АРАБ АДАБИЯТЫ - Түзөтүүлөр тарыхы

imported>Gulira, 09:36, 4 Февраль (Бирдин айы) 2026 карата

2026-02-04T09:36:58Z

← Мурунку нускасы		09:36, 4 Февраль (Бирдин айы) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АРАБ АДАБИЯТЫ''' – араб элдеринин, араб тилин эне тилибиз деп эсептеген калктын адабияты. Араб адабиятынын башаты алгачкы уруулардын оозеки көркөм чыгармаларынын негизинде түзүлгөн.Халифат заманында (7–9-кылым) маданий-тарыхый орток тил бирдиги катары араб-мусулман маданиятын калыптандыргандыктан, анын маанилүү бир бөлүгү болуп эсептелген. Аны 4 мезгилге: 1) классикалык (6–14-кылым); 2) 15–18-кылымдагы; 3) жаңы (19–20-кылым); 4) 20-кылымдагы араб адабияты деп бөлүп кароого болот. Классикалык араб адабиятынын негизин жарым көчмөн малчылар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дыйкандардын турмушун чагылдырган эмгек, бешик, көч ж. б. мазмундагы элдик оозеки поэзия түзгөн. Душманга ызырынуу, жекирүү (хиджа), мактоо (фахр), өч алуу ыры (cap), кошок же элегия (риса), ошондой эле сүйүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> пейзаж лирикасы алгачкы пайда болгон жанрлардан. Арабдардын туңгуч акыны Имрул-Кайс (500-540) «акындар атасы» деп эсептелген. Аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> катар Тарафа (543–569), ал-Харсис ибн Халлиза (туулган жылы белгисиз – 570), Зухайр ибн Аби Сулма (530–627), Антара ибн Шадлат ал-Абси (525–615) сыяктуу бир катар акындар араб адабиятынын тарыхында өзгөчө роль ойногон. Араб жазма адабиятынын алгачкы туундусу – касиеттүү ''Куран'' китеби болгон. Ал ''Мухамеддин'' диний үгүтү, диний мазмундагы аңгемелер, ислам общинасынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мамлекетинин мыйзам жоболорунан турган. Курандын таасири кийинки араб адабиятынын бардыгында кездешет. Мухаммед <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын тарапкерлери өз идеяларына анча кызмат кыла бербегендиктен, поэзияга Хагб ибн Зуайр (туулган жылы белгисиз – 662), Хасан ибн Сабит (туулган жылы белгисиз – 674), Абу Зуайб ал-Бига ал Жади (туулган жылы белгисиз – 699) сыяктуу белгилүү акындар каршы чыгышкан. Араб поэзиясынын идеялык мазмуну жаңы ишеним – ислам дининин таасири <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өзгөрүүгө дуушар болгон. Омейяддардын сарайындагы көрүнүктүү акындар аль-Ахталь (640–710), ал-Жагир, ал-Фараздак (641–732), Жарир (653–733) ж. б. Халифатта араб эстеликтерин үйрөнүү колго алынган. Тил, стиль <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> метриканын теориясы иштелип чыгып, байыркы чыгармалар араб тилдерине которула баштаган. Ошол кездерде араб поэзиясында «жаңы стилде» жазылган (бадит), тематикалык жактан бышкан кыска көркөм ырлардын жаралышы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> көлөмдүү касыдалар да жаралган. Бул жаңы стилди баштоочулардын бири – акын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ойчул Башшар ибн Бурд (714–783). Араб сөз өнөрүндөгү жаңылыкты «акындар падышасы» Абу Нувас (762–815) өнүктүргөн. Классикалык араб адабияты ушул мезгилде толук калыптанган. 8–9-кылымдарда кара сөз чеберлери фольклорду жазып алып, куранды үйрөнүшүп, сирия, пехлеви <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> грек тилдеринен которушуп, араб прозасынын баркын көтөрүшкөн. Ошол кезде легендалар, саякат, окуялар ж-дө жазылган тарыхый чыгармалар жарала баштаган. Араб халифаты ыдырап, бир нече мамлекеттерге бөлүнгөн кезде Египеттин, Сириянын, Ливандын, Ирактын, Ирандын ж. б. мамлекеттердин улуттук адабияты катары 10-кылымда Халаб ш. негизги адабий борборлордун бири болуп калган. Халифаттын ыдыроо доорунда өмүр сүргөн улуу акын Абу ат-Тайиб аль-Мутанабби (915–965) поэзиянын бардык жанрында классик акын катары таанылган. Иранда этностук жанрдагы адабият (Фирдоуси ж. б.) пайда болгон. 11-кылымда араб адабияты төмөндөй баштап, поэзияда мистика, прозада дидактика өкүм сүргөн. 15–18-кылымдарда араб адабиятында ''дастан'' жанры алдыңкы орунга чыккан. Ошол кезде жазылган «Антаранын эрдик иштери» романы, «Миң бир түн» чыгармасы дүйнө элдерине кеңири тараган. Египетте бул кезде адабият <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> прозалык жанрлардын алдынкы катарга чыгуусуна тарыхый романдардын жазылышы түрткү болгон. Йемен, Тунис, Марокко элдеринде эски салттарды сактоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жеке улуттук адабият катары аренага чыккан. Ири феодалдардын маданий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> эстететикалык табитин канааттандыруучу жазма адабият төмөндөгөндөн кийин, оозеки – поэтикалык чыгармачылык күч алган. Схоластикадан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көнүмүш эрежеден чыгалбаган 16–18-кылымдардагы араб адабияты анчалык бийикке көтөрүлө албаса да, эскинин эстеликтерин ушул күнгө чейин сактап калган кол жазмалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> маанилүү. Жаңы араб адабияты 19-кылымдын аягы 20-кылымдын башында Мисир, Ливан, Алжир ж. б. араб элдеринде улуттук адабият катары өнүккөн. Жаңы багыттагы прозалык жанрлар, «ислам модернизми» агымы пайда болду. Мисалы, ыр түрүндөгү роман (М. Мувайлихи), романтикалык роман (А. Рейхани) ж. б. жанрлар буга күбө. Орток каада-салты бар араб элдеринин улуттук адабияты азыркы араб адабиятын түптөгөн.<br>''Ж. Медералиева.''<br>		'''АРАБ АДАБИЯТЫ''' – араб элдеринин, араб тилин эне тилибиз деп эсептеген калктын адабияты. Араб адабиятынын башаты алгачкы уруулардын оозеки көркөм чыгармаларынын негизинде түзүлгөн.Халифат заманында (7–9-кылым) маданий-тарыхый орток тил бирдиги катары араб-мусулман маданиятын калыптандыргандыктан, анын маанилүү бир бөлүгү болуп эсептелген. Аны 4 мезгилге: 1) классикалык (6–14-кылым); 2) 15–18-кылымдагы; 3) жаңы (19–20-кылым); 4) 20-кылымдагы араб адабияты деп бөлүп кароого болот. Классикалык араб адабиятынын негизин жарым көчмөн малчылар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дыйкандардын турмушун чагылдырган эмгек, бешик, көч ж. б. мазмундагы элдик оозеки поэзия түзгөн. Душманга ызырынуу, жекирүү (хиджа), мактоо (фахр), өч алуу ыры (cap), кошок же элегия (риса), ошондой эле сүйүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> пейзаж лирикасы алгачкы пайда болгон жанрлардан. Арабдардын туңгуч акыны Имрул-Кайс (500-540) «акындар атасы» деп эсептелген. Аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> катар Тарафа (543–569), ал-Харсис ибн Халлиза (туулган жылы белгисиз – 570), Зухайр ибн Аби Сулма (530–627), Антара ибн Шадлат ал-Абси (525–615) сыяктуу бир катар акындар араб адабиятынын тарыхында өзгөчө роль ойногон. Араб жазма адабиятынын алгачкы туундусу – касиеттүү ''Куран'' китеби болгон. Ал ''Мухамеддин'' диний үгүтү, диний мазмундагы аңгемелер, ислам общинасынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мамлекетинин мыйзам жоболорунан турган. Курандын таасири кийинки араб адабиятынын бардыгында кездешет. Мухаммед <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын тарапкерлери өз идеяларына анча кызмат кыла бербегендиктен, поэзияга Хагб ибн Зуайр (туулган жылы белгисиз – 662), Хасан ибн Сабит (туулган жылы белгисиз – 674), Абу Зуайб ал-Бига ал Жади (туулган жылы белгисиз – 699) сыяктуу белгилүү акындар каршы чыгышкан. Араб поэзиясынын идеялык мазмуну жаңы ишеним – ислам дининин таасири <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өзгөрүүгө дуушар болгон. Омейяддардын сарайындагы көрүнүктүү акындар аль-Ахталь (640–710), ал-Жагир, ал-Фараздак (641–732), Жарир (653–733) ж. б. Халифатта араб эстеликтерин үйрөнүү колго алынган. Тил, стиль <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> метриканын теориясы иштелип чыгып, байыркы чыгармалар араб тилдерине которула баштаган. Ошол кездерде араб поэзиясында «жаңы стилде» жазылган (бадит), тематикалык жактан бышкан кыска көркөм ырлардын жаралышы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> көлөмдүү касыдалар да жаралган. Бул жаңы стилди баштоочулардын бири – акын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ойчул Башшар ибн Бурд (714–783). Араб сөз өнөрүндөгү жаңылыкты «акындар падышасы» Абу Нувас (762–815) өнүктүргөн. Классикалык араб адабияты ушул мезгилде толук калыптанган. 8–9-кылымдарда кара сөз чеберлери фольклорду жазып алып, куранды үйрөнүшүп, сирия, пехлеви <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> грек тилдеринен которушуп, араб прозасынын баркын көтөрүшкөн. Ошол кезде легендалар, саякат, окуялар ж-дө жазылган тарыхый чыгармалар жарала баштаган. Араб халифаты ыдырап, бир нече мамлекеттерге бөлүнгөн кезде Египеттин, Сириянын, Ливандын, Ирактын, Ирандын ж. б. мамлекеттердин улуттук адабияты катары 10-кылымда Халаб ш. негизги адабий борборлордун бири болуп калган. Халифаттын ыдыроо доорунда өмүр сүргөн улуу акын Абу ат-Тайиб аль-Мутанабби (915–965) поэзиянын бардык жанрында классик акын катары таанылган. Иранда этностук жанрдагы адабият (Фирдоуси ж. б.) пайда болгон. 11-кылымда араб адабияты төмөндөй баштап, поэзияда мистика, прозада дидактика өкүм сүргөн. 15–18-кылымдарда араб адабиятында ''дастан'' жанры алдыңкы орунга чыккан. Ошол кезде жазылган «Антаранын эрдик иштери» романы, «Миң бир түн» чыгармасы дүйнө элдерине кеңири тараган. Египетте бул кезде адабият <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> прозалык жанрлардын алдынкы катарга чыгуусуна тарыхый романдардын жазылышы түрткү болгон. Йемен, Тунис, Марокко элдеринде эски салттарды сактоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жеке улуттук адабият катары аренага чыккан. Ири феодалдардын маданий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> эстететикалык табитин канааттандыруучу жазма адабият төмөндөгөндөн кийин, оозеки – поэтикалык чыгармачылык күч алган. Схоластикадан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көнүмүш эрежеден чыгалбаган 16–18-кылымдардагы араб адабияты анчалык бийикке көтөрүлө албаса да, эскинин эстеликтерин ушул күнгө чейин сактап калган кол жазмалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> маанилүү. Жаңы араб адабияты 19-кылымдын аягы 20-кылымдын башында Мисир, Ливан, Алжир ж. б. араб элдеринде улуттук адабият катары өнүккөн. Жаңы багыттагы прозалык жанрлар, «ислам модернизми» агымы пайда болду. Мисалы, ыр түрүндөгү роман (М. Мувайлихи), романтикалык роман (А. Рейхани) ж. б. жанрлар буга күбө. Орток каада-салты бар араб элдеринин улуттук адабияты азыркы араб адабиятын түптөгөн.<br> ''Ж. Медералиева.''<br>
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

