http://212.24.105.57:9989/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9C%D0%9A%D0%A3%D0%9B_%D0%90%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9AАЛЫМКУЛ АТАЛЫК - Түзөтүүлөр тарыхы2026-04-22T23:37:04ZУикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.0http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9C%D0%9A%D0%A3%D0%9B_%D0%90%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A&diff=80026&oldid=prevТурганбаев Элебай, 08:35, 22 Апрель (Чын куран) 2026 карата2026-04-22T08:35:53Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:35, 22 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛЫМКУЛ АТАЛЫК,''' Молдо Алымкул Асан бий уулу (болжол менен 1833-жылдар, Бугун-Биткан деген жер, [[Кокон хандыгы]] – 10. 05.1865, Ташкент шаары) – Кокон хандыгынын белгилүү саясий ишмери; аскер башчысы (амир-лашкер) жана [[аталык]] (1863–1865). Түштүк кыргыздардын [[ичкилик]] тобундагы кыргыз-кыпчак уруусунун өкүлү. Эки жашка чыкканда атасы Асан каза болуп, тайкесинин колунда калып, аны Анжиян, Кокондогу медреседен окуткан. Кийин жездеси Тагайкул датканын жардамы менен аскер ишин да өздөштүргөн. Кыска убакыт Коргон-Дөбөнү (азыркы Өзбекстан, Анжиян облусу) бийлеп турган. Бул учурда ''[[Кудаяр]]'' (1829–1879) Кокондун ханы (1844–1858; 1862–1863; 1865–1875) болуп жарыяланып, Анжиян менен Ташкентти агасы ''Малабекке'' ([[Мала-хан]], 1858–1862-жылдардагы Кокон ханы) берген. Бирок, илгертен келе жаткан эреже боюнча такка отуруу укугу үй-бүлөдөгү эң улуу балага таандык (кара: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>майорат<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>) болгондуктан, көп өтпөй ага-ининин ортосунда араздашуу башталган. Агасын баш ийдирүү үчүн Кудаяр хан Ташкентке жүрүш жасап, шаарды курчоого алганда, Малабек Бухарага качкан. Бир топ убакыттан кийин экөө жарашып, Малабек Коконго келген. Бирок, 1852-жылы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>Мусулманкул<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>өлтүрүлгөндөн кийин (кара: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>Кыпчак кыргыны<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>) ордо ишине аралашып жүрүшкөн <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>Алымбек датка<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>, Алымкул, Кыдыр, Чотон, Сейитбек, Касым датка жана башка сыяктуу кыргыз, кыпчак бийлери Кудаяр хандын бийлигине нааразы болуп, Малабекти хан көтөрүүгө даярдана башташкан. Алардын даярдыгы билинип калганда, Кудаяр хан Малабекти кармоого буйрук кылат. Натыйжада кыргыз-кыпчак бийлери аны Үч-Коргонго качырышкан. Фергана өрөөнүнүн чыгыш тарабы толук Малабекти колдоп чыккан. Айрым имиштер боюнча 1857-жылдын аягы, 1858-жылдын башында Алымкул жана Алымбектер биригип, Жар-Мазар деген жерде Малабекти ак кийизге салып, хан көтөрүп, Алымкулду аскер башы кылып дайындашкан. Бул учурда орус өкмөтү Иле <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өзөнүнүн </del>батышы, Үч-Алматыга Верный чебин куруп, Кокон хандыгына коопсуздук туудура башташган. 1858-жылы күзгө жуук Саманчы деген жерде (Анжияндын түштүк-чыгышы) Кудаяр хандын колу жеңилип, иниси Султан-Мурат-бек менен адегенде Кожентке, андан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бухарага </del>качкан. 1858-жылы 13-ноябрда Кокондогу ордодо Малабекти кайрадан ак кийизге салып, хан көтөрүшүп, Алымкул Маргалаңга бек болуп дайындалган. 1862-жылы 24-февралда Малла хан өлтүрүлүп, тактыга Сарымсактын уулу (Шераалы хандын небереси) 15 жаштагы Шахмурад олтуруп, Алымкул баш вазирликке дайындалат. Малла хан өлтүрлүгөнүн уккан Кудаяр [[Канаат-шаанын]] колдоосунда Ташкент шаарына келип, кайрадан Кокон ханы болуп жарыяланган жана көп өтпөй Бухаранын эмири (1860–1885) Музаффардын жардамы менен Коконду алат. 1863-жылы жазында тоолук кыргыздардан жардам алган Алымкул төңкөрүш уюштуруп, тактыга Малла хандын уулу Султан Сейитти отургузуп, иш жүзүндө хандыкты өзү башкарып калган (1863–1865). Кыска убакыт аралыгында Алымкул аталык хандыкта тартипти чыңдап, хандыкты борборлоштурууга аракет кылган. Чек аралардын коопсуздугун чыңдоо максатында чептерди оңдоп, сарбаздардын санын көбөйткөн. Ал анжияндык, аркалык кыргыздарды ынтымакка чакырган. Мисалы, 1863-жылы сарыбагыш уруусунун чоң манабы [[Жантай Карабек уулу]]на орус аскерлерине каршы күрөштө бирге болууга үндөгөн кат жөнөткөн. Алымкул аталыктын көрсөтмөсү менен Кокондон Талас, Чүй, Ысык-Көл, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Нарындын манаптарына </del>ынтымакка чакырган каттарды жана өкүлдөрдү жиберишкен. Ошондой эле өлкөнүн эл аралык абалын жакшыртуу максатында 1863–1864-жылдары ал Россия императоруна, Түрк султанына, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кытайга</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Индиядагы </del>Англия бийлигине, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Афганистанга </del>жана башка мамлекеттерге Кокон хандыгынын атынан элчилерди жөнөткөн. 1864-жылы полковник М. Г. Черняев башында турган 2500дөй орус аскери Олуя-Ата шаарын, полковник Н. А. Веревкин 1600дөй аскери менен Түркстан чеп калаасын каратып алышкандан кийин Алымкул аталык 4–6 миңдей аскери менен аларга каршы жортуулга чыккан. Орус аскерлери менен айыгышкан салгылашуулар Ак-Булак, Чымкент, Ыкан жана башка жерлерде болгон. 1865-жылы ал кокон аскерлеринин башкы аскер командачысы катары Ташкенттин алдында Шор-Төбө деген жерде Черняев башында турган орус аскерлерине каршы күчтүү коргонууну уюштура алган. Маргалаң, Анжиян, Ош, Шахрикандан жана башка жерлерден шашылыш аскер топтоп, натыйжада шаарды коргоочулардын санын 30 миңге жеткирген. Салгылашуу 9-майда башталып, адеп орус аскерлери чегинүүгө жанa чабуул коюудан коргонууга өтүүгө аргасыз болушкан. Кайрадан башталган салгылашуу учурунда Алымкул аталык оор жаракат алып, курман болот. Бул окуяны өз көзү менен көргөн Мухаммед Салих Кори Ташканди «Тарих-и Жадидаи Ташканд» («Ташкенттин жаңы тарыхы») аттуу эмгегинде Алымкул аталыктын өлүмдөн коркпой айкаштын алдынкы катарында жүрүп, баатырларча курман болгондугу тууралуу баяндайт. Күчтүү кол башчысынан айрылган соң Ташкент шаары тез эле орус аскерлери тарабынан басылып алынган. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛЫМКУЛ АТАЛЫК,''' Молдо Алымкул Асан бий уулу (болжол менен 1833-жылдар, Бугун-Биткан деген жер, [[Кокон хандыгы]] – 10. 05.1865, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Ташкент шаары<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) – Кокон хандыгынын белгилүү саясий ишмери; аскер башчысы (амир-лашкер) жана [[аталык]] (1863–1865). Түштүк кыргыздардын [[ичкилик]] тобундагы кыргыз-кыпчак уруусунун өкүлү. Эки жашка чыкканда атасы Асан каза болуп, тайкесинин колунда калып, аны Анжиян, Кокондогу медреседен окуткан. Кийин жездеси Тагайкул датканын жардамы менен аскер ишин да өздөштүргөн. Кыска убакыт Коргон-Дөбөнү (азыркы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Өзбекстан<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>, Анжиян облусу) бийлеп турган. Бул учурда ''[[Кудаяр]]'' (1829–1879) Кокондун ханы (1844–1858; 1862–1863; 1865–1875) болуп жарыяланып, Анжиян менен Ташкентти агасы ''Малабекке'' ([[Мала-хан]], 1858–1862-жылдардагы Кокон ханы) берген. Бирок, илгертен келе жаткан эреже боюнча такка отуруу укугу үй-бүлөдөгү эң улуу балага таандык (кара: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>майорат<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) болгондуктан, көп өтпөй ага-ининин ортосунда араздашуу башталган. Агасын баш ийдирүү үчүн Кудаяр хан Ташкентке жүрүш жасап, шаарды курчоого алганда, Малабек Бухарага качкан. Бир топ убакыттан кийин экөө жарашып, Малабек Коконго келген. Бирок, 1852-жылы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Мусулманкул<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>өлтүрүлгөндөн кийин (кара: <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Кыпчак кыргыны<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) ордо ишине аралашып жүрүшкөн <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Алымбек датка<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>, Алымкул, Кыдыр, Чотон, Сейитбек, Касым датка жана башка сыяктуу кыргыз, кыпчак бийлери Кудаяр хандын бийлигине нааразы болуп, Малабекти хан көтөрүүгө даярдана башташкан. Алардын даярдыгы билинип калганда, Кудаяр хан Малабекти кармоого буйрук кылат. Натыйжада кыргыз-кыпчак бийлери аны Үч-Коргонго качырышкан. Фергана өрөөнүнүн чыгыш тарабы толук Малабекти колдоп чыккан. Айрым имиштер боюнча 1857-жылдын аягы, 1858-жылдын башында Алымкул жана Алымбектер биригип, Жар-Мазар деген жерде Малабекти ак кийизге салып, хан көтөрүп, Алымкулду аскер башы кылып дайындашкан. Бул учурда орус өкмөтү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Иле <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өзөнү]]нүн </ins>батышы, Үч-Алматыга Верный чебин куруп, Кокон хандыгына коопсуздук туудура башташган. 1858-жылы күзгө жуук Саманчы деген жерде (Анжияндын түштүк-чыгышы) Кудаяр хандын колу жеңилип, иниси Султан-Мурат-бек менен адегенде Кожентке, андан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Бухара]]га </ins>качкан. 1858-жылы 13-ноябрда Кокондогу ордодо Малабекти кайрадан ак кийизге салып, хан көтөрүшүп, Алымкул Маргалаңга бек болуп дайындалган. 1862-жылы 24-февралда Малла хан өлтүрүлүп, тактыга Сарымсактын уулу (Шераалы хандын небереси) 15 жаштагы Шахмурад олтуруп, Алымкул баш вазирликке дайындалат. Малла хан өлтүрлүгөнүн уккан Кудаяр [[Канаат-шаанын]] колдоосунда Ташкент шаарына келип, кайрадан Кокон ханы болуп жарыяланган жана көп өтпөй Бухаранын эмири (1860–1885) Музаффардын жардамы менен Коконду алат. 1863-жылы жазында тоолук кыргыздардан жардам алган Алымкул төңкөрүш уюштуруп, тактыга Малла хандын уулу Султан Сейитти отургузуп, иш жүзүндө хандыкты өзү башкарып калган (1863–1865). Кыска убакыт аралыгында Алымкул аталык хандыкта тартипти чыңдап, хандыкты борборлоштурууга аракет кылган. Чек аралардын коопсуздугун чыңдоо максатында чептерди оңдоп, сарбаздардын санын көбөйткөн. Ал анжияндык, аркалык кыргыздарды ынтымакка чакырган. Мисалы, 1863-жылы сарыбагыш уруусунун чоң манабы [[Жантай Карабек уулу]]на орус аскерлерине каршы күрөштө бирге болууга үндөгөн кат жөнөткөн. Алымкул аталыктын көрсөтмөсү менен Кокондон <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Талас<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Чүй<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Ысык-Көл<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Нарын]]дын [[манап]]тарына </ins>ынтымакка чакырган каттарды жана өкүлдөрдү жиберишкен. Ошондой эле өлкөнүн эл аралык абалын жакшыртуу максатында 1863–1864-жылдары ал <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Россия<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>императоруна, Түрк султанына, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Кытай]]га</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Индия]]дагы [[</ins>Англия<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>бийлигине, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Афганстан]]га </ins>жана башка мамлекеттерге Кокон хандыгынын атынан элчилерди жөнөткөн. 1864-жылы полковник М. Г. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Черняев<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>башында турган 2500дөй орус аскери Олуя-Ата шаарын, полковник Н. А. Веревкин 1600дөй аскери менен Түркстан чеп калаасын каратып алышкандан кийин Алымкул аталык 4–6 миңдей аскери менен аларга каршы жортуулга чыккан. Орус аскерлери менен айыгышкан салгылашуулар Ак-Булак, Чымкент, Ыкан жана башка жерлерде болгон. 1865-жылы ал кокон аскерлеринин башкы аскер командачысы катары Ташкенттин алдында Шор-Төбө деген жерде Черняев башында турган орус аскерлерине каршы күчтүү коргонууну уюштура алган. Маргалаң, Анжиян, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Ош<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>, Шахрикандан жана башка жерлерден шашылыш аскер топтоп, натыйжада шаарды коргоочулардын санын 30 миңге жеткирген. Салгылашуу 9-майда башталып, адеп орус аскерлери чегинүүгө жанa чабуул коюудан коргонууга өтүүгө аргасыз болушкан. Кайрадан башталган салгылашуу учурунда Алымкул аталык оор жаракат алып, курман болот. Бул окуяны өз көзү менен көргөн Мухаммед Салих Кори Ташканди «Тарих-и Жадидаи Ташканд» («Ташкенттин жаңы тарыхы») аттуу эмгегинде Алымкул аталыктын өлүмдөн коркпой айкаштын алдынкы катарында жүрүп, баатырларча курман болгондугу тууралуу баяндайт. Күчтүү кол башчысынан айрылган соң Ташкент шаары тез эле орус аскерлери тарабынан басылып алынган. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Бейсембиев Т. К. Неизвестный источник по истории Кокандского ханства в ХIХ в. (анонимная биография Алимкула амир-и лашкара) //Бартольдские чтения 1987 г. Тезисы докладов и сообщений. М., 1987; Бейсембиев Т. К. «Тарих-и Шахрухи» как исторический источник. А.-А., 1987; Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхый булактары. /Котор. М.Кожобеков, Т.Абдиев Б., 2002; Бабаджанов, Б. М. Кокандское ханство: власть, политика, религия. Таш., Токио. 2010. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Бейсембиев Т. К. Неизвестный источник по истории Кокандского ханства в ХIХ в. (анонимная биография Алимкула амир-и лашкара) //Бартольдские чтения 1987 г. Тезисы докладов и сообщений. М., 1987; Бейсембиев Т. К. «Тарих-и Шахрухи» как исторический источник. А.-А., 1987; Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхый булактары. /Котор. М.Кожобеков, Т.Абдиев Б., 2002; Бабаджанов, Б. М. Кокандское ханство: власть, политика, религия. Таш., Токио. 2010. </div></td></tr>
