АРАБ ХАЛИФАТЫ - Түзөтүүлөр тарыхы

imported>Gulira, 10:56, 4 Февраль (Бирдин айы) 2026 карата

2026-02-04T10:56:14Z

← Мурунку нускасы		10:56, 4 Февраль (Бирдин айы) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АРАБ ХАЛИФАТЫ'''– халифтер (орун басар) башкарган араб-мусулман мамлекеттеринин Европа элдериндеги аталышы. Араб халифаты 7-кылымдын башында ''Мухаммед'' Батыш Аравияда түзгөн мусулман жамаатынын (Умма Мухаммадийа) негизинде түзүлүп, алгачкы халифтер Абу Бекр (632–634), Омар (634–644), Осмон (644–656) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Али ибн Абу Талиб (656–661) мусулман жамаатынын эрки <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> шайланышкан. Алар бийлик жүргүзгөн мезгилдерде Араб халифаты ири империяга айланган. Халифаттын алгачкы борбору Медина шаары болгон. ''Арабдардын жеңип алууларынын'' натыйжасында Араб халифатынын курамына Араб жарым аралынан тартып Ирак, Иран, О. Азия, Сирия, Палестина, Египет, Түндүк Африканын, Закавказье <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Пиреней жарым аралынын көп бөлүгү, Синдди камтыган кеңири аймактар каратылган. Төртүнчү халиф Алинин өлүмүнөн кийин халифатта бийлик Омеяддар династиясынын өкүлү Муавияга өтөт. Ушундан тарта халифти шайлоо жолу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бийликке келүүсү токтотулуп, династиялык башкаруу орнотулат. Муавия өлкөнүн борборун Дамаскка көчүрөт. 685-жылы бийликке келген халиф Абд ал-Маликтин тушунда араб тили халифаттын расмий тилине айланып, анын курамындагы мамлекеттерде иш кагаздары араб тилинде жүргүзүлө баштаган. Мамлекеттин аймагынын чоңдугунан халифаттын курамына кирген облустар халиф тарабынан дайындалган атайын өкүлдөр тарабынан башкарылган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> халифтерге мыкты кызмат өтөгөн айрым провинциялардын башкаруучулары да бийликти мурастоого укук алышкан. Кээ бир аймактарда диний <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> этникалык карама-каршылыктар сепаратизмдин башталышына шарт түзүп, бийлик жергиликтүү эмирлер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> султандардын колуна өткөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Тунисте, Египетте, Чыгыш Африкада <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Орто Азияда жергиликтүү династиялардын түзүлүшүнө алып келген (Сасаниддер, Тулуниддер, Тахириддер, Аглабиддер, Саманиддер, Буиддер ж. б.). Омеяддардын бийлиги ич ара чатактардын натыйжасында кулатылып, 750-жылы Абу Муслим жетектеген козголоңдун натыйжасында Омеяддардын акыркы башкаруучусу Мерва II өлтүрүлүп, принц Абд ар-Рахман Андалуска (Испания) качып кетип, ал жакта Кордова эмиратын негиздеген. Бийликке келген Аб-ульАббас Саффах Аббасиддер династиясын негиздеген. 929-жылы Испаниядагы Омеяддардын акыркы өкүлү Абд ар-Рахман III өзүн халиф деп жарыялап, Кордованы халифаттын борбору деп жарыялаган. Ошентип, Омеяддардын Кордова <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Аббасиддердин Багдад халифаттарынын ар бири ислам дүйнөсүндө мыйзамдуу жогорку бийликке ээ болууга аракеттенген. 972-жылы Фатимиддер династиясынын (909–1171, Түндүк Африкада, борбору Каир) негиздөөчүсү Убайдаллах да халиф <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> махди титулун алган. Аббасиддер халифаттын борборун Багдадга көчүрүп (айрым адабияттарда Багдад халифаты деп аталган), алардын тушунда Араб халифаты Чыгыштагы борборлоштурулган ири державага айланып, Аббасиддердин доору – мусулман мамлекеттүүлүгүнүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданиятынын гүлдөгөн мезгили болгон. 1258-жылы Хулагу жетектеген монгол аскерлери Багдадды алып, Аббасиддердин акыркы өкүлү халиф Мустасимди өлтүргөндөн кийин Араб халифаты өз алдынча мамлекет катары жоюлган. Аббасиддер Египетке качып барып, Каирде башкарышкан. 1517-жылы халифтин укугу Осмон түрктөрүнүн султандарына өткөн.<br> Ад.: ''Бартольд В. В.,'' Теоретическая идея и светская власть в мусульманском государстве, в кн.: Соч., т. 6, М., 1966; ''Беляев Е.~~'<nowiki/>''' '<nowiki/>'''~~А.,'' Арабы, ислам и арабский халифат в раннее средневековье, 2 изд., М., 1966; ''Мец А.,' ''Мусульманский Ренессанс, пер. с нем., М., 1966; ''Босворт К. Э.'' Мусульманские династии, пер. с англ., М., 1971.<br> ''А. Орозов.'''''<br>'''		'''АРАБ ХАЛИФАТЫ'''– халифтер (орун басар) башкарган араб-мусулман мамлекеттеринин Европа элдериндеги аталышы. Араб халифаты 7-кылымдын башында ''Мухаммед'' Батыш Аравияда түзгөн мусулман жамаатынын (Умма Мухаммадийа) негизинде түзүлүп, алгачкы халифтер Абу Бекр (632–634), Омар (634–644), Осмон (644–656) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Али ибн Абу Талиб (656–661) мусулман жамаатынын эрки <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> шайланышкан. Алар бийлик жүргүзгөн мезгилдерде Араб халифаты ири империяга айланган. Халифаттын алгачкы борбору Медина шаары болгон. ''Арабдардын жеңип алууларынын'' натыйжасында Араб халифатынын курамына Араб жарым аралынан тартып Ирак, Иран, О. Азия, Сирия, Палестина, Египет, Түндүк Африканын, Закавказье <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Пиреней жарым аралынын көп бөлүгү, Синдди камтыган кеңири аймактар каратылган. Төртүнчү халиф Алинин өлүмүнөн кийин халифатта бийлик Омеяддар династиясынын өкүлү Муавияга өтөт. Ушундан тарта халифти шайлоо жолу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бийликке келүүсү токтотулуп, династиялык башкаруу орнотулат. Муавия өлкөнүн борборун Дамаскка көчүрөт. 685-жылы бийликке келген халиф Абд ал-Маликтин тушунда араб тили халифаттын расмий тилине айланып, анын курамындагы мамлекеттерде иш кагаздары араб тилинде жүргүзүлө баштаган. Мамлекеттин аймагынын чоңдугунан халифаттын курамына кирген облустар халиф тарабынан дайындалган атайын өкүлдөр тарабынан башкарылган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> халифтерге мыкты кызмат өтөгөн айрым провинциялардын башкаруучулары да бийликти мурастоого укук алышкан. Кээ бир аймактарда диний <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> этникалык карама-каршылыктар сепаратизмдин башталышына шарт түзүп, бийлик жергиликтүү эмирлер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> султандардын колуна өткөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Тунисте, Египетте, Чыгыш Африкада <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Орто Азияда жергиликтүү династиялардын түзүлүшүнө алып келген (Сасаниддер, Тулуниддер, Тахириддер, Аглабиддер, Саманиддер, Буиддер ж. б.). Омеяддардын бийлиги ич ара чатактардын натыйжасында кулатылып, 750-жылы Абу Муслим жетектеген козголоңдун натыйжасында Омеяддардын акыркы башкаруучусу Мерва II өлтүрүлүп, принц Абд ар-Рахман Андалуска (Испания) качып кетип, ал жакта Кордова эмиратын негиздеген. Бийликке келген Аб-ульАббас Саффах Аббасиддер династиясын негиздеген. 929-жылы Испаниядагы Омеяддардын акыркы өкүлү Абд ар-Рахман III өзүн халиф деп жарыялап, Кордованы халифаттын борбору деп жарыялаган. Ошентип, Омеяддардын Кордова <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Аббасиддердин Багдад халифаттарынын ар бири ислам дүйнөсүндө мыйзамдуу жогорку бийликке ээ болууга аракеттенген. 972-жылы Фатимиддер династиясынын (909–1171, Түндүк Африкада, борбору Каир) негиздөөчүсү Убайдаллах да халиф <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> махди титулун алган. Аббасиддер халифаттын борборун Багдадга көчүрүп (айрым адабияттарда Багдад халифаты деп аталган), алардын тушунда Араб халифаты Чыгыштагы борборлоштурулган ири державага айланып, Аббасиддердин доору – мусулман мамлекеттүүлүгүнүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданиятынын гүлдөгөн мезгили болгон. 1258-жылы Хулагу жетектеген монгол аскерлери Багдадды алып, Аббасиддердин акыркы өкүлү халиф Мустасимди өлтүргөндөн кийин Араб халифаты өз алдынча мамлекет катары жоюлган. Аббасиддер Египетке качып барып, Каирде башкарышкан. 1517-жылы халифтин укугу Осмон түрктөрүнүн султандарына өткөн.<br> Ад.: ''Бартольд В. В.,'' Теоретическая идея и светская власть в мусульманском государстве, в кн.: Соч., т. 6, М., 1966; ''Беляев Е. А.,'' Арабы, ислам и арабский халифат в раннее средневековье, 2 изд., М., 1966; ''Мец А.,''Мусульманский Ренессанс, пер. с нем., М., 1966; ''Босворт К. Э.'' Мусульманские династии, пер. с англ., М., 1971.<br> ''А. Орозов.'''''<br>'''