imported>Kadyrm: /* top */ категория кошуу

2024-09-12T04:08:04Z

top: категория кошуу

← Мурунку нускасы		04:08, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АРАБ АДАБИЯТЫ''' – араб элдеринин, араб тилин эне тилибиз деп эсептеген калктын адабияты. Араб адабиятынын башаты алгачкы уруулардын оозеки көркөм чыгармаларынын негизинде түзүлгөн.Халифат заманында (7–9-кылым) маданий-тарыхый орток тил бирдиги катары араб-мусулман маданиятын калыптандыргандыктан, анын маанилүү бир бөлүгү болуп эсептелген. Аны 4 мезгилге: 1) классикалык (6–14-кылым); 2) 15–18-кылымдагы; 3) ~~жаңы~~ (19–20-кылым); 4) 20-кылымдагы араб адабияты деп бөлүп кароого болот. Классикалык араб адабиятынын негизин жарым көчмөн малчылар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дыйкандардын турмушун чагылдырган эмгек, бешик, көч ж. б. мазмундагы элдик оозеки поэзия түзгөн. Душманга ызырынуу, жекирүү (хиджа), мактоо (фахр), өч алуу ыры (cap), кошок же элегия (~~риса~~), ошондой эле сүйүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> пейзаж лирикасы алгачкы пайда болгон жанрлардан. Арабдардын туңгуч акыны Имрул-Кайс (500-540) «акындар атасы» деп эсептелген. Аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> катар Тарафа (543–569), ал-Харсис ибн Халлиза (туулган жылы белгисиз – 570), Зухайр ибн Аби Сулма (530–627), Антара ибн Шадлат ал-Абси (525–615) сыяктуу бир катар акындар араб адабиятынын тарыхында өзгөчө роль ойногон. Араб жазма адабиятынын алгачкы туундусу – касиеттүү ''Куран'' китеби болгон. Ал ''Мухамеддин'' диний үгүтү, диний мазмундагы аңгемелер, ~~ислам~~ общинасынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мамлекетинин мыйзам жоболорунан турган. Курандын таасири ~~кийинки~~ араб адабиятынын бардыгында кездешет. Мухаммед <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын тарапкерлери өз идеяларына анча кызмат кыла бербегендиктен, поэзияга Хагб ибн Зуайр (туулган жылы белгисиз – 662), Хасан ибн Сабит (туулган жылы белгисиз – 674), Абу Зуайб ал-Бига ал Жади (туулган жылы белгисиз – 699) сыяктуу белгилүү акындар каршы чыгышкан. Араб поэзиясынын идеялык мазмуну жаңы ишеним – ислам дининин таасири <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өзгөрүүгө дуушар болгон. Омейяддардын сарайындагы көрүнүктүү ~~акындар~~ аль-Ахталь (640–710), ал-Жагир, ал-Фараздак (641–732), Жарир (653–733) ж. б. Халифатта араб эстеликтерин үйрөнүү колго алынган. Тил, стиль <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> метриканын теориясы иштелип чыгып, байыркы чыгармалар араб тилдерине которула баштаган. Ошол кездерде араб поэзиясында «жаңы стилде» жазылган (бадит), тематикалык жактан бышкан кыска көркөм ырлардын жаралышы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> көлөмдүү касыдалар да жаралган. Бул жаңы стилди баштоочулардын бири – акын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ойчул Башшар ибн Бурд (714–783). Араб сөз өнөрүндөгү жаңылыкты «акындар падышасы» Абу Нувас (762–815) өнүктүргөн. Классикалык араб адабияты ушул мезгилде толук калыптанган. 8–9-кылымдарда кара сөз чеберлери фольклорду жазып алып, куранды үйрөнүшүп, сирия, ~~пехлеви~~ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> грек тилдеринен которушуп, араб прозасынын баркын көтөрүшкөн. Ошол кезде легендалар, саякат, окуялар ж-дө жазылган тарыхый чыгармалар жарала баштаган. Араб ~~халифаты~~ ыдырап, бир нече мамлекеттерге бөлүнгөн кезде Египеттин, Сириянын, Ливандын, Ирактын, Ирандын ж. б. мамлекеттердин улуттук адабияты катары 10-кылымда Халаб ш. негизги адабий борборлордун бири болуп калган. Халифаттын ыдыроо доорунда өмүр сүргөн улуу акын Абу ат-Тайиб аль-Мутанабби (915–965) поэзиянын бардык жанрында классик акын катары таанылган. Иранда этностук жанрдагы адабият (Фирдоуси ж. б.) пайда болгон. 11-кылымда араб адабияты төмөндөй баштап, поэзияда мистика, прозада дидактика өкүм сүргөн. 15–18-кылымдарда араб адабиятында ''дастан'' жанры алдыңкы орунга чыккан. Ошол кезде жазылган «Антаранын эрдик иштери» романы, «Миң бир түн» чыгармасы дүйнө элдерине кеңири тараган. Египетте бул кезде адабият <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> прозалык жанрлардын алдынкы катарга чыгуусуна тарыхый романдардын жазылышы түрткү болгон. Йемен, Тунис, Марокко элдеринде эски салттарды сактоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жеке улуттук адабият катары аренага чыккан. Ири феодалдардын маданий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> эстететикалык табитин канааттандыруучу жазма адабият төмөндөгөндөн кийин, оозеки – поэтикалык чыгармачылык күч алган. Схоластикадан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көнүмүш эрежеден чыгалбаган 16–18-кылымдардагы араб адабияты анчалык бийикке көтөрүлө албаса да, эскинин эстеликтерин ушул күнгө ~~чейин~~ сактап калган кол жазмалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> маанилүү. Жаңы араб адабияты 19-кылымдын аягы 20-кылымдын башында Мисир, Ливан, Алжир ж. б. араб элдеринде улуттук адабият катары өнүккөн. Жаңы багыттагы прозалык жанрлар, «ислам модернизми» агымы пайда болду. Мисалы, ыр түрүндөгү роман (М. Мувайлихи), романтикалык роман (А. Рейхани) ж. б. жанрлар буга күбө. Орток каада-салты бар араб элдеринин улуттук адабияты азыркы араб адабиятын түптөгөн.<br>''Ж. Медералиева.''<br>		'''АРАБ АДАБИЯТЫ''' – араб элдеринин, араб тилин эне тилибиз деп эсептеген калктын адабияты. Араб адабиятынын башаты алгачкы уруулардын оозеки көркөм чыгармаларынын негизинде түзүлгөн.Халифат заманында (7–9-кылым) маданий-тарыхый орток тил бирдиги катары араб-мусулман маданиятын калыптандыргандыктан, анын маанилүү бир бөлүгү болуп эсептелген. Аны 4 мезгилге: 1) классикалык (6–14-кылым); 2) 15–18-кылымдагы; 3) жаңы (19–20-кылым); 4) 20-кылымдагы араб адабияты деп бөлүп кароого болот. Классикалык араб адабиятынын негизин жарым көчмөн малчылар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дыйкандардын турмушун чагылдырган эмгек, бешик, көч ж. б. мазмундагы элдик оозеки поэзия түзгөн. Душманга ызырынуу, жекирүү (хиджа), мактоо (фахр), өч алуу ыры (cap), кошок же элегия (риса), ошондой эле сүйүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> пейзаж лирикасы алгачкы пайда болгон жанрлардан. Арабдардын туңгуч акыны Имрул-Кайс (500-540) «акындар атасы» деп эсептелген. Аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> катар Тарафа (543–569), ал-Харсис ибн Халлиза (туулган жылы белгисиз – 570), Зухайр ибн Аби Сулма (530–627), Антара ибн Шадлат ал-Абси (525–615) сыяктуу бир катар акындар араб адабиятынын тарыхында өзгөчө роль ойногон. Араб жазма адабиятынын алгачкы туундусу – касиеттүү ''Куран'' китеби болгон. Ал ''Мухамеддин'' диний үгүтү, диний мазмундагы аңгемелер, ислам общинасынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мамлекетинин мыйзам жоболорунан турган. Курандын таасири кийинки араб адабиятынын бардыгында кездешет. Мухаммед <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын тарапкерлери өз идеяларына анча кызмат кыла бербегендиктен, поэзияга Хагб ибн Зуайр (туулган жылы белгисиз – 662), Хасан ибн Сабит (туулган жылы белгисиз – 674), Абу Зуайб ал-Бига ал Жади (туулган жылы белгисиз – 699) сыяктуу белгилүү акындар каршы чыгышкан. Араб поэзиясынын идеялык мазмуну жаңы ишеним – ислам дининин таасири <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өзгөрүүгө дуушар болгон. Омейяддардын сарайындагы көрүнүктүү акындар аль-Ахталь (640–710), ал-Жагир, ал-Фараздак (641–732), Жарир (653–733) ж. б. Халифатта араб эстеликтерин үйрөнүү колго алынган. Тил, стиль <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> метриканын теориясы иштелип чыгып, байыркы чыгармалар араб тилдерине которула баштаган. Ошол кездерде араб поэзиясында «жаңы стилде» жазылган (бадит), тематикалык жактан бышкан кыска көркөм ырлардын жаралышы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> көлөмдүү касыдалар да жаралган. Бул жаңы стилди баштоочулардын бири – акын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ойчул Башшар ибн Бурд (714–783). Араб сөз өнөрүндөгү жаңылыкты «акындар падышасы» Абу Нувас (762–815) өнүктүргөн. Классикалык араб адабияты ушул мезгилде толук калыптанган. 8–9-кылымдарда кара сөз чеберлери фольклорду жазып алып, куранды үйрөнүшүп, сирия, пехлеви <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> грек тилдеринен которушуп, араб прозасынын баркын көтөрүшкөн. Ошол кезде легендалар, саякат, окуялар ж-дө жазылган тарыхый чыгармалар жарала баштаган. Араб халифаты ыдырап, бир нече мамлекеттерге бөлүнгөн кезде Египеттин, Сириянын, Ливандын, Ирактын, Ирандын ж. б. мамлекеттердин улуттук адабияты катары 10-кылымда Халаб ш. негизги адабий борборлордун бири болуп калган. Халифаттын ыдыроо доорунда өмүр сүргөн улуу акын Абу ат-Тайиб аль-Мутанабби (915–965) поэзиянын бардык жанрында классик акын катары таанылган. Иранда этностук жанрдагы адабият (Фирдоуси ж. б.) пайда болгон. 11-кылымда араб адабияты төмөндөй баштап, поэзияда мистика, прозада дидактика өкүм сүргөн. 15–18-кылымдарда араб адабиятында ''дастан'' жанры алдыңкы орунга чыккан. Ошол кезде жазылган «Антаранын эрдик иштери» романы, «Миң бир түн» чыгармасы дүйнө элдерине кеңири тараган. Египетте бул кезде адабият <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> прозалык жанрлардын алдынкы катарга чыгуусуна тарыхый романдардын жазылышы түрткү болгон. Йемен, Тунис, Марокко элдеринде эски салттарды сактоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жеке улуттук адабият катары аренага чыккан. Ири феодалдардын маданий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> эстететикалык табитин канааттандыруучу жазма адабият төмөндөгөндөн кийин, оозеки – поэтикалык чыгармачылык күч алган. Схоластикадан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көнүмүш эрежеден чыгалбаган 16–18-кылымдардагы араб адабияты анчалык бийикке көтөрүлө албаса да, эскинин эстеликтерин ушул күнгө чейин сактап калган кол жазмалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> маанилүү. Жаңы араб адабияты 19-кылымдын аягы 20-кылымдын башында Мисир, Ливан, Алжир ж. б. араб элдеринде улуттук адабият катары өнүккөн. Жаңы багыттагы прозалык жанрлар, «ислам модернизми» агымы пайда болду. Мисалы, ыр түрүндөгү роман (М. Мувайлихи), романтикалык роман (А. Рейхани) ж. б. жанрлар буга күбө. Орток каада-салты бар араб элдеринин улуттук адабияты азыркы араб адабиятын түптөгөн.<br>''Ж. Медералиева.''<br>
			[[Категория:1-Том]]

