлүшү жогору. Мында дыйканчылык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>~~м-н~~</span> мал чарбасынын республикадагы бардык тармактары өнүккөн. Дыйканчылыктын башкы тармактары: дан чарбасы, ~~тех.~~ өсүмдүктөр, жашылча, багбанчылык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>~~ж-а~~</span> жүзүм өстүрүү. Сугатка жараксыз тоо этектери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>~~м-н~~</span> каптал жерлерде мөмө-жемиш бактары, жүзүм өстүрүлүүдө. Айыл чарбага жарактуу 81,4 (2004) миӊ ''га'' жердин 36,9 миӊ ''га''сы айдоо, 1,4 миӊ ''га''сы бак-дарактар, 2,1 миӊ ''га''сы чабынды, 40,9 миӊ ''га''сы жайыт. Райондо уй, кой-эчки, чочко, жылкы асыралат. Үй кушу багылат. Райондо 21 өнөр жай ишканасы (Аламүдүн тери ~~ф-касы~~), монтаждык жасалгалар ~~з-ду~~, эксперименттик ремонт-~~мех. з-ду~~, «Эдельвейс» акционердик коому, Аламүдүн тажрыйба-ремонт ~~мех. з-ду~~, «Сууавтоматика» ж. б. бар. Аламүдүн ГЭСинин каскады (жалпы кубаттуулугу 29,8 миӊ ''кВт.с'') иштейт. Райондо калкты турмуш-тиричилик жактан кызмат көрсөтүүчү беш комплекстүү кабыл алуу пункту, 10 устакана ж. б. тейлөөчү ишканалар (244 түрү) бар. <br>
	Райондун аймагы аркылуу Чалдыбар ‒ Бишкек ‒ Балыкчы темир <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> автомобиль жолдору, Ташкент (Өзбекстан) ‒ Бишкек ‒ Алматы (Казакстан) автомобиль жолдору өтөт.

	Райондо 39 орто, 1 сегиз жылдык, 1 жатак мектеп, 42 бала бакча, 41 китепкана иштейт. Райондун чегинде ден соолукту калыбына келтирүүчү ~~респ.~~ оорукана <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> санаторийлер (Таш-Дөбө айыл аймагында), Чүй облустук ~~борб.~~ оорукана (Лебединовка ~~кыш-нда~~), 5 айылдык оорукана, 7 айылдык бейтапкана, 27 ФАП, Аламүдүн минералдуу жылуу суусунда ден соолукту чыӊдоочу эс алуу комплекси, Чоӊ-Таш кышкы спорт базасы, туризмди, альпинизмди өнүктүрүүгө ылайыктуу кооз жерлери (Ала-Арча, Аламүдүн, Чуӊкурчак капчыгайлары, Көгүчкөн-Сугат шаркыратмасы ж. б.) бар. «Аламүдүн кабарлары» гезити кыргыз <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орус тилдеринде чыгат. <br>		Райондо 39 орто, 1 сегиз жылдык, 1 жатак мектеп, 42 бала бакча, 41 китепкана иштейт. Райондун чегинде ден соолукту калыбына келтирүүчү республикалык оорукана <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> санаторийлер (Таш-Дөбө айыл аймагында), Чүй облустук борбордук оорукана (Лебединовка кыштагында), 5 айылдык оорукана, 7 айылдык бейтапкана, 27 ФАП, Аламүдүн минералдуу жылуу суусунда ден соолукту чыӊдоочу эс алуу комплекси, Чоӊ-Таш кышкы спорт базасы, туризмди, альпинизмди өнүктүрүүгө ылайыктуу кооз жерлери (Ала-Арча, Аламүдүн, Чуӊкурчак капчыгайлары, Көгүчкөн-Сугат шаркыратмасы ж.б.) бар. «Аламүдүн кабарлары» гезити кыргыз <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орус тилдеринде чыгат. <br>''А. Актанова, А. Мырзаев.''<br>
	'' А. Актанова, А. Мырзаев.''<br>