	''<nowiki/>'''<nowiki/>'''''		''<nowiki/>'''<nowiki/>'''''
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

imported>Kadyrm: /* top */ категория кошуу

2024-09-12T04:08:43Z

top: категория кошуу

← Мурунку нускасы		04:08, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АРАБ ХАЛИФАТЫ'''– халифтер (орун басар) башкарган араб-мусулман мамлекеттеринин Европа элдериндеги аталышы. Араб халифаты 7-кылымдын башында ''Мухаммед'' Батыш Аравияда түзгөн мусулман жамаатынын (Умма Мухаммадийа) негизинде түзүлүп, алгачкы халифтер Абу Бекр (632–634), Омар (634–644), Осмон (644–656) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Али ибн Абу Талиб (656–661) мусулман ~~жамаатынын~~ эрки <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> шайланышкан. Алар бийлик жүргүзгөн мезгилдерде Араб халифаты ири империяга айланган. Халифаттын алгачкы борбору ~~Медина~~ шаары болгон. ''Арабдардын жеңип алууларынын'' натыйжасында Араб халифатынын курамына Араб жарым аралынан тартып Ирак, Иран, О. Азия, Сирия, Палестина, Египет, Түндүк Африканын, ~~Закавказье~~ <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Пиреней жарым аралынын көп бөлүгү, Синдди камтыган кеңири аймактар каратылган. Төртүнчү халиф Алинин өлүмүнөн кийин халифатта бийлик Омеяддар династиясынын өкүлү Муавияга өтөт. Ушундан тарта халифти шайлоо жолу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бийликке келүүсү токтотулуп, династиялык башкаруу орнотулат. Муавия өлкөнүн борборун Дамаскка көчүрөт. 685-жылы бийликке келген халиф Абд ал-Маликтин тушунда араб тили халифаттын расмий тилине айланып, анын курамындагы мамлекеттерде иш кагаздары араб тилинде жүргүзүлө баштаган. Мамлекеттин аймагынын чоңдугунан халифаттын курамына кирген облустар халиф тарабынан дайындалган атайын өкүлдөр тарабынан башкарылган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> халифтерге мыкты кызмат өтөгөн айрым провинциялардын башкаруучулары да бийликти мурастоого укук алышкан. Кээ бир аймактарда диний <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> этникалык карама-каршылыктар сепаратизмдин башталышына шарт түзүп, бийлик жергиликтүү эмирлер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> султандардын колуна өткөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Тунисте, Египетте, Чыгыш Африкада <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Орто Азияда жергиликтүү династиялардын түзүлүшүнө алып келген (Сасаниддер, Тулуниддер, Тахириддер, Аглабиддер, Саманиддер, Буиддер ж. б.). Омеяддардын бийлиги ич ара чатактардын натыйжасында кулатылып, 750-жылы Абу Муслим жетектеген козголоңдун ~~натыйжасында~~ Омеяддардын акыркы башкаруучусу Мерва II өлтүрүлүп, принц Абд ар-Рахман Андалуска (Испания) качып кетип, ал жакта Кордова эмиратын негиздеген. Бийликке келген Аб-ульАббас Саффах Аббасиддер династиясын ~~негиздеген~~. 929-жылы Испаниядагы Омеяддардын ~~акыркы~~ өкүлү Абд ар-Рахман III өзүн халиф деп жарыялап, Кордованы халифаттын борбору деп жарыялаган. Ошентип, Омеяддардын Кордова <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Аббасиддердин Багдад халифаттарынын ар бири ислам дүйнөсүндө мыйзамдуу жогорку ~~бийликке~~ ээ болууга аракеттенген. 972-жылы Фатимиддер династиясынын (909–1171, Түндүк Африкада, борбору Каир) негиздөөчүсү Убайдаллах да ~~халиф~~ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> махди титулун алган. Аббасиддер ~~халифаттын~~ борборун Багдадга көчүрүп (айрым адабияттарда Багдад халифаты деп аталган), ~~алардын~~ тушунда Араб халифаты Чыгыштагы борборлоштурулган ири державага айланып, ~~Аббасиддердин~~ доору – мусулман мамлекеттүүлүгүнүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданиятынын гүлдөгөн мезгили болгон. 1258-жылы Хулагу жетектеген монгол аскерлери Багдадды алып, Аббасиддердин акыркы өкүлү халиф Мустасимди өлтүргөндөн кийин Араб халифаты өз алдынча ~~мамлекет~~ катары жоюлган. Аббасиддер Египетке ~~качып~~ барып, Каирде башкарышкан. 1517-жылы халифтин укугу Осмон түрктөрүнүн султандарына өткөн.<br> Ад.: ''Бартольд В. В.,'' Теоретическая идея и светская власть в мусульманском государстве, в кн.: Соч., т. 6, М., 1966; ''Беляев Е.'<nowiki/>''' '<nowiki/>'''А.,'' Арабы, ислам и арабский халифат в раннее средневековье, 2 изд., М., 1966; ''Мец А.,' ''Мусульманский Ренессанс, пер. с нем., М., 1966; ''Босворт К. Э.'' Мусульманские династии, пер. с англ., М., 1971.<br> ''А. Орозов.'''''<br>'''		'''АРАБ ХАЛИФАТЫ'''– халифтер (орун басар) башкарган араб-мусулман мамлекеттеринин Европа элдериндеги аталышы. Араб халифаты 7-кылымдын башында ''Мухаммед'' Батыш Аравияда түзгөн мусулман жамаатынын (Умма Мухаммадийа) негизинде түзүлүп, алгачкы халифтер Абу Бекр (632–634), Омар (634–644), Осмон (644–656) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Али ибн Абу Талиб (656–661) мусулман жамаатынын эрки <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> шайланышкан. Алар бийлик жүргүзгөн мезгилдерде Араб халифаты ири империяга айланган. Халифаттын алгачкы борбору Медина шаары болгон. ''Арабдардын жеңип алууларынын'' натыйжасында Араб халифатынын курамына Араб жарым аралынан тартып Ирак, Иран, О. Азия, Сирия, Палестина, Египет, Түндүк Африканын, Закавказье <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Пиреней жарым аралынын көп бөлүгү, Синдди камтыган кеңири аймактар каратылган. Төртүнчү халиф Алинин өлүмүнөн кийин халифатта бийлик Омеяддар династиясынын өкүлү Муавияга өтөт. Ушундан тарта халифти шайлоо жолу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бийликке келүүсү токтотулуп, династиялык башкаруу орнотулат. Муавия өлкөнүн борборун Дамаскка көчүрөт. 685-жылы бийликке келген халиф Абд ал-Маликтин тушунда араб тили халифаттын расмий тилине айланып, анын курамындагы мамлекеттерде иш кагаздары араб тилинде жүргүзүлө баштаган. Мамлекеттин аймагынын чоңдугунан халифаттын курамына кирген облустар халиф тарабынан дайындалган атайын өкүлдөр тарабынан башкарылган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> халифтерге мыкты кызмат өтөгөн айрым провинциялардын башкаруучулары да бийликти мурастоого укук алышкан. Кээ бир аймактарда диний <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> этникалык карама-каршылыктар сепаратизмдин башталышына шарт түзүп, бийлик жергиликтүү эмирлер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> султандардын колуна өткөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Тунисте, Египетте, Чыгыш Африкада <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Орто Азияда жергиликтүү династиялардын түзүлүшүнө алып келген (Сасаниддер, Тулуниддер, Тахириддер, Аглабиддер, Саманиддер, Буиддер ж. б.). Омеяддардын бийлиги ич ара чатактардын натыйжасында кулатылып, 750-жылы Абу Муслим жетектеген козголоңдун натыйжасында Омеяддардын акыркы башкаруучусу Мерва II өлтүрүлүп, принц Абд ар-Рахман Андалуска (Испания) качып кетип, ал жакта Кордова эмиратын негиздеген. Бийликке келген Аб-ульАббас Саффах Аббасиддер династиясын негиздеген. 929-жылы Испаниядагы Омеяддардын акыркы өкүлү Абд ар-Рахман III өзүн халиф деп жарыялап, Кордованы халифаттын борбору деп жарыялаган. Ошентип, Омеяддардын Кордова <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Аббасиддердин Багдад халифаттарынын ар бири ислам дүйнөсүндө мыйзамдуу жогорку бийликке ээ болууга аракеттенген. 972-жылы Фатимиддер династиясынын (909–1171, Түндүк Африкада, борбору Каир) негиздөөчүсү Убайдаллах да халиф <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> махди титулун алган. Аббасиддер халифаттын борборун Багдадга көчүрүп (айрым адабияттарда Багдад халифаты деп аталган), алардын тушунда Араб халифаты Чыгыштагы борборлоштурулган ири державага айланып, Аббасиддердин доору – мусулман мамлекеттүүлүгүнүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданиятынын гүлдөгөн мезгили болгон. 1258-жылы Хулагу жетектеген монгол аскерлери Багдадды алып, Аббасиддердин акыркы өкүлү халиф Мустасимди өлтүргөндөн кийин Араб халифаты өз алдынча мамлекет катары жоюлган. Аббасиддер Египетке качып барып, Каирде башкарышкан. 1517-жылы халифтин укугу Осмон түрктөрүнүн султандарына өткөн.<br> Ад.: ''Бартольд В. В.,'' Теоретическая идея и светская власть в мусульманском государстве, в кн.: Соч., т. 6, М., 1966; ''Беляев Е.'<nowiki/>''' '<nowiki/>'''А.,'' Арабы, ислам и арабский халифат в раннее средневековье, 2 изд., М., 1966; ''Мец А.,' ''Мусульманский Ренессанс, пер. с нем., М., 1966; ''Босворт К. Э.'' Мусульманские династии, пер. с англ., М., 1971.<br> ''А. Орозов.'''''<br>'''