</table>Турганбаев Элебайhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9C%D0%9A%D0%A3%D0%9B_%D0%90%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A&diff=80023&oldid=prevТурганбаев Элебай, 08:32, 22 Апрель (Чын куран) 2026 карата2026-04-22T08:32:03Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:32, 22 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛЫМКУЛ АТАЛЫК,''' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">М о л д о А л ы м к у л А с а н б и й у у л у </del>(болжол менен 1833-жылдар, Бугун-Биткан деген жер, [[Кокон хандыгы]] – 10. 05.1865, Ташкент шаары) – <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К о к о н х а н д ы г ы н ы н </del>белгилүү саясий ишмери; аскер башчысы (амир-лашкер) жана [[аталык]] (1863–1865). Түштүк кыргыздардын [[ичкилик]] тобундагы кыргыз-кыпчак уруусунун өкүлү. Эки жашка чыкканда атасы Асан каза болуп, тайкесинин колунда калып, аны Анжиян, Кокондогу медреседен окуткан. Кийин жездеси Тагайкул датканын жардамы менен аскер ишин да өздөштүргөн. Кыска убакыт Коргон-Дөбөнү (азыркы Өзбекстан, Анжиян облусу) бийлеп турган. Бул учурда ''[[Кудаяр]]'' (1829–1879) Кокондун ханы (1844–1858; 1862–1863; 1865–1875) болуп жарыяланып, Анжиян менен Ташкентти агасы ''Малабекке'' ([[Мала-хан]], 1858–1862-жылдардагы Кокон ханы) берген. Бирок, илгертен келе жаткан эреже боюнча такка отуруу укугу үй-бүлөдөгү эң улуу балага таандык (кара: ''майорат'') болгондуктан, көп өтпөй ага-ининин ортосунда араздашуу башталган. Агасын баш ийдирүү үчүн Кудаяр хан Ташкентке жүрүш жасап, шаарды курчоого алганда, Малабек Бухарага качкан. Бир топ убакыттан кийин экөө жарашып, Малабек Коконго келген. Бирок, 1852-жылы ''Мусулманкул'' өлтүрүлгөндөн кийин (кара: ''Кыпчак кыргыны'') ордо ишине аралашып жүрүшкөн ''Алымбек датка'', Алымкул, Кыдыр, Чотон, Сейитбек, Касым датка жана башка сыяктуу кыргыз, кыпчак бийлери Кудаяр хандын бийлигине нааразы болуп, Малабекти хан көтөрүүгө даярдана башташкан. Алардын даярдыгы билинип калганда, Кудаяр хан Малабекти кармоого буйрук кылат. Натыйжада кыргыз-кыпчак бийлери аны Үч-Коргонго качырышкан. Фергана өрөөнүнүн чыгыш тарабы толук Малабекти колдоп чыккан. Айрым имиштер боюнча 1857-жылдын аягы, 1858-жылдын башында Алымкул жана Алымбектер биригип, Жар-Мазар деген жерде Малабекти ак кийизге салып, хан көтөрүп, Алымкулду аскер башы кылып дайындашкан. Бул учурда орус өкмөтү Иле өзөнүнүн батышы, Үч-Алматыга Верный чебин куруп, Кокон хандыгына коопсуздук туудура башташган. 1858-жылы күзгө жуук Саманчы деген жерде (Анжияндын түштүк-чыгышы) Кудаяр хандын колу жеңилип, иниси Султан-Мурат-бек менен адегенде Кожентке, андан Бухарага качкан. 1858-жылы 13-ноябрда Кокондогу ордодо Малабекти кайрадан ак кийизге салып, хан көтөрүшүп, Алымкул Маргалаңга бек болуп дайындалган. 1862-жылы 24-февралда Малла хан өлтүрүлүп, тактыга Сарымсактын уулу (Шераалы хандын небереси) 15 жаштагы Шахмурад олтуруп, Алымкул баш вазирликке дайындалат. Малла хан өлтүрлүгөнүн уккан Кудаяр [[Канаат-шаанын]] колдоосунда Ташкент шаарына келип, кайрадан Кокон ханы болуп жарыяланган жана көп өтпөй Бухаранын эмири (1860–1885) Музаффардын жардамы менен Коконду алат. 1863-жылы жазында тоолук кыргыздардан жардам алган Алымкул төңкөрүш уюштуруп, тактыга Малла хандын уулу Султан Сейитти отургузуп, иш жүзүндө хандыкты өзү башкарып калган (1863–1865). Кыска убакыт аралыгында Алымкул аталык хандыкта тартипти чыңдап, хандыкты борборлоштурууга аракет кылган. Чек аралардын коопсуздугун чыңдоо максатында чептерди оңдоп, сарбаздардын санын көбөйткөн. Ал анжияндык, аркалык кыргыздарды ынтымакка чакырган. Мисалы, 1863-жылы сарыбагыш уруусунун чоң манабы [[Жантай Карабек уулу]]на орус аскерлерине каршы күрөштө бирге болууга үндөгөн кат жөнөткөн. Алымкул аталыктын көрсөтмөсү менен Кокондон Талас, Чүй, Ысык-Көл, Нарындын манаптарына ынтымакка чакырган каттарды жана өкүлдөрдү жиберишкен. Ошондой эле өлкөнүн эл аралык абалын жакшыртуу максатында 1863–1864-жылдары ал Россия императоруна, Түрк султанына, Кытайга, Индиядагы Англия бийлигине, Афганистанга жана башка мамлекеттерге Кокон хандыгынын атынан элчилерди жөнөткөн. 1864-жылы полковник М. Г. Черняев башында турган 2500дөй орус аскери Олуя-Ата шаарын, полковник Н. А. Веревкин 1600дөй аскери менен Түркстан чеп калаасын каратып алышкандан кийин Алымкул аталык 4–6 миңдей аскери менен аларга каршы жортуулга чыккан. Орус аскерлери менен айыгышкан салгылашуулар Ак-Булак, Чымкент, Ыкан жана башка жерлерде болгон. 1865-жылы ал кокон аскерлеринин башкы аскер командачысы катары Ташкенттин алдында Шор-Төбө деген жерде Черняев башында турган орус аскерлерине каршы күчтүү коргонууну уюштура алган. Маргалаң, Анжиян, Ош, Шахрикандан жана башка жерлерден шашылыш аскер топтоп, натыйжада шаарды коргоочулардын санын 30 миңге жеткирген. Салгылашуу 9-майда башталып, адеп орус аскерлери чегинүүгө жанa чабуул коюудан коргонууга өтүүгө аргасыз болушкан. Кайрадан башталган салгылашуу учурунда Алымкул аталык оор жаракат алып, курман болот. Бул окуяны өз көзү менен көргөн Мухаммед Салих Кори Ташканди «Тарих-и Жадидаи Ташканд» («Ташкенттин жаңы тарыхы») аттуу эмгегинде Алымкул аталыктын өлүмдөн коркпой айкаштын алдынкы катарында жүрүп, баатырларча курман болгондугу тууралуу баяндайт. Күчтүү кол башчысынан айрылган соң Ташкент шаары тез эле орус аскерлери тарабынан басылып алынган. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛЫМКУЛ АТАЛЫК,''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Молдо Алымкул Асан бий уулу </ins>(болжол менен 1833-жылдар, Бугун-Биткан деген жер, [[Кокон хандыгы]] – 10. 05.1865, Ташкент шаары) – <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кокон хандыгынын </ins>белгилүү саясий ишмери; аскер башчысы (амир-лашкер) жана [[аталык]] (1863–1865). Түштүк кыргыздардын [[ичкилик]] тобундагы кыргыз-кыпчак уруусунун өкүлү. Эки жашка чыкканда атасы Асан каза болуп, тайкесинин колунда калып, аны Анжиян, Кокондогу медреседен окуткан. Кийин жездеси Тагайкул датканын жардамы менен аскер ишин да өздөштүргөн. Кыска убакыт Коргон-Дөбөнү (азыркы Өзбекстан, Анжиян облусу) бийлеп турган. Бул учурда ''[[Кудаяр]]'' (1829–1879) Кокондун ханы (1844–1858; 1862–1863; 1865–1875) болуп жарыяланып, Анжиян менен Ташкентти агасы ''Малабекке'' ([[Мала-хан]], 1858–1862-жылдардагы Кокон ханы) берген. Бирок, илгертен келе жаткан эреже боюнча такка отуруу укугу үй-бүлөдөгү эң улуу балага таандык (кара: ''майорат'') болгондуктан, көп өтпөй ага-ининин ортосунда араздашуу башталган. Агасын баш ийдирүү үчүн Кудаяр хан Ташкентке жүрүш жасап, шаарды курчоого алганда, Малабек Бухарага качкан. Бир топ убакыттан кийин экөө жарашып, Малабек Коконго келген. Бирок, 1852-жылы ''Мусулманкул'' өлтүрүлгөндөн кийин (кара: ''Кыпчак кыргыны'') ордо ишине аралашып жүрүшкөн ''Алымбек датка'', Алымкул, Кыдыр, Чотон, Сейитбек, Касым датка жана башка сыяктуу кыргыз, кыпчак бийлери Кудаяр хандын бийлигине нааразы болуп, Малабекти хан көтөрүүгө даярдана башташкан. Алардын даярдыгы билинип калганда, Кудаяр хан Малабекти кармоого буйрук кылат. Натыйжада кыргыз-кыпчак бийлери аны Үч-Коргонго качырышкан. Фергана өрөөнүнүн чыгыш тарабы толук Малабекти колдоп чыккан. Айрым имиштер боюнча 1857-жылдын аягы, 1858-жылдын башында Алымкул жана Алымбектер биригип, Жар-Мазар деген жерде Малабекти ак кийизге салып, хан көтөрүп, Алымкулду аскер башы кылып дайындашкан. Бул учурда орус өкмөтү Иле өзөнүнүн батышы, Үч-Алматыга Верный чебин куруп, Кокон хандыгына коопсуздук туудура башташган. 1858-жылы күзгө жуук Саманчы деген жерде (Анжияндын түштүк-чыгышы) Кудаяр хандын колу жеңилип, иниси Султан-Мурат-бек менен адегенде Кожентке, андан Бухарага качкан. 1858-жылы 13-ноябрда Кокондогу ордодо Малабекти кайрадан ак кийизге салып, хан көтөрүшүп, Алымкул Маргалаңга бек болуп дайындалган. 1862-жылы 24-февралда Малла хан өлтүрүлүп, тактыга Сарымсактын уулу (Шераалы хандын небереси) 15 жаштагы Шахмурад олтуруп, Алымкул баш вазирликке дайындалат. Малла хан өлтүрлүгөнүн уккан Кудаяр [[Канаат-шаанын]] колдоосунда Ташкент шаарына келип, кайрадан Кокон ханы болуп жарыяланган жана көп өтпөй Бухаранын эмири (1860–1885) Музаффардын жардамы менен Коконду алат. 1863-жылы жазында тоолук кыргыздардан жардам алган Алымкул төңкөрүш уюштуруп, тактыга Малла хандын уулу Султан Сейитти отургузуп, иш жүзүндө хандыкты өзү башкарып калган (1863–1865). Кыска убакыт аралыгында Алымкул аталык хандыкта тартипти чыңдап, хандыкты борборлоштурууга аракет кылган. Чек аралардын коопсуздугун чыңдоо максатында чептерди оңдоп, сарбаздардын санын көбөйткөн. Ал анжияндык, аркалык кыргыздарды ынтымакка чакырган. Мисалы, 1863-жылы сарыбагыш уруусунун чоң манабы [[Жантай Карабек уулу]]на орус аскерлерине каршы күрөштө бирге болууга үндөгөн кат жөнөткөн. Алымкул аталыктын көрсөтмөсү менен Кокондон Талас, Чүй, Ысык-Көл, Нарындын манаптарына ынтымакка чакырган каттарды жана өкүлдөрдү жиберишкен. Ошондой эле өлкөнүн эл аралык абалын жакшыртуу максатында 1863–1864-жылдары ал Россия императоруна, Түрк султанына, Кытайга, Индиядагы Англия бийлигине, Афганистанга жана башка мамлекеттерге Кокон хандыгынын атынан элчилерди жөнөткөн. 1864-жылы полковник М. Г. Черняев башында турган 2500дөй орус аскери Олуя-Ата шаарын, полковник Н. А. Веревкин 1600дөй аскери менен Түркстан чеп калаасын каратып алышкандан кийин Алымкул аталык 4–6 миңдей аскери менен аларга каршы жортуулга чыккан. Орус аскерлери менен айыгышкан салгылашуулар Ак-Булак, Чымкент, Ыкан жана башка жерлерде болгон. 1865-жылы ал кокон аскерлеринин башкы аскер командачысы катары Ташкенттин алдында Шор-Төбө деген жерде Черняев башында турган орус аскерлерине каршы күчтүү коргонууну уюштура алган. Маргалаң, Анжиян, Ош, Шахрикандан жана башка жерлерден шашылыш аскер топтоп, натыйжада шаарды коргоочулардын санын 30 миңге жеткирген. Салгылашуу 9-майда башталып, адеп орус аскерлери чегинүүгө жанa чабуул коюудан коргонууга өтүүгө аргасыз болушкан. Кайрадан башталган салгылашуу учурунда Алымкул аталык оор жаракат алып, курман болот. Бул окуяны өз көзү менен көргөн Мухаммед Салих Кори Ташканди «Тарих-и Жадидаи Ташканд» («Ташкенттин жаңы тарыхы») аттуу эмгегинде Алымкул аталыктын өлүмдөн коркпой айкаштын алдынкы катарында жүрүп, баатырларча курман болгондугу тууралуу баяндайт. Күчтүү кол башчысынан айрылган соң Ташкент шаары тез эле орус аскерлери тарабынан басылып алынган. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Бейсембиев Т. К. Неизвестный источник по истории Кокандского ханства в ХIХ в. (анонимная биография Алимкула амир-и лашкара) //Бартольдские чтения 1987 г. Тезисы докладов и сообщений. М., 1987; Бейсембиев Т. К. «Тарих-и Шахрухи» как исторический источник. А.-А., 1987; Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхый булактары. /Котор. М.Кожобеков, Т.Абдиев Б., 2002; Бабаджанов, Б. М. Кокандское ханство: власть, политика, религия. Таш., Токио. 2010. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Бейсембиев Т. К. Неизвестный источник по истории Кокандского ханства в ХIХ в. (анонимная биография Алимкула амир-и лашкара) //Бартольдские чтения 1987 г. Тезисы докладов и сообщений. М., 1987; Бейсембиев Т. К. «Тарих-и Шахрухи» как исторический источник. А.-А., 1987; Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхый булактары. /Котор. М.Кожобеков, Т.Абдиев Б., 2002; Бабаджанов, Б. М. Кокандское ханство: власть, политика, религия. Таш., Токио. 2010. </div></td></tr>