imported>Roza, 11:27, 6 Декабрь (Бештин айы) 2022 карата

2022-12-06T11:27:05Z

← Мурунку нускасы		11:27, 6 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЛАМҮДҮН РАЙОНУ''' ‒ Чүй обл-нда 1940-ж. февралда уюшулуп, 1961-ж. Кант р-нуна кошулган, 1974-ж. кайра өзүнчө район болгон. Район Чүй өрөөнүнүн ортонку бөлүгүнөн, Бишкек ш-нын чет жакасынан орун алып, түндүгүнөн Казакстан Респ-сы, түштүгүнөн Жайыл (Суусамыр аркылуу), чыгышынан Чүй, батышынан Сокулук р-ндору <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>~~менен~~</span> чектешет. Аянты 1,4 миӊ ''км''<sup>2</sup>. Калкы 148,0 миӊ (2009). Райондо 17 айыл аймагы, 49 кыштак бар. Борбору ‒ Лебединовка кыш.<br>		'''АЛАМҮДҮН РАЙОНУ''' ‒ Чүй обл-нда 1940-ж. февралда уюшулуп, 1961-ж. Кант р-нуна кошулган, 1974-ж. кайра өзүнчө район болгон. Район Чүй өрөөнүнүн ортонку бөлүгүнөн, Бишкек ш-нын чет жакасынан орун алып, түндүгүнөн Казакстан Респ-сы, түштүгүнөн Жайыл (Суусамыр аркылуу), чыгышынан Чүй, батышынан Сокулук р-ндору <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>м-н</span> чектешет. Аянты 1,4 миӊ ''км''<sup>2</sup>. Калкы 148,0 миӊ (2009). Райондо 17 айыл аймагы, 49 кыштак бар. Борбору ‒ Лебединовка кыш.<br>
	Жеринин көбү түзөӊ, Чүй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>~~жана~~</span> Байтик өрөөндөрүндө жайгашкан. Түш. тарабында ''Кыргыз Ала-Тоосу'' (эӊ бийик чокусу ''Аламүдүн'' 4875 ''м'') созулуп жатат. Райондун аймагы деӊиз деӊг. 700‒4500 ''м ''бийиктикте. Кыргыз Ала-Тоосундагы ''Ала-Арч''а <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>~~жана~~</span> ''Аламүдүн'' капчыгайлары орун алган. Район түндүктөн түштүккө карай 79 ''км'', батыштан чыгышка 18 ''км''ге созулат. Райондун чегинде минералдуу жылуу суу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>~~жана~~</span> курулуш материалдарынын кендери бар. Климаты континенттик, жайы ысык, июлдун орт. темп-расы 22‒25°С, кышы мелүүн, январдыкы ‒5…‒15°С. Жылдык орт. жаан-чачыны 300‒400 ''мм'' (анын 40%и жаз мезгилине туура келет). Тоолору мөӊгүлүү, ирилери: ''Адыгине , Кургак-Төр'' , Салык ж. б. Суулары Чүй д-нын алабына кирет; райондун аймагынан ''Аламүдүн'' (ири куймасы ''Чуӊкурчак ), Ала-Арч''а суулары агып өтөт. Мындан башка 33 майда суусу, 12 майда көлү бар. Аламүдүн суусунда 1, Ала-Арча суусунда 2 суу сактагыч курулган. Кыртышы негизинен боз, кара күрөӊ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>~~жана~~</span> кара топурактуу. Райондун түзөӊ бөлүгү дээрлик айдоо аянтына айландырылган. Тоолуу бөлү		Жеринин көбү түзөӊ, Чүй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>ж-а</span> Байтик өрөөндөрүндө жайгашкан. Түш. тарабында ''Кыргыз Ала-Тоосу'' (эӊ бийик чокусу ''Аламүдүн'' 4875 ''м'') созулуп жатат. Райондун аймагы деӊиз деӊг. 700‒4500 ''м ''бийиктикте. Кыргыз Ала-Тоосундагы ''Ала-Арч''а <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>ж-а</span> ''Аламүдүн'' капчыгайлары орун алган. Район түндүктөн түштүккө карай 79 ''км'', батыштан чыгышка 18 ''км''ге созулат. Райондун чегинде минералдуу жылуу суу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>ж-а</span> курулуш материалдарынын кендери бар. Климаты континенттик, жайы ысык, июлдун орт. темп-расы 22‒25°С, кышы мелүүн, январдыкы ‒5…‒15°С. Жылдык орт. жаан-чачыны 300‒400 ''мм'' (анын 40%и жаз мезгилине туура келет). Тоолору мөӊгүлүү, ирилери: ''Адыгине , Кургак-Төр'' , Салык ж. б. Суулары Чүй д-нын алабына кирет; райондун аймагынан ''Аламүдүн'' (ири куймасы ''Чуӊкурчак ), Ала-Арч''а суулары агып өтөт. Мындан башка 33 майда суусу, 12 майда көлү бар. Аламүдүн суусунда 1, Ала-Арча суусунда 2 суу сактагыч курулган. Кыртышы негизинен боз, кара күрөӊ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>ж-а</span> кара топурактуу. Райондун түзөӊ бөлүгү дээрлик айдоо аянтына айландырылган. Тоолуу бөлү
	[[File:АЛАМүДүН РАЙОНУ27.png \| thumb\|none]]		[[File:АЛАМүДүН РАЙОНУ27.png \| thumb\|none]]