	''<nowiki/>'''<nowiki/>'''''		''<nowiki/>'''<nowiki/>'''''
			[[Категория:1-Том]]

imported>Temirkan, 11:07, 12 Декабрь (Бештин айы) 2023 карата

2023-12-12T11:07:39Z

← Мурунку нускасы		11:07, 12 Декабрь (Бештин айы) 2023 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АРАБ ХАЛИФАТЫ'''– халифтер (орун басар) башкарган араб-мусулман мамлекеттеринин Европа элдериндеги аталышы. ~~А. х.~~ 7-~~к-дын~~ башында ''Мухаммед'' Батыш Аравияда түзгөн мусулман жамаатынын (Умма Мухаммадийа) негизинде түзүлүп, алгачкы халифтер Абу Бекр (632–634), Омар (634–644), Осмон (644–656) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Али ибн Абу Талиб (656–661) мусулман жамаатынын эрки <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> шайланышкан. Алар бийлик жүргүзгөн мезгилдерде ~~А. х.~~ ири империяга айланган. Халифаттын алгачкы борбору Медина ш. болгон. ''Арабдардын жеңип алууларынын'' натыйжасында ~~А. х-тынын~~ курамына Араб ~~ж. а-нан~~ тартып Ирак, Иран, О. Азия, Сирия, Палестина, Египет, ~~Түн.~~ Африканын, Закавказье <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Пиреней ~~ж. а-нын~~ көп бөлүгү, Синдди камтыган кеңири аймактар каратылган. Төртүнчү халиф Алинин өлүмүнөн кийин халифатта бийлик Омеяддар династиясынын өкүлү Муавияга өтөт. Ушундан тарта халифти шайлоо жолу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бийликке келүүсү токтотулуп, династиялык башкаруу орнотулат. Муавия өлкөнүн борборун Дамаскка көчүрөт. 685-ж. бийликке келген халиф Абд ал-Маликтин тушунда араб тили халифаттын расмий тилине айланып, анын курамындагы мамлекеттерде иш кагаздары араб тилинде жүргүзүлө баштаган. Мамлекеттин аймагынын чоңдугунан халифаттын курамына кирген облустар халиф тарабынан дайындалган атайын өкүлдөр тарабынан башкарылган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> халифтерге мыкты кызмат өтөгөн айрым провинциялардын башкаруучулары да бийликти мурастоого укук алышкан. Кээ бир аймактарда диний <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> этникалык карама-каршылыктар сепаратизмдин башталышына шарт түзүп, бийлик ~~жерг.~~ эмирлер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> султандардын колуна өткөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Тунисте, Египетте, Чыгыш Африкада <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> О. Азияда ~~жерг.~~ династиялардын түзүлүшүнө алып келген (Сасаниддер, Тулуниддер, Тахириддер, Аглабиддер, Саманиддер, Буиддер ж. б.). Омеяддардын бийлиги ич ара чатактардын натыйжасында кулатылып, 750-ж. Абу Муслим жетектеген козголоңдун натыйжасында Омеяддардын акыркы башкаруучусу Мерва II өлтүрүлүп, принц Абд ар-Рахман Андалуска (Испания) качып кетип, ал жакта Кордова эмиратын негиздеген. Бийликке келген Аб-ульАббас Саффах Аббасиддер династиясын негиздеген. 929-ж. Испаниядагы Омеяддардын акыркы өкүлү Абд ар-Рахман III өзүн халиф деп жарыялап, Кордованы халифаттын борбору деп жарыялаган. Ошентип, Омеяддардын Кордова <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Аббасиддердин Багдад халифаттарынын ар бири ислам дүйнөсүндө мыйзамдуу жогорку бийликке ээ болууга аракеттенген. 972-ж. Фатимиддер династиясынын (909–1171, ~~Түн.~~ Африкада, борбору Каир) негиздөөчүсү Убайдаллах да халиф <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> махди титулун алган. Аббасиддер халифаттын борборун Багдадга көчүрүп (айрым ~~ад-ттарда~~ Багдад халифаты деп аталган), алардын тушунда ~~А. х-ты~~ Чыгыштагы борборлоштурулган ири державага айланып, Аббасиддердин доору – мусулман мамлекеттүүлүгүнүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ~~мад-тынын~~ гүлдөгөн мезгили болгон. 1258-ж. Хулагу жетектеген монгол аскерлери Багдадды алып, Аббасиддердин акыркы өкүлү халиф Мустасимди өлтүргөндөн кийин ~~А. х.~~ өз алдынча мамлекет катары жоюлган. Аббасиддер Египетке качып барып, Каирде башкарышкан. 1517-ж. халифтин укугу Осмон түрктөрүнүн султандарына өткөн.<br> Ад.: ''Бартольд В. В.,'' Теоретическая идея и светская власть в мусульманском государстве, в кн.: Соч., т. 6, М., 1966; ''Беляев Е.'<nowiki/>''' '<nowiki/>'''А.,'' Арабы, ислам и арабский халифат в раннее средневековье, 2 изд., М., 1966; ''Мец А.,' ''Мусульманский Ренессанс, пер. с нем., М., 1966; ''Босворт К. Э.'' Мусульманские династии, пер. с англ., М., 1971.