</table>Турганбаев Элебайhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9C%D0%9A%D0%A3%D0%9B_%D0%90%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A&diff=79377&oldid=prevGulira, 04:42, 9 Апрель (Чын куран) 2026 карата2026-04-09T04:42:55Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">04:42, 9 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛЫМКУЛ АТАЛЫК,''' М о л д о А л ы м к у л А с а н б и й у у л у (болжол менен 1833-жылдар, Бугун-Биткан деген жер, [[Кокон хандыгы]] – 10. 05. 1865, Ташкент шаары) – К о к о н х а н д ы г ы н ы н белгилүү саясий ишмери; аскер башчысы (амир-лашкер) жана [[аталык]] (1863–1865). Түштүк кыргыздардын [[ичкилик]] тобундагы кыргыз-кыпчак уруусунун өкүлү. Эки жашка чыкканда атасы Асан каза болуп, тайкесинин колунда калып, аны Анжиян, Кокондогу медреседен окуткан. Кийин жездеси Тагайкул датканын жардамы менен аскер ишин да өздөштүргөн. Кыска убакыт Коргон-Дөбөнү (азыркы Өзбекстан, Анжиян облусу) бийлеп турган. Бул учурда ''[[Кудаяр]]'' (1829–1879) Кокондун ханы (1844–1858; 1862–1863; 1865–1875) болуп жарыяланып, Анжиян менен Ташкентти агасы ''Малабекке'' ([[Мала-хан]], 1858–1862-жылдардагы Кокон ханы) берген. Бирок, илгертен келе жаткан эреже боюнча такка отуруу укугу үй-бүлөдөгү эң улуу балага таандык (кара: ''майорат'') болгондуктан, көп өтпөй ага-ининин ортосунда араздашуу башталган. Агасын баш ийдирүү үчүн Кудаяр хан Ташкентке жүрүш жасап, шаарды курчоого алганда, Малабек Бухарага качкан. Бир топ убакыттан кийин экөө жарашып, Малабек Коконго келген. Бирок, 1852-жылы ''Мусулманкул'' өлтүрүлгөндөн кийин (кара: ''Кыпчак кыргыны'') ордо ишине аралашып жүрүшкөн ''Алымбек датка'', Алымкул, Кыдыр, Чотон, Сейитбек, Касым датка жана башка сыяктуу кыргыз, кыпчак бийлери Кудаяр хандын бийлигине нааразы болуп, Малабекти хан көтөрүүгө даярдана башташкан. Алардын даярдыгы билинип калганда, Кудаяр хан Малабекти кармоого буйрук кылат. Натыйжада кыргыз-кыпчак бийлери аны Үч-Коргонго качырышкан. Фергана өрөөнүнүн чыгыш тарабы толук Малабекти колдоп чыккан. Айрым имиштер боюнча 1857-жылдын аягы, 1858-жылдын башында Алымкул жана Алымбектер биригип, Жар-Мазар деген жерде Малабекти ак кийизге салып, хан көтөрүп, Алымкулду аскер башы кылып дайындашкан. Бул учурда орус өкмөтү Иле өзөнүнүн батышы, Үч-Алматыга Верный чебин куруп, Кокон хандыгына коопсуздук туудура башташган. 1858-жылы күзгө жуук Саманчы деген жерде (Анжияндын түштүк-чыгышы) Кудаяр хандын колу жеңилип, иниси Султан-Мурат-бек менен адегенде Кожентке, андан Бухарага качкан. 1858-жылы 13-ноябрда Кокондогу ордодо Малабекти кайрадан ак кийизге салып, хан көтөрүшүп, Алымкул Маргалаңга бек болуп дайындалган. 1862-жылы 24-февралда Малла хан өлтүрүлүп, тактыга Сарымсактын уулу (Шераалы хандын небереси) 15 жаштагы Шахмурад олтуруп, Алымкул баш вазирликке дайындалат. Малла хан өлтүрлүгөнүн уккан Кудаяр [[Канаат-шаанын]] колдоосунда Ташкент шаарына келип, кайрадан Кокон ханы болуп жарыяланган жана көп өтпөй Бухаранын эмири (1860–1885) Музаффардын жардамы менен Коконду алат. 1863-жылы жазында тоолук кыргыздардан жардам алган Алымкул төңкөрүш уюштуруп, тактыга Малла хандын уулу Султан Сейитти отургузуп, иш жүзүндө хандыкты өзү башкарып калган (1863–1865). Кыска убакыт аралыгында Алымкул аталык хандыкта тартипти чыңдап, хандыкты борборлоштурууга аракет кылган. Чек аралардын коопсуздугун чыңдоо максатында чептерди оңдоп, сарбаздардын санын көбөйткөн. Ал анжияндык, аркалык кыргыздарды ынтымакка чакырган. Мисалы, 1863-жылы сарыбагыш уруусунун чоң манабы [[Жантай Карабек уулу]]на орус аскерлерине каршы күрөштө бирге болууга үндөгөн кат жөнөткөн. Алымкул аталыктын көрсөтмөсү менен Кокондон Талас, Чүй, Ысык-Көл, Нарындын манаптарына ынтымакка чакырган каттарды жана өкүлдөрдү жиберишкен. Ошондой эле өлкөнүн эл аралык абалын жакшыртуу максатында 1863–1864-жылдары ал Россия императоруна, Түрк султанына, Кытайга, Индиядагы Англия бийлигине, Афганистанга жана башка мамлекеттерге Кокон хандыгынын атынан элчилерди жөнөткөн. 1864-жылы полковник М. Г. Черняев башында турган 2500дөй орус аскери Олуя-Ата шаарын, полковник Н.А. Веревкин 1600дөй аскери менен Түркстан чеп калаасын каратып алышкандан кийин Алымкул аталык 4–6 миңдей аскери менен аларга каршы жортуулга чыккан. Орус аскерлери менен айыгышкан салгылашуулар Ак-Булак, Чымкент, Ыкан жана башка жерлерде болгон. 1865-жылы ал кокон аскерлеринин башкы аскер командачысы катары Ташкенттин алдында Шор-Төбө деген жерде Черняев башында турган орус аскерлерине каршы күчтүү коргонууну уюштура алган. Маргалаң, Анжиян, Ош, Шахрикандан жана башка жерлерден шашылыш аскер топтоп, натыйжада шаарды коргоочулардын санын 30 миңге жеткирген. Салгылашуу 9-майда башталып, адеп орус аскерлери чегинүүгө жанa чабуул коюудан коргонууга өтүүгө аргасыз болушкан. Кайрадан башталган салгылашуу учурунда Алымкул аталык оор жаракат алып, курман болот. Бул окуяны өз көзү менен көргөн Мухаммед Салих Кори Ташканди «Тарих-и Жадидаи Ташканд» («Ташкенттин жаңы тарыхы») аттуу эмгегинде Алымкул аталыктын өлүмдөн коркпой айкаштын алдынкы катарында жүрүп, баатырларча курман болгондугу тууралуу баяндайт. Күчтүү кол башчысынан айрылган соң Ташкент шаары тез эле орус аскерлери тарабынан басылып алынган. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛЫМКУЛ АТАЛЫК,''' М о л д о А л ы м к у л А с а н б и й у у л у (болжол менен 1833-жылдар, Бугун-Биткан деген жер, [[Кокон хандыгы]] – 10. 05.1865, Ташкент шаары) – К о к о н х а н д ы г ы н ы н белгилүү саясий ишмери; аскер башчысы (амир-лашкер) жана [[аталык]] (1863–1865). Түштүк кыргыздардын [[ичкилик]] тобундагы кыргыз-кыпчак уруусунун өкүлү. Эки жашка чыкканда атасы Асан каза болуп, тайкесинин колунда калып, аны Анжиян, Кокондогу медреседен окуткан. Кийин жездеси Тагайкул датканын жардамы менен аскер ишин да өздөштүргөн. Кыска убакыт Коргон-Дөбөнү (азыркы Өзбекстан, Анжиян облусу) бийлеп турган. Бул учурда ''[[Кудаяр]]'' (1829–1879) Кокондун ханы (1844–1858; 1862–1863; 1865–1875) болуп жарыяланып, Анжиян менен Ташкентти агасы ''Малабекке'' ([[Мала-хан]], 1858–1862-жылдардагы Кокон ханы) берген. Бирок, илгертен келе жаткан эреже боюнча такка отуруу укугу үй-бүлөдөгү эң улуу балага таандык (кара: ''майорат'') болгондуктан, көп өтпөй ага-ининин ортосунда араздашуу башталган. Агасын баш ийдирүү үчүн Кудаяр хан Ташкентке жүрүш жасап, шаарды курчоого алганда, Малабек Бухарага качкан. Бир топ убакыттан кийин экөө жарашып, Малабек Коконго келген. Бирок, 1852-жылы ''Мусулманкул'' өлтүрүлгөндөн кийин (кара: ''Кыпчак кыргыны'') ордо ишине аралашып жүрүшкөн ''Алымбек датка'', Алымкул, Кыдыр, Чотон, Сейитбек, Касым датка жана башка сыяктуу кыргыз, кыпчак бийлери Кудаяр хандын бийлигине нааразы болуп, Малабекти хан көтөрүүгө даярдана башташкан. Алардын даярдыгы билинип калганда, Кудаяр хан Малабекти кармоого буйрук кылат. Натыйжада кыргыз-кыпчак бийлери аны Үч-Коргонго качырышкан. Фергана өрөөнүнүн чыгыш тарабы толук Малабекти колдоп чыккан. Айрым имиштер боюнча 1857-жылдын аягы, 1858-жылдын башында Алымкул жана Алымбектер биригип, Жар-Мазар деген жерде Малабекти ак кийизге салып, хан көтөрүп, Алымкулду аскер башы кылып дайындашкан. Бул учурда орус өкмөтү Иле өзөнүнүн батышы, Үч-Алматыга Верный чебин куруп, Кокон хандыгына коопсуздук туудура башташган. 1858-жылы күзгө жуук Саманчы деген жерде (Анжияндын түштүк-чыгышы) Кудаяр хандын колу жеңилип, иниси Султан-Мурат-бек менен адегенде Кожентке, андан Бухарага качкан. 1858-жылы 13-ноябрда Кокондогу ордодо Малабекти кайрадан ак кийизге салып, хан көтөрүшүп, Алымкул Маргалаңга бек болуп дайындалган. 1862-жылы 24-февралда Малла хан өлтүрүлүп, тактыга Сарымсактын уулу (Шераалы хандын небереси) 15 жаштагы Шахмурад олтуруп, Алымкул баш вазирликке дайындалат. Малла хан өлтүрлүгөнүн уккан Кудаяр [[Канаат-шаанын]] колдоосунда Ташкент шаарына келип, кайрадан Кокон ханы болуп жарыяланган жана көп өтпөй Бухаранын эмири (1860–1885) Музаффардын жардамы менен Коконду алат. 1863-жылы жазында тоолук кыргыздардан жардам алган Алымкул төңкөрүш уюштуруп, тактыга Малла хандын уулу Султан Сейитти отургузуп, иш жүзүндө хандыкты өзү башкарып калган (1863–1865). Кыска убакыт аралыгында Алымкул аталык хандыкта тартипти чыңдап, хандыкты борборлоштурууга аракет кылган. Чек аралардын коопсуздугун чыңдоо максатында чептерди оңдоп, сарбаздардын санын көбөйткөн. Ал анжияндык, аркалык кыргыздарды ынтымакка чакырган. Мисалы, 1863-жылы сарыбагыш уруусунун чоң манабы [[Жантай Карабек уулу]]на орус аскерлерине каршы күрөштө бирге болууга үндөгөн кат жөнөткөн. Алымкул аталыктын көрсөтмөсү менен Кокондон Талас, Чүй, Ысык-Көл, Нарындын манаптарына ынтымакка чакырган каттарды жана өкүлдөрдү жиберишкен. Ошондой эле өлкөнүн эл аралык абалын жакшыртуу максатында 1863–1864-жылдары ал Россия императоруна, Түрк султанына, Кытайга, Индиядагы Англия бийлигине, Афганистанга жана башка мамлекеттерге Кокон хандыгынын атынан элчилерди жөнөткөн. 1864-жылы полковник М. Г. Черняев башында турган 2500дөй орус аскери Олуя-Ата шаарын, полковник Н. А. Веревкин 1600дөй аскери менен Түркстан чеп калаасын каратып алышкандан кийин Алымкул аталык 4–6 миңдей аскери менен аларга каршы жортуулга чыккан. Орус аскерлери менен айыгышкан салгылашуулар Ак-Булак, Чымкент, Ыкан жана башка жерлерде болгон. 1865-жылы ал кокон аскерлеринин башкы аскер командачысы катары Ташкенттин алдында Шор-Төбө деген жерде Черняев башында турган орус аскерлерине каршы күчтүү коргонууну уюштура алган. Маргалаң, Анжиян, Ош, Шахрикандан жана башка жерлерден шашылыш аскер топтоп, натыйжада шаарды коргоочулардын санын 30 миңге жеткирген. Салгылашуу 9-майда башталып, адеп орус аскерлери чегинүүгө жанa чабуул коюудан коргонууга өтүүгө аргасыз болушкан. Кайрадан башталган салгылашуу учурунда Алымкул аталык оор жаракат алып, курман болот. Бул окуяны өз көзү менен көргөн Мухаммед Салих Кори Ташканди «Тарих-и Жадидаи Ташканд» («Ташкенттин жаңы тарыхы») аттуу эмгегинде Алымкул аталыктын өлүмдөн коркпой айкаштын алдынкы катарында жүрүп, баатырларча курман болгондугу тууралуу баяндайт. Күчтүү кол башчысынан айрылган соң Ташкент шаары тез эле орус аскерлери тарабынан басылып алынган. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Бейсембиев Т. К. Неизвестный источник по истории Кокандского ханства в ХIХ в. (анонимная биография Алимкула амир-и лашкара) //Бартольдские чтения 1987 г. Тезисы докладов и сообщений. М., 1987; Бейсембиев Т. К. «Тарих-и Шахрухи» как исторический источник. А.-А., 1987; Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхый булактары. /Котор. М.Кожобеков, Т.Абдиев Б., 2002; Бабаджанов, Б. М. Кокандское ханство: власть, политика, религия. Таш., Токио. 2010. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Бейсембиев Т. К. Неизвестный источник по истории Кокандского ханства в ХIХ в. (анонимная биография Алимкула амир-и лашкара) //Бартольдские чтения 1987 г. Тезисы докладов и сообщений. М., 1987; Бейсембиев Т. К. «Тарих-и Шахрухи» как исторический источник. А.-А., 1987; Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхый булактары. /Котор. М.Кожобеков, Т.Абдиев Б., 2002; Бабаджанов, Б. М. Кокандское ханство: власть, политика, религия. Таш., Токио. 2010. </div></td></tr>
</table>Gulirahttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9C%D0%9A%D0%A3%D0%9B_%D0%90%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A&diff=60559&oldid=previmported>Gulira, 04:20, 22 Январь (Үчтүн айы) 2026 карата2026-01-22T04:20:37Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">04:20, 22 Январь (Үчтүн айы) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛЫМКУЛ АТАЛЫК,''' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Молдо Алымкул Асан бий уулу </del>(болжол менен 1833-жылдар, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бучун</del>-Биткан деген жер, [[Кокон хандыгы]] – 10. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5</del>. 1865, Ташкент шаары) – <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кокон хандыгынын </del>белгилүү саясий ишмери; аскер башчысы (амир-лашкер) жана [[аталык]] (1863–1865). Түштүк кыргыздардын [[ичкилик]] тобундагы кыргыз-кыпчак уруусунун өкүлү. Эки жашка чыкканда атасы Асан каза болуп, тайкесинин колунда калып, аны Анжиян, Кокондогу медреседен окуткан. Кийин жездеси Тагайкул датканын жардамы менен аскер ишин да өздөштүргөн. Кыска убакыт Коргон-Дөбөнү (азыркы Өзбекстан, Анжиян облусу) бийлеп турган. Бул учурда ''[[Кудаяр]]'' (1829–1879) Кокондун ханы (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1844–58</del>; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1862–63</del>; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1865–75</del>) болуп жарыяланып, Анжиян менен Ташкентти агасы ''Малабекке'' ([[Мала-хан]], 1858–1862-жылдардагы Кокон ханы) берген. Бирок, илгертен келе жаткан эреже боюнча такка отуруу укугу үй-бүлөдөгү эң улуу балага таандык (кара: ''майорат'') болгондуктан, көп өтпөй ага-ининин ортосунда араздашуу башталган. Агасын баш ийдирүү үчүн Кудаяр хан Ташкентке жүрүш жасап, шаарды курчоого алганда, Малабек Бухарага качкан. Бир топ убакыттан кийин экөө жарашып, Малабек Коконго келген. Бирок, 1852-жылы ''Мусулманкул'' өлтүрүлгөндөн кийин (кара: ''Кыпчак кыргыны'') ордо ишине аралашып жүрүшкөн ''Алымбек датка'', Алымкул, Кыдыр, Чотон, Сейитбек, Касым датка <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж.б. </del>сыяктуу кыргыз, кыпчак бийлери Кудаяр хандын бийлигине нааразы болуп, Малабекти хан көтөрүүгө даярдана башташкан. Алардын даярдыгы билинип калганда, Кудаяр хан Малабекти кармоого буйрук кылат. Натыйжада кыргыз-кыпчак бийлери аны Үч-Коргонго качырышкан. Фергана өрөөнүнүн чыгыш тарабы толук Малабекти колдоп чыккан. Айрым имиштер боюнча 1857-жылдын аягы, 1858-жылдын башында Алымкул жана Алымбектер биригип, Жар-Мазар деген жерде Малабекти ак кийизге салып, хан көтөрүп, Алымкулду аскер башы кылып дайындашкан. Бул учурда орус өкмөтү Иле өзөнүнүн батышы, Үч-Алматыга Верный чебин куруп, Кокон хандыгына коопсуздук туудура башташган. 1858-жылы күзгө жуук Саманчы деген жерде (Анжияндын түштүк-чыгышы) Кудаяр хандын колу жеңилип, иниси Султан-Мурат-бек менен адегенде Кожентке, андан Бухарага качкан. 1858-жылы 13-ноябрда Кокондогу ордодо Малабекти кайрадан ак кийизге салып, хан көтөрүшүп, Алымкул Маргалаңга бек болуп дайындалган. 1862-жылы 24-февралда Малла хан өлтүрүлүп, тактыга Сарымсактын уулу (Шераалы хандын небереси) 15 жаштагы Шахмурад олтуруп, Алымкул баш вазирликке дайындалат. Малла хан өлтүрлүгөнүн уккан Кудаяр [[Канаат-шаанын]] колдоосунда Ташкент шаарына келип, кайрадан Кокон ханы болуп жарыяланган жана көп өтпөй Бухаранын эмири (1860–1885) Музаффардын жардамы менен Коконду алат. 1863-жылы жазында тоолук кыргыздардан жардам алган Алымкул төңкөрүш уюштуруп, тактыга Малла хандын уулу Султан Сейитти отургузуп, иш жүзүндө хандыкты өзү башкарып калган (1863–1865). Кыска убакыт аралыгында Алымкул аталык хандыкта тартипти чыңдап, хандыкты борборлоштурууга аракет кылган. Чек аралардын коопсуздугун чыңдоо максатында чептерди оңдоп, сарбаздардын санын көбөйткөн. Ал анжияндык, аркалык кыргыздарды ынтымакка чакырган. Мисалы, 1863-жылы сарыбагыш уруусунун чоң манабы [[Жантай Карабек уулу]]на орус аскерлерине каршы күрөштө бирге болууга үндөгөн кат жөнөткөн. Алымкул аталыктын көрсөтмөсү менен Кокондон Талас, Чүй, Ысык-Көл, Нарындын манаптарына ынтымакка чакырган каттарды жана өкүлдөрдү жиберишкен. Ошондой эле өлкөнүн эл аралык абалын жакшыртуу максатында <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1863–64</del>-жылдары ал Россия императоруна, Түрк султанына, Кытайга, Индиядагы Англия бийлигине, Афганистанга <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. б. </del>мамлекеттерге Кокон хандыгынын атынан элчилерди жөнөткөн. 1864-жылы полковник М. Г. Черняев башында турган 2500дөй орус аскери Олуя-Ата шаарын, полковник Н.А. Веревкин 1600дөй аскери менен Түркстан чеп калаасын каратып алышкандан кийин Алымкул аталык 4–6 миңдей аскери менен аларга каршы жортуулга чыккан. Орус аскерлери менен айыгышкан салгылашуулар Ак-Булак, Чымкент, Ыкан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. б. </del>жерлерде болгон. 1865-жылы ал кокон аскерлеринин башкы аскер командачысы катары Ташкенттин алдында Шор-Төбө деген жерде Черняев башында турган орус аскерлерине каршы күчтүү коргонууну уюштура алган. Маргалаң, Анжиян, Ош, Шахрикандан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. б. </del>жерлерден шашылыш аскер топтоп, натыйжада шаарды коргоочулардын санын 30 миңге жеткирген. Салгылашуу 9-майда башталып, адеп орус аскерлери чегинүүгө жанa чабуул коюудан коргонууга өтүүгө аргасыз болушкан. Кайрадан башталган салгылашуу учурунда Алымкул аталык оор жаракат алып, курман болот. Бул окуяны өз көзү менен көргөн Мухаммед Салих Кори Ташканди «Тарих-и Жадидаи Ташканд» («Ташкенттин жаңы тарыхы») аттуу эмгегинде Алымкул аталыктын өлүмдөн коркпой айкаштын алдынкы катарында жүрүп, баатырларча курман болгондугу тууралуу баяндайт. Күчтүү кол башчысынан айрылган соң Ташкент шаары тез эле орус аскерлери тарабынан басылып алынган. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛЫМКУЛ АТАЛЫК,''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">М о л д о А л ы м к у л А с а н б и й у у л у </ins>(болжол менен 1833-жылдар, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бугун</ins>-Биткан деген жер, [[Кокон хандыгы]] – 10. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">05</ins>. 1865, Ташкент шаары) – <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К о к о н х а н д ы г ы н ы н </ins>белгилүү саясий ишмери; аскер башчысы (амир-лашкер) жана [[аталык]] (1863–1865). Түштүк кыргыздардын [[ичкилик]] тобундагы кыргыз-кыпчак уруусунун өкүлү. Эки жашка чыкканда атасы Асан каза болуп, тайкесинин колунда калып, аны Анжиян, Кокондогу медреседен окуткан. Кийин жездеси Тагайкул датканын жардамы менен аскер ишин да өздөштүргөн. Кыска убакыт Коргон-Дөбөнү (азыркы Өзбекстан, Анжиян облусу) бийлеп турган. Бул учурда ''[[Кудаяр]]'' (1829–1879) Кокондун ханы (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1844–1858</ins>; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1862–1863</ins>; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1865–1875</ins>) болуп жарыяланып, Анжиян менен Ташкентти агасы ''Малабекке'' ([[Мала-хан]], 1858–1862-жылдардагы Кокон ханы) берген. Бирок, илгертен келе жаткан эреже боюнча такка отуруу укугу үй-бүлөдөгү эң улуу балага таандык (кара: ''майорат'') болгондуктан, көп өтпөй ага-ининин ортосунда араздашуу башталган. Агасын баш ийдирүү үчүн Кудаяр хан Ташкентке жүрүш жасап, шаарды курчоого алганда, Малабек Бухарага качкан. Бир топ убакыттан кийин экөө жарашып, Малабек Коконго келген. Бирок, 1852-жылы ''Мусулманкул'' өлтүрүлгөндөн кийин (кара: ''Кыпчак кыргыны'') ордо ишине аралашып жүрүшкөн ''Алымбек датка'', Алымкул, Кыдыр, Чотон, Сейитбек, Касым датка <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана башка </ins>сыяктуу кыргыз, кыпчак бийлери Кудаяр хандын бийлигине нааразы болуп, Малабекти хан көтөрүүгө даярдана башташкан. Алардын даярдыгы билинип калганда, Кудаяр хан Малабекти кармоого буйрук кылат. Натыйжада кыргыз-кыпчак бийлери аны Үч-Коргонго качырышкан. Фергана өрөөнүнүн чыгыш тарабы толук Малабекти колдоп чыккан. Айрым имиштер боюнча 1857-жылдын аягы, 1858-жылдын башында Алымкул жана Алымбектер биригип, Жар-Мазар деген жерде Малабекти ак кийизге салып, хан көтөрүп, Алымкулду аскер башы кылып дайындашкан. Бул учурда орус өкмөтү Иле өзөнүнүн батышы, Үч-Алматыга Верный чебин куруп, Кокон хандыгына коопсуздук туудура башташган. 1858-жылы күзгө жуук Саманчы деген жерде (Анжияндын түштүк-чыгышы) Кудаяр хандын колу жеңилип, иниси Султан-Мурат-бек менен адегенде Кожентке, андан Бухарага качкан. 1858-жылы 13-ноябрда Кокондогу ордодо Малабекти кайрадан ак кийизге салып, хан көтөрүшүп, Алымкул Маргалаңга бек болуп дайындалган. 1862-жылы 24-февралда Малла хан өлтүрүлүп, тактыга Сарымсактын уулу (Шераалы хандын небереси) 15 жаштагы Шахмурад олтуруп, Алымкул баш вазирликке дайындалат. Малла хан өлтүрлүгөнүн уккан Кудаяр [[Канаат-шаанын]] колдоосунда Ташкент шаарына келип, кайрадан Кокон ханы болуп жарыяланган жана көп өтпөй Бухаранын эмири (1860–1885) Музаффардын жардамы менен Коконду алат. 1863-жылы жазында тоолук кыргыздардан жардам алган Алымкул төңкөрүш уюштуруп, тактыга Малла хандын уулу Султан Сейитти отургузуп, иш жүзүндө хандыкты өзү башкарып калган (1863–1865). Кыска убакыт аралыгында Алымкул аталык хандыкта тартипти чыңдап, хандыкты борборлоштурууга аракет кылган. Чек аралардын коопсуздугун чыңдоо максатында чептерди оңдоп, сарбаздардын санын көбөйткөн. Ал анжияндык, аркалык кыргыздарды ынтымакка чакырган. Мисалы, 1863-жылы сарыбагыш уруусунун чоң манабы [[Жантай Карабек уулу]]на орус аскерлерине каршы күрөштө бирге болууга үндөгөн кат жөнөткөн. Алымкул аталыктын көрсөтмөсү менен Кокондон Талас, Чүй, Ысык-Көл, Нарындын манаптарына ынтымакка чакырган каттарды жана өкүлдөрдү жиберишкен. Ошондой эле өлкөнүн эл аралык абалын жакшыртуу максатында <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1863–1864</ins>-жылдары ал Россия императоруна, Түрк султанына, Кытайга, Индиядагы Англия бийлигине, Афганистанга <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана башка </ins>мамлекеттерге Кокон хандыгынын атынан элчилерди жөнөткөн. 1864-жылы полковник М. Г. Черняев башында турган 2500дөй орус аскери Олуя-Ата шаарын, полковник Н.А. Веревкин 1600дөй аскери менен Түркстан чеп калаасын каратып алышкандан кийин Алымкул аталык 4–6 миңдей аскери менен аларга каршы жортуулга чыккан. Орус аскерлери менен айыгышкан салгылашуулар Ак-Булак, Чымкент, Ыкан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана башка </ins>жерлерде болгон. 1865-жылы ал кокон аскерлеринин башкы аскер командачысы катары Ташкенттин алдында Шор-Төбө деген жерде Черняев башында турган орус аскерлерине каршы күчтүү коргонууну уюштура алган. Маргалаң, Анжиян, Ош, Шахрикандан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана башка </ins>жерлерден шашылыш аскер топтоп, натыйжада шаарды коргоочулардын санын 30 миңге жеткирген. Салгылашуу 9-майда башталып, адеп орус аскерлери чегинүүгө жанa чабуул коюудан коргонууга өтүүгө аргасыз болушкан. Кайрадан башталган салгылашуу учурунда Алымкул аталык оор жаракат алып, курман болот. Бул окуяны өз көзү менен көргөн Мухаммед Салих Кори Ташканди «Тарих-и Жадидаи Ташканд» («Ташкенттин жаңы тарыхы») аттуу эмгегинде Алымкул аталыктын өлүмдөн коркпой айкаштын алдынкы катарында жүрүп, баатырларча курман болгондугу тууралуу баяндайт. Күчтүү кол башчысынан айрылган соң Ташкент шаары тез эле орус аскерлери тарабынан басылып алынган. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Бейсембиев Т. К. Неизвестный источник по истории Кокандского ханства в ХIХ в. (анонимная биография Алимкула амир-и лашкара) //Бартольдские чтения 1987 г. Тезисы докладов и сообщений. М., 1987; Бейсембиев Т. К. «Тарих-и Шахрухи» как исторический источник. А.-А., 1987; Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхый булактары. /Котор. М.Кожобеков, Т.Абдиев Б., 2002; Бабаджанов, Б. М. Кокандское ханство: власть, политика, религия. Таш., Токио. 2010. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Бейсембиев Т. К. Неизвестный источник по истории Кокандского ханства в ХIХ в. (анонимная биография Алимкула амир-и лашкара) //Бартольдские чтения 1987 г. Тезисы докладов и сообщений. М., 1987; Бейсембиев Т. К. «Тарих-и Шахрухи» как исторический источник. А.-А., 1987; Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхый булактары. /Котор. М.Кожобеков, Т.Абдиев Б., 2002; Бабаджанов, Б. М. Кокандское ханство: власть, политика, религия. Таш., Токио. 2010. </div></td></tr>
</table>imported>Gulirahttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9C%D0%9A%D0%A3%D0%9B_%D0%90%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A&diff=60558&oldid=previmported>Турганбаев Элебай, 09:34, 7 Февраль (Бирдин айы) 2025 карата2025-02-07T09:34:28Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:34, 7 Февраль (Бирдин айы) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛЫМКУЛ АТАЛЫК,''' Молдо Алымкул Асан бий уулу (болжол менен 1833-жылдар, Бучун-Биткан деген жер, Кокон хандыгы – 10. 5. 1865, Ташкент шаары) – <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>Кокон хандыгынын<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>белгилүү саясий ишмери; аскер башчысы (амир-лашкер) жана <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>аталык<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>(1863–1865). Түштүк кыргыздардын ичкилик тобундагы кыргыз-кыпчак уруусунун өкүлү. Эки жашка чыкканда атасы Асан каза болуп, тайкесинин колунда калып, аны Анжиян, Кокондогу медреседен окуткан. Кийин жездеси Тагайкул датканын жардамы менен аскер ишин да өздөштүргөн. Кыска убакыт Коргон-Дөбөнү (азыркы Өзбекстан, Анжиян облусу) бийлеп турган. Бул учурда ''Кудаяр'' (1829–1879) Кокондун ханы (1844–58; 1862–63; 1865–75) болуп жарыяланып, Анжиян менен Ташкентти агасы ''Малабекке'' (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Малла</del>-хан, 1858–1862-жылдардагы Кокон ханы) берген. Бирок, илгертен келе жаткан эреже боюнча такка отуруу укугу үй-бүлөдөгү эң улуу балага таандык (кара: ''майорат'') болгондуктан, көп өтпөй ага-ининин ортосунда араздашуу башталган. Агасын баш ийдирүү үчүн Кудаяр хан Ташкентке жүрүш жасап, шаарды курчоого алганда, Малабек Бухарага качкан. Бир топ убакыттан кийин экөө жарашып, Малабек Коконго келген. Бирок, 1852-жылы ''Мусулманкул'' өлтүрүлгөндөн кийин (кара: ''Кыпчак кыргыны'') ордо ишине аралашып жүрүшкөн ''Алымбек датка'', Алымкул, Кыдыр, Чотон, Сейитбек, Касым датка ж.б. сыяктуу кыргыз, кыпчак бийлери Кудаяр хандын бийлигине нааразы болуп, Малабекти хан көтөрүүгө даярдана башташкан. Алардын даярдыгы билинип калганда, Кудаяр хан Малабекти кармоого буйрук кылат. Натыйжада кыргыз-кыпчак бийлери аны Үч-Коргонго качырышкан. Фергана өрөөнүнүн чыгыш тарабы толук Малабекти колдоп чыккан. Айрым имиштер боюнча 1857-жылдын аягы, 1858-жылдын башында Алымкул жана Алымбектер биригип, Жар-Мазар деген жерде Малабекти ак кийизге салып, хан көтөрүп, Алымкулду аскер башы кылып дайындашкан. Бул учурда орус өкмөтү Иле өзөнүнүн батышы, Үч-Алматыга Верный чебин куруп, Кокон хандыгына коопсуздук туудура башташган. 