	гүнө ландшафттын бийиктик алкактуулугу мүнөздүү, тоолуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоолуу шалбаа өсүмдүктөрү басымдуу. Ала-Арчанын алабында карагай, арча токою бар. Анда (Бишкектен 30 ''км'' аралыкта) ''Ала-Арча улуттук табият паркы'' уюшулган.<br>		гүнө ландшафттын бийиктик алкактуулугу мүнөздүү, тоолуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоолуу шалбаа өсүмдүктөрү басымдуу. Ала-Арчанын алабында карагай, арча токою бар. Анда (Бишкектен 30 ''км'' аралыкта) ''Ала-Арча улуттук табият паркы'' уюшулган.<br>
	~~Райондогу 122,7 миӊ адамдын (2003) 49,9%ин эркек, 50,1%ин аялдар түзөт. Кыргыз~~, орус, уйгур, украин, казак, татар, корей ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. Орт. жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup> жерге 88 киши. Жалпы калктын 28,9%и эмгек жашына чейинкилер, 12,7%и эмгек жашынан өткөндөр, калган 58,7%ин эмгек жашындагылар түзөт.<br>		Райондо кыргыз, орус, уйгур, украин, казак, татар, корей ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. Орт. жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup> жерге 88 киши. <br>
	Башка райондорго салыштырганда өнөр жайы, а. ч-сы өнүккөн маанилүү райондордун бири. Эл чарбасында а. ч-нын үлүшү жогору. Мында дыйканчылык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>~~менен~~</span> мал чарбасынын ~~респ-дагы~~ бардык тармактары өнүккөн. Дыйканчылыктын башкы тармактары: дан чарбасы, тех. өсүмдүктөр, жашылча, багбанчылык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>~~жана~~</span> жүзүм өстүрүү. Сугатка жараксыз тоо этектери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>~~менен~~</span> каптал жерлерде мөмө-жемиш бактары, жүзүм өстүрүлүүдө. Айыл чарбага жарактуу 81,4 (2004) миӊ ''га'' жердин 36,9 миӊ ''га''сы айдоо, 1,4 миӊ ''га''сы бак-дарактар, 2,1 миӊ ''га''сы чабынды, 40,9 миӊ ''га''сы жайыт. Райондо уй, кой-эчки, чочко, жылкы асыралат. Үй кушу багылат. Райондо 21 өнөр жай ишканасы (Аламүдүн тери ф-касы), монтаждык жасалгалар з-ду, эксперименттик ~~ремонтмех~~. з-ду, «Эдельвейс» акционердик коому, Аламүдүн тажрыйба-ремонт мех. з-ду, «Сууавтоматика» ж. б. бар. Аламүдүн ГЭСинин каскады (жалпы кубаттуулугу 29,8 миӊ ''кВт.с'') иштейт. Райондо калкты турмуш-тиричилик жактан кызмат көрсөтүүчү беш комплекстүү кабыл алуу пункту, 10 устакана ж. б. тейлөөчү ишканалар (244 түрү) бар. <br>		Башка райондорго салыштырганда өнөр жайы, а. ч-сы өнүккөн маанилүү райондордун бири. Эл чарбасында а. ч-нын үлүшү жогору. Мында дыйканчылык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>м-н</span> мал чарбасынын республикадагы бардык тармактары өнүккөн. Дыйканчылыктын башкы тармактары: дан чарбасы, тех. өсүмдүктөр, жашылча, багбанчылык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>ж-а</span> жүзүм өстүрүү. Сугатка жараксыз тоо этектери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>м-н</span> каптал жерлерде мөмө-жемиш бактары, жүзүм өстүрүлүүдө. Айыл чарбага жарактуу 81,4 (2004) миӊ ''га'' жердин 36,9 миӊ ''га''сы айдоо, 1,4 миӊ ''га''сы бак-дарактар, 2,1 миӊ ''га''сы чабынды, 40,9 миӊ ''га''сы жайыт. Райондо уй, кой-эчки, чочко, жылкы асыралат. Үй кушу багылат. Райондо 21 өнөр жай ишканасы (Аламүдүн тери ф-касы), монтаждык жасалгалар з-ду, эксперименттик ремонт-мех. з-ду, «Эдельвейс» акционердик коому, Аламүдүн тажрыйба-ремонт мех. з-ду, «Сууавтоматика» ж. б. бар. Аламүдүн ГЭСинин каскады (жалпы кубаттуулугу 29,8 миӊ ''кВт.с'') иштейт. Райондо калкты турмуш-тиричилик жактан кызмат көрсөтүүчү беш комплекстүү кабыл алуу пункту, 10 устакана ж. б. тейлөөчү ишканалар (244 түрү) бар. <br>
	Райондун аймагы аркылуу Чалдыбар ‒ Бишкек ‒ Балыкчы темир <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> автомобиль жолдору, Ташкент (Өзбекстан) ‒ Бишкек ‒ Алматы (Казакстан) автомобиль жолдору өтөт. ~~<br>~~		Райондун аймагы аркылуу Чалдыбар ‒ Бишкек ‒ Балыкчы темир <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> автомобиль жолдору, Ташкент (Өзбекстан) ‒ Бишкек ‒ Алматы (Казакстан) автомобиль жолдору өтөт.