<br> ''А. Орозов.'''''<br>'''		'''АРАБ ХАЛИФАТЫ'''– халифтер (орун басар) башкарган араб-мусулман мамлекеттеринин Европа элдериндеги аталышы. Араб халифаты 7-кылымдын башында ''Мухаммед'' Батыш Аравияда түзгөн мусулман жамаатынын (Умма Мухаммадийа) негизинде түзүлүп, алгачкы халифтер Абу Бекр (632–634), Омар (634–644), Осмон (644–656) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Али ибн Абу Талиб (656–661) мусулман жамаатынын эрки <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> шайланышкан. Алар бийлик жүргүзгөн мезгилдерде Араб халифаты ири империяга айланган. Халифаттын алгачкы борбору Медина шаары болгон. ''Арабдардын жеңип алууларынын'' натыйжасында Араб халифатынын курамына Араб жарым аралынан тартып Ирак, Иран, О. Азия, Сирия, Палестина, Египет, Түндүк Африканын, Закавказье <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Пиреней жарым аралынын көп бөлүгү, Синдди камтыган кеңири аймактар каратылган. Төртүнчү халиф Алинин өлүмүнөн кийин халифатта бийлик Омеяддар династиясынын өкүлү Муавияга өтөт. Ушундан тарта халифти шайлоо жолу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бийликке келүүсү токтотулуп, династиялык башкаруу орнотулат. Муавия өлкөнүн борборун Дамаскка көчүрөт. 685-жылы бийликке келген халиф Абд ал-Маликтин тушунда араб тили халифаттын расмий тилине айланып, анын курамындагы мамлекеттерде иш кагаздары араб тилинде жүргүзүлө баштаган. Мамлекеттин аймагынын чоңдугунан халифаттын курамына кирген облустар халиф тарабынан дайындалган атайын өкүлдөр тарабынан башкарылган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> халифтерге мыкты кызмат өтөгөн айрым провинциялардын башкаруучулары да бийликти мурастоого укук алышкан. Кээ бир аймактарда диний <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> этникалык карама-каршылыктар сепаратизмдин башталышына шарт түзүп, бийлик жергиликтүү эмирлер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> султандардын колуна өткөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Тунисте, Египетте, Чыгыш Африкада <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Орто Азияда жергиликтүү династиялардын түзүлүшүнө алып келген (Сасаниддер, Тулуниддер, Тахириддер, Аглабиддер, Саманиддер, Буиддер ж. б.). Омеяддардын бийлиги ич ара чатактардын натыйжасында кулатылып, 750-жылы Абу Муслим жетектеген козголоңдун натыйжасында Омеяддардын акыркы башкаруучусу Мерва II өлтүрүлүп, принц Абд ар-Рахман Андалуска (Испания) качып кетип, ал жакта Кордова эмиратын негиздеген. Бийликке келген Аб-ульАббас Саффах Аббасиддер династиясын негиздеген. 929-жылы Испаниядагы Омеяддардын акыркы өкүлү Абд ар-Рахман III өзүн халиф деп жарыялап, Кордованы халифаттын борбору деп жарыялаган. Ошентип, Омеяддардын Кордова <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Аббасиддердин Багдад халифаттарынын ар бири ислам дүйнөсүндө мыйзамдуу жогорку бийликке ээ болууга аракеттенген. 972-жылы Фатимиддер династиясынын (909–1171, Түндүк Африкада, борбору Каир) негиздөөчүсү Убайдаллах да халиф <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> махди титулун алган. Аббасиддер халифаттын борборун Багдадга көчүрүп (айрым адабияттарда Багдад халифаты деп аталган), алардын тушунда Араб халифаты Чыгыштагы борборлоштурулган ири державага айланып, Аббасиддердин доору – мусулман мамлекеттүүлүгүнүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданиятынын гүлдөгөн мезгили болгон. 1258-жылы Хулагу жетектеген монгол аскерлери Багдадды алып, Аббасиддердин акыркы өкүлү халиф Мустасимди өлтүргөндөн кийин Араб халифаты өз алдынча мамлекет катары жоюлган. Аббасиддер Египетке качып барып, Каирде башкарышкан. 1517-жылы халифтин укугу Осмон түрктөрүнүн султандарына өткөн.<br> Ад.: ''Бартольд В. В.,'' Теоретическая идея и светская власть в мусульманском государстве, в кн.: Соч., т. 6, М., 1966; ''Беляев Е.'<nowiki/>''' '<nowiki/>'''А.,'' Арабы, ислам и арабский халифат в раннее средневековье, 2 изд., М., 1966; ''Мец А.,' ''Мусульманский Ренессанс, пер. с нем., М., 1966; ''Босворт К. Э.'' Мусульманские династии, пер. с англ., М., 1971.<br> ''А. Орозов.'''''<br>'''

	''<nowiki/>'''<nowiki/>'''''		''<nowiki/>'''<nowiki/>'''''

imported>Kadyrm: /* top */clean up, replaced: м-н → менен (4), ж-а → жана (8)