imported>Temirkan, 10:18, 12 Декабрь (Бештин айы) 2023 карата

2023-12-12T10:18:28Z

← Мурунку нускасы		10:18, 12 Декабрь (Бештин айы) 2023 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АРАБ АДАБИЯТЫ''' – араб элдеринин, араб тилин эне тилибиз деп эсептеген калктын адабияты. Араб адабиятынын башаты алгачкы уруулардын оозеки көркөм чыгармаларынын негизинде түзүлгөн.Халифат заманында (7–9-к.) маданий-тарыхый орток тил бирдиги катары араб-мусулман маданиятын калыптандыргандыктан, анын маанилүү бир бөлүгү болуп эсептелген. Аны 4 мезгилге: 1) классикалык (6–14-к.); 2) 15–18-~~к-дагы~~; 3) жаңы (19–20-к.); 4) 20-кылымдагы араб адабияты деп бөлүп кароого болот. Классикалык араб адабиятынын негизин жарым көчмөн малчылар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дыйкандардын турмушун чагылдырган эмгек, бешик, көч ж. б. мазмундагы элдик оозеки поэзия түзгөн. Душманга ызырынуу, жекирүү (хиджа), мактоо (фахр), өч алуу ыры (cap), кошок же элегия (риса), ошондой эле сүйүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> пейзаж лирикасы алгачкы пайда болгон жанрлардан. Арабдардын туңгуч акыны Имрул-Кайс (500-540) «акындар атасы» деп эсептелген. Аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> катар Тарафа (543–569), ал-Харсис ибн Халлиза (~~т. ж.~~ белгисиз – 570), Зухайр ибн Аби Сулма (530–627), Антара ибн Шадлат ал-Абси (525–615) сыяктуу бир катар акындар араб адабиятынын тарыхында өзгөчө роль ойногон. Араб жазма адабиятынын алгачкы туундусу – касиеттүү ''Куран'' китеби болгон. Ал ''Мухамеддин'' диний үгүтү, диний мазмундагы аңгемелер, ислам общинасынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мамлекетинин мыйзам жоболорунан турган. Курандын таасири кийинки араб адабиятынын бардыгында кездешет. Мухаммед <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын тарапкерлери өз идеяларына анча кызмат кыла бербегендиктен, поэзияга Хагб ибн Зуайр (~~т. ж.~~ белгисиз – 662), Хасан ибн Сабит (~~т. ж.~~ белгисиз – 674), Абу Зуайб ал-Бига ал Жади (~~т. ж.~~ белгисиз – 699) сыяктуу белгилүү акындар каршы чыгышкан. Араб поэзиясынын идеялык мазмуну жаңы ишеним – ислам дининин таасири <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өзгөрүүгө дуушар болгон. Омейяддардын сарайындагы көрүнүктүү акындар аль-Ахталь (640–710), ал-Жагир, ал-Фараздак (641–732), Жарир (653–733) ж. б. Халифатта араб эстеликтерин үйрөнүү колго алынган. Тил, стиль <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> метриканын теориясы иштелип чыгып, байыркы чыгармалар араб тилдерине которула баштаган. Ошол кездерде араб поэзиясында «жаңы стилде» жазылган (бадит), тематикалык жактан бышкан кыска көркөм ырлардын жаралышы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> көлөмдүү касыдалар да жаралган. Бул жаңы стилди баштоочулардын бири – акын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ойчул Башшар ибн Бурд (714–783). Араб сөз өнөрүндөгү жаңылыкты «акындар падышасы» Абу Нувас (762–815) өнүктүргөн. Классикалык араб адабияты ушул мезгилде толук калыптанган. 8–9-кылымдарда кара сөз чеберлери фольклорду жазып алып, куранды үйрөнүшүп, сирия, пехлеви <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> грек тилдеринен которушуп, араб прозасынын баркын көтөрүшкөн. Ошол кезде легендалар, саякат, окуялар ж-дө жазылган тарыхый чыгармалар жарала баштаган. Араб халифаты ыдырап, бир нече мамлекеттерге бөлүнгөн кезде Египеттин, Сириянын, Ливандын, Ирактын, Ирандын ж. б. мамлекеттердин улуттук адабияты катары 10-кылымда Халаб ш. негизги адабий борборлордун бири болуп калган. Халифаттын ыдыроо доорунда өмүр сүргөн улуу акын Абу ат-Тайиб аль-Мутанабби (915–965) поэзиянын бардык жанрында классик акын катары таанылган. Иранда этностук жанрдагы адабият (Фирдоуси ж. б.) пайда болгон. 11-кылымда араб адабияты төмөндөй баштап, поэзияда мистика, прозада дидактика өкүм сүргөн. 15–18-кылымдарда араб адабиятында ''дастан'' жанры алдыңкы орунга чыккан. Ошол кезде жазылган «Антаранын эрдик иштери» романы, «Миң бир түн» чыгармасы дүйнө элдерине кеңири тараган. Египетте бул кезде адабият <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> прозалык жанрлардын алдынкы катарга чыгуусуна тарыхый романдардын жазылышы түрткү болгон. Йемен, Тунис, Марокко элдеринде эски салттарды сактоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жеке улуттук адабият катары аренага чыккан. Ири феодалдардын маданий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> эстететикалык табитин канааттандыруучу жазма адабият төмөндөгөндөн кийин, оозеки – поэтикалык чыгармачылык күч алган. Схоластикадан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көнүмүш эрежеден чыгалбаган 16–18-кылымдардагы араб адабияты анчалык бийикке көтөрүлө албаса да, эскинин эстеликтерин ушул күнгө чейин сактап калган кол жазмалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> маанилүү. Жаңы араб адабияты 19-кылымдын аягы 20-кылымдын башында Мисир, Ливан, Алжир ж. б. араб элдеринде улуттук адабият катары өнүккөн. Жаңы багыттагы прозалык жанрлар, «ислам модернизми» агымы пайда болду. ~~Мис.~~, ыр түрүндөгү роман (М. Мувайлихи), романтикалык роман (А. Рейхани) ж. б. жанрлар буга күбө. Орток каада-салты бар араб элдеринин улуттук адабияты азыркы араб адабиятын түптөгөн.<br>''Ж. Медералиева.''<br>		'''АРАБ АДАБИЯТЫ''' – араб элдеринин, араб тилин эне тилибиз деп эсептеген калктын адабияты. Араб адабиятынын башаты алгачкы уруулардын оозеки көркөм чыгармаларынын негизинде түзүлгөн.Халифат заманында (7–9-кылым) маданий-тарыхый орток тил бирдиги катары араб-мусулман маданиятын калыптандыргандыктан, анын маанилүү бир бөлүгү болуп эсептелген. Аны 4 мезгилге: 1) классикалык (6–14-кылым); 2) 15–18-кылымдагы; 3) жаңы (19–20-кылым); 4) 20-кылымдагы араб адабияты деп бөлүп кароого болот. Классикалык араб адабиятынын негизин жарым көчмөн малчылар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дыйкандардын турмушун чагылдырган эмгек, бешик, көч ж. б. мазмундагы элдик оозеки поэзия түзгөн. Душманга ызырынуу, жекирүү (хиджа), мактоо (фахр), өч алуу ыры (cap), кошок же элегия (риса), ошондой эле сүйүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> пейзаж лирикасы алгачкы пайда болгон жанрлардан. Арабдардын туңгуч акыны Имрул-Кайс (500-540) «акындар атасы» деп эсептелген. Аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> катар Тарафа (543–569), ал-Харсис ибн Халлиза (туулган жылы белгисиз – 570), Зухайр ибн Аби Сулма (530–627), Антара ибн Шадлат ал-Абси (525–615) сыяктуу бир катар акындар араб адабиятынын тарыхында өзгөчө роль ойногон. Араб жазма адабиятынын алгачкы туундусу – касиеттүү ''Куран'' китеби болгон. Ал ''Мухамеддин'' диний үгүтү, диний мазмундагы аңгемелер, ислам общинасынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мамлекетинин мыйзам жоболорунан турган. Курандын таасири кийинки араб адабиятынын бардыгында кездешет. Мухаммед <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын тарапкерлери өз идеяларына анча кызмат кыла бербегендиктен, поэзияга Хагб ибн Зуайр (туулган жылы белгисиз – 662), Хасан ибн Сабит (туулган жылы белгисиз – 674), Абу Зуайб ал-Бига ал Жади (туулган жылы белгисиз – 699) сыяктуу белгилүү акындар каршы чыгышкан. Араб поэзиясынын идеялык мазмуну жаңы ишеним – ислам дининин таасири <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өзгөрүүгө дуушар болгон. Омейяддардын сарайындагы көрүнүктүү акындар аль-Ахталь (640–710), ал-Жагир, ал-Фараздак (641–732), Жарир (653–733) ж. б. Халифатта араб эстеликтерин үйрөнүү колго алынган. Тил, стиль <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> метриканын теориясы иштелип чыгып, байыркы чыгармалар араб тилдерине которула баштаган. Ошол кездерде араб поэзиясында «жаңы стилде» жазылган (бадит), тематикалык жактан бышкан кыска көркөм ырлардын жаралышы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> көлөмдүү касыдалар да жаралган. Бул жаңы стилди баштоочулардын бири – акын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ойчул Башшар ибн Бурд (714–783). Араб сөз өнөрүндөгү жаңылыкты «акындар падышасы» Абу Нувас (762–815) өнүктүргөн. Классикалык араб адабияты ушул мезгилде толук калыптанган. 8–9-кылымдарда кара сөз чеберлери фольклорду жазып алып, куранды үйрөнүшүп, сирия, пехлеви <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> грек тилдеринен которушуп, араб прозасынын баркын көтөрүшкөн. Ошол кезде легендалар, саякат, окуялар ж-дө жазылган тарыхый чыгармалар жарала баштаган. Араб халифаты ыдырап, бир нече мамлекеттерге бөлүнгөн кезде Египеттин, Сириянын, Ливандын, Ирактын, Ирандын ж. б. мамлекеттердин улуттук адабияты катары 10-кылымда Халаб ш. негизги адабий борборлордун бири болуп калган. Халифаттын ыдыроо доорунда өмүр сүргөн улуу акын Абу ат-Тайиб аль-Мутанабби (915–965) поэзиянын бардык жанрында классик акын катары таанылган. Иранда этностук жанрдагы адабият (Фирдоуси ж. б.) пайда болгон. 11-кылымда араб адабияты төмөндөй баштап, поэзияда мистика, прозада дидактика өкүм сүргөн. 15–18-кылымдарда араб адабиятында ''дастан'' жанры алдыңкы орунга чыккан. Ошол кезде жазылган «Антаранын эрдик иштери» романы, «Миң бир түн» чыгармасы дүйнө элдерине кеңири тараган. Египетте бул кезде адабият <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> прозалык жанрлардын алдынкы катарга чыгуусуна тарыхый романдардын жазылышы түрткү болгон. Йемен, Тунис, Марокко элдеринде эски салттарды сактоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жеке улуттук адабият катары аренага чыккан. Ири феодалдардын маданий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> эстететикалык табитин канааттандыруучу жазма адабият төмөндөгөндөн кийин, оозеки – поэтикалык чыгармачылык күч алган. Схоластикадан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көнүмүш эрежеден чыгалбаган 16–18-кылымдардагы араб адабияты анчалык бийикке көтөрүлө албаса да, эскинин эстеликтерин ушул күнгө чейин сактап калган кол жазмалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> маанилүү. Жаңы араб адабияты 19-кылымдын аягы 20-кылымдын башында Мисир, Ливан, Алжир ж. б. араб элдеринде улуттук адабият катары өнүккөн. Жаңы багыттагы прозалык жанрлар, «ислам модернизми» агымы пайда болду. Мисалы, ыр түрүндөгү роман (М. Мувайлихи), романтикалык роман (А. Рейхани) ж. б. жанрлар буга күбө. Орток каада-салты бар араб элдеринин улуттук адабияты азыркы араб адабиятын түптөгөн.<br>''Ж. Медералиева.''<br>