	Райондо 39 орто, 1 сегиз жылдык, 1 жатак мектеп, 42 бала бакча, 41 китепкана иштейт. Райондун чегинде ден соолукту калыбына келтирүүчү респ. оорукана <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> санаторийлер (Таш-Дөбө айыл аймагында), Чүй ~~обл.~~ борб. оорукана (Лебединовка кыш-нда), 5 айылдык оорукана, 7 айылдык бейтапкана, 27 ФАП, Аламүдүн минералдуу жылуу суусунда ден соолукту чыӊдоочу эс алуу комплекси, Чоӊ-Таш кышкы спорт базасы, туризмди, альпинизмди өнүктүрүүгө ылайыктуу кооз жерлери (Ала-Арча, Аламүдүн, Чуӊкурчак капчыгайлары, Көгүчкөн-Сугат шаркыратмасы ж. б.) бар. «Аламүдүн кабарлары» гезити кыргыз <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орус тилдеринде чыгат. <br>		Райондо 39 орто, 1 сегиз жылдык, 1 жатак мектеп, 42 бала бакча, 41 китепкана иштейт. Райондун чегинде ден соолукту калыбына келтирүүчү респ. оорукана <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> санаторийлер (Таш-Дөбө айыл аймагында), Чүй облустук борб. оорукана (Лебединовка кыш-нда), 5 айылдык оорукана, 7 айылдык бейтапкана, 27 ФАП, Аламүдүн минералдуу жылуу суусунда ден соолукту чыӊдоочу эс алуу комплекси, Чоӊ-Таш кышкы спорт базасы, туризмди, альпинизмди өнүктүрүүгө ылайыктуу кооз жерлери (Ала-Арча, Аламүдүн, Чуӊкурчак капчыгайлары, Көгүчкөн-Сугат шаркыратмасы ж. б.) бар. «Аламүдүн кабарлары» гезити кыргыз <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орус тилдеринде чыгат. <br>
	'' А. Актанова, А. Мырзаев.''<br>		'' А. Актанова, А. Мырзаев.''<br>

imported>Kadyrm: /* top */clean up, replaced: м-н → менен (3), ж-а → жана (9)

