АРАБАЕВ Ишеналы - Түзөтүүлөр тарыхы

imported>Gulira, 03:41, 5 Февраль (Бирдин айы) 2026 карата

2026-02-05T03:41:37Z

← Мурунку нускасы		03:41, 5 Февраль (Бирдин айы) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АРАБАЕВ''' '''Ишеналы''' (туурасы Эшеналы) (1882, азыркы Нарын облусу, Кочкор району, Күн батыш айылы – 07.06. 1933, Ташкент шаары) – алгачкы илимпоз-агартуучу, коомдук ишмер, туңгуч «Алиппенин» автору. Ал өзү туулган аймактагы кат билгендерден, молдолордон окуп сабатын ачкан. 1900-жылы орус-тузем мектебин бүткөн. 1909-жылга чейин Кочкор өрөөнүндөгү айылдарда мугалим болгон. Кийин билим алуу үчүн Тегеран, Багдад, Оренбург, Казань, Уфа шаарларына барган. Оренбургдагы «Хусейин» медресесине барып бир жыл окуган соң, ~~1910–13~~-жылдары Уфа шаарында дин сабагы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге европалык үлгүдөгү «Галия» медресесинде окуган. Ал өзүнүн илимий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> агартуучуулук эмгектерин ошол кезде эле жазып баштаган. Өз заманынын ойчул, «заманчыл» акыны Шамыркан уулу Молдо Кылычтын «Кысса-и-Зилзаласына» баш сөз жазып, аны 1911-жылы Казань шаарынан чыгарган. Бул кыргыз тарыхында араб ариби <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилинде чыккан биринчи китеп болгон. Андан көп өтпөй казак К. Сарсакеев <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биргелешип, кыргыз, казак балдарына арналган туңгуч «Алип-бээ жаки төтө окуу» (сулуу жазуунун үлгүлөрү) аттуу окуу китебин жазган (1911). Окуу китебинин жаңы ыкмада мазмундуу жазылышы балдардын бат эле кат таанып, сабаттуулукка жетишүүсүнө шарт түзгөн. Ушуга удаа эле казак-кыргыз тилинде жазылган «Жазуу өрнөктөрү» аттуу китебин (1912) Оренбург шаарындагы «Вакыт» басмасынан чыгарган. Ал жазуучулук, журналисттик кесипти да өздөштүргөн. 1912-жылы ~~«Айкал»~~ казак журналына медреседе кыргыз-казак бай-манап, төрөлөрдүн гана балдары окуп, ал эми кедей-дыйкандын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жетим балдардын окуй албагандыгын катуу сындап жазган. 1914-жылы «Галия» медресесин бүтүп келип, азыркы Тоң районундагы Тогуз-Булак айылында атайы тигилген боз үйдө, кийин Төрткүл айылында мектеп ачкан. 1916-жылкы көтөрүлүштө Кытайга качууга аргасыз болгон. 1917-жылы кайтып келип, совет бийлигин орнотууда <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны чындоодо бир топ коомдук саясий иштерди аткарган. Кытайлык кыргыз качкындарына жардам берүүнү, кытай бийликтери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дипломатиялык сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүнү ж. б. маселелерди көтөргөн. Ошол учурдагы казак интеллигенттери тарабынан түзүлгөн «Алаш» партиясынын Кыргызстандагы бөлүмүн уюштурууга, анын программасын түзүүгө катышкан. ~~1918–24~~-жылдары Түркстандын Жети-Суу облусунда жооптуу кызматтарда иштеген. И. Арабаев тоолуу райондорду бириктирген Тоолуу Кыргыз облусун түзүү демилгесин да көтөргөн. Кийин Кара-кыргыз автономия облусу түзүлүп, өзүнчө гезит ачуу маселеси козголгондо И. Арабаев кыргыздын туңгуч гезитине «Эркин Тоо» аттуу макала жарыялоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> анын аталышын аныктаган. Ал саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> агартуучулук ишмердигин айкалыштырган, ошол эле учурда мугалимдердин алгачкы даярдоо курстарын уюштурган. Окутуучулук ишмердигин андан ары улантып, кыргыз мектептерине арнап окуу китептерин жазган. Шериктештери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте кыргыз алфавитин түзгөн (1917). Андан соң «Алип-бээ» (Ташкент, 1924), «Кыргыз алип-бээси» (1925), «Жазуу жолунда саамалык» (1925), «Сабатсыздыкты жоюу куралы» (1925), «Жаңылык» чондор үчүн алиппе (К. Карасаев <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте, 1928), «Биздин мектеп» балдар алиппеси (1930), «Эл адабиятын жыйноочуларга колдонмо» (1931), «Табият таануу» (Д. Исмагунов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте, 1932) аттуу окуу китептерин		'''АРАБАЕВ''' '''Ишеналы''' (туурасы Эшеналы) (1882, азыркы Нарын облусу, Кочкор району, Күн батыш айылы – 07.06. 1933, Ташкент шаары) – алгачкы илимпоз-агартуучу, коомдук ишмер, туңгуч «Алиппенин» автору. Ал өзү туулган аймактагы кат билгендерден, молдолордон окуп сабатын ачкан. 1900-жылы орус-тузем мектебин бүткөн. 1909-жылга чейин Кочкор өрөөнүндөгү айылдарда мугалим болгон. Кийин билим алуу үчүн Тегеран, Багдад, Оренбург, Казань, Уфа шаарларына барган. Оренбургдагы «Хусейин» медресесине барып бир жыл окуган соң, 1910–1913-жылдары Уфа шаарында дин сабагы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге европалык үлгүдөгү «Галия» медресесинде окуган. Ал өзүнүн илимий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> агартуучуулук эмгектерин ошол кезде эле жазып баштаган. Өз заманынын ойчул, «заманчыл» акыны Шамыркан уулу Молдо Кылычтын «Кысса-и-Зилзаласына» баш сөз жазып, аны 1911-жылы Казань шаарынан чыгарган. Бул кыргыз тарыхында араб ариби <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилинде чыккан биринчи китеп болгон. Андан көп өтпөй казак К. Сарсакеев <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биргелешип, кыргыз, казак балдарына арналган туңгуч «Алип-бээ жаки төтө окуу» (сулуу жазуунун үлгүлөрү) аттуу окуу китебин жазган (1911). Окуу китебинин жаңы ыкмада мазмундуу жазылышы балдардын бат эле кат таанып, сабаттуулукка жетишүүсүнө шарт түзгөн. Ушуга удаа эле казак-кыргыз тилинде жазылган «Жазуу өрнөктөрү» аттуу китебин (1912) Оренбург шаарындагы «Вакыт» басмасынан чыгарган. Ал жазуучулук, журналисттик кесипти да өздөштүргөн. 1912-жылы «Айкап» казак журналына медреседе кыргыз-казак бай-манап, төрөлөрдүн гана балдары окуп, ал эми кедей-дыйкандын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жетим балдардын окуй албагандыгын катуу сындап жазган. 1914-жылы «Галия» медресесин бүтүп келип, азыркы Тоң районундагы Тогуз-Булак айылында атайы тигилген боз үйдө, кийин Төрткүл айылында мектеп ачкан. 1916-жылкы көтөрүлүштө Кытайга качууга аргасыз болгон. 1917-жылы кайтып келип, совет бийлигин орнотууда <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны чындоодо бир топ коомдук саясий иштерди аткарган. Кытайлык кыргыз качкындарына жардам берүүнү, кытай бийликтери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дипломатиялык сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүнү ж. б. маселелерди көтөргөн. Ошол учурдагы казак интеллигенттери тарабынан түзүлгөн «Алаш» партиясынын Кыргызстандагы бөлүмүн уюштурууга, анын программасын түзүүгө катышкан. 1918–1924-жылдары Түркстандын Жети-Суу облусунда жооптуу кызматтарда иштеген. И. Арабаев тоолуу райондорду бириктирген Тоолуу Кыргыз облусун түзүү демилгесин да көтөргөн. Кийин Кара-кыргыз автономия облусу түзүлүп, өзүнчө гезит ачуу маселеси козголгондо И. Арабаев кыргыздын туңгуч гезитине «Эркин Тоо» аттуу макала жарыялоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> анын аталышын аныктаган. Ал саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> агартуучулук ишмердигин айкалыштырган, ошол эле учурда мугалимдердин алгачкы даярдоо курстарын уюштурган. Окутуучулук ишмердигин андан ары улантып, кыргыз мектептерине арнап окуу китептерин жазган. Шериктештери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте кыргыз алфавитин түзгөн (1917). Андан соң «Алип-бээ» (Ташкент, 1924), «Кыргыз алип-бээси» (1925), «Жазуу жолунда саамалык» (1925), «Сабатсыздыкты жоюу куралы» (1925), «Жаңылык» чондор үчүн алиппе (К. Карасаев <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте, 1928), «Биздин мектеп» балдар алиппеси (1930), «Эл адабиятын жыйноочуларга колдонмо» (1931), «Табият таануу» (Д. Исмагунов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте, 1932) аттуу окуу китептерин

	[[File:АРАБАЕВ_24.png \| thumb\|none]]		[[File:АРАБАЕВ_24.png \| thumb\|none]]

imported>Gulira, 11:25, 4 Февраль (Бирдин айы) 2026 карата

2026-02-04T11:25:40Z