imported>Kadyrm: /* top */clean up, replaced: м-н → менен (6), ж-а → жана (9)

2022-12-05T11:16:58Z

top: clean up, replaced: м-н → менен (6), ж-а → жана (9)

← Мурунку нускасы		11:16, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АРАБ АДАБИЯТЫ''' – араб элдеринин, араб тилин эне тилибиз деп эсептеген калктын адабияты. Араб адабиятынын башаты алгачкы уруулардын оозеки көркөм чыгармаларынын негизинде түзүлгөн.Халифат заманында (7–9-к.) маданий-тарыхый орток тил бирдиги катары араб-мусулман маданиятын калыптандыргандыктан, анын маанилүү бир бөлүгү болуп эсептелген. Аны 4 мезгилге: 1) классикалык (6–14-к.); 2) 15–18-к-дагы; 3) жаңы (19–20-к.); 4) 20-кылымдагы араб адабияты деп бөлүп кароого болот. Классикалык араб адабиятынын негизин жарым көчмөн малчылар м-н дыйкандардын турмушун чагылдырган эмгек, бешик, көч ж. б. мазмундагы элдик оозеки поэзия түзгөн. Душманга ызырынуу, жекирүү (хиджа), мактоо (фахр), өч алуу ыры (cap), кошок же элегия (риса), ошондой эле сүйүү ж-а пейзаж лирикасы алгачкы пайда болгон жанрлардан. Арабдардын туңгуч акыны Имрул-Кайс (500-540) «акындар атасы» деп эсептелген. Аны м-н катар Тарафа (543–569), ал-Харсис ибн Халлиза (т. ж. белгисиз – 570), Зухайр ибн Аби Сулма (530–627), Антара ибн Шадлат ал-Абси (525–615) сыяктуу бир катар акындар араб адабиятынын тарыхында өзгөчө роль ойногон. Араб жазма адабиятынын алгачкы туундусу – касиеттүү ''Куран'' китеби болгон. Ал ''Мухамеддин'' диний үгүтү, диний мазмундагы аңгемелер, ислам общинасынын ж-а мамлекетинин мыйзам жоболорунан турган. Курандын таасири кийинки араб адабиятынын бардыгында кездешет. Мухаммед ж-а анын тарапкерлери өз идеяларына анча кызмат кыла бербегендиктен, поэзияга Хагб ибн Зуайр (т. ж. белгисиз – 662), Хасан ибн Сабит (т. ж. белгисиз – 674), Абу Зуайб ал-Бига ал Жади (т. ж. белгисиз – 699) сыяктуу белгилүү акындар каршы чыгышкан. Араб поэзиясынын идеялык мазмуну жаңы ишеним – ислам дининин таасири м-н өзгөрүүгө дуушар болгон. Омейяддардын сарайындагы көрүнүктүү акындар аль-Ахталь (640–710), ал-Жагир, ал-Фараздак (641–732), Жарир (653–733) ж. б. Халифатта араб эстеликтерин үйрөнүү колго алынган. Тил, стиль ж-а метриканын теориясы иштелип чыгып, байыркы чыгармалар араб тилдерине которула баштаган. Ошол кездерде араб поэзиясында «жаңы стилде» жазылган (бадит), тематикалык жактан бышкан кыска көркөм ырлардын жаралышы м-н көлөмдүү касыдалар да жаралган. Бул жаңы стилди баштоочулардын бири – акын ж-а ойчул Башшар ибн Бурд (714–783). Араб сөз өнөрүндөгү жаңылыкты «акындар падышасы» Абу Нувас (762–815) өнүктүргөн. Классикалык араб адабияты ушул мезгилде толук калыптанган. 8–9-кылымдарда кара сөз чеберлери фольклорду жазып алып, куранды үйрөнүшүп, сирия, пехлеви ж-а грек тилдеринен которушуп, араб прозасынын баркын көтөрүшкөн. Ошол кезде легендалар, саякат, окуялар ж-дө жазылган тарыхый чыгармалар жарала баштаган. Араб халифаты ыдырап, бир нече мамлекеттерге бөлүнгөн кезде Египеттин, Сириянын, Ливандын, Ирактын, Ирандын ж. б. мамлекеттердин улуттук адабияты катары 10-кылымда Халаб ш. негизги адабий борборлордун бири болуп калган. Халифаттын ыдыроо доорунда өмүр сүргөн улуу акын Абу ат-Тайиб аль-Мутанабби (915–965) поэзиянын бардык жанрында классик акын катары таанылган. Иранда этностук жанрдагы адабият (Фирдоуси ж. б.) пайда болгон. 11-кылымда араб адабияты төмөндөй баштап, поэзияда мистика, прозада дидактика өкүм сүргөн. 15–18-кылымдарда араб адабиятында ''дастан'' жанры алдыңкы орунга чыккан. Ошол кезде жазылган «Антаранын эрдик иштери» романы, «Миң бир түн» чыгармасы дүйнө элдерине кеңири тараган. Египетте бул кезде адабият ж-а прозалык жанрлардын алдынкы катарга чыгуусуна тарыхый романдардын жазылышы түрткү болгон. Йемен, Тунис, Марокко элдеринде эски салттарды сактоо м-н жеке улуттук адабият катары аренага чыккан. Ири феодалдардын маданий ж-а эстететикалык табитин канааттандыруучу жазма адабият төмөндөгөндөн кийин, оозеки – поэтикалык чыгармачылык күч алган. Схоластикадан ж-а көнүмүш эрежеден чыгалбаган 16–18-кылымдардагы араб адабияты анчалык бийикке көтөрүлө албаса да, эскинин эстеликтерин ушул күнгө чейин сактап калган кол жазмалары м-н маанилүү. Жаңы араб адабияты 19-кылымдын аягы 20-кылымдын башында Мисир, Ливан, Алжир ж. б. араб элдеринде улуттук адабият катары өнүккөн. Жаңы багыттагы прозалык жанрлар, «ислам модернизми» агымы пайда болду. Мис., ыр түрүндөгү роман (М. Мувайлихи), романтикалык роман (А. Рейхани) ж. б. жанрлар буга күбө. Орток каада-салты бар араб элдеринин улуттук адабияты азыркы араб адабиятын түптөгөн.<br>''Ж. Медералиева.''<br>		'''АРАБ АДАБИЯТЫ''' – араб элдеринин, араб тилин эне тилибиз деп эсептеген калктын адабияты. Араб адабиятынын башаты алгачкы уруулардын оозеки көркөм чыгармаларынын негизинде түзүлгөн.Халифат заманында (7–9-к.) маданий-тарыхый орток тил бирдиги катары араб-мусулман маданиятын калыптандыргандыктан, анын маанилүү бир бөлүгү болуп эсептелген. Аны 4 мезгилге: 1) классикалык (6–14-к.); 2) 15–18-к-дагы; 3) жаңы (19–20-к.); 4) 20-кылымдагы араб адабияты деп бөлүп кароого болот. Классикалык араб адабиятынын негизин жарым көчмөн малчылар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> дыйкандардын турмушун чагылдырган эмгек, бешик, көч ж. б. мазмундагы элдик оозеки поэзия түзгөн. Душманга ызырынуу, жекирүү (хиджа), мактоо (фахр), өч алуу ыры (cap), кошок же элегия (риса), ошондой эле сүйүү <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> пейзаж лирикасы алгачкы пайда болгон жанрлардан. Арабдардын туңгуч акыны Имрул-Кайс (500-540) «акындар атасы» деп эсептелген. Аны <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> катар Тарафа (543–569), ал-Харсис ибн Халлиза (т. ж. белгисиз – 570), Зухайр ибн Аби Сулма (530–627), Антара ибн Шадлат ал-Абси (525–615) сыяктуу бир катар акындар араб адабиятынын тарыхында өзгөчө роль ойногон. Араб жазма адабиятынын алгачкы туундусу – касиеттүү ''Куран'' китеби болгон. Ал ''Мухамеддин'' диний үгүтү, диний мазмундагы аңгемелер, ислам общинасынын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мамлекетинин мыйзам жоболорунан турган. Курандын таасири кийинки араб адабиятынын бардыгында кездешет. Мухаммед <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын тарапкерлери өз идеяларына анча кызмат кыла бербегендиктен, поэзияга Хагб ибн Зуайр (т. ж. белгисиз – 662), Хасан ибн Сабит (т. ж. белгисиз – 674), Абу Зуайб ал-Бига ал Жади (т. ж. белгисиз – 699) сыяктуу белгилүү акындар каршы чыгышкан. Араб поэзиясынын идеялык мазмуну жаңы ишеним – ислам дининин таасири <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өзгөрүүгө дуушар болгон. Омейяддардын сарайындагы көрүнүктүү акындар аль-Ахталь (640–710), ал-Жагир, ал-Фараздак (641–732), Жарир (653–733) ж. б. Халифатта араб эстеликтерин үйрөнүү колго алынган. Тил, стиль <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> метриканын теориясы иштелип чыгып, байыркы чыгармалар араб тилдерине которула баштаган. Ошол кездерде араб поэзиясында «жаңы стилде» жазылган (бадит), тематикалык жактан бышкан кыска көркөм ырлардын жаралышы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> көлөмдүү касыдалар да жаралган. Бул жаңы стилди баштоочулардын бири – акын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ойчул Башшар ибн Бурд (714–783). Араб сөз өнөрүндөгү жаңылыкты «акындар падышасы» Абу Нувас (762–815) өнүктүргөн. Классикалык араб адабияты ушул мезгилде толук калыптанган. 8–9-кылымдарда кара сөз чеберлери фольклорду жазып алып, куранды үйрөнүшүп, сирия, пехлеви <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> грек тилдеринен которушуп, араб прозасынын баркын көтөрүшкөн. Ошол кезде легендалар, саякат, окуялар ж-дө жазылган тарыхый чыгармалар жарала баштаган. Араб халифаты ыдырап, бир нече мамлекеттерге бөлүнгөн кезде Египеттин, Сириянын, Ливандын, Ирактын, Ирандын ж. б. мамлекеттердин улуттук адабияты катары 10-кылымда Халаб ш. негизги адабий борборлордун бири болуп калган. Халифаттын ыдыроо доорунда өмүр сүргөн улуу акын Абу ат-Тайиб аль-Мутанабби (915–965) поэзиянын бардык жанрында классик акын катары таанылган. Иранда этностук жанрдагы адабият (Фирдоуси ж. б.) пайда болгон. 11-кылымда араб адабияты төмөндөй баштап, поэзияда мистика, прозада дидактика өкүм сүргөн. 15–18-кылымдарда араб адабиятында ''дастан'' жанры алдыңкы орунга чыккан. Ошол кезде жазылган «Антаранын эрдик иштери» романы, «Миң бир түн» чыгармасы дүйнө элдерине кеңири тараган. Египетте бул кезде адабият <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> прозалык жанрлардын алдынкы катарга чыгуусуна тарыхый романдардын жазылышы түрткү болгон. Йемен, Тунис, Марокко элдеринде эски салттарды сактоо <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> жеке улуттук адабият катары аренага чыккан. Ири феодалдардын маданий <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> эстететикалык табитин канааттандыруучу жазма адабият төмөндөгөндөн кийин, оозеки – поэтикалык чыгармачылык күч алган. Схоластикадан <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> көнүмүш эрежеден чыгалбаган 16–18-кылымдардагы араб адабияты анчалык бийикке көтөрүлө албаса да, эскинин эстеликтерин ушул күнгө чейин сактап калган кол жазмалары <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> маанилүү. Жаңы араб адабияты 19-кылымдын аягы 20-кылымдын башында Мисир, Ливан, Алжир ж. б. араб элдеринде улуттук адабият катары өнүккөн. Жаңы багыттагы прозалык жанрлар, «ислам модернизми» агымы пайда болду. Мис., ыр түрүндөгү роман (М. Мувайлихи), романтикалык роман (А. Рейхани) ж. б. жанрлар буга күбө. Орток каада-салты бар араб элдеринин улуттук адабияты азыркы араб адабиятын түптөгөн.<br>''Ж. Медералиева.''<br>