2022-12-05T11:17:49Z

top: clean up, replaced: м-н → менен (4), ж-а → жана (8)

← Мурунку нускасы		11:17, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АРАБ ХАЛИФАТЫ'''– халифтер (орун басар) башкарган араб-мусулман мамлекеттеринин Европа элдериндеги аталышы. А. х. 7-к-дын башында ''Мухаммед'' Батыш Аравияда түзгөн мусулман жамаатынын (Умма Мухаммадийа) негизинде түзүлүп, алгачкы халифтер Абу Бекр (632–634), Омар (634–644), Осмон (644–656) ж-а Али ибн Абу Талиб (656–661) мусулман жамаатынын эрки м-н шайланышкан. Алар бийлик жүргүзгөн мезгилдерде А. х. ири империяга айланган. Халифаттын алгачкы борбору Медина ш. болгон. ''Арабдардын жеңип алууларынын'' натыйжасында А. х-тынын курамына Араб ж. а-нан тартып Ирак, Иран, О. Азия, Сирия, Палестина, Египет, Түн. Африканын, Закавказье м-н Пиреней ж. а-нын көп бөлүгү, Синдди камтыган кеңири аймактар каратылган. Төртүнчү халиф Алинин өлүмүнөн кийин халифатта бийлик Омеяддар династиясынын өкүлү Муавияга өтөт. Ушундан тарта халифти шайлоо жолу м-н бийликке келүүсү токтотулуп, династиялык башкаруу орнотулат. Муавия өлкөнүн борборун Дамаскка көчүрөт. 685-ж. бийликке келген халиф Абд ал-Маликтин тушунда араб тили халифаттын расмий тилине айланып, анын курамындагы мамлекеттерде иш кагаздары араб тилинде жүргүзүлө баштаган. Мамлекеттин аймагынын чоңдугунан халифаттын курамына кирген облустар халиф тарабынан дайындалган атайын өкүлдөр тарабынан башкарылган ж-а халифтерге мыкты кызмат өтөгөн айрым провинциялардын башкаруучулары да бийликти мурастоого укук алышкан. Кээ бир аймактарда диний ж-а этникалык карама-каршылыктар сепаратизмдин башталышына шарт түзүп, бийлик жерг. эмирлер м-н султандардын колуна өткөн ж-а Тунисте, Египетте, Чыгыш Африкада ж-а О. Азияда жерг. династиялардын түзүлүшүнө алып келген (Сасаниддер, Тулуниддер, Тахириддер, Аглабиддер, Саманиддер, Буиддер ж. б.). Омеяддардын бийлиги ич ара чатактардын натыйжасында кулатылып, 750-ж. Абу Муслим жетектеген козголоңдун натыйжасында Омеяддардын акыркы башкаруучусу Мерва II өлтүрүлүп, принц Абд ар-Рахман Андалуска (Испания) качып кетип, ал жакта Кордова эмиратын негиздеген. Бийликке келген Аб-ульАббас Саффах Аббасиддер династиясын негиздеген. 929-ж. Испаниядагы Омеяддардын акыркы өкүлү Абд ар-Рахман III өзүн халиф деп жарыялап, Кордованы халифаттын борбору деп жарыялаган. Ошентип, Омеяддардын Кордова ж-а Аббасиддердин Багдад халифаттарынын ар бири ислам дүйнөсүндө мыйзамдуу жогорку бийликке ээ болууга аракеттенген. 972-ж. Фатимиддер династиясынын (909–1171, Түн. Африкада, борбору Каир) негиздөөчүсү Убайдаллах да халиф ж-а махди титулун алган. Аббасиддер халифаттын борборун Багдадга көчүрүп (айрым ад-ттарда Багдад халифаты деп аталган), алардын тушунда А. х-ты Чыгыштагы борборлоштурулган ири державага айланып, Аббасиддердин доору – мусулман мамлекеттүүлүгүнүн ж-а мад-тынын гүлдөгөн мезгили болгон. 1258-ж. Хулагу жетектеген монгол аскерлери Багдадды алып, Аббасиддердин акыркы өкүлү халиф Мустасимди өлтүргөндөн кийин А. х. өз алдынча мамлекет катары жоюлган. Аббасиддер Египетке качып барып, Каирде башкарышкан. 1517-ж. халифтин укугу Осмон түрктөрүнүн султандарына өткөн.<br> Ад.: ''Бартольд В. В.,'' Теоретическая идея и светская власть в мусульманском государстве, в кн.: Соч., т. 6, М., 1966; ''Беляев Е.'<nowiki/>''' '<nowiki/>'''А.,'' Арабы, ислам и арабский халифат в раннее средневековье, 2 изд., М., 1966; ''Мец А.,' ''Мусульманский Ренессанс, пер. с нем., М., 1966; ''Босворт К. Э.'' Мусульманские династии, пер. с англ., М., 1971.<br> ''А. Орозов.'''''<br>'''		'''АРАБ ХАЛИФАТЫ'''– халифтер (орун басар) башкарган араб-мусулман мамлекеттеринин Европа элдериндеги аталышы. А. х. 7-к-дын башында ''Мухаммед'' Батыш Аравияда түзгөн мусулман жамаатынын (Умма Мухаммадийа) негизинде түзүлүп, алгачкы халифтер Абу Бекр (632–634), Омар (634–644), Осмон (644–656) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Али ибн Абу Талиб (656–661) мусулман жамаатынын эрки <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> шайланышкан. Алар бийлик жүргүзгөн мезгилдерде А. х. ири империяга айланган. Халифаттын алгачкы борбору Медина ш. болгон. ''Арабдардын жеңип алууларынын'' натыйжасында А. х-тынын курамына Араб ж. а-нан тартып Ирак, Иран, О. Азия, Сирия, Палестина, Египет, Түн. Африканын, Закавказье <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Пиреней ж. а-нын көп бөлүгү, Синдди камтыган кеңири аймактар каратылган. Төртүнчү халиф Алинин өлүмүнөн кийин халифатта бийлик Омеяддар династиясынын өкүлү Муавияга өтөт. Ушундан тарта халифти шайлоо жолу <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бийликке келүүсү токтотулуп, династиялык башкаруу орнотулат. Муавия өлкөнүн борборун Дамаскка көчүрөт. 685-ж. бийликке келген халиф Абд ал-Маликтин тушунда араб тили халифаттын расмий тилине айланып, анын курамындагы мамлекеттерде иш кагаздары араб тилинде жүргүзүлө баштаган. Мамлекеттин аймагынын чоңдугунан халифаттын курамына кирген облустар халиф тарабынан дайындалган атайын өкүлдөр тарабынан башкарылган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> халифтерге мыкты кызмат өтөгөн айрым провинциялардын башкаруучулары да бийликти мурастоого укук алышкан. Кээ бир аймактарда диний <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> этникалык карама-каршылыктар сепаратизмдин башталышына шарт түзүп, бийлик жерг. эмирлер <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> султандардын колуна өткөн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Тунисте, Египетте, Чыгыш Африкада <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> О. Азияда жерг. династиялардын түзүлүшүнө алып келген (Сасаниддер, Тулуниддер, Тахириддер, Аглабиддер, Саманиддер, Буиддер ж. б.). Омеяддардын бийлиги ич ара чатактардын натыйжасында кулатылып, 750-ж. Абу Муслим жетектеген козголоңдун натыйжасында Омеяддардын акыркы башкаруучусу Мерва II өлтүрүлүп, принц Абд ар-Рахман Андалуска (Испания) качып кетип, ал жакта Кордова эмиратын негиздеген. Бийликке келген Аб-ульАббас Саффах Аббасиддер династиясын негиздеген. 929-ж. Испаниядагы Омеяддардын акыркы өкүлү Абд ар-Рахман III өзүн халиф деп жарыялап, Кордованы халифаттын борбору деп жарыялаган. Ошентип, Омеяддардын Кордова <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Аббасиддердин Багдад халифаттарынын ар бири ислам дүйнөсүндө мыйзамдуу жогорку бийликке ээ болууга аракеттенген. 972-ж. Фатимиддер династиясынын (909–1171, Түн. Африкада, борбору Каир) негиздөөчүсү Убайдаллах да халиф <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> махди титулун алган. Аббасиддер халифаттын борборун Багдадга көчүрүп (айрым ад-ттарда Багдад халифаты деп аталган), алардын тушунда А. х-ты Чыгыштагы борборлоштурулган ири державага айланып, Аббасиддердин доору – мусулман мамлекеттүүлүгүнүн <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мад-тынын гүлдөгөн мезгили болгон. 1258-ж. Хулагу жетектеген монгол аскерлери Багдадды алып, Аббасиддердин акыркы өкүлү халиф Мустасимди өлтүргөндөн кийин А. х. өз алдынча мамлекет катары жоюлган. Аббасиддер Египетке качып барып, Каирде башкарышкан. 1517-ж. халифтин укугу Осмон түрктөрүнүн султандарына өткөн.<br> Ад.: ''Бартольд В. В.,'' Теоретическая идея и светская власть в мусульманском государстве, в кн.: Соч., т. 6, М., 1966; ''Беляев Е.'<nowiki/>''' '<nowiki/>'''А.,'' Арабы, ислам и арабский халифат в раннее средневековье, 2 изд., М., 1966; ''Мец А.,' ''Мусульманский Ренессанс, пер. с нем., М., 1966; ''Босворт К. Э.'' Мусульманские династии, пер. с англ., М., 1971.<br> ''А. Орозов.'''''<br>'''