← Мурунку нускасы		11:25, 4 Февраль (Бирдин айы) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АРАБАЕВ''' '''Ишеналы''' (туурасы Эшеналы) (1882, азыркы Нарын облусу, Кочкор району, Күн батыш айылы – 7. 6. 1933, Ташкент шаары) – алгачкы илимпоз-агартуучу, коомдук ишмер, туңгуч «Алиппенин» автору. Ал өзү туулган аймактагы кат билгендерден, молдолордон окуп сабатын ачкан. 1900-жылы орус-тузем мектебин бүткөн. 1909-жылга чейин Кочкор өрөөнүндөгү айылдарда мугалим болгон. Кийин билим алуу үчүн Тегеран, Багдад, Оренбург, Казань, Уфа шаарларына барган. Оренбургдагы «Хусейин» медресесине барып бир жыл окуган соң, 1910–13-жылдары Уфа шаарында дин сабагы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге европалык үлгүдөгү «Галия» медресесинде окуган. Ал өзүнүн илимий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> агартуучуулук эмгектерин ошол кезде эле жазып баштаган. Өз заманынын ойчул, «заманчыл» акыны Шамыркан уулу Молдо Кылычтын «Кысса-и-Зилзаласына» баш сөз жазып, аны 1911-жылы Казань шаарынан чыгарган. Бул кыргыз тарыхында араб ариби <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилинде чыккан биринчи китеп болгон. Андан көп өтпөй казак К. Сарсакеев <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биргелешип, кыргыз, казак балдарына арналган туңгуч «Алип-бээ жаки төтө окуу» (сулуу жазуунун үлгүлөрү) аттуу окуу китебин жазган (1911). Окуу китебинин жаңы ыкмада мазмундуу жазылышы балдардын бат эле кат таанып, сабаттуулукка жетишүүсүнө шарт түзгөн. Ушуга удаа эле казак-кыргыз тилинде жазылган «Жазуу өрнөктөрү» аттуу китебин (1912) Оренбург шаарындагы «Вакыт» басмасынан чыгарган. Ал жазуучулук, журналисттик кесипти да өздөштүргөн. 1912-жылы «Айкал» казак журналына медреседе кыргыз-казак бай-манап, төрөлөрдүн гана балдары окуп, ал эми кедей-дыйкандын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жетим балдардын окуй албагандыгын катуу сындап жазган. 1914-жылы «Галия» медресесин бүтүп келип, азыркы Тоң районундагы Тогуз-Булак айылында атайы тигилген боз үйдө, кийин Төрткүл айылында мектеп ачкан. 1916-жылкы көтөрүлүштө Кытайга качууга аргасыз болгон. 1917-жылы кайтып келип, совет бийлигин орнотууда <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны чындоодо бир топ коомдук саясий иштерди аткарган. Кытайлык кыргыз качкындарына жардам берүүнү, кытай бийликтери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дипломатиялык сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүнү ж. б. маселелерди көтөргөн. Ошол учурдагы казак интеллигенттери тарабынан түзүлгөн «Алаш» партиясынын Кыргызстандагы бөлүмүн уюштурууга, анын программасын түзүүгө катышкан. 1918–24-жылдары Түркстандын Жети-Суу облусунда жооптуу кызматтарда иштеген. И. Арабаев тоолуу райондорду бириктирген Тоолуу Кыргыз облусун түзүү демилгесин да көтөргөн. Кийин Кара-кыргыз автономия облусу түзүлүп, өзүнчө гезит ачуу маселеси козголгондо И. Арабаев кыргыздын туңгуч гезитине «Эркин Тоо» аттуу макала жарыялоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> анын аталышын аныктаган. Ал саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> агартуучулук ишмердигин айкалыштырган, ошол эле учурда мугалимдердин алгачкы даярдоо курстарын уюштурган. Окутуучулук ишмердигин андан ары улантып, кыргыз мектептерине арнап окуу китептерин жазган. Шериктештери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте кыргыз алфавитин түзгөн (1917). Андан соң «Алип-бээ» (Ташкент, 1924), «Кыргыз алип-бээси» (1925), «Жазуу жолунда саамалык» (1925), «Сабатсыздыкты жоюу куралы» (1925), «Жаңылык» чондор үчүн алиппе (К. Карасаев <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте, 1928), «Биздин мектеп» балдар алиппеси (1930), «Эл адабиятын жыйноочуларга колдонмо» (1931), «Табият таануу» (Д. Исмагунов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте, 1932) аттуу окуу китептерин		'''АРАБАЕВ''' '''Ишеналы''' (туурасы Эшеналы) (1882, азыркы Нарын облусу, Кочкор району, Күн батыш айылы – 07.06. 1933, Ташкент шаары) – алгачкы илимпоз-агартуучу, коомдук ишмер, туңгуч «Алиппенин» автору. Ал өзү туулган аймактагы кат билгендерден, молдолордон окуп сабатын ачкан. 1900-жылы орус-тузем мектебин бүткөн. 1909-жылга чейин Кочкор өрөөнүндөгү айылдарда мугалим болгон. Кийин билим алуу үчүн Тегеран, Багдад, Оренбург, Казань, Уфа шаарларына барган. Оренбургдагы «Хусейин» медресесине барып бир жыл окуган соң, 1910–13-жылдары Уфа шаарында дин сабагы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге европалык үлгүдөгү «Галия» медресесинде окуган. Ал өзүнүн илимий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> агартуучуулук эмгектерин ошол кезде эле жазып баштаган. Өз заманынын ойчул, «заманчыл» акыны Шамыркан уулу Молдо Кылычтын «Кысса-и-Зилзаласына» баш сөз жазып, аны 1911-жылы Казань шаарынан чыгарган. Бул кыргыз тарыхында араб ариби <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилинде чыккан биринчи китеп болгон. Андан көп өтпөй казак К. Сарсакеев <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биргелешип, кыргыз, казак балдарына арналган туңгуч «Алип-бээ жаки төтө окуу» (сулуу жазуунун үлгүлөрү) аттуу окуу китебин жазган (1911). Окуу китебинин жаңы ыкмада мазмундуу жазылышы балдардын бат эле кат таанып, сабаттуулукка жетишүүсүнө шарт түзгөн. Ушуга удаа эле казак-кыргыз тилинде жазылган «Жазуу өрнөктөрү» аттуу китебин (1912) Оренбург шаарындагы «Вакыт» басмасынан чыгарган. Ал жазуучулук, журналисттик кесипти да өздөштүргөн. 1912-жылы «Айкал» казак журналына медреседе кыргыз-казак бай-манап, төрөлөрдүн гана балдары окуп, ал эми кедей-дыйкандын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жетим балдардын окуй албагандыгын катуу сындап жазган. 1914-жылы «Галия» медресесин бүтүп келип, азыркы Тоң районундагы Тогуз-Булак айылында атайы тигилген боз үйдө, кийин Төрткүл айылында мектеп ачкан. 1916-жылкы көтөрүлүштө Кытайга качууга аргасыз болгон. 1917-жылы кайтып келип, совет бийлигин орнотууда <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны чындоодо бир топ коомдук саясий иштерди аткарган. Кытайлык кыргыз качкындарына жардам берүүнү, кытай бийликтери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дипломатиялык сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүнү ж. б. маселелерди көтөргөн. Ошол учурдагы казак интеллигенттери тарабынан түзүлгөн «Алаш» партиясынын Кыргызстандагы бөлүмүн уюштурууга, анын программасын түзүүгө катышкан. 1918–24-жылдары Түркстандын Жети-Суу облусунда жооптуу кызматтарда иштеген. И. Арабаев тоолуу райондорду бириктирген Тоолуу Кыргыз облусун түзүү демилгесин да көтөргөн. Кийин Кара-кыргыз автономия облусу түзүлүп, өзүнчө гезит ачуу маселеси козголгондо И. Арабаев кыргыздын туңгуч гезитине «Эркин Тоо» аттуу макала жарыялоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> анын аталышын аныктаган. Ал саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> агартуучулук ишмердигин айкалыштырган, ошол эле учурда мугалимдердин алгачкы даярдоо курстарын уюштурган. Окутуучулук ишмердигин андан ары улантып, кыргыз мектептерине арнап окуу китептерин жазган. Шериктештери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте кыргыз алфавитин түзгөн (1917). Андан соң «Алип-бээ» (Ташкент, 1924), «Кыргыз алип-бээси» (1925), «Жазуу жолунда саамалык» (1925), «Сабатсыздыкты жоюу куралы» (1925), «Жаңылык» чондор үчүн алиппе (К. Карасаев <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте, 1928), «Биздин мектеп» балдар алиппеси (1930), «Эл адабиятын жыйноочуларга колдонмо» (1931), «Табият таануу» (Д. Исмагунов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте, 1932) аттуу окуу китептерин

	[[File:АРАБАЕВ_24.png \| thumb\|none]]		[[File:АРАБАЕВ_24.png \| thumb\|none]]

imported>Kadyrm: /* top */ категория кошуу

2024-09-12T04:09:01Z

top: категория кошуу

← Мурунку нускасы		04:09, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АРАБАЕВ''' '''Ишеналы''' (туурасы Эшеналы) (1882, азыркы Нарын облусу, Кочкор району, Күн батыш айылы – 7. 6. 1933, Ташкент шаары) – алгачкы илимпоз-агартуучу, коомдук ишмер, туңгуч «Алиппенин» автору. Ал өзү туулган аймактагы кат билгендерден, молдолордон окуп сабатын ачкан. 1900-жылы орус-тузем мектебин бүткөн. 1909-жылга чейин Кочкор өрөөнүндөгү айылдарда мугалим болгон. Кийин билим алуу үчүн ~~Тегеран~~, Багдад, Оренбург, Казань, Уфа шаарларына барган. Оренбургдагы «Хусейин» медресесине барып бир жыл окуган соң, 1910–13-жылдары Уфа шаарында дин сабагы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге европалык үлгүдөгү «Галия» медресесинде окуган. Ал өзүнүн илимий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ~~агартуучуулук~~ эмгектерин ошол кезде эле жазып баштаган. Өз заманынын ойчул, «заманчыл» акыны Шамыркан уулу Молдо Кылычтын «Кысса-и-Зилзаласына» баш сөз жазып, аны 1911-жылы Казань шаарынан чыгарган. Бул кыргыз тарыхында араб ариби <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилинде чыккан биринчи китеп болгон. Андан көп өтпөй казак К. Сарсакеев <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биргелешип, кыргыз, казак балдарына арналган туңгуч «Алип-бээ жаки төтө окуу» (сулуу жазуунун үлгүлөрү) аттуу окуу китебин жазган (1911). Окуу китебинин жаңы ыкмада мазмундуу жазылышы балдардын бат эле кат таанып, сабаттуулукка жетишүүсүнө шарт түзгөн. Ушуга удаа эле казак-кыргыз тилинде жазылган «Жазуу өрнөктөрү» аттуу китебин (1912) Оренбург шаарындагы «Вакыт» басмасынан чыгарган. Ал жазуучулук, журналисттик кесипти да өздөштүргөн. 