imported>Mariya, 05:09, 28 Ноябрь (Жетинин айы) 2022 карата

2022-11-28T05:09:02Z

← Мурунку нускасы		05:09, 28 Ноябрь (Жетинин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АРАБ АДАБИЯТЫ''' – араб элдеринин, араб тилин эне тилибиз деп эсептеген калктын адабияты. Араб адабиятынын башаты алгачкы уруулардын оозеки көркөм чыгармаларынын негизинде түзүлгөн.Халифат заманында (7–9-к.) маданий-тарыхый орток тил бирдиги катары араб-мусулман маданиятын калыптандыргандыктан, анын маанилүү бир бөлүгү болуп эсептелген. Аны 4 мезгилге: 1) классикалык (6–14-к.); 2) 15–18-к-дагы; 3) жаңы (19–20-к.); 4) 20-кылымдагы араб адабияты деп бөлүп кароого болот. Классикалык араб адабиятынын негизин жарым көчмөн малчылар м-н дыйкандардын турмушун чагылдырган эмгек, бешик, көч ж. б. мазмундагы элдик оозеки поэзия түзгөн. Душманга ызырынуу, жекирүү (хиджа), мактоо (фахр), өч алуу ыры (cap), кошок же элегия (риса), ошондой эле сүйүү ж-а пейзаж лирикасы алгачкы пайда болгон жанрлардан. Арабдардын туңгуч акыны Имрул-Кайс (500-540) «акындар атасы» деп эсептелген. Аны м-н катар Тарафа (543–569), ал-Харсис ибн Халлиза (т. ж. белгисиз – 570), Зухайр ибн Аби Сулма (530–627), Антара ибн Шадлат ал-Абси (525–615) сыяктуу бир катар акындар араб адабиятынын тарыхында өзгөчө роль ойногон. Араб жазма адабиятынын алгачкы туундусу – касиеттүү ''Куран'' китеби болгон. Ал ''Мухамеддин'' диний үгүтү, диний мазмундагы аңгемелер, ислам общинасынын ж-а мамлекетинин мыйзам жоболорунан турган. Курандын таасири кийинки араб адабиятынын бардыгында кездешет. Мухаммед ж-а анын тарапкерлери өз идеяларына анча кызмат кыла бербегендиктен, поэзияга Хагб ибн Зуайр (т. ж. белгисиз – 662), Хасан ибн Сабит (т. ж. белгисиз – 674), Абу Зуайб ал-Бига ал Жади (т. ж. белгисиз – 699) сыяктуу белгилүү акындар каршы чыгышкан. Араб поэзиясынын идеялык мазмуну жаңы ишеним – ислам дининин таасири м-н өзгөрүүгө дуушар болгон. Омейяддардын сарайындагы көрүнүктүү акындар аль-Ахталь (640–710), ал-Жагир, ал-Фараздак (641–732), Жарир (653–733) ж. б. Халифатта араб эстеликтерин үйрөнүү колго алынган. Тил, стиль ж-а метриканын теориясы иштелип чыгып, байыркы чыгармалар араб тилдерине которула баштаган. Ошол кездерде араб поэзиясында «жаңы стилде» жазылган (бадит), тематикалык жактан бышкан кыска көркөм ырлардын жаралышы м-н көлөмдүү касыдалар да жаралган. Бул жаңы стилди баштоочулардын бири – акын ж-а ойчул Башшар ибн Бурд (714–783). Араб сөз өнөрүндөгү жаңылыкты «акындар падышасы» Абу Нувас (762–815) өнүктүргөн. Классикалык араб адабияты ушул мезгилде толук калыптанган. 8–9-кылымдарда кара сөз чеберлери фольклорду жазып алып, куранды үйрөнүшүп, сирия, пехлеви ж-а грек тилдеринен которушуп, араб прозасынын баркын көтөрүшкөн. Ошол кезде легендалар, саякат, окуялар ж-дө жазылган тарыхый чыгармалар жарала баштаган. Араб халифаты ыдырап, бир нече мамлекеттерге бөлүнгөн кезде Египеттин, Сириянын, Ливандын, Ирактын, Ирандын ж. б. мамлекеттердин улуттук адабияты катары 10-кылымда Халаб ш. негизги адабий борборлордун бири болуп калган. Халифаттын ыдыроо доорунда өмүр сүргөн улуу акын Абу ат-Тайиб аль-Мутанабби (915–965) поэзиянын бардык жанрында классик акын катары таанылган. Иранда этностук жанрдагы адабият (Фирдоуси ж. б.) пайда болгон. 11-кылымда араб адабияты төмөндөй баштап, поэзияда мистика, прозада дидактика өкүм сүргөн. 15–18-кылымдарда араб адабиятында ''дастан'' жанры алдыңкы орунга чыккан. Ошол кезде жазылган «Антаранын эрдик иштери» романы, «Миң бир түн» чыгармасы дүйнө элдерине кеңири тараган. Египетте бул кезде адабият ж-а прозалык жанрлардын алдынкы катарга чыгуусуна тарыхый романдардын жазылышы түрткү болгон. Йемен, Тунис, Марокко элдеринде эски салттарды сактоо м-н жеке улуттук адабият катары аренага чыккан. Ири феодалдардын маданий ж-а эстететикалык табитин канааттандыруучу жазма адабият төмөндөгөндөн кийин, оозеки – поэтикалык чыгармачылык күч алган. Схоластикадан ж-а көнүмүш эрежеден чыгалбаган 16–18-кылымдардагы араб адабияты анчалык бийикке көтөрүлө албаса да, эскинин эстеликтерин ушул күнгө чейин сактап калган кол жазмалары м-н маанилүү. Жаңы араб адабияты 19-кылымдын аягы 20-кылымдын ~~башы~~ Мисир, Ливан, Алжир ж. б. араб элдеринде улуттук адабият катары ~~өнүктү~~. Жаңы багыттагы прозалык жанрлар, «ислам модернизми» агымы пайда болду. Мис., ыр түрүндөгү роман (М. Мувайлихи), романтикалык роман (А. Рейхани) ж. б. жанрлар буга күбө. Орток каада-салты бар араб элдеринин улуттук адабияты азыркы араб адабиятын түптөгөн.<br>''Ж. Медералиева.''<br>		'''АРАБ АДАБИЯТЫ''' – араб элдеринин, араб тилин эне тилибиз деп эсептеген калктын адабияты. Араб адабиятынын башаты алгачкы уруулардын оозеки көркөм чыгармаларынын негизинде түзүлгөн.Халифат заманында (7–9-к.) маданий-тарыхый орток тил бирдиги катары араб-мусулман маданиятын калыптандыргандыктан, анын маанилүү бир бөлүгү болуп эсептелген. Аны 4 мезгилге: 1) классикалык (6–14-к.); 2) 15–18-к-дагы; 3) жаңы (19–20-к.); 4) 20-кылымдагы араб адабияты деп бөлүп кароого болот. Классикалык араб адабиятынын негизин жарым көчмөн малчылар м-н дыйкандардын турмушун чагылдырган эмгек, бешик, көч ж. б. мазмундагы элдик оозеки поэзия түзгөн. Душманга ызырынуу, жекирүү (хиджа), мактоо (фахр), өч алуу ыры (cap), кошок же элегия (риса), ошондой эле сүйүү ж-а пейзаж лирикасы алгачкы пайда болгон жанрлардан. Арабдардын туңгуч акыны Имрул-Кайс (500-540) «акындар атасы» деп эсептелген. Аны м-н катар Тарафа (543–569), ал-Харсис ибн Халлиза (т. ж. белгисиз – 570), Зухайр ибн Аби Сулма (530–627), Антара ибн Шадлат ал-Абси (525–615) сыяктуу бир катар акындар араб адабиятынын тарыхында өзгөчө роль ойногон. Араб жазма адабиятынын алгачкы туундусу – касиеттүү ''Куран'' китеби болгон. Ал ''Мухамеддин'' диний үгүтү, диний мазмундагы аңгемелер, ислам общинасынын ж-а мамлекетинин мыйзам жоболорунан турган. Курандын таасири кийинки араб адабиятынын бардыгында кездешет. Мухаммед ж-а анын тарапкерлери өз идеяларына анча кызмат кыла бербегендиктен, поэзияга Хагб ибн Зуайр (т. ж. белгисиз – 662), Хасан ибн Сабит (т. ж. белгисиз – 674), Абу Зуайб ал-Бига ал Жади (т. ж. белгисиз – 699) сыяктуу белгилүү акындар каршы чыгышкан. Араб поэзиясынын идеялык мазмуну жаңы ишеним – ислам дининин таасири м-н өзгөрүүгө дуушар болгон. Омейяддардын сарайындагы көрүнүктүү акындар аль-Ахталь (640–710), ал-Жагир, ал-Фараздак (641–732), Жарир (653–733) ж. б. Халифатта араб эстеликтерин үйрөнүү колго алынган. Тил, стиль ж-а метриканын теориясы иштелип чыгып, байыркы чыгармалар араб тилдерине которула баштаган. Ошол кездерде араб поэзиясында «жаңы стилде» жазылган (бадит), тематикалык жактан бышкан кыска көркөм ырлардын жаралышы м-н көлөмдүү касыдалар да жаралган. Бул жаңы стилди баштоочулардын бири – акын ж-а ойчул Башшар ибн Бурд (714–783). Араб сөз өнөрүндөгү жаңылыкты «акындар падышасы» Абу Нувас (762–815) өнүктүргөн. Классикалык араб адабияты ушул мезгилде толук калыптанган. 8–9-кылымдарда кара сөз чеберлери фольклорду жазып алып, куранды үйрөнүшүп, сирия, пехлеви ж-а грек тилдеринен которушуп, араб прозасынын баркын көтөрүшкөн. Ошол кезде легендалар, саякат, окуялар ж-дө жазылган тарыхый чыгармалар жарала баштаган. Араб халифаты ыдырап, бир нече мамлекеттерге бөлүнгөн кезде Египеттин, Сириянын, Ливандын, Ирактын, Ирандын ж. б. мамлекеттердин улуттук адабияты катары 10-кылымда Халаб ш. негизги адабий борборлордун бири болуп калган. Халифаттын ыдыроо доорунда өмүр сүргөн улуу акын Абу ат-Тайиб аль-Мутанабби (915–965) поэзиянын бардык жанрында классик акын катары таанылган. Иранда этностук жанрдагы адабият (Фирдоуси ж. б.) пайда болгон. 11-кылымда араб адабияты төмөндөй баштап, поэзияда мистика, прозада дидактика өкүм сүргөн. 15–18-кылымдарда араб адабиятында ''дастан'' жанры алдыңкы орунга чыккан. Ошол кезде жазылган «Антаранын эрдик иштери» романы, «Миң бир түн» чыгармасы дүйнө элдерине кеңири тараган. Египетте бул кезде адабият ж-а прозалык жанрлардын алдынкы катарга чыгуусуна тарыхый романдардын жазылышы түрткү болгон. Йемен, Тунис, Марокко элдеринде эски салттарды сактоо м-н жеке улуттук адабият катары аренага чыккан. Ири феодалдардын маданий ж-а эстететикалык табитин канааттандыруучу жазма адабият төмөндөгөндөн кийин, оозеки – поэтикалык чыгармачылык күч алган. Схоластикадан ж-а көнүмүш эрежеден чыгалбаган 16–18-кылымдардагы араб адабияты анчалык бийикке көтөрүлө албаса да, эскинин эстеликтерин ушул күнгө чейин сактап калган кол жазмалары м-н маанилүү. Жаңы араб адабияты 19-кылымдын аягы 20-кылымдын башында Мисир, Ливан, Алжир ж. б. араб элдеринде улуттук адабият катары өнүккөн. Жаңы багыттагы прозалык жанрлар, «ислам модернизми» агымы пайда болду. Мис., ыр түрүндөгү роман (М. Мувайлихи), романтикалык роман (А. Рейхани) ж. б. жанрлар буга күбө. Орток каада-салты бар араб элдеринин улуттук адабияты азыркы араб адабиятын түптөгөн.<br>''Ж. Медералиева.''<br>