2022-12-05T09:56:34Z

top: clean up, replaced: м-н → <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> (3), ж-а → <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> (9)

← Мурунку нускасы		09:56, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АЛАМҮДҮН РАЙОНУ''' ‒ Чүй обл-нда 1940-ж. февралда уюшулуп, 1961-ж. Кант р-нуна кошулган, 1974-ж. кайра өзүнчө район болгон. Район Чүй өрөөнүнүн ортонку бөлүгүнөн, Бишкек ш-нын чет жакасынан орун алып, түндүгүнөн Казакстан Респ-сы, түштүгүнөн Жайыл (Суусамыр аркылуу), чыгышынан Чүй, батышынан Сокулук р-ндору м-н чектешет. Аянты 1,4 миӊ ''км''<sup>2</sup>. Калкы 148,0 миӊ (2009). Райондо 17 айыл аймагы, 49 кыштак бар. Борбору ‒ Лебединовка кыш.<br>		'''АЛАМҮДҮН РАЙОНУ''' ‒ Чүй обл-нда 1940-ж. февралда уюшулуп, 1961-ж. Кант р-нуна кошулган, 1974-ж. кайра өзүнчө район болгон. Район Чүй өрөөнүнүн ортонку бөлүгүнөн, Бишкек ш-нын чет жакасынан орун алып, түндүгүнөн Казакстан Респ-сы, түштүгүнөн Жайыл (Суусамыр аркылуу), чыгышынан Чүй, батышынан Сокулук р-ндору <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> чектешет. Аянты 1,4 миӊ ''км''<sup>2</sup>. Калкы 148,0 миӊ (2009). Райондо 17 айыл аймагы, 49 кыштак бар. Борбору ‒ Лебединовка кыш.<br>
	Жеринин көбү түзөӊ, Чүй ж-а Байтик өрөөндөрүндө жайгашкан. Түш. тарабында ''Кыргыз Ала-Тоосу'' (эӊ бийик чокусу ''Аламүдүн'' 4875 ''м'') созулуп жатат. Райондун аймагы деӊиз деӊг. 700‒4500 ''м ''бийиктикте. Кыргыз Ала-Тоосундагы ''Ала-Арч''а ж-а ''Аламүдүн'' капчыгайлары орун алган. Район түндүктөн түштүккө карай 79 ''км'', батыштан чыгышка 18 ''км''ге созулат. Райондун чегинде минералдуу жылуу суу ж-а курулуш материалдарынын кендери бар. Климаты континенттик, жайы ысык, июлдун орт. темп-расы 22‒25°С, кышы мелүүн, январдыкы ‒5…‒15°С. Жылдык орт. жаан-чачыны 300‒400 ''мм'' (анын 40%и жаз мезгилине туура келет). Тоолору мөӊгүлүү, ирилери: ''Адыгине , Кургак-Төр'' , Салык ж. б. Суулары Чүй д-нын алабына кирет; райондун аймагынан ''Аламүдүн'' (ири куймасы ''Чуӊкурчак ), Ала-Арч''а суулары агып өтөт. Мындан башка 33 майда суусу, 12 майда көлү бар. Аламүдүн суусунда 1, Ала-Арча суусунда 2 суу сактагыч курулган. Кыртышы негизинен боз, кара күрөӊ ж-а кара топурактуу. Райондун түзөӊ бөлүгү дээрлик айдоо аянтына айландырылган. Тоолуу бөлү		Жеринин көбү түзөӊ, Чүй <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Байтик өрөөндөрүндө жайгашкан. Түш. тарабында ''Кыргыз Ала-Тоосу'' (эӊ бийик чокусу ''Аламүдүн'' 4875 ''м'') созулуп жатат. Райондун аймагы деӊиз деӊг. 700‒4500 ''м ''бийиктикте. Кыргыз Ала-Тоосундагы ''Ала-Арч''а <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ''Аламүдүн'' капчыгайлары орун алган. Район түндүктөн түштүккө карай 79 ''км'', батыштан чыгышка 18 ''км''ге созулат. Райондун чегинде минералдуу жылуу суу <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> курулуш материалдарынын кендери бар. Климаты континенттик, жайы ысык, июлдун орт. темп-расы 22‒25°С, кышы мелүүн, январдыкы ‒5…‒15°С. Жылдык орт. жаан-чачыны 300‒400 ''мм'' (анын 40%и жаз мезгилине туура келет). Тоолору мөӊгүлүү, ирилери: ''Адыгине , Кургак-Төр'' , Салык ж. б. Суулары Чүй д-нын алабына кирет; райондун аймагынан ''Аламүдүн'' (ири куймасы ''Чуӊкурчак ), Ала-Арч''а суулары агып өтөт. Мындан башка 33 майда суусу, 12 майда көлү бар. Аламүдүн суусунда 1, Ала-Арча суусунда 2 суу сактагыч курулган. Кыртышы негизинен боз, кара күрөӊ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кара топурактуу. Райондун түзөӊ бөлүгү дээрлик айдоо аянтына айландырылган. Тоолуу бөлү
	[[File:АЛАМүДүН РАЙОНУ27.png \| thumb \| none]]		[[File:АЛАМүДүН РАЙОНУ27.png \| thumb\|none]]
	гүнө ландшафттын бийиктик алкактуулугу мүнөздүү, тоолуу талаа ж-а тоолуу шалбаа өсүмдүктөрү басымдуу. Ала-Арчанын алабында карагай, арча токою бар. Анда (Бишкектен 30 ''км'' аралыкта) ''Ала-Арча улуттук табият паркы'' уюшулган.<br>		гүнө ландшафттын бийиктик алкактуулугу мүнөздүү, тоолуу талаа <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> тоолуу шалбаа өсүмдүктөрү басымдуу. Ала-Арчанын алабында карагай, арча токою бар. Анда (Бишкектен 30 ''км'' аралыкта) ''Ала-Арча улуттук табият паркы'' уюшулган.<br>
	Райондогу 122,7 миӊ адамдын (2003) 49,9%ин эркек, 50,1%ин аялдар түзөт. Кыргыз, орус, уйгур, украин, казак, татар, корей ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. Орт. жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup> жерге 88 киши. Жалпы калктын 28,9%и эмгек жашына чейинкилер, 12,7%и эмгек жашынан өткөндөр, калган 58,7%ин эмгек жашындагылар түзөт.<br>		Райондогу 122,7 миӊ адамдын (2003) 49,9%ин эркек, 50,1%ин аялдар түзөт. Кыргыз, орус, уйгур, украин, казак, татар, корей ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. Орт. жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup> жерге 88 киши. Жалпы калктын 28,9%и эмгек жашына чейинкилер, 12,7%и эмгек жашынан өткөндөр, калган 58,7%ин эмгек жашындагылар түзөт.<br>
	Башка райондорго салыштырганда өнөр жайы, а. ч-сы өнүккөн маанилүү райондордун бири. Эл чарбасында а. ч-нын үлүшү жогору. Мында дыйканчылык м-н мал чарбасынын респ-дагы бардык тармактары өнүккөн. Дыйканчылыктын башкы тармактары: дан чарбасы, тех. өсүмдүктөр, жашылча, багбанчылык ж-а жүзүм өстүрүү. Сугатка жараксыз тоо этектери м-н каптал жерлерде мөмө-жемиш бактары, жүзүм өстүрүлүүдө. Айыл чарбага жарактуу 81,4 (2004) миӊ ''га'' жердин 36,9 миӊ ''га''сы айдоо, 1,4 миӊ ''га''сы бак-дарактар, 2,1 миӊ ''га''сы чабынды, 40,9 миӊ ''га''сы жайыт. Райондо уй, кой-эчки, чочко, жылкы асыралат. Үй кушу багылат. Райондо 21 өнөр жай ишканасы (Аламүдүн тери ф-касы), монтаждык жасалгалар з-ду, эксперименттик ремонтмех. з-ду, «Эдельвейс» акционердик коому, Аламүдүн тажрыйба-ремонт мех. з-ду, «Сууавтоматика» ж. б. бар. Аламүдүн ГЭСинин каскады (жалпы кубаттуулугу 29,8 миӊ ''кВт.с'') иштейт. Райондо калкты турмуш-тиричилик жактан кызмат көрсөтүүчү беш комплекстүү кабыл алуу пункту, 10 устакана ж. б. тейлөөчү ишканалар (244 түрү) бар. <br>		Башка райондорго салыштырганда өнөр жайы, а. ч-сы өнүккөн маанилүү райондордун бири. Эл чарбасында а. ч-нын үлүшү жогору. Мында дыйканчылык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> мал чарбасынын респ-дагы бардык тармактары өнүккөн. Дыйканчылыктын башкы тармактары: дан чарбасы, тех. өсүмдүктөр, жашылча, багбанчылык <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жүзүм өстүрүү. Сугатка жараксыз тоо этектери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> каптал жерлерде мөмө-жемиш бактары, жүзүм өстүрүлүүдө. Айыл чарбага жарактуу 81,4 (2004) миӊ ''га'' жердин 36,9 миӊ ''га''сы айдоо, 1,4 миӊ ''га''сы бак-дарактар, 2,1 миӊ ''га''сы чабынды, 40,9 миӊ ''га''сы жайыт. Райондо уй, кой-эчки, чочко, жылкы асыралат. Үй кушу багылат. Райондо 21 өнөр жай ишканасы (Аламүдүн тери ф-касы), монтаждык жасалгалар з-ду, эксперименттик ремонтмех. з-ду, «Эдельвейс» акционердик коому, Аламүдүн тажрыйба-ремонт мех. з-ду, «Сууавтоматика» ж. б. бар. Аламүдүн ГЭСинин каскады (жалпы кубаттуулугу 29,8 миӊ ''кВт.с'') иштейт. Райондо калкты турмуш-тиричилик жактан кызмат көрсөтүүчү беш комплекстүү кабыл алуу пункту, 10 устакана ж. б. тейлөөчү ишканалар (244 түрү) бар. <br>
	Райондун аймагы аркылуу Чалдыбар ‒ Бишкек ‒ Балыкчы темир ж-а автомобиль жолдору, Ташкент (Өзбекстан) ‒ Бишкек ‒ Алматы (Казакстан) автомобиль жолдору өтөт. <br>		Райондун аймагы аркылуу Чалдыбар ‒ Бишкек ‒ Балыкчы темир <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> автомобиль жолдору, Ташкент (Өзбекстан) ‒ Бишкек ‒ Алматы (Казакстан) автомобиль жолдору өтөт. <br>