1912-жылы «Айкал» казак журналына медреседе кыргыз-казак бай-манап, төрөлөрдүн гана балдары окуп, ал эми кедей-дыйкандын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жетим балдардын окуй албагандыгын катуу сындап жазган. 1914-жылы «Галия» медресесин бүтүп келип, азыркы Тоң районундагы Тогуз-Булак айылында атайы тигилген боз үйдө, кийин Төрткүл айылында мектеп ачкан. 1916-жылкы көтөрүлүштө Кытайга качууга аргасыз болгон. 1917-жылы кайтып келип, совет бийлигин орнотууда <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны чындоодо бир топ коомдук саясий иштерди аткарган. Кытайлык кыргыз качкындарына жардам берүүнү, кытай бийликтери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дипломатиялык сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүнү ж. б. маселелерди көтөргөн. Ошол учурдагы казак интеллигенттери тарабынан түзүлгөн «Алаш» партиясынын Кыргызстандагы бөлүмүн уюштурууга, анын программасын түзүүгө катышкан. 1918–24-жылдары Түркстандын Жети-Суу облусунда жооптуу кызматтарда иштеген. И. Арабаев тоолуу райондорду бириктирген Тоолуу Кыргыз облусун түзүү демилгесин да көтөргөн. Кийин Кара-кыргыз автономия облусу түзүлүп, өзүнчө гезит ачуу маселеси козголгондо И. Арабаев кыргыздын туңгуч гезитине «Эркин Тоо» аттуу макала жарыялоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> анын аталышын аныктаган. Ал саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> агартуучулук ишмердигин айкалыштырган, ошол эле учурда мугалимдердин алгачкы даярдоо курстарын уюштурган. Окутуучулук ишмердигин андан ары улантып, кыргыз мектептерине арнап окуу китептерин жазган. Шериктештери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте кыргыз алфавитин түзгөн (1917). Андан соң «Алип-бээ» (Ташкент, 1924), «Кыргыз алип-бээси» (1925), «Жазуу жолунда саамалык» (1925), «Сабатсыздыкты жоюу куралы» (1925), «Жаңылык» чондор үчүн алиппе (К. Карасаев <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте, 1928), «Биздин мектеп» балдар алиппеси (1930), «Эл адабиятын жыйноочуларга колдонмо» (1931), «Табият таануу» (Д. Исмагунов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте, 1932) аттуу окуу китептерин		'''АРАБАЕВ''' '''Ишеналы''' (туурасы Эшеналы) (1882, азыркы Нарын облусу, Кочкор району, Күн батыш айылы – 7. 6. 1933, Ташкент шаары) – алгачкы илимпоз-агартуучу, коомдук ишмер, туңгуч «Алиппенин» автору. Ал өзү туулган аймактагы кат билгендерден, молдолордон окуп сабатын ачкан. 1900-жылы орус-тузем мектебин бүткөн. 1909-жылга чейин Кочкор өрөөнүндөгү айылдарда мугалим болгон. Кийин билим алуу үчүн Тегеран, Багдад, Оренбург, Казань, Уфа шаарларына барган. Оренбургдагы «Хусейин» медресесине барып бир жыл окуган соң, 1910–13-жылдары Уфа шаарында дин сабагы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге европалык үлгүдөгү «Галия» медресесинде окуган. Ал өзүнүн илимий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> агартуучуулук эмгектерин ошол кезде эле жазып баштаган. Өз заманынын ойчул, «заманчыл» акыны Шамыркан уулу Молдо Кылычтын «Кысса-и-Зилзаласына» баш сөз жазып, аны 1911-жылы Казань шаарынан чыгарган. Бул кыргыз тарыхында араб ариби <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилинде чыккан биринчи китеп болгон. Андан көп өтпөй казак К. Сарсакеев <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биргелешип, кыргыз, казак балдарына арналган туңгуч «Алип-бээ жаки төтө окуу» (сулуу жазуунун үлгүлөрү) аттуу окуу китебин жазган (1911). Окуу китебинин жаңы ыкмада мазмундуу жазылышы балдардын бат эле кат таанып, сабаттуулукка жетишүүсүнө шарт түзгөн. Ушуга удаа эле казак-кыргыз тилинде жазылган «Жазуу өрнөктөрү» аттуу китебин (1912) Оренбург шаарындагы «Вакыт» басмасынан чыгарган. Ал жазуучулук, журналисттик кесипти да өздөштүргөн. 1912-жылы «Айкал» казак журналына медреседе кыргыз-казак бай-манап, төрөлөрдүн гана балдары окуп, ал эми кедей-дыйкандын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жетим балдардын окуй албагандыгын катуу сындап жазган. 1914-жылы «Галия» медресесин бүтүп келип, азыркы Тоң районундагы Тогуз-Булак айылында атайы тигилген боз үйдө, кийин Төрткүл айылында мектеп ачкан. 1916-жылкы көтөрүлүштө Кытайга качууга аргасыз болгон. 1917-жылы кайтып келип, совет бийлигин орнотууда <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны чындоодо бир топ коомдук саясий иштерди аткарган. Кытайлык кыргыз качкындарына жардам берүүнү, кытай бийликтери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дипломатиялык сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүнү ж. б. маселелерди көтөргөн. Ошол учурдагы казак интеллигенттери тарабынан түзүлгөн «Алаш» партиясынын Кыргызстандагы бөлүмүн уюштурууга, анын программасын түзүүгө катышкан. 1918–24-жылдары Түркстандын Жети-Суу облусунда жооптуу кызматтарда иштеген. И. Арабаев тоолуу райондорду бириктирген Тоолуу Кыргыз облусун түзүү демилгесин да көтөргөн. Кийин Кара-кыргыз автономия облусу түзүлүп, өзүнчө гезит ачуу маселеси козголгондо И. Арабаев кыргыздын туңгуч гезитине «Эркин Тоо» аттуу макала жарыялоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> анын аталышын аныктаган. Ал саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> агартуучулук ишмердигин айкалыштырган, ошол эле учурда мугалимдердин алгачкы даярдоо курстарын уюштурган. Окутуучулук ишмердигин андан ары улантып, кыргыз мектептерине арнап окуу китептерин жазган. Шериктештери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте кыргыз алфавитин түзгөн (1917). Андан соң «Алип-бээ» (Ташкент, 1924), «Кыргыз алип-бээси» (1925), «Жазуу жолунда саамалык» (1925), «Сабатсыздыкты жоюу куралы» (1925), «Жаңылык» чондор үчүн алиппе (К. Карасаев <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте, 1928), «Биздин мектеп» балдар алиппеси (1930), «Эл адабиятын жыйноочуларга колдонмо» (1931), «Табият таануу» (Д. Исмагунов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте, 1932) аттуу окуу китептерин

	~~~~[[File:АРАБАЕВ_24.png \| thumb\|none]]		[[File:АРАБАЕВ_24.png \| thumb\|none]]
	жазган. Кыргыз терминологиясынын маселелерин изилдеген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көп китептерди которгон. Ошондой эле Боогачынын «Секетбайын» <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> фольклордук материалдарды жыйнаган. 1922-жылы Сагымбай Орозбак уулунан «Манас» эпосун жазууну уюштурган. 1925-жылы Тыныбектин айтуусундагы «Семетейдин Айчүрөккө үйлөнүшү» эпизодун жазып алган, кийин аны Москвадан чыгарган. 1925-жылы «Отузчулар» тобун түзүшкөн. 1933-жылы 11-май күнү негизсиз саясий айып коюлуп камакка алынган. Ошол эле жылы 7-июнда Ташкенттин түрмөсүндө каза болгон. 1958-жылы толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> акталган. Бишкектеги «Ак-Өргө» жаңы конушунун бир көчөсүнө, Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университетине анын ысмы берилген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ошол эле университеттин алдына эстелиги тургузулган (1993).<br>Ад.: ''Маанаев Э., Осмонкулов А,'' Э. Арабаев – кыргыз элинин алгачкы агартуучу-окумуштуусу жана саясий-коомдук ишмери. Б., 2002.		жазган. Кыргыз терминологиясынын маселелерин изилдеген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көп китептерди которгон. Ошондой эле Боогачынын «Секетбайын» <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> фольклордук материалдарды жыйнаган. 1922-жылы Сагымбай Орозбак уулунан «Манас» эпосун жазууну уюштурган. 1925-жылы Тыныбектин айтуусундагы «Семетейдин Айчүрөккө үйлөнүшү» эпизодун жазып алган, кийин аны Москвадан чыгарган. 1925-жылы «Отузчулар» тобун түзүшкөн. 1933-жылы 11-май күнү негизсиз саясий айып коюлуп камакка алынган. Ошол эле жылы 7-июнда Ташкенттин түрмөсүндө каза болгон. 1958-жылы толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> акталган. Бишкектеги «Ак-Өргө» жаңы конушунун бир көчөсүнө, Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университетине анын ысмы берилген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ошол эле университеттин алдына эстелиги тургузулган (1993).<br>Ад.: ''Маанаев Э., Осмонкулов А,'' Э. Арабаев – кыргыз элинин алгачкы агартуучу-окумуштуусу жана саясий-коомдук ишмери. Б., 2002.