imported>Mariya, 05:03, 28 Ноябрь (Жетинин айы) 2022 карата

2022-11-28T05:03:51Z

← Мурунку нускасы		05:03, 28 Ноябрь (Жетинин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АРАБ АДАБИЯТЫ''' – араб элдеринин, араб тилин эне тилибиз деп эсептеген калктын адабияты. ~~А. а-нын~~ башаты алгачкы уруулардын оозеки көркөм чыгармаларынын негизинде түзүлгөн.Халифат заманында (~~7-9~~-к.) маданий-тарыхый		'''АРАБ АДАБИЯТЫ''' – араб элдеринин, араб тилин эне тилибиз деп эсептеген калктын адабияты. Араб адабиятынын башаты алгачкы уруулардын оозеки көркөм чыгармаларынын негизинде түзүлгөн.Халифат заманында (7–9-к.) маданий-тарыхый орток тил бирдиги катары араб-мусулман маданиятын калыптандыргандыктан, анын маанилүү бир бөлүгү болуп эсептелген. Аны 4 мезгилге: 1) классикалык (6–14-к.); 2) 15–18-к-дагы; 3) жаңы (19–20-к.); 4) 20-кылымдагы араб адабияты деп бөлүп кароого болот. Классикалык араб адабиятынын негизин жарым көчмөн малчылар м-н дыйкандардын турмушун чагылдырган эмгек, бешик, көч ж. б. мазмундагы элдик оозеки поэзия түзгөн. Душманга ызырынуу, жекирүү (хиджа), мактоо (фахр), өч алуу ыры (cap), кошок же элегия (риса), ошондой эле сүйүү ж-а пейзаж лирикасы алгачкы пайда болгон жанрлардан. Арабдардын туңгуч акыны Имрул-Кайс (500-540) «акындар атасы» деп эсептелген. Аны м-н катар Тарафа (543–569), ал-Харсис ибн Халлиза (т. ж. белгисиз – 570), Зухайр ибн Аби Сулма (530–627), Антара ибн Шадлат ал-Абси (525–615) сыяктуу бир катар акындар араб адабиятынын тарыхында өзгөчө роль ойногон. Араб жазма адабиятынын алгачкы туундусу – касиеттүү ''Куран'' китеби болгон. Ал ''Мухамеддин'' диний үгүтү, диний мазмундагы аңгемелер, ислам общинасынын ж-а мамлекетинин мыйзам жоболорунан турган. Курандын таасири кийинки араб адабиятынын бардыгында кездешет. Мухаммед ж-а анын тарапкерлери өз идеяларына анча кызмат кыла бербегендиктен, поэзияга Хагб ибн Зуайр (т. ж. белгисиз – 662), Хасан ибн Сабит (т. ж. белгисиз – 674), Абу Зуайб ал-Бига ал Жади (т. ж. белгисиз – 699) сыяктуу белгилүү акындар каршы чыгышкан. Араб поэзиясынын идеялык мазмуну жаңы ишеним – ислам дининин таасири м-н өзгөрүүгө дуушар болгон. Омейяддардын сарайындагы көрүнүктүү акындар аль-Ахталь (640–710), ал-Жагир, ал-Фараздак (641–732), Жарир (653–733) ж. б. Халифатта араб эстеликтерин үйрөнүү колго алынган. Тил, стиль ж-а метриканын теориясы иштелип чыгып, байыркы чыгармалар араб тилдерине которула баштаган. Ошол кездерде араб поэзиясында «жаңы стилде» жазылган (бадит), тематикалык жактан бышкан кыска көркөм ырлардын жаралышы м-н көлөмдүү касыдалар да жаралган. Бул жаңы стилди баштоочулардын бири – акын ж-а ойчул Башшар ибн Бурд (714–783). Араб сөз өнөрүндөгү жаңылыкты «акындар падышасы» Абу Нувас (762–815) өнүктүргөн. Классикалык араб адабияты ушул мезгилде толук калыптанган. 8–9-кылымдарда кара сөз чеберлери фольклорду жазып алып, куранды үйрөнүшүп, сирия, пехлеви ж-а грек тилдеринен которушуп, араб прозасынын баркын көтөрүшкөн. Ошол кезде легендалар, саякат, окуялар ж-дө жазылган тарыхый чыгармалар жарала баштаган. Араб халифаты ыдырап, бир нече мамлекеттерге бөлүнгөн кезде Египеттин, Сириянын, Ливандын, Ирактын, Ирандын ж. б. мамлекеттердин улуттук адабияты катары 10-кылымда Халаб ш. негизги адабий борборлордун бири болуп калган. Халифаттын ыдыроо доорунда өмүр сүргөн улуу акын Абу ат-Тайиб аль-Мутанабби (915–965) поэзиянын бардык жанрында классик акын катары таанылган. Иранда этностук жанрдагы адабият (Фирдоуси ж. б.) пайда болгон. 11-кылымда араб адабияты төмөндөй баштап, поэзияда мистика, прозада дидактика өкүм сүргөн. 15–18-кылымдарда араб адабиятында ''дастан'' жанры алдыңкы орунга чыккан. Ошол кезде жазылган «Антаранын эрдик иштери» романы, «Миң бир түн» чыгармасы дүйнө элдерине кеңири тараган. Египетте бул кезде адабият ж-а прозалык жанрлардын алдынкы катарга чыгуусуна тарыхый романдардын жазылышы түрткү болгон. Йемен, Тунис, Марокко элдеринде эски салттарды сактоо м-н жеке улуттук адабият катары аренага чыккан. Ири феодалдардын маданий ж-а эстететикалык табитин канааттандыруучу жазма адабият төмөндөгөндөн кийин, оозеки – поэтикалык чыгармачылык күч алган. Схоластикадан ж-а көнүмүш эрежеден чыгалбаган 16–18-кылымдардагы араб адабияты анчалык бийикке көтөрүлө албаса да, эскинин эстеликтерин ушул күнгө чейин сактап калган кол жазмалары м-н маанилүү. Жаңы араб адабияты 19-кылымдын аягы 20-кылымдын башы Мисир, Ливан, Алжир ж. б. араб элдеринде улуттук адабият катары өнүктү. Жаңы багыттагы прозалык жанрлар, «ислам модернизми» агымы пайда болду. Мис., ыр түрүндөгү роман (М. Мувайлихи), романтикалык роман (А. Рейхани) ж. б. жанрлар буга күбө. Орток каада-салты бар араб элдеринин улуттук адабияты азыркы араб адабиятын түптөгөн.<br>''Ж. Медералиева.''<br>