	''<nowiki/>'''<nowiki/>'''''		''<nowiki/>'''<nowiki/>'''''

imported>Temirkan, 09:26, 29 Ноябрь (Жетинин айы) 2022 карата

2022-11-29T09:26:45Z

← Мурунку нускасы		09:26, 29 Ноябрь (Жетинин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	– халифтер (орун басар) башкарган араб-мусулман мамлекеттеринин Европа элдериндеги аталышы. А. х. 7-к-дын башында ''Мухаммед'' Батыш Аравияда түзгөн мусулман жамаатынын (Умма Мухаммадийа) негизинде түзүлүп, алгачкы халифтер Абу Бекр (632–634), Омар (634–644), Осмон (644–656) ж-а Али ибн Абу Талиб (656–661) мусулман жамаатынын эрки м-н шайланышкан. Алар бийлик жүргүзгөн мезгилдерде А. х. ири империяга айланган. Халифаттын алгачкы борбору Медина ш. болгон. ''Арабдардын жеңип алууларынын''		'''АРАБ ХАЛИФАТЫ'''– халифтер (орун басар) башкарган араб-мусулман мамлекеттеринин Европа элдериндеги аталышы. А. х. 7-к-дын башында ''Мухаммед'' Батыш Аравияда түзгөн мусулман жамаатынын (Умма Мухаммадийа) негизинде түзүлүп, алгачкы халифтер Абу Бекр (632–634), Омар (634–644), Осмон (644–656) ж-а Али ибн Абу Талиб (656–661) мусулман жамаатынын эрки м-н шайланышкан. Алар бийлик жүргүзгөн мезгилдерде А. х. ири империяга айланган. Халифаттын алгачкы борбору Медина ш. болгон. ''Арабдардын жеңип алууларынын'' натыйжасында А. х-тынын курамына Араб ж. а-нан тартып Ирак, Иран, О. Азия, Сирия, Палестина, Египет, Түн. Африканын, Закавказье м-н Пиреней ж. а-нын көп бөлүгү, Синдди камтыган кеңири аймактар каратылган. Төртүнчү халиф Алинин өлүмүнөн кийин халифатта бийлик Омеяддар династиясынын өкүлү Муавияга өтөт. Ушундан тарта халифти шайлоо жолу м-н бийликке келүүсү токтотулуп, династиялык башкаруу орнотулат. Муавия өлкөнүн борборун Дамаскка көчүрөт. 685-ж. бийликке келген халиф Абд ал-Маликтин тушунда араб тили халифаттын расмий тилине айланып, анын курамындагы мамлекеттерде иш кагаздары араб тилинде жүргүзүлө баштаган. Мамлекеттин аймагынын чоңдугунан халифаттын курамына кирген облустар халиф тарабынан дайындалган атайын өкүлдөр тарабынан башкарылган ж-а халифтерге мыкты кызмат өтөгөн айрым провинциялардын башкаруучулары да бийликти мурастоого укук алышкан. Кээ бир аймактарда диний ж-а этникалык карама-каршылыктар сепаратизмдин башталышына шарт түзүп, бийлик жерг. эмирлер м-н султандардын колуна өткөн ж-а Тунисте, Египетте, Чыгыш Африкада ж-а О. Азияда жерг. династиялардын түзүлүшүнө алып келген (Сасаниддер, Тулуниддер, Тахириддер, Аглабиддер, Саманиддер, Буиддер ж. б.). Омеяддардын бийлиги ич ара чатактардын натыйжасында кулатылып, 750-ж. Абу Муслим жетектеген козголоңдун натыйжасында Омеяддардын акыркы башкаруучусу Мерва II өлтүрүлүп, принц Абд ар-Рахман Андалуска (Испания) качып кетип, ал жакта Кордова эмиратын негиздеген. Бийликке келген Аб-ульАббас Саффах Аббасиддер династиясын негиздеген. 929-ж. Испаниядагы Омеяддардын акыркы өкүлү Абд ар-Рахман III өзүн халиф деп жарыялап, Кордованы халифаттын борбору деп жарыялаган. Ошентип, Омеяддардын Кордова ж-а Аббасиддердин Багдад халифаттарынын ар бири ислам дүйнөсүндө мыйзамдуу жогорку бийликке ээ болууга аракеттенген. 972-ж. Фатимиддер династиясынын (909–1171, Түн. Африкада, борбору Каир) негиздөөчүсү Убайдаллах да халиф ж-а махди титулун алган. Аббасиддер халифаттын борборун Багдадга көчүрүп (айрым ад-ттарда Багдад халифаты деп аталган), алардын тушунда А. х-ты Чыгыштагы борборлоштурулган ири державага айланып, Аббасиддердин доору – мусулман мамлекеттүүлүгүнүн ж-а мад-тынын гүлдөгөн мезгили болгон. 1258-ж. Хулагу жетектеген монгол аскерлери Багдадды алып, Аббасиддердин акыркы өкүлү халиф Мустасимди өлтүргөндөн кийин А. х. өз алдынча мамлекет катары жоюлган. Аббасиддер Египетке качып барып, Каирде башкарышкан. 1517-ж. халифтин укугу Осмон түрктөрүнүн султандарына өткөн.<br> Ад.: ''Бартольд В. В.,'' Теоретическая идея и светская власть в мусульманском государстве, в кн.: Соч., т. 6, М., 1966; ''Беляев Е.'<nowiki/>''' '<nowiki/>'''А.,'' Арабы, ислам и арабский халифат в раннее средневековье, 2 изд., М., 1966; ''Мец А.,' ''Мусульманский Ренессанс, пер. с нем., М., 1966; ''Босворт К. Э.'' Мусульманские династии, пер. с англ., М., 1971.<br> ''А. Орозов.'''''<br>'''
	натыйжасында А. х-тынын курамына Араб ж. а-нан тартып Ирак, Иран, О. Азия, Сирия, Палестина, Египет, Түн. Африканын, Закавказье м-н Пиреней ж. а-нын көп бөлүгү, Синдди камтыган кеңири аймактар каратылган. Төртүнчү халиф Алинин өлүмүнөн кийин халифатта бийлик Омеяддар династиясынын өкүлү Муавияга өтөт. Ушундан тарта халифти шайлоо жолу м-н бийликке келүүсү токтотулуп, династиялык башкаруу орнотулат. Муавия өлкөнүн борборун Дамаскка көчүрөт. 685-ж. бийликке
	келген халиф Абд ал-Маликтин тушунда араб тили халифаттын расмий тилине айланып, анын курамындагы мамлекеттерде иш кагаздары араб тилинде жүргүзүлө баштаган. Мамлекеттин аймагынын чоңдугунан халифаттын курамына кирген облустар халиф тарабынан дайындалган атайын өкүлдөр тарабынан башкарылган ж-а халифтерге мыкты кызмат өтөгөн айрым провинциялардын башкаруучулары да бийликти мурастоого укук алышкан. Кээ бир аймактарда диний ж-а этникалык карама-каршылыктар сепаратизмдин башталышына шарт түзүп, бийлик жерг. эмирлер м-н султандардын колуна өткөн ж-а Тунисте, Египетте, Чыгыш Африкада ж-а О. Азияда жерг. династиялардын түзүлүшүнө алып келген (Сасаниддер, Тулуниддер, Тахириддер, Аглабиддер, Саманиддер, Буиддер ж. б.). Омеяддардын бийлиги ич ара чатактардын натыйжасында кулатылып, 750-ж. Абу Муслим жетектеген козголоңдун натыйжасында Омеяддардын акыркы башкаруучусу Мерва II өлтүрүлүп, принц Абд ар-Рахман Андалуска (Испания) качып кетип, ал жакта Кордова эмиратын негиздеген. Бийликке келген Аб-ульАббас Саффах Аббасиддер династиясын негиздеген. 929-ж. Испаниядагы Омеяддардын акыркы өкүлү Абд ар-Рахман III өзүн халиф деп жарыялап, Кордованы халифаттын борбору деп жарыялаган. Ошентип, Омеяддардын Кордова ж-а Аббасиддердин Багдад халифаттарынын ар бири ислам дүйнөсүндө мыйзамдуу жогорку бийликке ээ болууга аракеттенген. 972-ж. Фатимиддер династиясынын (909–1171, Түн. Африкада, борбору Каир) негиздөөчүсү Убайдаллах да халиф ж-а махди титулун алган. Аббасиддер халифаттын борборун Багдадга көчүрүп (айрым ад-ттарда Багдад халифаты деп аталган), алардын тушунда А. х-ты Чыгыштагы борборлоштурулган ири державага айланып, Аббасиддердин доору – мусулман мамлекеттүүлүгүнүн ж-а мад-тынын гүлдөгөн мезгили болгон. 1258-ж.		''<nowiki/>'''<nowiki/>'''''
	Хулагу жетектеген монгол аскерлери Багдадды алып, Аббасиддердин акыркы өкүлү халиф Мустасимди өлтүргөндөн кийин А. х. өз алдынча мамлекет катары жоюлган. Аббасиддер Египетке качып барып, Каирде башкарышкан. 1517-ж. халифтин укугу Осмон түрктөрүнүн султандарына өткөн.<br>
	Ад.: ''Бартольд В. В.,'' Теоретическая идея и светская власть в мусульманском государстве, в кн.: Соч., т. 6, М., 1966; ''Беляев Е.'<nowiki/>''' '<nowiki/>'''А.,'' Арабы, ислам и арабский халифат в раннее средневековье, 2 изд., М., 1966; ''Мец А.,' ''Мусульманский Ренессанс, пер. с нем., М., 1966; ''Босворт К. Э.'' Мусульманские династии, пер. с англ., М., 1971. <br> ''А. Орозов.'''''<br>'''