	''М. Мамыров.''<br>		''М. Мамыров.''<br>
			[[Категория:1-Том]]

imported>Temirkan, 05:49, 13 Декабрь (Бештин айы) 2023 карата

2023-12-13T05:49:10Z

← Мурунку нускасы		05:49, 13 Декабрь (Бештин айы) 2023 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АРАБАЕВ''' Ишеналы (туурасы Эшеналы) (1882, азыркы Нарын ~~обл.~~, Кочкор ~~р-ну~~, Күн батыш айылы – 7. 6. 1933, Ташкент ш.) – алгачкы илимпоз-агартуучу, коомдук ишмер, туңгуч «Алиппенин» автору. Ал өзү туулган аймактагы кат билгендерден, молдолордон окуп сабатын ачкан. 1900-~~ж. Орус~~-тузем мектебин бүткөн. 1909-ж. чейин Кочкор өрөөнүндөгү айылдарда мугалим болгон. Кийин билим алуу үчүн Тегеран, Багдад, Оренбург, Казань, Уфа ~~ш-на~~ барган. Оренбургдагы «Хусейин» медресесине барып бир жыл окуган соң, 1910–13-ж. Уфа ~~ш-нда~~ дин сабагы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге европалык үлгүдөгү «Галия» медресесинде окуган. Ал өзүнүн ~~ил.~~ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> агартуучуулук эмгектерин ошол кезде эле жазып баштаган. Өз заманынын ойчул, «заманчыл» акыны Шамыркан уулу Молдо Кылычтын «Кысса-и-Зилзаласына» баш сөз жазып, аны 1911-ж. Казань ~~ш-нан~~ чыгарган. Бул кыргыз тарыхында араб ариби <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилинде чыккан биринчи китеп болгон. Андан көп өтпөй казак К. Сарсакеев <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биргелешип, кыргыз, казак балдарына арналган туңгуч «Алип-бээ жаки төтө окуу» (сулуу жазуунун үлгүлөрү) аттуу окуу китебин жазган (1911). Окуу китебинин жаңы ыкмада мазмундуу жазылышы балдардын бат эле кат таанып, сабаттуулукка жетишүүсүнө шарт түзгөн. Ушуга удаа эле казак-кыргыз тилинде жазылган «Жазуу өрнөктөрү» аттуу китебин (1912) Оренбург ~~ш-ндагы~~ «Вакыт» басмасынан чыгарган. Ал жазуучулук, журналисттик кесипти да өздөштүргөн. 1912-ж. «Айкал» казак журналына медреседе кыргыз-казак бай-манап, төрөлөрдүн гана балдары окуп, ал эми кедей-дыйкандын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жетим балдардын окуй албагандыгын катуу сындап жазган. 1914-ж. «Галия» медресесин бүтүп келип, азыркы Тоң ~~р-ндагы~~ Тогуз-Булак айылында атайы тигилген боз үйдө, кийин Төрткүл айылында мектеп ачкан. 1916-жылкы көтөрүлүштө Кытайга качууга аргасыз болгон. 1917-ж. кайтып келип, совет бийлигин орнотууда <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны чындоодо бир топ коомдук саясий иштерди аткарган. Кытайлык кыргыз качкындарына жардам берүүнү, кытай бийликтери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дипломатиялык сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүнү ж. б. маселелерди көтөргөн. Ошол учурдагы казак интеллигенттери тарабынан түзүлгөн «Алаш» партиясынын Кыргызстандагы бөлүмүн уюштурууга, анын программасын түзүүгө катышкан. 1918–24-ж. Түркстандын Жети-Суу ~~обл-нда~~ жооптуу кызматтарда иштеген. И. Арабаев тоолуу ~~р-ндорду~~ бириктирген Тоолуу Кыргыз ~~областын~~ түзүү демилгесин да көтөргөн. Кийин Кара-кыргыз автономия ~~обл.~~ түзүлүп, өзүнчө гезит ачуу маселеси козголгондо И. Арабаев кыргыздын туңгуч гезитине «Эркин		'''АРАБАЕВ''' '''Ишеналы''' (туурасы Эшеналы) (1882, азыркы Нарын облусу, Кочкор району, Күн батыш айылы – 7. 6. 1933, Ташкент шаары) – алгачкы илимпоз-агартуучу, коомдук ишмер, туңгуч «Алиппенин» автору. Ал өзү туулган аймактагы кат билгендерден, молдолордон окуп сабатын ачкан. 1900-жылы орус-тузем мектебин бүткөн. 1909-жылга чейин Кочкор өрөөнүндөгү айылдарда мугалим болгон. Кийин билим алуу үчүн Тегеран, Багдад, Оренбург, Казань, Уфа шаарларына барган. Оренбургдагы «Хусейин» медресесине барып бир жыл окуган соң, 1910–13-жылдары Уфа шаарында дин сабагы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге европалык үлгүдөгү «Галия» медресесинде окуган. Ал өзүнүн илимий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> агартуучуулук эмгектерин ошол кезде эле жазып баштаган. Өз заманынын ойчул, «заманчыл» акыны Шамыркан уулу Молдо Кылычтын «Кысса-и-Зилзаласына» баш сөз жазып, аны 1911-жылы Казань шаарынан чыгарган. Бул кыргыз тарыхында араб ариби <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилинде чыккан биринчи китеп болгон. Андан көп өтпөй казак К. Сарсакеев <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биргелешип, кыргыз, казак балдарына арналган туңгуч «Алип-бээ жаки төтө окуу» (сулуу жазуунун үлгүлөрү) аттуу окуу китебин жазган (1911). Окуу китебинин жаңы ыкмада мазмундуу жазылышы балдардын бат эле кат таанып, сабаттуулукка жетишүүсүнө шарт түзгөн. Ушуга удаа эле казак-кыргыз тилинде жазылган «Жазуу өрнөктөрү» аттуу китебин (1912) Оренбург шаарындагы «Вакыт» басмасынан чыгарган. Ал жазуучулук, журналисттик кесипти да өздөштүргөн. 1912-жылы «Айкал» казак журналына медреседе кыргыз-казак бай-манап, төрөлөрдүн гана балдары окуп, ал эми кедей-дыйкандын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жетим балдардын окуй албагандыгын катуу сындап жазган. 1914-жылы «Галия» медресесин бүтүп келип, азыркы Тоң районундагы Тогуз-Булак айылында атайы тигилген боз үйдө, кийин Төрткүл айылында мектеп ачкан. 1916-жылкы көтөрүлүштө Кытайга качууга аргасыз болгон. 1917-жылы кайтып келип, совет бийлигин орнотууда <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны чындоодо бир топ коомдук саясий иштерди аткарган. Кытайлык кыргыз качкындарына жардам берүүнү, кытай бийликтери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дипломатиялык сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүнү ж. б. маселелерди көтөргөн. Ошол учурдагы казак интеллигенттери тарабынан түзүлгөн «Алаш» партиясынын Кыргызстандагы бөлүмүн уюштурууга, анын программасын түзүүгө катышкан. 1918–24-жылдары Түркстандын Жети-Суу облусунда жооптуу кызматтарда иштеген. И. Арабаев тоолуу райондорду бириктирген Тоолуу Кыргыз облусун түзүү демилгесин да көтөргөн. Кийин Кара-кыргыз автономия облусу түзүлүп, өзүнчө гезит ачуу маселеси козголгондо И. Арабаев кыргыздын туңгуч гезитине «Эркин Тоо» аттуу макала жарыялоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> анын аталышын аныктаган. Ал саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> агартуучулук ишмердигин айкалыштырган, ошол эле учурда мугалимдердин алгачкы даярдоо курстарын уюштурган. Окутуучулук ишмердигин андан ары улантып, кыргыз мектептерине арнап окуу китептерин жазган. Шериктештери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте кыргыз алфавитин түзгөн (1917). Андан соң «Алип-бээ» (Ташкент, 1924), «Кыргыз алип-бээси» (1925), «Жазуу жолунда саамалык» (1925), «Сабатсыздыкты жоюу куралы» (1925), «Жаңылык» чондор үчүн алиппе (К. Карасаев <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте, 1928), «Биздин мектеп» балдар алиппеси (1930), «Эл адабиятын жыйноочуларга колдонмо» (1931), «Табият таануу» (Д. Исмагунов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте, 1932) аттуу окуу китептерин