	орток тил бирдиги катары араб-мусулман маданиятын калыптандыргандыктан, анын маанилүү

	бир бөлүгү болуп эсептелген. Аны 4 мезгилге:
	1) классикалык (~~6-14~~-к.); 2) ~~15-18~~-к-дагы; 3) жаңы (~~19-20~~-к.); 4) 20-~~к-дагы А. а.~~ деп бөлүп кароого болот. Классикалык ~~А. а-нын~~ негизин жарым көчмөн малчылар м-н дыйкандардын турмушун чагылдырган эмгек, бешик, көч ж. б.
	мазмундагы элдик оозеки поэзия түзгөн. Душманга ызырынуу, жекирүү (хиджа), мактоо
	(фахр), өч алуу ыры (cap), кошок же элегия (риса), о. эле сүйүү ж-а пейзаж лирикасы алгачкы
	пайда болгон жанрлардан. Арабдардын туңгуч
	акыны ~~Имру-л~~-Кайс (500-540) «акындар атасы»
	деп эсептелген. Аны м-н катар Тарафа (~~543-569~~),
	ал-Харсис ибн Халлиза (т. ж. белгисиз – 570),
	Зухайр ибн Аби Сулма (~~530-627~~), Антара ибн
	Шадлат ал-Абси (~~525-615~~) сыяктуу бир катар
	акындар ~~А. а.~~ тарыхында өзгөчө роль ойногон.
	Араб жазма ~~ад-тынын~~ алгачкы туундусу – касиеттүү ''Куран'' китеби болгон. Ал ''Мухамеддин''
	диний үгүтү, диний мазмундагы аңгемелер, ислам общинасынын ж-а мамлекетинин мыйзам
	жоболорунан турган. Курандын таасири кийинки ~~А. а-нын~~ бардыгында кездешет. Мухаммед
	ж-а анын тарапкерлери өз идеяларына анча
	кызмат кыла бербегендиктен, поэзияга Хагб ибн
	Зуайр (т. ж. белгисиз – 662), Хасан ибн Сабит
	(т. ж. белгисиз – 674), Абу Зуайб ал-Бига ~~алЖади~~ (т. ж. белгисиз – 699) сыяктуу белгилүү
	акындар каршы чыгышкан. Араб поэзиясынын
	идеялык мазмуну жаңы ишеним – ислам дининин таасири м-н өзгөрүүгө дуушар болгон.
	Омейяддардын сарайындагы көрүнүктүү акындар аль-Ахталь (~~640-710~~), ал-Жагир, ал-Фараздак (~~641-732~~), Жарир (~~653-733~~) ж. б. Халифатта араб эстеликтерин үйрөнүү колго алынган.
	Тил, стиль ж-а метриканын теориясы иштелип
	чыгып, байыркы чыгармалар араб тилдерине
	которула баштаган. Ошол кездерде араб поэзиясында «жаңы стилде» жазылган (бадит), тематикалык жактан бышкан кыска көркөм ырлардын жаралышы м-н көлөмдүү касыдалар да
	жаралган. Бул жаңы стилди баштоочулардын
	бири – акын ж-а ойчул Башшар ибн Бурд (~~714—~~
	~~783~~). Араб сөз өнөрүндөгү жаңылыкты «акындар падышасы» Абу Нувас (~~762-815~~) өнүктүргөн.
	Классикалык ~~А. а.~~ ушул мезгилде толук калыптанган. ~~8-9-к~~-да кара сөз чеберлери фольклорду жазып алып, куранды үйрөнүшүп, сирия, пехлеви ж-а грек тилдеринен которушуп, араб прозасынын баркын көтөрүшкөн. Ошол кезде легендалар, саякат, окуялар ж-дө жазылган тарыхый чыгармалар жарала баштаган. Араб халифаты ыдырап, бир нече мамлекеттерге бөлүнгөн кезде Египеттин, Сириянын, Ливандын,
	Ирактын, Ирандын ж. б. мамлекеттердин улуттук ~~ад-ты~~ катары 10-~~к-да~~ Халаб ш. негизги адабий борборлордун бири болуп калган. Халифаттын ыдыроо доорунда өмүр сүргөн улуу акын
	Абу ат-Тайиб аль-Мутанабби (~~915-965~~) поэзиянын бардык жанрында классик акын катары
	таанылган. Иранда этностук жанрдагы ~~ад-т~~
	(Фирдоуси ж. б.) пайда болгон. 11-~~к-да А. а.~~
	төмөндөй баштап, поэзияда мистика, прозада
	дидактика өкүм сүргөн. 15-~~18-к-да А. а-нда~~ ''дастан'' жанры алдыңкы орунга чыккан. Ошол
	кезде жазылган «Антаранын эрдик иштери»
	романы, «Миң бир түн» чыгармасы дүйнө элдерине кеңири тараган. Египетте бул кезде ~~ад-т~~
	ж-а прозалык жанрлардын алдынкы катарга
	чыгуусуна тарыхый романдардын жазылышы
	түрткү болгон. Йемен, Тунис, Марокко элдеринде эски салттарды сактоо м-н жеке улуттук ~~ад-т~~
	катары аренага чыккан. Ири феодалдардын маданий ж-а эстететикалык табитин канааттандыруучу жазма ~~ад-т~~ төмөндөгөндөн кийин, оозеки – поэтикалык ~~чыг-лык~~ күч алган. Схоластикадан ж-а көнүмүш эрежеден чыгалбаган 16-
	~~18-к-дагы А. а.~~ анчалык бийикке көтөрүлө албаса да, эскинин эстеликтерин ушул күнгө чейин сактап калган кол жазмалары м-н маанилүү. Жаңы ~~А. а.~~ 19-к-~~дын~~ башы ~~20-к-да~~ Мисир,
	Ливан, Алжир ж. б. араб элдеринде улуттук ~~адт~~ катары өнүктү. Жаңы багыттагы прозалык
	жанрлар, «ислам модернизми» агымы пайда
	болду. Мис., ыр түрүндөгү роман (М. Мувайлихи), романтикалык роман (А. Рейхани) ж. б.
	жанрлар буга күбө. Орток каада-салты бар араб
	элдеринин улуттук ~~ад-ты~~ азыркы ~~А. а-н түптөдү~~.<br>
	''Ж. Медералиева.''<br>