1858-жылы күзгө жуук Саманчы деген жерде (Анжияндын түштүк-чыгышы) Кудаяр хандын колу жеңилип, иниси Султан-Мурат-бек менен адегенде Кожентке, андан Бухарага качкан. 1858-жылы 13-ноябрда Кокондогу ордодо Малабекти кайрадан ак кийизге салып, хан көтөрүшүп, Алымкул Маргалаңга бек болуп дайындалган. 1862-жылы 24-февралда Малла хан өлтүрүлүп, тактыга Сарымсактын уулу (Шераалы хандын небереси) 15 жаштагы Шахмурад олтуруп, Алымкул баш вазирликке дайындалат. Малла хан өлтүрлүгөнүн уккан Кудаяр <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>Канаат-шаанын<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>колдоосунда Ташкент шаарына келип, кайрадан Кокон ханы болуп жарыяланган жана көп өтпөй Бухаранын эмири (1860–1885) Музаффардын жардамы менен Коконду алат. 1863-жылы жазында тоолук кыргыздардан жардам алган Алымкул төңкөрүш уюштуруп, тактыга Малла хандын уулу Султан Сейитти отургузуп, иш жүзүндө хандыкты өзү башкарып калган (1863–1865). Кыска убакыт аралыгында Алымкул аталык хандыкта тартипти чыңдап, хандыкты борборлоштурууга аракет кылган. Чек аралардын коопсуздугун чыңдоо максатында чептерди оңдоп, сарбаздардын санын көбөйткөн. Ал анжияндык, аркалык кыргыздарды ынтымакка чакырган. Мисалы, 1863-жылы сарыбагыш уруусунун чоң манабы Жантай Карабек <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">уулуна </del>орус аскерлерине каршы күрөштө бирге болууга үндөгөн кат жөнөткөн. Алымкул аталыктын көрсөтмөсү менен Кокондон Талас, Чүй, Ысык-Көл, Нарындын манаптарына ынтымакка чакырган каттарды жана өкүлдөрдү жиберишкен. Ошондой эле өлкөнүн эл аралык абалын жакшыртуу максатында 1863–64-жылдары ал Россия императоруна, Түрк султанына, Кытайга, Индиядагы Англия бийлигине, Афганистанга ж. б. мамлекеттерге Кокон хандыгынын атынан элчилерди жөнөткөн. 1864-жылы полковник М. Г. Черняев башында турган 2500дөй орус аскери Олуя-Ата шаарын, полковник Н.А. Веревкин 1600дөй аскери менен Түркстан чеп калаасын каратып алышкандан кийин Алымкул аталык 4–6 миңдей аскери менен аларга каршы жортуулга чыккан. Орус аскерлери менен айыгышкан салгылашуулар Ак-Булак, Чымкент, Ыкан ж. б. жерлерде болгон. 1865-жылы ал кокон аскерлеринин башкы аскер командачысы катары Ташкенттин алдында Шор-Төбө деген жерде Черняев башында турган орус аскерлерине каршы күчтүү коргонууну уюштура алган. Маргалаң, Анжиян, Ош, Шахрикандан ж. б. жерлерден шашылыш аскер топтоп, натыйжада шаарды коргоочулардын санын 30 миңге жеткирген. Салгылашуу 9-майда башталып, адеп орус аскерлери чегинүүгө жанa чабуул коюудан коргонууга өтүүгө аргасыз болушкан. Кайрадан башталган салгылашуу учурунда Алымкул аталык оор жаракат алып, курман болот. Бул окуяны өз көзү менен көргөн Мухаммед Салих Кори Ташканди «Тарих-и Жадидаи Ташканд» («Ташкенттин жаңы тарыхы») аттуу эмгегинде Алымкул аталыктын өлүмдөн коркпой айкаштын алдынкы катарында жүрүп, баатырларча курман болгондугу тууралуу баяндайт. Күчтүү кол башчысынан айрылган соң Ташкент шаары тез эле орус аскерлери тарабынан басылып алынган. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛЫМКУЛ АТАЛЫК,''' Молдо Алымкул Асан бий уулу (болжол менен 1833-жылдар, Бучун-Биткан деген жер, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Кокон хандыгы<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>– 10. 5. 1865, Ташкент шаары) – Кокон хандыгынын белгилүү саясий ишмери; аскер башчысы (амир-лашкер) жана <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>аталык<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>(1863–1865). Түштүк кыргыздардын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>ичкилик<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>тобундагы кыргыз-кыпчак уруусунун өкүлү. Эки жашка чыкканда атасы Асан каза болуп, тайкесинин колунда калып, аны Анжиян, Кокондогу медреседен окуткан. Кийин жездеси Тагайкул датканын жардамы менен аскер ишин да өздөштүргөн. Кыска убакыт Коргон-Дөбөнү (азыркы Өзбекстан, Анжиян облусу) бийлеп турган. Бул учурда ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Кудаяр<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>'' (1829–1879) Кокондун ханы (1844–58; 1862–63; 1865–75) болуп жарыяланып, Анжиян менен Ташкентти агасы ''Малабекке'' (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Мала</ins>-хан<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>, 1858–1862-жылдардагы Кокон ханы) берген. Бирок, илгертен келе жаткан эреже боюнча такка отуруу укугу үй-бүлөдөгү эң улуу балага таандык (кара: ''майорат'') болгондуктан, көп өтпөй ага-ининин ортосунда араздашуу башталган. Агасын баш ийдирүү үчүн Кудаяр хан Ташкентке жүрүш жасап, шаарды курчоого алганда, Малабек Бухарага качкан. Бир топ убакыттан кийин экөө жарашып, Малабек Коконго келген. Бирок, 1852-жылы ''Мусулманкул'' өлтүрүлгөндөн кийин (кара: ''Кыпчак кыргыны'') ордо ишине аралашып жүрүшкөн ''Алымбек датка'', Алымкул, Кыдыр, Чотон, Сейитбек, Касым датка ж.б. сыяктуу кыргыз, кыпчак бийлери Кудаяр хандын бийлигине нааразы болуп, Малабекти хан көтөрүүгө даярдана башташкан. Алардын даярдыгы билинип калганда, Кудаяр хан Малабекти кармоого буйрук кылат. Натыйжада кыргыз-кыпчак бийлери аны Үч-Коргонго качырышкан. Фергана өрөөнүнүн чыгыш тарабы толук Малабекти колдоп чыккан. Айрым имиштер боюнча 1857-жылдын аягы, 1858-жылдын башында Алымкул жана Алымбектер биригип, Жар-Мазар деген жерде Малабекти ак кийизге салып, хан көтөрүп, Алымкулду аскер башы кылып дайындашкан. Бул учурда орус өкмөтү Иле өзөнүнүн батышы, Үч-Алматыга Верный чебин куруп, Кокон хандыгына коопсуздук туудура башташган. 1858-жылы күзгө жуук Саманчы деген жерде (Анжияндын түштүк-чыгышы) Кудаяр хандын колу жеңилип, иниси Султан-Мурат-бек менен адегенде Кожентке, андан Бухарага качкан. 1858-жылы 13-ноябрда Кокондогу ордодо Малабекти кайрадан ак кийизге салып, хан көтөрүшүп, Алымкул Маргалаңга бек болуп дайындалган. 1862-жылы 24-февралда Малла хан өлтүрүлүп, тактыга Сарымсактын уулу (Шераалы хандын небереси) 15 жаштагы Шахмурад олтуруп, Алымкул баш вазирликке дайындалат. Малла хан өлтүрлүгөнүн уккан Кудаяр <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Канаат-шаанын<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>колдоосунда Ташкент шаарына келип, кайрадан Кокон ханы болуп жарыяланган жана көп өтпөй Бухаранын эмири (1860–1885) Музаффардын жардамы менен Коконду алат. 1863-жылы жазында тоолук кыргыздардан жардам алган Алымкул төңкөрүш уюштуруп, тактыга Малла хандын уулу Султан Сейитти отургузуп, иш жүзүндө хандыкты өзү башкарып калган (1863–1865). Кыска убакыт аралыгында Алымкул аталык хандыкта тартипти чыңдап, хандыкты борборлоштурууга аракет кылган. Чек аралардын коопсуздугун чыңдоо максатында чептерди оңдоп, сарбаздардын санын көбөйткөн. Ал анжияндык, аркалык кыргыздарды ынтымакка чакырган. Мисалы, 1863-жылы сарыбагыш уруусунун чоң манабы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Жантай Карабек <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">уулу]]на </ins>орус аскерлерине каршы күрөштө бирге болууга үндөгөн кат жөнөткөн. Алымкул аталыктын көрсөтмөсү менен Кокондон Талас, Чүй, Ысык-Көл, Нарындын манаптарына ынтымакка чакырган каттарды жана өкүлдөрдү жиберишкен. Ошондой эле өлкөнүн эл аралык абалын жакшыртуу максатында 1863–64-жылдары ал Россия императоруна, Түрк султанына, Кытайга, Индиядагы Англия бийлигине, Афганистанга ж. б. мамлекеттерге Кокон хандыгынын атынан элчилерди жөнөткөн. 1864-жылы полковник М. Г. Черняев башында турган 2500дөй орус аскери Олуя-Ата шаарын, полковник Н.А. Веревкин 1600дөй аскери менен Түркстан чеп калаасын каратып алышкандан кийин Алымкул аталык 4–6 миңдей аскери менен аларга каршы жортуулга чыккан. Орус аскерлери менен айыгышкан салгылашуулар Ак-Булак, Чымкент, Ыкан ж. б. жерлерде болгон. 1865-жылы ал кокон аскерлеринин башкы аскер командачысы катары Ташкенттин алдында Шор-Төбө деген жерде Черняев башында турган орус аскерлерине каршы күчтүү коргонууну уюштура алган. Маргалаң, Анжиян, Ош, Шахрикандан ж. б. жерлерден шашылыш аскер топтоп, натыйжада шаарды коргоочулардын санын 30 миңге жеткирген. Салгылашуу 9-майда башталып, адеп орус аскерлери чегинүүгө жанa чабуул коюудан коргонууга өтүүгө аргасыз болушкан. Кайрадан башталган салгылашуу учурунда Алымкул аталык оор жаракат алып, курман болот. Бул окуяны өз көзү менен көргөн Мухаммед Салих Кори Ташканди «Тарих-и Жадидаи Ташканд» («Ташкенттин жаңы тарыхы») аттуу эмгегинде Алымкул аталыктын өлүмдөн коркпой айкаштын алдынкы катарында жүрүп, баатырларча курман болгондугу тууралуу баяндайт. Күчтүү кол башчысынан айрылган соң Ташкент шаары тез эле орус аскерлери тарабынан басылып алынган. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Бейсембиев Т. К. Неизвестный источник по истории Кокандского ханства в ХIХ в. (анонимная биография Алимкула амир-и лашкара) //Бартольдские чтения 1987 г. Тезисы докладов и сообщений. М., 1987; Бейсембиев Т. К. «Тарих-и Шахрухи» как исторический источник. А.-А., 1987; Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхый булактары. /Котор. М.Кожобеков, Т.Абдиев Б., 2002; Бабаджанов, Б. М. Кокандское ханство: власть, политика, религия. Таш., Токио. 2010. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Бейсембиев Т. К. Неизвестный источник по истории Кокандского ханства в ХIХ в. (анонимная биография Алимкула амир-и лашкара) //Бартольдские чтения 1987 г. Тезисы докладов и сообщений. М., 1987; Бейсембиев Т. К. «Тарих-и Шахрухи» как исторический источник. А.-А., 1987; Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхый булактары. /Котор. М.Кожобеков, Т.Абдиев Б., 2002; Бабаджанов, Б. М. Кокандское ханство: власть, политика, религия. Таш., Токио. 2010. </div></td></tr>
</table>imported>Турганбаев Элебайhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9C%D0%9A%D0%A3%D0%9B_%D0%90%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A&diff=60557&oldid=previmported>Турганбаев Элебай, 09:31, 7 Февраль (Бирдин айы) 2025 карата2025-02-07T09:31:22Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:31, 7 Февраль (Бирдин айы) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛЫМКУЛ АТАЛЫК,''' Молдо Алымкул Асан бий уулу (болжол менен 1833-жылдар, Бучун-Биткан деген жер, Кокон хандыгы – 10. 5. 1865, Ташкент шаары) – ''Кокон хандыгынын'' белгилүү саясий ишмери; аскер башчысы (амир-лашкер) жана ''аталык'' (1863–1865). Түштүк кыргыздардын ичкилик тобундагы кыргыз-кыпчак уруусунун өкүлү. Эки жашка чыкканда атасы Асан каза болуп, тайкесинин колунда калып, аны Анжиян, Кокондогу медреседен окуткан. Кийин жездеси Тагайкул датканын жардамы менен аскер ишин да өздөштүргөн. Кыска убакыт Коргон-Дөбөнү (азыркы Өзбекстан, Анжиян облусу) бийлеп турган. Бул учурда ''Кудаяр'' (1829–1879) Кокондун ханы (1844–58; 1862–63; 1865–75) болуп жарыяланып, Анжиян менен Ташкентти агасы ''Малабекке'' (Малла-хан, 1858–1862-жылдардагы Кокон ханы) берген. Бирок, илгертен келе жаткан эреже боюнча такка отуруу укугу үй-бүлөдөгү эң улуу балага таандык (кара: ''майорат'') болгондуктан, көп өтпөй ага-ининин ортосунда араздашуу башталган. Агасын баш ийдирүү үчүн Кудаяр хан Ташкентке жүрүш жасап, шаарды курчоого алганда, Малабек Бухарага качкан. Бир топ убакыттан кийин экөө жарашып, Малабек Коконго келген. Бирок, 1852-жылы ''Мусулманкул'' өлтүрүлгөндөн кийин (кара: ''Кыпчак кыргыны'') ордо ишине аралашып жүрүшкөн ''Алымбек датка'', Алымкул, Кыдыр, Чотон, Сейитбек, Касым датка ж.б. сыяктуу кыргыз, кыпчак бийлери Кудаяр хандын бийлигине нааразы болуп, Малабекти хан көтөрүүгө даярдана башташкан. Алардын даярдыгы билинип калганда, Кудаяр хан Малабекти кармоого буйрук кылат. Натыйжада кыргыз-кыпчак бийлери аны Үч-Коргонго качырышкан. Фергана өрөөнүнүн чыгыш тарабы толук Малабекти колдоп чыккан. Айрым имиштер боюнча 1857-жылдын аягы, 1858-жылдын башында Алымкул жана Алымбектер биригип, Жар-Мазар деген жерде Малабекти ак кийизге салып, хан көтөрүп, Алымкулду аскер башы кылып дайындашкан. Бул учурда орус өкмөтү Иле өзөнүнүн батышы, Үч-Алматыга Верный чебин куруп, Кокон хандыгына коопсуздук туудура башташган. 1858-жылы күзгө жуук Саманчы деген жерде (Анжияндын түштүк-чыгышы) Кудаяр хандын колу жеңилип, иниси Султан-Мурат-бек менен адегенде Кожентке, андан Бухарага качкан. 1858-жылы 13-ноябрда Кокондогу ордодо Малабекти кайрадан ак кийизге салып, хан көтөрүшүп, Алымкул Маргалаңга бек болуп дайындалган. 