	~~тоо»~~ аттуу макала жарыялоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> анын аталышын аныктаган. Ал саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> агартуучулук ишмердигин айкалыштырган, ошол эле учурда мугалимдердин алгачкы даярдоо курстарын уюштурган. Окутуучулук ишмердигин андан ары улантып, кыргыз мектептерине арнап окуу китептерин жазган. Шериктештери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте кыргыз алфавитин түзгөн (1917). Андан соң «Алип-бээ» (Ташкент, 1924), «Кыргыз алип-бээси» (1925), «Жазуу жолунда саамалык» (1925), «Сабатсыздыкты жоюу куралы» (1925), «Жаңылык» чондор үчүн алиппе (К. Карасаев <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте, 1928), «Биздин мектеп» балдар алиппеси (1930), «Эл адабиятын жыйноочуларга колдонмо» (1931), «Табият таануу» (Д. Исмагунов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте, 1932) аттуу окуу китептерин

	[[File:АРАБАЕВ_24.png \| thumb\|none]]		[[File:АРАБАЕВ_24.png \| thumb\|none]]
	жазган. Кыргыз терминологиясынын маселелерин изилдеген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көп китептерди которгон. Ошондой эле Боогачынын «Секетбайын» <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> фольклордук материалдарды жыйнаган. 1922-ж. Сагымбай Орозбак уулунан «Манас» эпосун жазууну уюштурган. 1925-ж. Тыныбектин айтуусундагы «Семетейдин Айчүрөккө үйлөнүшү» эпизодун жазып алган, кийин аны Москвадан чыгарган. 1925-ж. «Отузчулар» тобун түзүшкөн. 1933-ж. 11-май күнү негизсиз саясий айып коюлуп камакка алынган. Ошол эле жылы 7-июнда Ташкенттин түрмөсүндө каза болгон. 1958-ж. толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> акталган. Бишкектеги «Ак-Өргө» жаңы конушунун бир көчөсүнө, Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университетине анын ысмы берилген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ошол эле университеттин алдына эстелиги тургузулган (1993).<br>Ад.: ''Маанаев Э., Осмонкулов А,'' Э. Арабаев – кыргыз элинин алгачкы агартуучу-окумуштуусу жана саясий-коомдук ишмери. Б., 2002. ''М. Мамыров.''<br>		жазган. Кыргыз терминологиясынын маселелерин изилдеген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көп китептерди которгон. Ошондой эле Боогачынын «Секетбайын» <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> фольклордук материалдарды жыйнаган. 1922-жылы Сагымбай Орозбак уулунан «Манас» эпосун жазууну уюштурган. 1925-жылы Тыныбектин айтуусундагы «Семетейдин Айчүрөккө үйлөнүшү» эпизодун жазып алган, кийин аны Москвадан чыгарган. 1925-жылы «Отузчулар» тобун түзүшкөн. 1933-жылы 11-май күнү негизсиз саясий айып коюлуп камакка алынган. Ошол эле жылы 7-июнда Ташкенттин түрмөсүндө каза болгон. 1958-жылы толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> акталган. Бишкектеги «Ак-Өргө» жаңы конушунун бир көчөсүнө, Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университетине анын ысмы берилген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ошол эле университеттин алдына эстелиги тургузулган (1993).<br>Ад.: ''Маанаев Э., Осмонкулов А,'' Э. Арабаев – кыргыз элинин алгачкы агартуучу-окумуштуусу жана саясий-коомдук ишмери. Б., 2002.

			''М. Мамыров.''<br>

imported>Kadyrm: /* top */clean up, replaced: м-н → менен (9), ж-а → жана (7)

2022-12-05T11:18:34Z

top: clean up, replaced: м-н → менен (9), ж-а → жана (7)

← Мурунку нускасы		11:18, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АРАБАЕВ''' Ишеналы (туурасы Эшеналы) (1882, азыркы Нарын обл., Кочкор р-ну, Күн батыш айылы – 7. 6. 1933, Ташкент ш.) – алгачкы илимпоз-агартуучу, коомдук ишмер, туңгуч «Алиппенин» автору. Ал өзү туулган аймактагы кат билгендерден, молдолордон окуп сабатын ачкан. 1900-ж. Орус-тузем мектебин бүткөн. 1909-ж. чейин Кочкор өрөөнүндөгү айылдарда мугалим болгон. Кийин билим алуу үчүн Тегеран, Багдад, Оренбург, Казань, Уфа ш-на барган. Оренбургдагы «Хусейин» медресесине барып бир жыл окуган соң, 1910–13-ж. Уфа ш-нда дин сабагы м-н бирге европалык үлгүдөгү «Галия» медресесинде окуган. Ал өзүнүн ил. ж-а агартуучуулук эмгектерин ошол кезде эле жазып баштаган. Өз заманынын ойчул, «заманчыл» акыны Шамыркан уулу Молдо Кылычтын «Кысса-и-Зилзаласына» баш сөз жазып, аны 1911-ж. Казань ш-нан чыгарган. Бул кыргыз тарыхында араб ариби м-н кыргыз тилинде чыккан биринчи китеп болгон. Андан көп өтпөй казак К. Сарсакеев м-н биргелешип, кыргыз, казак балдарына арналган туңгуч «Алип-бээ жаки төтө окуу» (сулуу жазуунун үлгүлөрү) аттуу окуу китебин жазган (1911). Окуу китебинин жаңы ыкмада мазмундуу жазылышы балдардын бат эле кат таанып, сабаттуулукка жетишүүсүнө шарт түзгөн. Ушуга удаа эле казак-кыргыз тилинде жазылган «Жазуу өрнөктөрү» аттуу китебин (1912) Оренбург ш-ндагы «Вакыт» басмасынан чыгарган. Ал жазуучулук, журналисттик кесипти да өздөштүргөн. 1912-ж. «Айкал» казак журналына медреседе кыргыз-казак бай-манап, төрөлөрдүн гана балдары окуп, ал эми кедей-дыйкандын ж-а жетим балдардын окуй албагандыгын катуу сындап жазган. 1914-ж. «Галия» медресесин бүтүп келип, азыркы Тоң р-ндагы Тогуз-Булак айылында атайы тигилген боз үйдө, кийин Төрткүл айылында мектеп ачкан. 1916-жылкы көтөрүлүштө Кытайга качууга аргасыз болгон. 1917-ж. кайтып келип, совет бийлигин орнотууда ж-а аны чындоодо бир топ коомдук саясий иштерди аткарган. Кытайлык кыргыз качкындарына жардам берүүнү, кытай бийликтери м-н дипломатиялык сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүнү ж. б. маселелерди көтөргөн. Ошол учурдагы казак интеллигенттери тарабынан түзүлгөн «Алаш» партиясынын Кыргызстандагы бөлүмүн уюштурууга, анын программасын түзүүгө катышкан. 1918–24-ж. Түркстандын Жети-Суу обл-нда жооптуу кызматтарда иштеген. И. Арабаев тоолуу р-ндорду бириктирген Тоолуу Кыргыз областын түзүү демилгесин да көтөргөн. Кийин Кара-кыргыз автономия обл. түзүлүп, өзүнчө гезит ачуу маселеси козголгондо И. Арабаев кыргыздын туңгуч гезитине «Эркин		'''АРАБАЕВ''' Ишеналы (туурасы Эшеналы) (1882, азыркы Нарын обл., Кочкор р-ну, Күн батыш айылы – 7. 6. 1933, Ташкент ш.) – алгачкы илимпоз-агартуучу, коомдук ишмер, туңгуч «Алиппенин» автору. Ал өзү туулган аймактагы кат билгендерден, молдолордон окуп сабатын ачкан. 1900-ж. Орус-тузем мектебин бүткөн. 1909-ж. чейин Кочкор өрөөнүндөгү айылдарда мугалим болгон. Кийин билим алуу үчүн Тегеран, Багдад, Оренбург, Казань, Уфа ш-на барган. Оренбургдагы «Хусейин» медресесине барып бир жыл окуган соң, 1910–13-ж. Уфа ш-нда дин сабагы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге европалык үлгүдөгү «Галия» медресесинде окуган. Ал өзүнүн ил. <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> агартуучуулук эмгектерин ошол кезде эле жазып баштаган. Өз заманынын ойчул, «заманчыл» акыны Шамыркан уулу Молдо Кылычтын «Кысса-и-Зилзаласына» баш сөз жазып, аны 1911-ж. Казань ш-нан чыгарган. Бул кыргыз тарыхында араб ариби <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кыргыз тилинде чыккан биринчи китеп болгон. Андан көп өтпөй казак К. Сарсакеев <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> биргелешип, кыргыз, казак балдарына арналган туңгуч «Алип-бээ жаки төтө окуу» (сулуу жазуунун үлгүлөрү) аттуу окуу китебин жазган (1911). Окуу китебинин жаңы ыкмада мазмундуу жазылышы балдардын бат эле кат таанып, сабаттуулукка жетишүүсүнө шарт түзгөн. Ушуга удаа эле казак-кыргыз тилинде жазылган «Жазуу өрнөктөрү» аттуу китебин (1912) Оренбург ш-ндагы «Вакыт» басмасынан чыгарган. Ал жазуучулук, журналисттик кесипти да өздөштүргөн. 