imported>Kerimova-59, 04:01, 15 Июль (Теке) 2022 карата

2022-07-15T04:01:14Z

@@ 1 сап: / 1 сап: @@
-  – халифтер (орун басар)
+  – халифтер (орун басар) башкарган араб-мусулман мамлекеттеринин Европа элдериндеги аталышы. А. х. 7-к-дын башында ''Мухаммед'' Батыш Аравияда түзгөн мусулман жамаатынын (Умма Мухаммадийа) негизинде түзүлүп, алгачкы халифтер Абу Бекр (632–634), Омар (634–644), Осмон (644–656) ж-а Али ибн Абу Талиб (656–661) мусулман жа&#0173;маатынын эрки м-н шайланышкан. Алар бийлик жүргүзгөн мезгилдерде А. х. ири империяга айланган. Халифаттын алгачкы борбору Меди&#0173;на ш. болгон. ''Арабдардын жеңип алууларынын''
-башкарган араб-мусулман мамлекеттеринин
+ натыйжасында А. х-тынын курамына Араб ж. а-нан тартып Ирак, Иран, О. Азия, Сирия, Палестина, Египет, Түн. Африканын, Закавка&#0173;зье м-н Пиреней ж. а-нын көп бөлүгү, Синдди камтыган кеңири аймактар каратылган. Төртүнчү халиф Алинин өлүмүнөн кийин халифатта бийлик Омеяддар династиясынын өкүлү Муавияга өтөт. Ушундан тарта халифти шайлоо жолу м-н бийликке келүүсү токтотулуп, династиялык башкаруу орнотулат. Муавия өлкөнүн борборун Дамаскка көчүрөт. 685-ж. бийликке
-Европа элдериндеги аталышы. А. х. 7-к-дын
+ келген халиф Абд ал-Маликтин тушунда араб тили халифаттын расмий тилине айланып, анын курамындагы мамлекеттерде иш кагаздары араб тилинде жүргүзүлө баштаган. Мамлекеттин аймагынын чоңдугунан халифаттын курамына кирген облустар халиф тарабынан дайындалган атайын өкүлдөр тарабынан башкарылган ж-а халифтерге мыкты кызмат өтөгөн айрым провинциялардын башкаруучулары да бийликти мурастоого укук алышкан. Кээ бир аймактарда диний ж-а этникалык карама-каршылыктар сепаратизмдин башталышына шарт түзүп, бийлик жерг. эмирлер м-н султандардын колуна өткөн ж-а Тунисте, Египетте, Чыгыш Африкада ж-а О. Азияда жерг. династиялардын түзүлүшүнө алып келген (Сасаниддер, Тулуниддер, Тахириддер, Аглабиддер, Саманиддер, Буиддер ж. б.). Омеяддардын бийлиги ич ара чатактардын натыйжасында кулатылып, 750-ж. Абу Муслим жетектеген козголоңдун натыйжа&#0173;сында Омеяддардын акыркы башкаруучусу Мерва II өлтүрүлүп, принц Абд ар-Рахман Андалуска (Испания) качып кетип, ал жакта Кордова эмиратын негиздеген. Бийликке келген Аб-ульАббас Саффах Аббасиддер династиясын негиз&#0173;деген. 929-ж. Испаниядагы Омеяддардын акыр&#0173;кы өкүлү Абд ар-Рахман III өзүн халиф деп жарыялап, Кордованы халифаттын борбору деп жарыялаган. Ошентип, Омеяддардын Кордова ж-а Аббасиддердин Багдад халифаттарынын ар бири ислам дүйнөсүндө мыйзамдуу жогорку бий&#0173;ликке ээ болууга аракеттенген. 972-ж. Фатимиддер династиясынын (909–1171, Түн. Африкада, борбору Каир) негиздөөчүсү Убайдаллах да ха&#0173;лиф ж-а махди титулун алган. Аббасиддер ха&#0173;лифаттын борборун Багдадга көчүрүп (айрым ад-ттарда Багдад халифаты деп аталган), алар&#0173;дын тушунда А. х-ты Чыгыштагы борборлоштурулган ири державага айланып, Аббасиддер&#0173;дин доору – мусулман мамлекеттүүлүгүнүн ж-а мад-тынын гүлдөгөн мезгили болгон. 1258-ж.
-башында ''Мухаммед'' Батыш Аравияда түзгөн
+ Хулагу жетектеген монгол аскерлери Багдадды алып, Аббасиддердин акыркы өкүлү халиф Мустасимди өлтүргөндөн кийин А. х. өз алдынча мам&#0173;лекет катары жоюлган. Аббасиддер Египетке ка&#0173;чып барып, Каирде башкарышкан. 1517-ж. халифтин укугу Осмон түрктөрүнүн султандарына өткөн.<br>
-мусулман жамаатынын (Умма Мухаммадийа)
+ Ад.: ''Бартольд В. В.,'' Теоретическая идея и светская власть в мусульманском государстве, в кн.: Соч., т. 6, М., 1966; ''Беляев Е.'<nowiki/>''' '<nowiki/>'''А.,'' Арабы, ислам и арабский халифат в раннее средневековье, 2 изд., М., 1966; ''Мец А.,' ''Мусульманский Ренессанс, пер. с нем., М., 1966; ''Босворт К. Э.'' Мусульманские династии, пер. с англ., М., 1971.	<br>                                                                                    ''А. Орозов.'''''<br>'''