1862-жылы 24-февралда Малла хан өлтүрүлүп, тактыга Сарымсактын уулу (Шераалы хандын небереси) 15 жаштагы Шахмурад олтуруп, Алымкул баш вазирликке дайындалат. Малла хан өлтүрлүгөнүн уккан Кудаяр ''Канаат-шаанын'' колдоосунда Ташкент шаарына келип, кайрадан Кокон ханы болуп жарыяланган жана көп өтпөй Бухаранын эмири (1860–1885) Музаффардын жардамы менен Коконду алат. 1863-жылы жазында тоолук кыргыздардан жардам алган Алымкул төңкөрүш уюштуруп, тактыга Малла хандын уулу Султан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Саидди </del>отургузуп, иш жүзүндө хандыкты өзү башкарып калган (1863–1865). Кыска убакыт аралыгында Алымкул аталык хандыкта тартипти чыңдап, хандыкты борборлоштурууга аракет кылган. Чек аралардын коопсуздугун чыңдоо максатында чептерди оңдоп, сарбаздардын санын көбөйткөн. Ал анжияндык, аркалык кыргыздарды ынтымакка чакырган. Мисалы, 1863-жылы сарыбагыш уруусунун чоң манабы Жантай Карабек уулуна орус аскерлерине каршы күрөштө бирге болууга үндөгөн кат жөнөткөн. Алымкул аталыктын көрсөтмөсү менен Кокондон Талас, Чүй, Ысык-Көл, Нарындын манаптарына ынтымакка чакырган каттарды жана өкүлдөрдү жиберишкен. Ошондой эле өлкөнүн эл аралык абалын жакшыртуу максатында 1863–64-жылдары ал Россия императоруна, Түрк султанына, Кытайга, Индиядагы Англия бийлигине, Афганистанга ж. б. мамлекеттерге Кокон хандыгынын атынан элчилерди жөнөткөн. 1864-жылы полковник М. Г. Черняев башында турган 2500дөй орус аскери Олуя-Ата шаарын, полковник Н.А. Веревкин 1600дөй аскери менен Түркстан чеп калаасын каратып алышкандан кийин Алымкул аталык 4–6 миңдей аскери менен аларга каршы жортуулга чыккан. Орус аскерлери менен айыгышкан салгылашуулар Ак-Булак, Чымкент, Ыкан ж. б. жерлерде болгон. 1865-жылы ал кокон аскерлеринин башкы аскер командачысы катары Ташкенттин алдында Шор-Төбө деген жерде Черняев башында турган орус аскерлерине каршы күчтүү коргонууну уюштура алган. Маргалаң, Анжиян, Ош, Шахрикандан ж. б. жерлерден шашылыш аскер топтоп, натыйжада шаарды коргоочулардын санын 30 миңге жеткирген. Салгылашуу 9-майда башталып, адеп орус аскерлери чегинүүгө жанa чабуул коюудан коргонууга өтүүгө аргасыз болушкан. Кайрадан башталган салгылашуу учурунда Алымкул аталык оор жаракат алып, курман болот. Бул окуяны өз көзү менен көргөн Мухаммед Салих Кори Ташканди «Тарих-и Жадидаи Ташканд» («Ташкенттин жаңы тарыхы») аттуу эмгегинде Алымкул аталыктын өлүмдөн коркпой айкаштын алдынкы катарында жүрүп, баатырларча курман болгондугу тууралуу баяндайт. Күчтүү кол башчысынан айрылган соң Ташкент шаары тез эле орус аскерлери тарабынан басылып алынган. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛЫМКУЛ АТАЛЫК,''' Молдо Алымкул Асан бий уулу (болжол менен 1833-жылдар, Бучун-Биткан деген жер, Кокон хандыгы – 10. 5. 1865, Ташкент шаары) – ''Кокон хандыгынын'' белгилүү саясий ишмери; аскер башчысы (амир-лашкер) жана ''аталык'' (1863–1865). Түштүк кыргыздардын ичкилик тобундагы кыргыз-кыпчак уруусунун өкүлү. Эки жашка чыкканда атасы Асан каза болуп, тайкесинин колунда калып, аны Анжиян, Кокондогу медреседен окуткан. Кийин жездеси Тагайкул датканын жардамы менен аскер ишин да өздөштүргөн. Кыска убакыт Коргон-Дөбөнү (азыркы Өзбекстан, Анжиян облусу) бийлеп турган. Бул учурда ''Кудаяр'' (1829–1879) Кокондун ханы (1844–58; 1862–63; 1865–75) болуп жарыяланып, Анжиян менен Ташкентти агасы ''Малабекке'' (Малла-хан, 1858–1862-жылдардагы Кокон ханы) берген. Бирок, илгертен келе жаткан эреже боюнча такка отуруу укугу үй-бүлөдөгү эң улуу балага таандык (кара: ''майорат'') болгондуктан, көп өтпөй ага-ининин ортосунда араздашуу башталган. Агасын баш ийдирүү үчүн Кудаяр хан Ташкентке жүрүш жасап, шаарды курчоого алганда, Малабек Бухарага качкан. Бир топ убакыттан кийин экөө жарашып, Малабек Коконго келген. Бирок, 1852-жылы ''Мусулманкул'' өлтүрүлгөндөн кийин (кара: ''Кыпчак кыргыны'') ордо ишине аралашып жүрүшкөн ''Алымбек датка'', Алымкул, Кыдыр, Чотон, Сейитбек, Касым датка ж.б. сыяктуу кыргыз, кыпчак бийлери Кудаяр хандын бийлигине нааразы болуп, Малабекти хан көтөрүүгө даярдана башташкан. Алардын даярдыгы билинип калганда, Кудаяр хан Малабекти кармоого буйрук кылат. Натыйжада кыргыз-кыпчак бийлери аны Үч-Коргонго качырышкан. Фергана өрөөнүнүн чыгыш тарабы толук Малабекти колдоп чыккан. Айрым имиштер боюнча 1857-жылдын аягы, 1858-жылдын башында Алымкул жана Алымбектер биригип, Жар-Мазар деген жерде Малабекти ак кийизге салып, хан көтөрүп, Алымкулду аскер башы кылып дайындашкан. Бул учурда орус өкмөтү Иле өзөнүнүн батышы, Үч-Алматыга Верный чебин куруп, Кокон хандыгына коопсуздук туудура башташган. 1858-жылы күзгө жуук Саманчы деген жерде (Анжияндын түштүк-чыгышы) Кудаяр хандын колу жеңилип, иниси Султан-Мурат-бек менен адегенде Кожентке, андан Бухарага качкан. 1858-жылы 13-ноябрда Кокондогу ордодо Малабекти кайрадан ак кийизге салып, хан көтөрүшүп, Алымкул Маргалаңга бек болуп дайындалган. 1862-жылы 24-февралда Малла хан өлтүрүлүп, тактыга Сарымсактын уулу (Шераалы хандын небереси) 15 жаштагы Шахмурад олтуруп, Алымкул баш вазирликке дайындалат. Малла хан өлтүрлүгөнүн уккан Кудаяр ''Канаат-шаанын'' колдоосунда Ташкент шаарына келип, кайрадан Кокон ханы болуп жарыяланган жана көп өтпөй Бухаранын эмири (1860–1885) Музаффардын жардамы менен Коконду алат. 1863-жылы жазында тоолук кыргыздардан жардам алган Алымкул төңкөрүш уюштуруп, тактыга Малла хандын уулу Султан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Сейитти </ins>отургузуп, иш жүзүндө хандыкты өзү башкарып калган (1863–1865). Кыска убакыт аралыгында Алымкул аталык хандыкта тартипти чыңдап, хандыкты борборлоштурууга аракет кылган. Чек аралардын коопсуздугун чыңдоо максатында чептерди оңдоп, сарбаздардын санын көбөйткөн. Ал анжияндык, аркалык кыргыздарды ынтымакка чакырган. Мисалы, 1863-жылы сарыбагыш уруусунун чоң манабы Жантай Карабек уулуна орус аскерлерине каршы күрөштө бирге болууга үндөгөн кат жөнөткөн. Алымкул аталыктын көрсөтмөсү менен Кокондон Талас, Чүй, Ысык-Көл, Нарындын манаптарына ынтымакка чакырган каттарды жана өкүлдөрдү жиберишкен. Ошондой эле өлкөнүн эл аралык абалын жакшыртуу максатында 1863–64-жылдары ал Россия императоруна, Түрк султанына, Кытайга, Индиядагы Англия бийлигине, Афганистанга ж. б. мамлекеттерге Кокон хандыгынын атынан элчилерди жөнөткөн. 1864-жылы полковник М. Г. Черняев башында турган 2500дөй орус аскери Олуя-Ата шаарын, полковник Н.А. Веревкин 1600дөй аскери менен Түркстан чеп калаасын каратып алышкандан кийин Алымкул аталык 4–6 миңдей аскери менен аларга каршы жортуулга чыккан. Орус аскерлери менен айыгышкан салгылашуулар Ак-Булак, Чымкент, Ыкан ж. б. жерлерде болгон. 1865-жылы ал кокон аскерлеринин башкы аскер командачысы катары Ташкенттин алдында Шор-Төбө деген жерде Черняев башында турган орус аскерлерине каршы күчтүү коргонууну уюштура алган. Маргалаң, Анжиян, Ош, Шахрикандан ж. б. жерлерден шашылыш аскер топтоп, натыйжада шаарды коргоочулардын санын 30 миңге жеткирген. Салгылашуу 9-майда башталып, адеп орус аскерлери чегинүүгө жанa чабуул коюудан коргонууга өтүүгө аргасыз болушкан. Кайрадан башталган салгылашуу учурунда Алымкул аталык оор жаракат алып, курман болот. Бул окуяны өз көзү менен көргөн Мухаммед Салих Кори Ташканди «Тарих-и Жадидаи Ташканд» («Ташкенттин жаңы тарыхы») аттуу эмгегинде Алымкул аталыктын өлүмдөн коркпой айкаштын алдынкы катарында жүрүп, баатырларча курман болгондугу тууралуу баяндайт. Күчтүү кол башчысынан айрылган соң Ташкент шаары тез эле орус аскерлери тарабынан басылып алынган. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Бейсембиев Т. К. Неизвестный источник по истории Кокандского ханства в ХIХ в. (анонимная биография Алимкула амир-и лашкара) //Бартольдские чтения 1987 г. Тезисы докладов и сообщений. М., 1987; Бейсембиев Т. К. «Тарих-и Шахрухи» как исторический источник. А.-А., 1987; Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхый булактары. /Котор. М.Кожобеков, Т.Абдиев Б., 2002; Бабаджанов, Б. М. Кокандское ханство: власть, политика, религия. Таш., Токио. 2010. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Бейсембиев Т. К. Неизвестный источник по истории Кокандского ханства в ХIХ в. (анонимная биография Алимкула амир-и лашкара) //Бартольдские чтения 1987 г. Тезисы докладов и сообщений. М., 1987; Бейсембиев Т. К. «Тарих-и Шахрухи» как исторический источник. А.-А., 1987; Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхый булактары. /Котор. М.Кожобеков, Т.Абдиев Б., 2002; Бабаджанов, Б. М. Кокандское ханство: власть, политика, религия. Таш., Токио. 2010. </div></td></tr>
</table>imported>Турганбаев Элебайhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9C%D0%9A%D0%A3%D0%9B_%D0%90%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A&diff=60556&oldid=previmported>Kadyrm: /* top */ категория кошуу2024-09-12T03:27:11Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span> категория кошуу</span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">03:27, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l4">4 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">4 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''Т.Өмүрбеков.''<br></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''Т.Өмүрбеков.''<br></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Категория:1-Том]]</ins></div></td></tr>
</table>imported>Kadyrmhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9C%D0%9A%D0%A3%D0%9B_%D0%90%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A&diff=60555&oldid=previmported>Турганбаев Элебай, 03:07, 26 Февраль (Бирдин айы) 2024 карата2024-02-26T03:07:35Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">03:07, 26 Февраль (Бирдин айы) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛЫМКУЛ АТАЛЫК,''' Молдо Алымкул Асан бий уулу (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1829/32</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бугун</del>-Биткан деген жер, Кокон хандыгы – 10. 5. 1865, Ташкент шаары) – ''Кокон хандыгынын'' белгилүү саясий ишмери <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat=</del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж.кыск</del>' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">oldv=</del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а</del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">>жана</span> аскер башчысы; түштүк </del>кыргыздардын ичкилик тобундагы кыргыз-кыпчак уруусунун <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">төбөлү</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бала чагында Баткендеги мусулман мектебинен билим алып</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кийин </del>Анжиян, Кокондогу медреседен <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">окуган</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ал </del>жездеси Тагайкул датканын жардамы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat=</del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж.кыск</del>' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">oldv=</del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н</del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">></del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></span> аскер ишин өздөштүргөн</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кезегинде </del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Алымбек даткага</del>'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кошулуп</del>, ''Кудаяр хандын<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' ордуна Маллабекти </del>хан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">көтөрткөн</del>. 1862-жылы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>Малла хан<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>өлтүрүлүп, тактыга 15 жаштагы Шахмурад <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">олтурат</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ал эми </del>Алымкул <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> аталык хандыктын башкы вазири </del>болуп <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">дайындалат</del>. 1863-жылы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>жазында Алымкул <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> аталык </del>төңкөрүш уюштуруп, тактыга Малла хандын уулу Султан Саидди <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">отургузат да</del>, иш жүзүндө хандыкты өзү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">башкарган </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1863–65</del>). Кыска убакыт аралыгында Алымкул аталык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>хандыкта тартипти чыңдап, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өлкөнү </del>борборлоштурууга аракет кылган. Чек аралардын коопсуздугун чыңдоо максатында чептерди оңдоп, сарбаздардын санын көбөйткөн. Ал анжияндык, аркалык кыргыздарды ынтымакка чакырган. Мисалы, 1863-жылы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>сарыбагыш уруусунун чоң манабы Жантай Карабек уулуна орус аскерлерине каршы күрөштө бирге болууга үндөгөн кат жөнөткөн. Алымкул аталыктын көрсөтмөсү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='м-н'></del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></span> </del>Кокондон Талас, Чүй, Ысык-Көл, Нарындын манаптарына ынтымакка чакырган каттарды <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'></del>жана<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></span> </del>өкүлдөрдү жиберишкен. Ошондой эле өлкөнүн эл аралык абалын жакшыртуу максатында 1863–64-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </del>ал Россия императоруна, Түрк султанына, Кытайга, Индиядагы Англия бийлигине, Афганистанга ж. б. мамлекеттерге Кокон хандыгынын атынан элчилерди жөнөткөн. 