1912-ж. «Айкал» казак журналына медреседе кыргыз-казак бай-манап, төрөлөрдүн гана балдары окуп, ал эми кедей-дыйкандын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жетим балдардын окуй албагандыгын катуу сындап жазган. 1914-ж. «Галия» медресесин бүтүп келип, азыркы Тоң р-ндагы Тогуз-Булак айылында атайы тигилген боз үйдө, кийин Төрткүл айылында мектеп ачкан. 1916-жылкы көтөрүлүштө Кытайга качууга аргасыз болгон. 1917-ж. кайтып келип, совет бийлигин орнотууда <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аны чындоодо бир топ коомдук саясий иштерди аткарган. Кытайлык кыргыз качкындарына жардам берүүнү, кытай бийликтери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дипломатиялык сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүнү ж. б. маселелерди көтөргөн. Ошол учурдагы казак интеллигенттери тарабынан түзүлгөн «Алаш» партиясынын Кыргызстандагы бөлүмүн уюштурууга, анын программасын түзүүгө катышкан. 1918–24-ж. Түркстандын Жети-Суу обл-нда жооптуу кызматтарда иштеген. И. Арабаев тоолуу р-ндорду бириктирген Тоолуу Кыргыз областын түзүү демилгесин да көтөргөн. Кийин Кара-кыргыз автономия обл. түзүлүп, өзүнчө гезит ачуу маселеси козголгондо И. Арабаев кыргыздын туңгуч гезитине «Эркин
	тоо» аттуу макала жарыялоо м-н анын аталышын аныктаган. Ал саясий ж-а агартуучулук ишмердигин айкалыштырган, ошол эле учурда мугалимдердин алгачкы даярдоо курстарын уюштурган. Окутуучулук ишмердигин андан ары улантып, кыргыз мектептерине арнап окуу китептерин жазган. Шериктештери м-н бирдикте кыргыз алфавитин түзгөн (1917). Андан соң «Алип-бээ» (Ташкент, 1924), «Кыргыз алип-бээси» (1925), «Жазуу жолунда саамалык» (1925), «Сабатсыздыкты жоюу куралы» (1925), «Жаңылык» чондор үчүн алиппе (К. Карасаев м-н бирдикте, 1928), «Биздин мектеп» балдар алиппеси (1930), «Эл адабиятын жыйноочуларга колдонмо» (1931), «Табият таануу» (Д. Исмагунов м-н бирдикте, 1932) аттуу окуу китептерин		тоо» аттуу макала жарыялоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> анын аталышын аныктаган. Ал саясий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> агартуучулук ишмердигин айкалыштырган, ошол эле учурда мугалимдердин алгачкы даярдоо курстарын уюштурган. Окутуучулук ишмердигин андан ары улантып, кыргыз мектептерине арнап окуу китептерин жазган. Шериктештери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте кыргыз алфавитин түзгөн (1917). Андан соң «Алип-бээ» (Ташкент, 1924), «Кыргыз алип-бээси» (1925), «Жазуу жолунда саамалык» (1925), «Сабатсыздыкты жоюу куралы» (1925), «Жаңылык» чондор үчүн алиппе (К. Карасаев <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте, 1928), «Биздин мектеп» балдар алиппеси (1930), «Эл адабиятын жыйноочуларга колдонмо» (1931), «Табият таануу» (Д. Исмагунов <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирдикте, 1932) аттуу окуу китептерин

	[[File:АРАБАЕВ_24.png \| thumb \| none]]		[[File:АРАБАЕВ_24.png \| thumb\|none]]
	жазган. Кыргыз терминологиясынын маселелерин изилдеген ж-а көп китептерди которгон. Ошондой эле Боогачынын «Секетбайын» ж-а фольклордук материалдарды жыйнаган. 1922-ж. Сагымбай Орозбак уулунан «Манас» эпосун жазууну уюштурган. 1925-ж. Тыныбектин айтуусундагы «Семетейдин Айчүрөккө үйлөнүшү» эпизодун жазып алган, кийин аны Москвадан чыгарган. 1925-ж. «Отузчулар» тобун түзүшкөн. 1933-ж. 11-май күнү негизсиз саясий айып коюлуп камакка алынган. Ошол эле жылы 7-июнда Ташкенттин түрмөсүндө каза болгон. 1958-ж. толугу м-н акталган. Бишкектеги «Ак-Өргө» жаңы конушунун бир көчөсүнө, Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университетине анын ысмы берилген ж-а ошол эле университеттин алдына эстелиги тургузулган (1993).<br>Ад.: ''Маанаев Э., Осмонкулов А,'' Э. Арабаев – кыргыз элинин алгачкы агартуучу-окумуштуусу жана саясий-коомдук ишмери. Б., 2002. ''М. Мамыров.''<br>		жазган. Кыргыз терминологиясынын маселелерин изилдеген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көп китептерди которгон. Ошондой эле Боогачынын «Секетбайын» <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> фольклордук материалдарды жыйнаган. 1922-ж. Сагымбай Орозбак уулунан «Манас» эпосун жазууну уюштурган. 1925-ж. Тыныбектин айтуусундагы «Семетейдин Айчүрөккө үйлөнүшү» эпизодун жазып алган, кийин аны Москвадан чыгарган. 1925-ж. «Отузчулар» тобун түзүшкөн. 1933-ж. 11-май күнү негизсиз саясий айып коюлуп камакка алынган. Ошол эле жылы 7-июнда Ташкенттин түрмөсүндө каза болгон. 1958-ж. толугу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> акталган. Бишкектеги «Ак-Өргө» жаңы конушунун бир көчөсүнө, Кыргыз мамлекеттик педагогикалык университетине анын ысмы берилген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ошол эле университеттин алдына эстелиги тургузулган (1993).<br>Ад.: ''Маанаев Э., Осмонкулов А,'' Э. Арабаев – кыргыз элинин алгачкы агартуучу-окумуштуусу жана саясий-коомдук ишмери. Б., 2002. ''М. Мамыров.''<br>

imported>Mariya: Mariya moved page АРАБАЕВ 2 to АРАБАЕВ Ишеналы

2022-11-25T03:56:18Z

Mariya moved page АРАБАЕВ 2 to АРАБАЕВ Ишеналы

← Мурунку нускасы	03:56, 25 Ноябрь (Жетинин айы) 2022 -деги абалы
(Айырма жок)

imported>Mariya, 03:55, 25 Ноябрь (Жетинин айы) 2022 карата

2022-11-25T03:55:43Z

@@ 1 сап: / 1 сап: @@
-'''АРАБАЕВ''' Ишеналы (туурасы Эшеналы) (1882, азыркы Нарын обл., Кочкор р-ну, Күн батыш айылы – 7. 6. 1933, Ташкент ш.) – алгачкы илимпоз-агартуучу, коомдук ишмер, туңгуч «Алиппенин» автору. Ал өзү туулган аймактагы кат билгендерден, молдолордон окуп сабатын ачкан. 1900-ж. орус-тузем мектебин бүткөн. 1909-ж. чейин Кочкор өрөөнүндөгү айылдарда мугалим болгон. Кийин билим алуу үчүн Теге&#0173;ран, Багдад, Оренбург, Казань, Уфа ш-на барган. Оренбургдагы «Хусейин» медресесине барып бир жыл окуган соң, 1910–13-ж. Уфа ш-нда дин сабагы м-н бирге европалык үлгүдөгү «Галия» медресесинде окуган. Ал өзүнүн ил. ж-а агартуучуу&#0173;лук эмгектерин ошол кезде эле жазып баштаган. Өз заманынын ойчул, «заманчыл» акыны Шамыркан уулу Молдо Кылычтын «Кысса-и-Зилзаласына» баш сөз жазып, аны 1911-ж. Казань ш-нан чыгарган. Бул кыргыз тарыхында араб ариби м-н кыргыз тилинде чыккан биринчи китеп болгон. Андан көп өтпөй казак К. Сарсакеев м-н биргелешип, кыргыз, казак балдарына арналган туңгуч «Алип-бээ жаки төтө окуу» (сулуу жазуунун үлгүлөрү) аттуу окуу китебин жазган (1911). Окуу китебинин жаңы ыкмада мазмундуу жазылышы балдардын бат эле кат таанып, сабаттуулукка жетишүүсүнө шарт түзгөн. Ушуга удаа эле казак-кыргыз тилинде жазылган «Жазуу өрнөктөрү» аттуу китебин (1912) Оренбург ш-ндагы «Вакыт» басмасынан чыгарган. Ал жазуучулук, журналисттик кесипти да өздөштүргөн. 1912-ж. «Айкал» казак журналына медреседе кыргыз-казак бай-манап, төрөлөрдүн гана балдары окуп, ал эми кедей-дыйкандын ж-а жетим балдардын окуй албагандыгын катуу сындап жазган. 1914-ж. «Галия» медресесин бүтүп келип, азыркы Тоң р-ндагы Тогуз-Булак айылында атайы тигилген боз үйдө, кийин Төрткүл айылында мектеп ачкан. 1916-жылкы көтөрүлүштө Кытайга качууга аргасыз болгон. 1917-ж. кайтып келип, совет бийлигин орнотууда ж-а аны чындоодо бир топ коомдуксаясий иштерди аткарган. Кытайлык кыргыз