imported>Kadyrm: 1 версия

2022-06-06T08:18:07Z

1 версия

← Мурунку нускасы	08:18, 6 Июнь (Кулжа) 2022 -деги абалы
(Айырма жок)

433-496>KadyrM, 09:09, 5 Июнь (Кулжа) 2022 карата

2022-06-05T09:09:53Z

Жаңы барак

– халифтер (орун басар)
башкарган араб-мусулман мамлекеттеринин
Европа элдериндеги аталышы. А. х. 7-к-дын
башында ''Мухаммед'' Батыш Аравияда түзгөн
мусулман жамаатынын (Умма Мухаммадийа)
негизинде түзүлүп, алгачкы халифтер Абу Бекр
(632–634), Омар (634–644), Осмон (644–656)
ж-а Али ибн Абу Талиб (656–661) мусулман жамаатынын эрки м-н шайланышкан. Алар бийлик жүргүзгөн мезгилдерде А. х. ири империяга
айланган. Халифаттын алгачкы борбору Медина ш. болгон. ''Арабдардын жеңип алууларынын''
натыйжасында А. х-тынын курамына Араб
ж. а-нан тартып Ирак, Иран, О. Азия, Сирия,
Палестина, Египет, Түн. Африканын, Закавказье м-н Пиреней ж. а-нын көп бөлүгү, Синдди
камтыган кеңири аймактар каратылган. Төртүнчү халиф Алинин өлүмүнөн кийин халифатта
бийлик Омеяддар династиясынын өкүлү Муавияга өтөт. Ушундан тарта халифти шайлоо
жолу м-н бийликке келүүсү токтотулуп, династиялык башкаруу орнотулат. Муавия өлкөнүн
борборун Дамаскка көчүрөт. 685-ж. бийликке
келген халиф Абд ал-Маликтин тушунда араб
тили халифаттын расмий тилине айланып,
анын курамындагы мамлекеттерде иш кагаздары араб тилинде жүргүзүлө баштаган. Мамлекеттин аймагынын чоңдугунан халифаттын
курамына кирген облустар халиф тарабынан
дайындалган атайын өкүлдөр тарабынан башкарылган ж-а халифтерге мыкты кызмат өтөгөн
айрым провинциялардын башкаруучулары да
бийликти мурастоого укук алышкан. Кээ бир
аймактарда диний ж-а этникалык карама-каршылыктар сепаратизмдин башталышына шарт
түзүп, бийлик жерг. эмирлер м-н султандардын
колуна өткөн ж-а Тунисте, Египетте, Чыгыш
Африкада ж-а О. Азияда жерг. династиялардын
түзүлүшүнө алып келген (Сасаниддер, Тулуниддер, Тахириддер, Аглабиддер, Саманиддер,
Буиддер ж. б.). Омеяддардын бийлиги ич ара чатактардын натыйжасында кулатылып, 750-ж.
Абу Муслим жетектеген козголоңдун натыйжасында Омеяддардын акыркы башкаруучусу Мерва II өлтүрүлүп, принц Абд ар-Рахман Андалуска (Испания) качып кетип, ал жакта Кордова
эмиратын негиздеген. Бийликке келген Аб-ульАббас Саффах Аббасиддер династиясын негиздеген. 929-ж. Испаниядагы Омеяддардын акыркы өкүлү Абд ар-Рахман III өзүн халиф деп жарыялап, Кордованы халифаттын борбору деп
жарыялаган. Ошентип, Омеяддардын Кордова
ж-а Аббасиддердин Багдад халифаттарынын ар
бири ислам дүйнөсүндө мыйзамдуу жогорку бийликке ээ болууга аракеттенген. 972-ж. Фатимиддер династиясынын (909–1171, Түн. Африкада,
борбору Каир) негиздөөчүсү Убайдаллах да халиф ж-а махди титулун алган. Аббасиддер халифаттын борборун Багдадга көчүрүп (айрым
ад-ттарда Багдад халифаты деп аталган), алардын тушунда А. х-ты Чыгыштагы борборлоштурулган ири державага айланып, Аббасиддердин доору – мусулман мамлекеттүүлүгүнүн ж-а
мад-тынын гүлдөгөн мезгили болгон. 1258-ж.
Хулагу жетектеген монгол аскерлери Багдадды
алып, Аббасиддердин акыркы өкүлү халиф Мустасимди өлтүргөндөн кийин А. х. өз алдынча мамлекет катары жоюлган. Аббасиддер Египетке качып барып, Каирде башкарышкан. 1517-ж. халифтин укугу Осмон түрктөрүнүн султандарына өткөн. 
Ад.: ''Бартольд В. В.,'' Теоретическая идея и светская власть в мусульманском государстве, в кн.: Соч., т. 6, М., 1966; ''Беляев Е.'''' ''''А.,'' Арабы, ислам и арабский халифат в раннее средневековье, 2 изд., М., 1966; ''Мец А.,'''' ''Мусульманский Ренессанс, пер. с нем., М., 1966; ''Босворт К. Э.'' Мусульманские династии, пер. с англ., М., 1971. ''А. Орозов.''