	Райондо 39 орто, 1 сегиз жылдык, 1 жатак мектеп, 42 бала бакча, 41 китепкана иштейт. Райондун чегинде ден соолукту калыбына келтирүүчү респ. оорукана ж-а санаторийлер (Таш-Дөбө айыл аймагында), Чүй обл. борб. оорукана (Лебединовка кыш-нда), 5 айылдык оорукана, 7 айылдык бейтапкана, 27 ФАП, Аламүдүн минералдуу жылуу суусунда ден соолукту чыӊдоочу эс алуу комплекси, Чоӊ-Таш кышкы спорт базасы, туризмди, альпинизмди өнүктүрүүгө ылайыктуу кооз жерлери (Ала-Арча, Аламүдүн, Чуӊкурчак капчыгайлары, Көгүчкөн-Сугат шаркыратмасы ж. б.) бар. «Аламүдүн кабарлары» гезити кыргыз ж-а орус тилдеринде чыгат. <br>		Райондо 39 орто, 1 сегиз жылдык, 1 жатак мектеп, 42 бала бакча, 41 китепкана иштейт. Райондун чегинде ден соолукту калыбына келтирүүчү респ. оорукана <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> санаторийлер (Таш-Дөбө айыл аймагында), Чүй обл. борб. оорукана (Лебединовка кыш-нда), 5 айылдык оорукана, 7 айылдык бейтапкана, 27 ФАП, Аламүдүн минералдуу жылуу суусунда ден соолукту чыӊдоочу эс алуу комплекси, Чоӊ-Таш кышкы спорт базасы, туризмди, альпинизмди өнүктүрүүгө ылайыктуу кооз жерлери (Ала-Арча, Аламүдүн, Чуӊкурчак капчыгайлары, Көгүчкөн-Сугат шаркыратмасы ж. б.) бар. «Аламүдүн кабарлары» гезити кыргыз <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> орус тилдеринде чыгат. <br>
	'' А. Актанова, А. Мырзаев.''<br>		'' А. Актанова, А. Мырзаев.''<br>