1864-жылы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>полковник М. Г. Черняев башында турган 2500дөй орус аскери Олуя-Ата шаарын, полковник Н.А. Веревкин 1600дөй аскери <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='м-н'></del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></span> </del>Түркстан чеп калаасын каратып алышкандан кийин Алымкул <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>аталык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>4–6 миңдей аскери <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='м-н'></del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></span> </del>аларга каршы жортуулга чыккан. Орус аскерлери <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='м-н'></del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></span> </del>айыгышкан салгылашуулар Ак-Булак, Чымкент, Ыкан ж. б. жерлерде болгон. 1865-жылы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>ал кокон аскерлеринин башкы аскер командачысы катары Ташкенттин алдында Шор-Төбө деген жерде Черняев башында турган орус аскерлерине каршы күчтүү коргонууну уюштура алган. Маргалаң, Анжиян, Ош, Шахрикандан ж. б. жерлерден шашылыш аскер топтоп, натыйжада шаарды коргоочулардын санын 30 миңге жеткирген. Салгылашуу 9-майда башталып, адеп орус аскерлери чегинүүгө жанa чабуул коюудан коргонууга өтүүгө аргасыз болушкан. Кайрадан башталган салгылашуу учурунда Алымкул <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>аталык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>оор жаракат алып, курман болот. Бул окуяны өз көзү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><span cat='ж.кыск' oldv='м-н'></del>менен<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></span> </del>көргөн Мухаммед Салих Кори Ташканди «Тарих-и Жадидаи Ташканд» («Ташкенттин жаңы тарыхы») аттуу эмгегинде Алымкул аталыктын өлүмдөн коркпой айкаштын алдынкы катарында жүрүп, баатырларча курман болгондугу тууралуу баяндайт. Күчтүү кол башчысынан айрылган соң Ташкент шаары тез эле орус аскерлери тарабынан басылып алынган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><br> </del>''Т.Өмүрбеков.''<br></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛЫМКУЛ АТАЛЫК,''' Молдо Алымкул Асан бий уулу (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">болжол менен 1833-жылдар</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бучун</ins>-Биткан деген жер, Кокон хандыгы – 10. 5. 1865, Ташкент шаары) – ''Кокон хандыгынын'' белгилүү саясий ишмери<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">; аскер башчысы (амир-лашкер) жана </ins>''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">аталык</ins>'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(1863–1865). Түштүк </ins>кыргыздардын ичкилик тобундагы кыргыз-кыпчак уруусунун <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өкүлү</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Эки жашка чыкканда атасы Асан каза болуп, тайкесинин колунда калып</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">аны </ins>Анжиян, Кокондогу медреседен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">окуткан</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кийин </ins>жездеси Тагайкул датканын жардамы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен аскер ишин да өздөштүргөн. Кыска убакыт Коргон-Дөбөнү (азыркы Өзбекстан, Анжиян облусу) бийлеп турган. Бул учурда </ins>''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кудаяр</ins>'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(1829–1879) Кокондун ханы (1844–58; 1862–63; 1865–75) болуп жарыяланып, Анжиян </ins>менен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ташкентти агасы ''Малабекке'' (Малла-хан, 1858–1862-жылдардагы Кокон ханы) берген</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бирок, илгертен келе жаткан эреже боюнча такка отуруу укугу үй-бүлөдөгү эң улуу балага таандык (кара: </ins>''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">майорат</ins>''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">) болгондуктан, көп өтпөй ага-ининин ортосунда араздашуу башталган. Агасын баш ийдирүү үчүн Кудаяр хан Ташкентке жүрүш жасап</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаарды курчоого алганда, Малабек Бухарага качкан. Бир топ убакыттан кийин экөө жарашып, Малабек Коконго келген. Бирок, 1852-жылы ''Мусулманкул'</ins>' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өлтүрүлгөндөн кийин (кара: </ins>'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'Кыпчак кыргыны'') ордо ишине аралашып жүрүшкөн ''Алымбек датка'', Алымкул, Кыдыр, Чотон, Сейитбек, Касым датка ж.б. сыяктуу кыргыз, кыпчак бийлери </ins>Кудаяр хандын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бийлигине нааразы болуп, Малабекти хан көтөрүүгө даярдана башташкан. Алардын даярдыгы билинип калганда, Кудаяр хан Малабекти кармоого буйрук кылат. Натыйжада кыргыз-кыпчак бийлери аны Үч-Коргонго качырышкан. Фергана өрөөнүнүн чыгыш тарабы толук Малабекти колдоп чыккан. Айрым имиштер боюнча 1857-жылдын аягы, 1858-жылдын башында Алымкул жана Алымбектер биригип, Жар-Мазар деген жерде Малабекти ак кийизге салып, хан көтөрүп, Алымкулду аскер башы кылып дайындашкан. Бул учурда орус өкмөтү Иле өзөнүнүн батышы, Үч-Алматыга Верный чебин куруп, Кокон хандыгына коопсуздук туудура башташган. 1858-жылы күзгө жуук Саманчы деген жерде (Анжияндын түштүк-чыгышы) Кудаяр хандын колу жеңилип, иниси Султан-Мурат-бек менен адегенде Кожентке, андан Бухарага качкан. 1858-жылы 13-ноябрда Кокондогу ордодо Малабекти кайрадан ак кийизге салып, </ins>хан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">көтөрүшүп, Алымкул Маргалаңга бек болуп дайындалган</ins>. 1862-жылы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">24-февралда </ins>Малла хан өлтүрүлүп, тактыга <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Сарымсактын уулу (Шераалы хандын небереси) </ins>15 жаштагы Шахмурад <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">олтуруп</ins>, Алымкул <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">баш вазирликке дайындалат. Малла хан өлтүрлүгөнүн уккан Кудаяр ''Канаат-шаанын'' колдоосунда Ташкент шаарына келип, кайрадан Кокон ханы </ins>болуп <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жарыяланган жана көп өтпөй Бухаранын эмири (1860–1885) Музаффардын жардамы менен Коконду алат</ins>. 1863-жылы жазында <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тоолук кыргыздардан жардам алган </ins>Алымкул төңкөрүш уюштуруп, тактыга Малла хандын уулу Султан Саидди <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">отургузуп</ins>, иш жүзүндө хандыкты өзү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">башкарып калган </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1863–1865</ins>). Кыска убакыт аралыгында Алымкул аталык хандыкта тартипти чыңдап, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">хандыкты </ins>борборлоштурууга аракет кылган. Чек аралардын коопсуздугун чыңдоо максатында чептерди оңдоп, сарбаздардын санын көбөйткөн. Ал анжияндык, аркалык кыргыздарды ынтымакка чакырган. Мисалы, 1863-жылы сарыбагыш уруусунун чоң манабы Жантай Карабек уулуна орус аскерлерине каршы күрөштө бирге болууга үндөгөн кат жөнөткөн. Алымкул аталыктын көрсөтмөсү менен Кокондон Талас, Чүй, Ысык-Көл, Нарындын манаптарына ынтымакка чакырган каттарды жана өкүлдөрдү жиберишкен. Ошондой эле өлкөнүн эл аралык абалын жакшыртуу максатында 1863–64-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылдары </ins>ал Россия императоруна, Түрк султанына, Кытайга, Индиядагы Англия бийлигине, Афганистанга ж. б. мамлекеттерге Кокон хандыгынын атынан элчилерди жөнөткөн. 1864-жылы полковник М. Г. Черняев башында турган 2500дөй орус аскери Олуя-Ата шаарын, полковник Н.А. Веревкин 1600дөй аскери менен Түркстан чеп калаасын каратып алышкандан кийин Алымкул аталык 4–6 миңдей аскери менен аларга каршы жортуулга чыккан. Орус аскерлери менен айыгышкан салгылашуулар Ак-Булак, Чымкент, Ыкан ж. б. жерлерде болгон. 1865-жылы ал кокон аскерлеринин башкы аскер командачысы катары Ташкенттин алдында Шор-Төбө деген жерде Черняев башында турган орус аскерлерине каршы күчтүү коргонууну уюштура алган. Маргалаң, Анжиян, Ош, Шахрикандан ж. б. жерлерден шашылыш аскер топтоп, натыйжада шаарды коргоочулардын санын 30 миңге жеткирген. Салгылашуу 9-майда башталып, адеп орус аскерлери чегинүүгө жанa чабуул коюудан коргонууга өтүүгө аргасыз болушкан. Кайрадан башталган салгылашуу учурунда Алымкул аталык оор жаракат алып, курман болот. Бул окуяны өз көзү менен көргөн Мухаммед Салих Кори Ташканди «Тарих-и Жадидаи Ташканд» («Ташкенттин жаңы тарыхы») аттуу эмгегинде Алымкул аталыктын өлүмдөн коркпой айкаштын алдынкы катарында жүрүп, баатырларча курман болгондугу тууралуу баяндайт. Күчтүү кол башчысынан айрылган соң Ташкент шаары тез эле орус аскерлери тарабынан басылып алынган. </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ад.: Бейсембиев Т. К. Неизвестный источник по истории Кокандского ханства в ХIХ в. (анонимная биография Алимкула амир-и лашкара) //Бартольдские чтения 1987 г. Тезисы докладов и сообщений. М., 1987; Бейсембиев Т. К. «Тарих-и Шахрухи» как исторический источник. А.-А., 1987; Кыргыздардын жана Кыргызстандын тарыхый булактары. /Котор. М.Кожобеков, Т.Абдиев Б., 2002; Бабаджанов, Б. М. Кокандское ханство: власть, политика, религия. Таш., Токио. 2010. </ins></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''Т.Өмүрбеков.''<br></div></td></tr>
</table>imported>Турганбаев Элебайhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9C%D0%9A%D0%A3%D0%9B_%D0%90%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A&diff=60554&oldid=previmported>Adina, 03:46, 10 Ноябрь (Жетинин айы) 2023 карата2023-11-10T03:46:12Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">03:46, 10 Ноябрь (Жетинин айы) 2023 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛЫМКУЛ АТАЛЫК,''' Молдо Алымкул Асан бий уулу (1829/32, Бугун-Биткан деген жер, Кокон хандыгы – 10. 5. 1865, Ташкент шаары) – ''Кокон хандыгынын'' белгилүү саясий ишмери <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аскер башчысы; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түш. </del>кыргыздардын ичкилик тобундагы кыргыз-кыпчак уруусунун төбөлү. Бала чагында Баткендеги мусулман мектебинен билим алып, кийин Анжиян, Кокондогу медреседен окуган. Ал жездеси Тагайкул датканын жардамы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аскер ишин өздөштүргөн. Кезегинде ''Алымбек даткага'' кошулуп, ''Кудаяр хандын'' ордуна Маллабекти хан көтөрткөн. 1862-жылы ''Малла хан'' өлтүрүлүп, тактыга 15 жаштагы Шахмурад олтурат, ал эми Алымкул аталык хандыктын башкы вазири болуп дайындалат. 1863-жылы жазында Алымкул аталык төңкөрүш уюштуруп, тактыга Малла хандын уулу Султан Саидди отургузат да, иш жүзүндө хандыкты өзү башкарган (1863–65). Кыска убакыт аралыгында Алымкул аталык хандыкта тартипти чыңдап, өлкөнү борборлоштурууга аракет кылган. Чек аралардын коопсуздугун чыңдоо максатында чептерди оңдоп, сарбаздардын санын көбөйткөн. Ал анжияндык, аркалык кыргыздарды ынтымакка чакырган. Мисалы, 1863-жылы сарыбагыш уруусунун чоң манабы Жантай Карабек уулуна орус аскерлерине каршы күрөштө бирге болууга үндөгөн кат жөнөткөн. Алымкул аталыктын көрсөтмөсү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокондон Талас, Чүй, Ысык-Көл, Нарындын манаптарына ынтымакка чакырган каттарды <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> өкүлдөрдү жиберишкен. Ошондой эле өлкөнүн эл аралык абалын жакшыртуу максатында 1863–64-жылы ал Россия императоруна, Түрк султанына, Кытайга, Индиядагы Англия бийлигине, Афганистанга ж. б. мамлекеттерге Кокон хандыгынын атынан элчилерди жөнөткөн. 1864-жылы полковник М. Г. Черняев башында турган 2500дөй орус аскери Олуя-Ата шаарын, полковник Н.А. Веревкин 1600дөй аскери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Түркстан чеп калаасын каратып алышкандан кийин Алымкул аталык 4–6 миңдей аскери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аларга каршы жортуулга чыккан. Орус аскерлери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> айыгышкан салгылашуулар Ак-Булак, Чымкент, Ыкан ж. б. жерлерде болгон. 