+'''АРАБАЕВ''' Ишеналы (туурасы Эшеналы) (1882, азыркы Нарын обл., Кочкор р-ну, Күн батыш айылы – 7. 6. 1933, Ташкент ш.) – алгачкы илимпоз-агартуучу, коомдук ишмер, туңгуч «Алиппенин» автору. Ал өзү туулган аймактагы кат билгендерден, молдолордон окуп сабатын ачкан. 1900-ж. Орус-тузем мектебин бүткөн. 1909-ж. чейин Кочкор өрөөнүндөгү айылдарда мугалим болгон. Кийин билим алуу үчүн Теге&#0173;ран, Багдад, Оренбург, Казань, Уфа ш-на барган. Оренбургдагы «Хусейин» медресесине барып бир жыл окуган соң, 1910–13-ж. Уфа ш-нда дин сабагы м-н бирге европалык үлгүдөгү «Галия» медресесинде окуган. Ал өзүнүн ил. ж-а агартуучуу&#0173;лук эмгектерин ошол кезде эле жазып баштаган. Өз заманынын ойчул, «заманчыл» акыны Шамыркан уулу Молдо Кылычтын «Кысса-и-Зилзаласына» баш сөз жазып, аны 1911-ж. Казань ш-нан чыгарган. Бул кыргыз тарыхында араб ариби м-н кыргыз тилинде чыккан биринчи китеп болгон. Андан көп өтпөй казак К. Сарсакеев м-н биргелешип, кыргыз, казак балдарына арналган туңгуч «Алип-бээ жаки төтө окуу» (сулуу жазуунун үлгүлөрү) аттуу окуу китебин жазган (1911). Окуу китебинин жаңы ыкмада мазмундуу жазылышы балдардын бат эле кат таанып, сабаттуулукка жетишүүсүнө шарт түзгөн. Ушуга удаа эле казак-кыргыз тилинде жазылган «Жазуу өрнөктөрү» аттуу китебин (1912) Оренбург ш-ндагы «Вакыт» басмасынан чыгарган. Ал жазуучулук, журналисттик кесипти да өздөштүргөн. 1912-ж. «Айкал» казак журналына медреседе кыргыз-казак бай-манап, төрөлөрдүн гана балдары окуп, ал эми кедей-дыйкандын ж-а жетим балдардын окуй албагандыгын катуу сындап жазган. 1914-ж. «Галия» медресесин бүтүп келип, азыркы Тоң р-ндагы Тогуз-Булак айылында атайы тигилген боз үйдө, кийин Төрткүл айылында мектеп ачкан. 1916-жылкы көтөрүлүштө Кытайга качууга аргасыз болгон. 1917-ж. кайтып келип, совет бийлигин орнотууда ж-а аны чындоодо бир топ коомдук саясий иштерди аткарган. Кытайлык кыргыз качкындарына жардам берүүнү, кытай бийликтери м-н дипломатиялык сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүнү ж. б. маселелерди көтөргөн. Ошол учурдагы казак интеллигенттери тарабынан түзүлгөн «Алаш» партиясынын Кыргызстандагы бөлүмүн уюштурууга, анын программасын түзүүгө катышкан. 1918–24-ж. Түркстандын Жети-Суу обл-нда жооптуу кызматтарда иштеген. И. Арабаев тоолуу р-ндорду бириктирген Тоолуу Кыргыз областын түзүү демилгесин да көтөргөн. Кийин Кара-кыргыз автономия обл. түзүлүп, өзүнчө гезит ачуу маселеси козголгондо И. Арабаев кыргыздын туңгуч гезитине «Эркин
-качкындарына жардам берүүнү, кытай бийликтери м-н дипл. сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүнү ж. б.
+тоо» аттуу макала жарыялоо м-н анын аталышын аныктаган. Ал саясий ж-а агартуучулук ишмердигин айкалыштырган, ошол эле учурда мугалимдердин алгачкы даярдоо курстарын уюштурган. Окутуучулук ишмердигин андан ары улантып, кыргыз мектептерине арнап окуу китептерин жазган. Шериктештери м-н бирдикте кыргыз алфавитин түзгөн (1917). Андан соң «Алип-бээ» (Ташкент, 1924), «Кыргыз алип-бээси» (1925), «Жазуу жолунда саамалык» (1925), «Сабатсыздыкты жоюу куралы» (1925), «Жаңылык» чондор үчүн алиппе (К. Карасаев м-н бирдикте, 1928), «Биздин мектеп» балдар алиппеси (1930), «Эл адабиятын жыйноочуларга колдонмо» (1931), «Табият таануу» (Д. Исмагунов м-н бирдикте, 1932) аттуу окуу китептерин
-(1930), «Эл адабиятын жыйноочуларга кол&#0173;[[File:АРАБАЕВ_24.png | thumb | none]]
+&#0173;[[File:АРАБАЕВ_24.png | thumb | none]]
-донмо» (1931), «Табият таануу» (Д. Исмагунов м-н бирдикте, 1932) аттуу окуу китептерин жазган. Кыргыз терминологиясынын маселелерин изилдеген ж-а көп китептерди которгон. О. Эле Боогачынын «Секетбайын» ж-а фольклордук материалдарды жыйнаган. 1922-ж. Сагымбай Орозбак уулунан «Манас» эпосун жазууну уюштурган. 1925-ж. Тыныбектин айтуусундагы «Семетейдин Айчүрөккө үйлөнүшү» эпизодун жазып алган, кийин аны Москвадан чыгарган. 1925-ж. «Отузчулар» тобун түзүшкөн. 1933-ж. 11-май күнү негизсиз саясий айып коюлуп камакка алынган. Ошол эле жылы 7-июнда Ташкенттин түрмөсүндө каза болгон. 1958-ж. толугу м-н акталган. Бишкектеги «Ак-Өргө» жаңы конушунун бир көчөсүнө, Кыргыз мамл. пед. ун-тине анын ысмы берилген ж-а ошол эле ун-ттин алдына эстелиги тургузулган (1993).<br>
+жазган. Кыргыз терминологиясынын маселелерин изилдеген ж-а көп китептерди которгон. Ошондой эле Боогачынын «Секетбайын» ж-а фольклордук материалдарды жыйнаган. 1922-ж. Сагымбай Орозбак уулунан «Манас» эпосун жазууну уюштурган. 1925-ж. Тыныбектин айтуусундагы «Семетейдин Айчүрөккө үйлөнүшү» эпизодун жазып алган, кийин аны Москвадан чыгарган. 1925-ж. «Отузчулар» тобун түзүшкөн. 1933-ж. 11-май күнү негизсиз саясий айып коюлуп камакка алынган. Ошол эле жылы 7-июнда Ташкенттин түрмөсүндө каза болгон. 1958-ж. толугу м-н акталган. Бишкектеги «Ак-Өргө» жаңы конушунун бир көчөсүнө, Кыргыз мамлекеттик педагогикалык  университетине анын ысмы берилген ж-а ошол эле университеттин алдына эстелиги тургузулган (1993).<br>Ад.: ''Маанаев Э., Осмонкулов А,'' Э. Арабаев – кыргыз элинин алгачкы агартуучу-окумуштуусу жана саясий-коомдук ишмери. Б., 2002. ''М. Мамыров.''<br>

imported>Mariya, 03:28, 25 Ноябрь (Жетинин айы) 2022 карата

2022-11-25T03:28:03Z

@@ 1 сап: / 1 сап: @@
- Ишеналы (туурасы Эшеналы) (1882,
+'''АРАБАЕВ''' Ишеналы (туурасы Эшеналы) (1882, азыркы Нарын обл., Кочкор р-ну, Күн батыш айылы – 7. 6. 1933, Ташкент ш.) – алгачкы илимпоз-агартуучу, коомдук ишмер, туңгуч «Алиппенин» автору. Ал өзү туулган аймактагы кат билгендерден, молдолордон окуп сабатын ачкан. 1900-ж. орус-тузем мектебин бүткөн. 1909-ж. чейин Кочкор өрөөнүндөгү айылдарда мугалим болгон. Кийин билим алуу үчүн Теге&#0173;ран, Багдад, Оренбург, Казань, Уфа ш-на барган. Оренбургдагы «Хусейин» медресесине барып бир жыл окуган соң, 1910–13-ж. Уфа ш-нда дин сабагы м-н бирге европалык үлгүдөгү «Галия» медресесинде окуган. Ал өзүнүн ил. ж-а агартуучуу&#0173;лук эмгектерин ошол кезде эле жазып баштаган. Өз заманынын ойчул, «заманчыл» акыны Шамыркан уулу Молдо Кылычтын «Кысса-и-Зилзаласына» баш сөз жазып, аны 1911-ж. Казань ш-нан чыгарган. Бул кыргыз тарыхында араб ариби м-н кыргыз тилинде чыккан биринчи китеп болгон. Андан көп өтпөй казак К. Сарсакеев м-н биргелешип, кыргыз, казак балдарына арналган туңгуч «Алип-бээ жаки төтө окуу» (сулуу жазуунун үлгүлөрү) аттуу окуу китебин жазган (1911). Окуу китебинин жаңы ыкмада мазмундуу жазылышы балдардын бат эле кат таанып, сабаттуулукка жетишүүсүнө шарт түзгөн. Ушуга удаа эле казак-кыргыз тилинде жазылган «Жазуу өрнөктөрү» аттуу китебин (1912) Оренбург ш-ндагы «Вакыт» басмасынан чыгарган. Ал жазуучулук, журналисттик кесипти да өздөштүргөн. 1912-ж. «Айкал» казак журналына медреседе кыргыз-казак бай-манап, төрөлөрдүн гана балдары окуп, ал эми кедей-дыйкандын ж-а жетим балдардын окуй албагандыгын катуу сындап жазган. 1914-ж. «Галия» медресесин бүтүп келип, азыркы Тоң р-ндагы Тогуз-Булак айылында атайы тигилген боз үйдө, кийин Төрткүл айылында мектеп ачкан. 1916-жылкы көтөрүлүштө Кытайга качууга аргасыз болгон. 1917-ж. кайтып келип, совет бийлигин орнотууда ж-а аны чындоодо бир топ коомдуксаясий иштерди аткарган. Кытайлык кыргыз
 качкындарына жардам берүүнү, кытай бийликтери м-н дипл. сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүнү ж. б.