imported>Mariya, 04:32, 25 Ноябрь (Жетинин айы) 2022 карата

2022-11-25T04:32:34Z

← Мурунку нускасы		04:32, 25 Ноябрь (Жетинин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	– араб элдеринин, араб тилин эне тилибиз деп эсептеген калктын адабияты. А. а-нын башаты алгачкы уруулардын оозеки көркөм чыгармаларынын негизинде түзүлгөн.		'''АРАБ АДАБИЯТЫ''' – араб элдеринин, араб тилин эне тилибиз деп эсептеген калктын адабияты. А. а-нын башаты алгачкы уруулардын оозеки көркөм чыгармаларынын негизинде түзүлгөн.Халифат заманында (7-9-к.) маданий-тарыхый
	Халифат заманында (7-9-к.) маданий-тарыхый		орток тил бирдиги катары араб-мусулман маданиятын калыптандыргандыктан, анын маанилүү
	орток тил бирдиги катары араб-мусулман ~~мадтын~~ калыптандыргандыктан, анын маанилүү
	бир бөлүгү болуп эсептелген. Аны 4 мезгилге:		бир бөлүгү болуп эсептелген. Аны 4 мезгилге:
	1) классикалык (6-14-к.); 2) 15-18-к-дагы; 3) жаңы (19-20-к.); 4) 20-к-дагы А. а. деп бөлүп кароого болот. Классикалык А. а-нын негизин жарым көчмөн малчылар м-н дыйкандардын турмушун чагылдырган эмгек, бешик, көч ж. б.		1) классикалык (6-14-к.); 2) 15-18-к-дагы; 3) жаңы (19-20-к.); 4) 20-к-дагы А. а. деп бөлүп кароого болот. Классикалык А. а-нын негизин жарым көчмөн малчылар м-н дыйкандардын турмушун чагылдырган эмгек, бешик, көч ж. б.
49 сап:		49 сап:
	элдеринин улуттук ад-ты азыркы А. а-н түптөдү.<br>		элдеринин улуттук ад-ты азыркы А. а-н түптөдү.<br>
	''Ж. Медералиева.''<br>		''Ж. Медералиева.''<br>

imported>Kadyrm: 1 версия

2022-06-06T08:16:30Z

1 версия

← Мурунку нускасы	08:16, 6 Июнь (Кулжа) 2022 -деги абалы
(Айырма жок)

433-496>KadyrM, 09:09, 5 Июнь (Кулжа) 2022 карата

2022-06-05T09:09:53Z

Жаңы барак

– араб элдеринин, араб тилин эне тилибиз деп эсептеген калктын адабияты. А. а-нын башаты алгачкы уруулардын оозеки көркөм чыгармаларынын негизинде түзүлгөн.
Халифат заманында (7-9-к.) маданий-тарыхый
орток тил бирдиги катары араб-мусулман мадтын калыптандыргандыктан, анын маанилүү
бир бөлүгү болуп эсептелген. Аны 4 мезгилге:
1) классикалык (6-14-к.); 2) 15-18-к-дагы; 3) жаңы (19-20-к.); 4) 20-к-дагы А. а. деп бөлүп кароого болот. Классикалык А. а-нын негизин жарым көчмөн малчылар м-н дыйкандардын турмушун чагылдырган эмгек, бешик, көч ж. б.
мазмундагы элдик оозеки поэзия түзгөн. Душманга ызырынуу, жекирүү (хиджа), мактоо
(фахр), өч алуу ыры (cap), кошок же элегия (риса), о. эле сүйүү ж-а пейзаж лирикасы алгачкы
пайда болгон жанрлардан. Арабдардын туңгуч
акыны Имру-л-Кайс (500-540) «акындар атасы»
деп эсептелген. Аны м-н катар Тарафа (543-569),
ал-Харсис ибн Халлиза (т. ж. белгисиз – 570),
Зухайр ибн Аби Сулма (530-627), Антара ибн
Шадлат ал-Абси (525-615) сыяктуу бир катар
акындар А. а. тарыхында өзгөчө роль ойногон.
Араб жазма ад-тынын алгачкы туундусу – касиеттүү ''Куран'' китеби болгон. Ал ''Мухамеддин''
диний үгүтү, диний мазмундагы аңгемелер, ислам общинасынын ж-а мамлекетинин мыйзам
жоболорунан турган. Курандын таасири кийинки А. а-нын бардыгында кездешет. Мухаммед
ж-а анын тарапкерлери өз идеяларына анча
кызмат кыла бербегендиктен, поэзияга Хагб ибн
Зуайр (т. ж. белгисиз – 662), Хасан ибн Сабит
(т. ж. белгисиз – 674), Абу Зуайб ал-Бига алЖади (т. ж. белгисиз – 699) сыяктуу белгилүү
акындар каршы чыгышкан. Араб поэзиясынын
идеялык мазмуну жаңы ишеним – ислам дининин таасири м-н өзгөрүүгө дуушар болгон.
Омейяддардын сарайындагы көрүнүктүү акындар аль-Ахталь (640-710), ал-Жагир, ал-Фараздак (641-732), Жарир (653-733) ж. б. Халифатта араб эстеликтерин үйрөнүү колго алынган.
Тил, стиль ж-а метриканын теориясы иштелип
чыгып, байыркы чыгармалар араб тилдерине
которула баштаган. Ошол кездерде араб поэзиясында «жаңы стилде» жазылган (бадит), тематикалык жактан бышкан кыска көркөм ырлардын жаралышы м-н көлөмдүү касыдалар да
жаралган. Бул жаңы стилди баштоочулардын
бири – акын ж-а ойчул Башшар ибн Бурд (714—
783). Араб сөз өнөрүндөгү жаңылыкты «акындар падышасы» Абу Нувас (762-815) өнүктүргөн.
Классикалык А. а. ушул мезгилде толук калыптанган. 8-9-к-да кара сөз чеберлери фольклорду жазып алып, куранды үйрөнүшүп, сирия, пехлеви ж-а грек тилдеринен которушуп, араб прозасынын баркын көтөрүшкөн. Ошол кезде легендалар, саякат, окуялар ж-дө жазылган тарыхый чыгармалар жарала баштаган. Араб халифаты ыдырап, бир нече мамлекеттерге бөлүнгөн кезде Египеттин, Сириянын, Ливандын,
Ирактын, Ирандын ж. б. мамлекеттердин улуттук ад-ты катары 10-к-да Халаб ш. негизги адабий борборлордун бири болуп калган. Халифаттын ыдыроо доорунда өмүр сүргөн улуу акын
Абу ат-Тайиб аль-Мутанабби (915-965) поэзиянын бардык жанрында классик акын катары
таанылган. Иранда этностук жанрдагы ад-т
(Фирдоуси ж. б.) пайда болгон. 11-к-да А. а.
төмөндөй баштап, поэзияда мистика, прозада
дидактика өкүм сүргөн. 15-18-к-да А. а-нда ''дастан'' жанры алдыңкы орунга чыккан. Ошол
кезде жазылган «Антаранын эрдик иштери»
романы, «Миң бир түн» чыгармасы дүйнө элдерине кеңири тараган. Египетте бул кезде ад-т
ж-а прозалык жанрлардын алдынкы катарга
чыгуусуна тарыхый романдардын жазылышы
түрткү болгон. Йемен, Тунис, Марокко элдеринде эски салттарды сактоо м-н жеке улуттук ад-т
катары аренага чыккан. Ири феодалдардын маданий ж-а эстететикалык табитин канааттандыруучу жазма ад-т төмөндөгөндөн кийин, оозеки – поэтикалык чыг-лык күч алган. Схоластикадан ж-а көнүмүш эрежеден чыгалбаган 16-
18-к-дагы А. а. анчалык бийикке көтөрүлө албаса да, эскинин эстеликтерин ушул күнгө чейин сактап калган кол жазмалары м-н маанилүү. Жаңы А. а. 19-к-дын башы 20-к-да Мисир,
Ливан, Алжир ж. б. араб элдеринде улуттук адт катары өнүктү. Жаңы багыттагы прозалык
жанрлар, «ислам модернизми» агымы пайда
болду. Мис., ыр түрүндөгү роман (М. Мувайлихи), романтикалык роман (А. Рейхани) ж. б.
жанрлар буга күбө. Орток каада-салты бар араб
элдеринин улуттук ад-ты азыркы А. а-н түптөдү. 
''Ж. Медералиева.''