1865-жылы ал кокон аскерлеринин башкы аскер командачысы катары Ташкенттин алдында Шор-Төбө деген жерде Черняев башында турган орус аскерлерине каршы күчтүү коргонууну уюштура алган. Маргалаң, Анжиян, Ош, Шахрикандан ж. б. жерлерден шашылыш аскер топтоп, натыйжада шаарды коргоочулардын санын 30 миңге жеткирген. Салгылашуу 9-майда башталып, адеп орус аскерлери чегинүүгө жанa чабуул коюудан коргонууга өтүүгө аргасыз болушкан. Кайрадан башталган салгылашуу учурунда Алымкул аталык оор жаракат алып, курман болот. Бул окуяны өз көзү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> көргөн Мухаммед Салих Кори Ташканди «Тарих-и Жадидаи Ташканд» («Ташкенттин жаңы тарыхы») аттуу эмгегинде Алымкул аталыктын өлүмдөн коркпой айкаштын алдынкы катарында жүрүп, баатырларча курман болгондугу тууралуу баяндайт. Күчтүү кол башчысынан айрылган соң Ташкент шаары тез эле орус аскерлери тарабынан басылып алынган. <br> ''Т.Өмүрбеков.''<br></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛЫМКУЛ АТАЛЫК,''' Молдо Алымкул Асан бий уулу (1829/32, Бугун-Биткан деген жер, Кокон хандыгы – 10. 5. 1865, Ташкент шаары) – ''Кокон хандыгынын'' белгилүү саясий ишмери <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аскер башчысы; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түштүк </ins>кыргыздардын ичкилик тобундагы кыргыз-кыпчак уруусунун төбөлү. Бала чагында Баткендеги мусулман мектебинен билим алып, кийин Анжиян, Кокондогу медреседен окуган. Ал жездеси Тагайкул датканын жардамы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аскер ишин өздөштүргөн. Кезегинде ''Алымбек даткага'' кошулуп, ''Кудаяр хандын'' ордуна Маллабекти хан көтөрткөн. 1862-жылы ''Малла хан'' өлтүрүлүп, тактыга 15 жаштагы Шахмурад олтурат, ал эми Алымкул аталык хандыктын башкы вазири болуп дайындалат. 1863-жылы жазында Алымкул аталык төңкөрүш уюштуруп, тактыга Малла хандын уулу Султан Саидди отургузат да, иш жүзүндө хандыкты өзү башкарган (1863–65). Кыска убакыт аралыгында Алымкул аталык хандыкта тартипти чыңдап, өлкөнү борборлоштурууга аракет кылган. Чек аралардын коопсуздугун чыңдоо максатында чептерди оңдоп, сарбаздардын санын көбөйткөн. Ал анжияндык, аркалык кыргыздарды ынтымакка чакырган. Мисалы, 1863-жылы сарыбагыш уруусунун чоң манабы Жантай Карабек уулуна орус аскерлерине каршы күрөштө бирге болууга үндөгөн кат жөнөткөн. Алымкул аталыктын көрсөтмөсү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокондон Талас, Чүй, Ысык-Көл, Нарындын манаптарына ынтымакка чакырган каттарды <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> өкүлдөрдү жиберишкен. Ошондой эле өлкөнүн эл аралык абалын жакшыртуу максатында 1863–64-жылы ал Россия императоруна, Түрк султанына, Кытайга, Индиядагы Англия бийлигине, Афганистанга ж. б. мамлекеттерге Кокон хандыгынын атынан элчилерди жөнөткөн. 1864-жылы полковник М. Г. Черняев башында турган 2500дөй орус аскери Олуя-Ата шаарын, полковник Н.А. Веревкин 1600дөй аскери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Түркстан чеп калаасын каратып алышкандан кийин Алымкул аталык 4–6 миңдей аскери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аларга каршы жортуулга чыккан. Орус аскерлери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> айыгышкан салгылашуулар Ак-Булак, Чымкент, Ыкан ж. б. жерлерде болгон. 1865-жылы ал кокон аскерлеринин башкы аскер командачысы катары Ташкенттин алдында Шор-Төбө деген жерде Черняев башында турган орус аскерлерине каршы күчтүү коргонууну уюштура алган. Маргалаң, Анжиян, Ош, Шахрикандан ж. б. жерлерден шашылыш аскер топтоп, натыйжада шаарды коргоочулардын санын 30 миңге жеткирген. Салгылашуу 9-майда башталып, адеп орус аскерлери чегинүүгө жанa чабуул коюудан коргонууга өтүүгө аргасыз болушкан. Кайрадан башталган салгылашуу учурунда Алымкул аталык оор жаракат алып, курман болот. Бул окуяны өз көзү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> көргөн Мухаммед Салих Кори Ташканди «Тарих-и Жадидаи Ташканд» («Ташкенттин жаңы тарыхы») аттуу эмгегинде Алымкул аталыктын өлүмдөн коркпой айкаштын алдынкы катарында жүрүп, баатырларча курман болгондугу тууралуу баяндайт. Күчтүү кол башчысынан айрылган соң Ташкент шаары тез эле орус аскерлери тарабынан басылып алынган. <br> ''Т.Өмүрбеков.''<br></div></td></tr>
</table>imported>Adinahttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9C%D0%9A%D0%A3%D0%9B_%D0%90%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A&diff=60553&oldid=previmported>Temirkan, 06:13, 24 Октябрь (Тогуздун айы) 2023 карата2023-10-24T06:13:35Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">06:13, 24 Октябрь (Тогуздун айы) 2023 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛЫМКУЛ АТАЛЫК,''' Молдо Алымкул Асан бий уулу (1829/32, Бугун-Биткан деген жер, Кокон хандыгы – 10. 5. 1865, Ташкент <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш.</del>) – ''Кокон хандыгынын'' белгилүү саясий ишмери <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аскер башчысы; түш. кыргыздардын ичкилик тобундагы кыргыз-кыпчак уруусунун төбөлү. Бала чагында Баткендеги мусулман мектебинен билим алып, кийин Анжиян, Кокондогу медреседен окуган. Ал жездеси Тагайкул датканын жардамы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аскер ишин өздөштүргөн. Кезегинде ''Алымбек даткага'' кошулуп, ''Кудаяр хандын'' ордуна Маллабекти хан көтөрткөн. 1862-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>''Малла хан'' өлтүрүлүп, тактыга 15 жаштагы Шахмурад олтурат, ал эми <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. а. </del>хандыктын башкы вазири болуп дайындалат. 1863-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>жазында <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. а. </del>төңкөрүш уюштуруп, тактыга Малла хандын уулу Султан Саидди отургузат да, иш жүзүндө хандыкты өзү башкарган (1863–65). Кыска убакыт аралыгында <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. а. </del>хандыкта тартипти чыңдап, өлкөнү борборлоштурууга аракет кылган. Чек аралардын коопсуздугун чыңдоо максатында чептерди оңдоп, сарбаздардын санын көбөйткөн. Ал анжияндык, аркалык кыргыздарды ынтымакка чакырган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мис.</del>, 1863-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>сарыбагыш уруусунун чоң манабы Жантай Карабек уулуна орус аскерлерине каршы күрөштө бирге болууга үндөгөн кат жөнөткөн. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. а-тын </del>көрсөтмөсү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокондон Талас, Чүй, Ысык-Көл, Нарындын манаптарына ынтымакка чакырган каттарды <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> өкүлдөрдү жиберишкен. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">О. </del>эле өлкөнүн эл аралык абалын жакшыртуу максатында 1863–64-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>ал Россия императоруна, Түрк султанына, Кытайга, Индиядагы Англия бийлигине, Афганистанга ж. б. мамлекеттерге Кокон хандыгынын атынан элчилерди жөнөткөн. 1864-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>полковник М. Г. Черняев башында турган 2500дөй орус аскери Олуя-Ата <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш-н</del>, полковник Н.А. Веревкин 1600дөй аскери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Түркстан чеп калаасын каратып алышкандан кийин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. а. </del>4–6 миңдей аскери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аларга каршы жортуулга чыккан. Орус аскерлери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> айыгышкан салгылашуулар Ак-Булак, Чымкент, Ыкан ж. б. жерлерде болгон. 1865-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>ал кокон аскерлеринин башкы аскер командачысы катары Ташкенттин алдында Шор-Төбө деген жерде Черняев башында турган орус аскерлерине каршы күчтүү коргонууну уюштура алган. Маргалаң, Анжиян, Ош, Шахрикандан ж. б. жерлерден шашылыш аскер топтоп, натыйжада шаарды коргоочулардын санын 30 миңге жеткирген. Салгылашуу 9-майда башталып, адеп орус аскерлери чегинүүгө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-a </del>чабуул коюудан коргонууга өтүүгө аргасыз болушкан. Кайрадан башталган салгылашуу учурунда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. а. </del>оор жаракат алып, курман болот. Бул окуяны өз көзү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> көргөн Мухаммед Салих Кори Ташканди «Тарих-и Жадидаи Ташканд» («Ташкенттин жаңы тарыхы») аттуу эмгегинде <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. а-тын </del>өлүмдөн коркпой айкаштын алдынкы катарында жүрүп, баатырларча курман болгондугу тууралуу баяндайт. Күчтүү кол башчысынан айрылган соң Ташкент <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш. </del>тез эле орус аскерлери тарабынан басылып алынган. <br> ''Т. Өмүрбеков.''<br></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АЛЫМКУЛ АТАЛЫК,''' Молдо Алымкул Асан бий уулу (1829/32, Бугун-Биткан деген жер, Кокон хандыгы – 10. 5. 1865, Ташкент <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаары</ins>) – ''Кокон хандыгынын'' белгилүү саясий ишмери <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аскер башчысы; түш. кыргыздардын ичкилик тобундагы кыргыз-кыпчак уруусунун төбөлү. Бала чагында Баткендеги мусулман мектебинен билим алып, кийин Анжиян, Кокондогу медреседен окуган. Ал жездеси Тагайкул датканын жардамы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аскер ишин өздөштүргөн. Кезегинде ''Алымбек даткага'' кошулуп, ''Кудаяр хандын'' ордуна Маллабекти хан көтөрткөн. 1862-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>''Малла хан'' өлтүрүлүп, тактыга 15 жаштагы Шахмурад олтурат, ал эми <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Алымкул аталык </ins>хандыктын башкы вазири болуп дайындалат. 1863-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>жазында <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Алымкул аталык </ins>төңкөрүш уюштуруп, тактыга Малла хандын уулу Султан Саидди отургузат да, иш жүзүндө хандыкты өзү башкарган (1863–65). Кыска убакыт аралыгында <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Алымкул аталык </ins>хандыкта тартипти чыңдап, өлкөнү борборлоштурууга аракет кылган. Чек аралардын коопсуздугун чыңдоо максатында чептерди оңдоп, сарбаздардын санын көбөйткөн. Ал анжияндык, аркалык кыргыздарды ынтымакка чакырган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мисалы</ins>, 1863-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>сарыбагыш уруусунун чоң манабы Жантай Карабек уулуна орус аскерлерине каршы күрөштө бирге болууга үндөгөн кат жөнөткөн. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Алымкул аталыктын </ins>көрсөтмөсү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Кокондон Талас, Чүй, Ысык-Көл, Нарындын манаптарына ынтымакка чакырган каттарды <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> өкүлдөрдү жиберишкен. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ошондой </ins>эле өлкөнүн эл аралык абалын жакшыртуу максатында 1863–64-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>ал Россия императоруна, Түрк султанына, Кытайга, Индиядагы Англия бийлигине, Афганистанга ж. б. мамлекеттерге Кокон хандыгынын атынан элчилерди жөнөткөн. 1864-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>полковник М. Г. Черняев башында турган 2500дөй орус аскери Олуя-Ата <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаарын</ins>, полковник Н.А. Веревкин 1600дөй аскери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Түркстан чеп калаасын каратып алышкандан кийин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Алымкул аталык </ins>4–6 миңдей аскери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аларга каршы жортуулга чыккан. Орус аскерлери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> айыгышкан салгылашуулар Ак-Булак, Чымкент, Ыкан ж. б. жерлерде болгон. 1865-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>ал кокон аскерлеринин башкы аскер командачысы катары Ташкенттин алдында Шор-Төбө деген жерде Черняев башында турган орус аскерлерине каршы күчтүү коргонууну уюштура алган. Маргалаң, Анжиян, Ош, Шахрикандан ж. б. жерлерден шашылыш аскер топтоп, натыйжада шаарды коргоочулардын санын 30 миңге жеткирген. Салгылашуу 9-майда башталып, адеп орус аскерлери чегинүүгө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жанa </ins>чабуул коюудан коргонууга өтүүгө аргасыз болушкан. Кайрадан башталган салгылашуу учурунда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Алымкул аталык </ins>оор жаракат алып, курман болот. Бул окуяны өз көзү <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> көргөн Мухаммед Салих Кори Ташканди «Тарих-и Жадидаи Ташканд» («Ташкенттин жаңы тарыхы») аттуу эмгегинде <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Алымкул аталыктын </ins>өлүмдөн коркпой айкаштын алдынкы катарында жүрүп, баатырларча курман болгондугу тууралуу баяндайт. Күчтүү кол башчысынан айрылган соң Ташкент <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаары </ins>тез эле орус аскерлери тарабынан басылып алынган. <br> ''Т.Өмүрбеков.''<br></div></td></tr>
</table>imported>Temirkan