 маселелерди көтөргөн. Ошол учурдагы казак интеллигенттери тарабынан түзүлгөн «Алаш»
@@ 41 сап: / 13 сап: @@
 «Алип-бээ» (Ташкент, 1924), «Кыргыз алип-бээси» (1925), «Жазуу жолунда саамалык» (1925),
 «Сабатсыздыкты жоюу куралы» (1925), «Жаңылык» чондор үчүн алиппе (К. Карасаев м-н бирдикте, 1928), «Биздин мектеп» балдар алиппеси
 (1930), «Эл адабиятын жыйноочуларга кол&#0173;[[File:АРАБАЕВ_24.png | thumb | none]]
 донмо» (1931), «Табият таануу» (Д. Исмагунов м-н бирдикте, 1932) аттуу окуу китептерин жазган. Кыргыз терминологиясынын маселелерин изилдеген ж-а көп китептерди которгон. О. Эле Боогачынын «Секетбайын» ж-а фольклордук материалдарды жыйнаган. 1922-ж. Сагымбай Орозбак уулунан «Манас» эпосун жазууну уюштурган. 1925-ж. Тыныбектин айтуусундагы «Семетейдин Айчүрөккө үйлөнүшү» эпизодун жазып алган, кийин аны Москвадан чыгарган. 1925-ж. «Отузчулар» тобун түзүшкөн. 1933-ж. 11-май күнү негизсиз саясий айып коюлуп камакка алынган. Ошол эле жылы 7-июнда Ташкенттин түрмөсүндө каза болгон. 1958-ж. толугу м-н акталган. Бишкектеги «Ак-Өргө» жаңы конушунун бир көчөсүнө, Кыргыз мамл. пед. ун-тине анын ысмы берилген ж-а ошол эле ун-ттин алдына эстелиги тургузулган (1993).<br>
 Ад.: ''Маанаев Э., Осмонкулов А,'' Э. Арабаев – кыргыз
 элинин алгачкы агартуучу-окумуштуусу жана саясий-коомдук ишмери. Б., 2002. ''М.	Мамыров.''<br>

imported>Kadyrm: 1 версия

2022-06-06T08:16:31Z

1 версия

← Мурунку нускасы	08:16, 6 Июнь (Кулжа) 2022 -деги абалы
(Айырма жок)

433-496>KadyrM, 09:09, 5 Июнь (Кулжа) 2022 карата

2022-06-05T09:09:53Z

Жаңы барак

Ишеналы (туурасы Эшеналы) (1882,
азыркы Нарын обл., Кочкор р-ну, Күн батыш
айылы – 7. 6. 1933, Ташкент ш.) – алгачкы
илимпоз-агартуучу, коомдук ишмер, туңгуч
«Алиппенин» автору. Ал өзү туулган аймактагы кат билгендерден, молдолордон окуп сабатын ачкан. 1900-ж. орус-тузем мектебин бүткөн.
1909-ж. чейин Кочкор өрөөнүндөгү айылдарда
мугалим болгон. Кийин билим алуу үчүн Тегеран, Багдад, Оренбург, Казань, Уфа ш-на барган.
Оренбургдагы «Хусейин» медресесине барып бир
жыл окуган соң, 1910-13-ж. Уфа ш-нда дин сабагы м-н бирге европалык үлгүдөгү «Галия» медресесинде окуган. Ал өзүнүн ил. ж-а агартуучулук эмгектерин ошол кезде эле жазып баштаган. Өз заманынын ойчул, «заманчыл» акыны
Шамыркан уулу Молдо Кылычтын «Кысса-и-Зилзаласына» баш сөз жазып, аны 1911-ж. Казань
ш-нан чыгарган. Бул кыргыз тарыхында араб
ариби м-н кыргыз тилинде чыккан биринчи китеп болгон. Андан көп өтпөй казак К. Сарсакеев
м-н биргелешип, кыргыз,
казак балдарына арналган
туңгуч «Алип-бээ жаки
төтө окуу» (сулуу жазуунун
үлгүлөрү) аттуу окуу китебин жазган (1911). Окуу китебинин жаңы ыкмада мазмундуу жазылышы балдардын бат эле кат таанып, сабаттуулукка жетишүүсүнө
шарт түзгөн. Ушуга удаа
эле казак-кыргыз тилинде
жазылган «Жазуу өрнөктөрү» аттуу китебин
(1912) Оренбург ш-ндагы «Вакыт» басмасынан
чыгарган. Ал жазуучулук, журналисттик кесипти да өздөштүргөн. 1912-ж. «Айкал» казак журналына медреседе кыргыз-казак бай-манап,
төрөлөрдүн гана балдары окуп, ал эми кедейдыйкандын ж-а жетим балдардын окуй албагандыгын катуу сындап жазган. 1914-ж. «Галия»
медресесин бүтүп келип, азыркы Тоң р-ндагы
Тогуз-Булак айылында атайы тигилген боз үйдө,
кийин Төрткүл айылында мектеп ачкан. 1916-
жылкы көтөрүлүштө Кытайга качууга аргасыз
болгон. 1917-ж. кайтып келип, совет бийлигин
орнотууда ж-а аны чындоодо бир топ коомдуксаясий иштерди аткарган. Кытайлык кыргыз
качкындарына жардам берүүнү, кытай бийликтери м-н дипл. сүйлөшүүлөрдү жүргүзүүнү ж. б.
маселелерди көтөргөн. Ошол учурдагы казак интеллигенттери тарабынан түзүлгөн «Алаш»
партиясынын Кырг-ндагы бөлүмүн уюштурууга, анын программасын түзүүгө катышкан. 1918-
24-ж. Түркстандын Жети-Суу обл-нда жооптуу
кызматтарда иштеген. А. тоолуу р-ндорду бириктирген Тоолуу Кыргыз областын түзүү демилгесин да көтөргөн. Кийин Кара-кыргыз автономия обл. түзүлүп, өзүнчө гезит ачуу маселеси козголгондо А. кыргыздын туңгуч гезитине «Эркин
тоо» аттуу макала жарыялоо м-н анын аталышын аныктаган. Ал саясий ж-а агартуучулук
ишмердигин айкалыштырган, ошол эле учурда
мугалимдердин алгачкы даярдоо курстарын
уюштурган. Окутуучулук ишмердигин андан
ары улантып, кыргыз мектептерине арнап окуу
китептерин жазган. Шериктештери м-н бирдикте кыргыз алфавитин түзгөн (1917). Андан соң
«Алип-бээ» (Ташкент, 1924), «Кыргыз алип-бээси» (1925), «Жазуу жолунда саамалык» (1925),
«Сабатсыздыкты жоюу куралы» (1925), «Жаңылык» чондор үчүн алиппе (К. Карасаев м-н бирдикте, 1928), «Биздин мектеп» балдар алиппеси
(1930), «Эл адабиятын жыйноочуларга кол[[File:АРАБАЕВ_24.png | thumb | none]]
донмо» (1931), «Табият таануу» (Д. Исмагунов м-н бирдикте, 1932) аттуу окуу китептерин жазган. Кыргыз терминологиясынын маселелерин изилдеген ж-а көп китептерди которгон. О. Эле Боогачынын «Секетбайын» ж-а фольклордук материалдарды жыйнаган. 1922-ж. Сагымбай Орозбак уулунан «Манас» эпосун жазууну уюштурган. 1925-ж. Тыныбектин айтуусундагы «Семетейдин Айчүрөккө үйлөнүшү» эпизодун жазып алган, кийин аны Москвадан чыгарган. 1925-ж. «Отузчулар» тобун түзүшкөн. 1933-ж. 11-май күнү негизсиз саясий айып коюлуп камакка алынган. Ошол эле жылы 7-июнда Ташкенттин түрмөсүндө каза болгон. 1958-ж. толугу м-н акталган. Бишкектеги «Ак-Өргө» жаңы конушунун бир көчөсүнө, Кыргыз мамл. пед. ун-тине анын ысмы берилген ж-а ошол эле ун-ттин алдына эстелиги тургузулган (1993). 
Ад.: ''Маанаев Э., Осмонкулов А,'' Э. Арабаев – кыргыз
элинин алгачкы агартуучу-окумуштуусу жана саясий-коомдук ишмери. Б., 2002. ''М. Мамыров.''