imported>Roza, 11:47, 7 Октябрь (Тогуздун айы) 2022 карата

2022-10-07T11:47:19Z

← Мурунку нускасы		11:47, 7 Октябрь (Тогуздун айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	‒ Чүй обл-нда 1940-ж. февралда уюшулуп, 1961-ж. Кант р-нуна кошулган, 1974-ж. кайра өзүнчө район болгон. Район Чүй өрөөнүнүн ортонку бөлүгүнөн, Бишкек ш-нын чет жакасынан орун алып, түндүгүнөн Казакстан Респ-сы, түштүгүнөн Жайыл (Суусамыр аркылуу), чыгышынан Чүй, батышынан Сокулук р-ндору м-н чектешет. Аянты 1,4 миӊ ''км''<sup>2</sup>. Калкы 148,0 миӊ (2009). Райондо 17 айыл аймагы, 49 кыштак бар. Борбору ‒ Лебединовка кыш.<br>		'''АЛАМҮДҮН РАЙОНУ''' ‒ Чүй обл-нда 1940-ж. февралда уюшулуп, 1961-ж. Кант р-нуна кошулган, 1974-ж. кайра өзүнчө район болгон. Район Чүй өрөөнүнүн ортонку бөлүгүнөн, Бишкек ш-нын чет жакасынан орун алып, түндүгүнөн Казакстан Респ-сы, түштүгүнөн Жайыл (Суусамыр аркылуу), чыгышынан Чүй, батышынан Сокулук р-ндору м-н чектешет. Аянты 1,4 миӊ ''км''<sup>2</sup>. Калкы 148,0 миӊ (2009). Райондо 17 айыл аймагы, 49 кыштак бар. Борбору ‒ Лебединовка кыш.<br>
	Жеринин көбү түзөӊ, Чүй ж-а Байтик өрөөндөрүндө жайгашкан. Түш. тарабында ''Кыргыз Ала-Тоосу'' (эӊ бийик чокусу ''Аламүдүн'' 4875 ''м'') созулуп жатат. Райондун аймагы деӊиз деӊг. 700‒4500 ''м ''бийиктикте. Кыргыз Ала-Тоосундагы ''Ала-Арч''а ж-а ''Аламүдүн'' ~~капчыгай лары~~ орун алган. Район түндүктөн түштүккө карай 79 ''км'', батыштан чыгышка 18 ''км''ге созулат. Райондун чегинде минералдуу жылуу суу ж-а курулуш материалдарынын кендери бар. Климаты континенттик, жайы ысык, июлдун орт. темп-расы 22‒25°С, кышы мелүүн, январдыкы ‒5…‒15°С. Жылдык орт. жаан-чачыны 300‒400 ''мм'' (анын 40%и жаз мезгилине туура келет). Тоолору мөӊгүлүү, ирилери: ''Адыгине , Кургак-Төр'' , Салык ж. б. Суулары Чүй д-нын алабына кирет; райондун аймагынан ''Аламүдүн'' (ири куймасы ''Чуӊкурчак ), Ала-Арч''а суулары агып өтөт. Мындан башка 33 майда суусу, 12 майда көлү бар. Аламүдүн суусунда 1, Ала-Арча суусунда 2 суу сактагыч курулган. Кыртышы негизинен боз, кара күрөӊ ж-а кара топурактуу. Райондун түзөӊ бөлүгү дээрлик айдоо аянтына айландырылган. Тоолуу бөлү		Жеринин көбү түзөӊ, Чүй ж-а Байтик өрөөндөрүндө жайгашкан. Түш. тарабында ''Кыргыз Ала-Тоосу'' (эӊ бийик чокусу ''Аламүдүн'' 4875 ''м'') созулуп жатат. Райондун аймагы деӊиз деӊг. 700‒4500 ''м ''бийиктикте. Кыргыз Ала-Тоосундагы ''Ала-Арч''а ж-а ''Аламүдүн'' капчыгайлары орун алган. Район түндүктөн түштүккө карай 79 ''км'', батыштан чыгышка 18 ''км''ге созулат. Райондун чегинде минералдуу жылуу суу ж-а курулуш материалдарынын кендери бар. Климаты континенттик, жайы ысык, июлдун орт. темп-расы 22‒25°С, кышы мелүүн, январдыкы ‒5…‒15°С. Жылдык орт. жаан-чачыны 300‒400 ''мм'' (анын 40%и жаз мезгилине туура келет). Тоолору мөӊгүлүү, ирилери: ''Адыгине , Кургак-Төр'' , Салык ж. б. Суулары Чүй д-нын алабына кирет; райондун аймагынан ''Аламүдүн'' (ири куймасы ''Чуӊкурчак ), Ала-Арч''а суулары агып өтөт. Мындан башка 33 майда суусу, 12 майда көлү бар. Аламүдүн суусунда 1, Ала-Арча суусунда 2 суу сактагыч курулган. Кыртышы негизинен боз, кара күрөӊ ж-а кара топурактуу. Райондун түзөӊ бөлүгү дээрлик айдоо аянтына айландырылган. Тоолуу бөлү
	[[File:АЛАМүДүН РАЙОНУ27.png \| thumb \| none]]		[[File:АЛАМүДүН РАЙОНУ27.png \| thumb \| none]]
	гүнө ландшафттын бийиктик алкактуулугу мүнөздүү, тоолуу талаа ж-а тоолуу шалбаа өсүмдүктөрү басымдуу. Ала-Арчанын алабында карагай, арча токою бар. Анда (Бишкектен 30''км'' аралыкта) ''Ала-Арча улуттук табият паркы'' уюшулган.<br>		гүнө ландшафттын бийиктик алкактуулугу мүнөздүү, тоолуу талаа ж-а тоолуу шалбаа өсүмдүктөрү басымдуу. Ала-Арчанын алабында карагай, арча токою бар. Анда (Бишкектен 30 ''км'' аралыкта) ''Ала-Арча улуттук табият паркы'' уюшулган.<br>
	Райондогу 122,7 миӊ адамдын (2003) 49,9%ин эркек, 50,1%ин аялдар түзөт. Кыргыз, орус, уйгур, украин, казак, татар, корей ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. Орт. жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup> жерге 88 киши. Жалпы калктын 28,9%и эмгек жашына чейинкилер, 12,7%и эмгек жашынан өткөндөр, калган 58,7%ин эмгек жашындагылар түзөт.<br>		Райондогу 122,7 миӊ адамдын (2003) 49,9%ин эркек, 50,1%ин аялдар түзөт. Кыргыз, орус, уйгур, украин, казак, татар, корей ж. б. улут өкүлдөрү жашайт. Орт. жыштыгы 1 ''км''<sup>2</sup> жерге 88 киши. Жалпы калктын 28,9%и эмгек жашына чейинкилер, 12,7%и эмгек жашынан өткөндөр, калган 58,7%ин эмгек жашындагылар түзөт.<br>
	Башка райондорго салыштырганда өнөр жайы, а. ч-сы өнүккөн маанилүү райондордун бири. Эл чарбасында а. ч-нын үлүшү жогору. Мында дыйканчылык м-н мал чарбасынын респ-дагы бардык тармактары өнүккөн. ~~Дыйканчы лыктын~~ башкы тармактары: дан чарбасы, тех. өсүмдүктөр, жашылча, багбанчылык ж-а жүзүм өстүрүү. Сугатка жараксыз тоо этектери м-н каптал жерлерде мөмө-жемиш бактары, жүзүм өстүрүлүүдө. Айыл чарбага жарактуу 81,4 (2004) миӊ ''га'' жердин 36,9 миӊ ''га''сы айдоо, 1,4 миӊ ''га''сы бак-дарактар, 2,1 миӊ ''га''сы чабынды, 40,9 миӊ ''га''сы жайыт. ~~2003-ж. 24,5 миӊ~~ уй ~~(сааны 12,2 миӊ), 25~~,~~1 миӊ~~ кой-эчки, ~~6,4 миӊ~~ чочко, ~~3,4 миӊ~~ жылкы~~, 181,3 миӊ үйкушу ж. б~~. ~~болгон~~. Жылына 9,1 миӊ ''т ''эт (2003), 43,6 миӊ ''т'' сүт, 22,8 млн даана жумуртка, 77 ''т'' жүн даярдалып, 50,7 миӊ ''т'' дан, 15,1 миӊ ''т'' картөшкө, 59,2 миӊ ''т'' жашылча, 31,3 миӊ ''т'' кант кызылчасы жыйналган. 2003-ж. райондун чегинде 21 өнөр жай ишканасы (Аламүдүн тери ф-касы), монтаждык жасалгалар з-ду, эксперименттик ремонтмех. з-ду, «Эдельвейс» акционердик коому, Аламүдүн тажрыйба-ремонт мех. з-ду, ~~«Сууавто матика»~~ ж. б. бар. Аламүдүн ГЭСинин каскады (жалпы кубаттуулугу 29,8 миӊ ''кВт.с'') иштейт. ~~Райондун өнөр жай ишканаларында 2003-ж. 1033,3 млн сомдук өндүрүм чыгарылган.~~ Райондо калкты турмуш-тиричилик жактан кызмат көрсөтүүчү беш комплекстүү кабыл алуу пункту, 10 устакана ж. б. тейлөөчү ишканалар (244 түрү) бар~~. Аларда калкка көрсөтүлгөн тейлөөлөрдүн көлөмү 162,6 миӊ сомду (2003) түзгөн~~.<br>		Башка райондорго салыштырганда өнөр жайы, а. ч-сы өнүккөн маанилүү райондордун бири. Эл чарбасында а. ч-нын үлүшү жогору. Мында дыйканчылык м-н мал чарбасынын респ-дагы бардык тармактары өнүккөн. Дыйканчылыктын башкы тармактары: дан чарбасы, тех. өсүмдүктөр, жашылча, багбанчылык ж-а жүзүм өстүрүү. Сугатка жараксыз тоо этектери м-н каптал жерлерде мөмө-жемиш бактары, жүзүм өстүрүлүүдө. Айыл чарбага жарактуу 81,4 (2004) миӊ ''га'' жердин 36,9 миӊ ''га''сы айдоо, 1,4 миӊ ''га''сы бак-дарактар, 2,1 миӊ ''га''сы чабынды, 40,9 миӊ ''га''сы жайыт. Райондо уй, кой-эчки, чочко, жылкы асыралат. Үй кушу багылат. Райондо 21 өнөр жай ишканасы (Аламүдүн тери ф-касы), монтаждык жасалгалар з-ду, эксперименттик ремонтмех. з-ду, «Эдельвейс» акционердик коому, Аламүдүн тажрыйба-ремонт мех. з-ду, «Сууавтоматика» ж. б. бар. Аламүдүн ГЭСинин каскады (жалпы кубаттуулугу 29,8 миӊ ''кВт.с'') иштейт. Райондо калкты турмуш-тиричилик жактан кызмат көрсөтүүчү беш комплекстүү кабыл алуу пункту, 10 устакана ж. б. тейлөөчү ишканалар (244 түрү) бар. <br>
	Райондун аймагы аркылуу Чалдыбар ‒ Бишкек ‒ Балыкчы темир ж-а автомобиль жолдору, Ташкент (Өзбекстан) ‒ Бишкек ‒ Алматы (Казакстан) автомобиль жолдору өтөт~~. Райондо 2002-ж. автомобиль м-н 1,0 млн ''т'' жүк, 117,5млн жүргүнчү ташылган~~.<br>		Райондун аймагы аркылуу Чалдыбар ‒ Бишкек ‒ Балыкчы темир ж-а автомобиль жолдору, Ташкент (Өзбекстан) ‒ Бишкек ‒ Алматы (Казакстан) автомобиль жолдору өтөт. <br>
	Райондо 39 орто, 1 сегиз жылдык, 1 жатак мектеп, 42 бала бакча, 41 китепкана иштейт. Райондун чегинде ден соолукту калыбына келтирүүчү респ. оорукана ж-а санаторийлер (Таш-Дөбө айыл аймагында), Чүй обл. борб. оорукана (Лебединовка кыш-нда), 5 айылдык оорукана, 7 айылдык бейтапкана, 27 ФАП, Аламүдүн минералдуу жылуу суусунда ден соолукту чыӊдоочу эс алуу комплекси, Чоӊ-Таш кышкы
	спорт базасы, туризмди, альпинизмди өнүктүрүүгө ылайыктуу кооз жерлери (Ала-Арча, Аламүдүн, Чуӊкурчак капчыгайлары, Көгүчкөн-~~Су гат~~ шаркыратмасы ж. б.) бар. «Аламүдүн кабарлары» гезити кыргыз ж-а орус тилдеринде чыгат. <br>		Райондо 39 орто, 1 сегиз жылдык, 1 жатак мектеп, 42 бала бакча, 41 китепкана иштейт. Райондун чегинде ден соолукту калыбына келтирүүчү респ. оорукана ж-а санаторийлер (Таш-Дөбө айыл аймагында), Чүй обл. борб. оорукана (Лебединовка кыш-нда), 5 айылдык оорукана, 7 айылдык бейтапкана, 27 ФАП, Аламүдүн минералдуу жылуу суусунда ден соолукту чыӊдоочу эс алуу комплекси, Чоӊ-Таш кышкы спорт базасы, туризмди, альпинизмди өнүктүрүүгө ылайыктуу кооз жерлери (Ала-Арча, Аламүдүн, Чуӊкурчак капчыгайлары, Көгүчкөн-Сугат шаркыратмасы ж. б.) бар. «Аламүдүн кабарлары» гезити кыргыз ж-а орус тилдеринде чыгат. <br>
	'' А. Актанова, А. Мырзаев.''<br>		'' А. Актанова, А. Мырзаев.''<br>

imported>Kadyrm: 1 revision imported

2022-01-25T15:30:48Z

1 revision imported

← Мурунку нускасы	15:30, 25 Январь (Үчтүн айы) 2022 -деги абалы
(Айырма жок)