http://212.24.105.57:9989/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D0%A1%D0%A1%D0%98%D0%A0%D0%98%D0%AF 2026-04-23T05:44:28Z Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.0 http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%A1%D0%A1%D0%98%D0%A0%D0%98%D0%AF&diff=70422&oldid=prev 2026-02-19T05:58:37Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:58, 19 Февраль (Бирдин айы) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АССИРИЯ<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">--</del>'''Кош өзөндүн түндүгүндөгү тарыхый аймак &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; байыркы мамлекет (азыркы Ирак). Ассириянын борбору ''Ашшур'' шаары болгон. Калкынын алгачкы этникалык курамы белгисиз. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. з. ч. </del>2000-жылы калкынын көпчүлүгү семит-аккаддардан турган. Ашшур <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б. з. ч. </del>19-кылымдын башында аморейлик Шамшиадад Iнин (1813‒1781) ири державасынын борбору болуп калат. 18-кылымда Ашшур &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; ага жанаша жайгашкан шаарлар ''Вавилон'' падышасы Хаммураппиге, ал эми 16-кылымда Митанни падышаларына баш ийген. Акырындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; А. Вавилония &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Митанниден көз карандылыктан кутулуп, Ашшурдун башкаруучусу Ашшурубаллит Iнин (15-кылымдын аягы 14-кылымдын башында) тушунда кайрадан күчтүү державага айланган. Анын тукумдары «Ассириянын падышалары» деген титул алышкан. [[File:АССИРИЯ5.png | thumb|Ассириялык аскерлерде согуштук арабалардын чабуул коюусу негизги роль ойногон.]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. з. ч. </del>1307‒1206-жылдар аралыгында Ассирия тарабынан Митанни, Вавилон, Закавказьедеги Наири урууларына, Кичи Азиянын түштүк-чыгышына, Сирияга, Финикияга жеӊиштүү жортуулдар уюштурулган. 14‒13-кылымдарда алар Түндүк Месопотамияны толук каратууга жетишишет. Баш ийдирилген аймактардан алынуучу салыктардын эсебинен гүлдөгөн Ассирия мамлекети 11‒10-кылымдарда ''арамей'' урууларынын басып кирүүсүнүн натыйжасында төмөндөгөн. 10‒7-кылымдарда темир өндүрүү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; иштетүүнүн жогорулашына байланыштуу Ассирия кайрадан согуштук &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; экономикалык абалын чыӊдаган. Эл аралык кырдаалдын өзгөрүүсү (Египет &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Вавилониянын начарлоосу, Хетт падышалыгынын кыйрашы) Ассирияга баскынчыл саясатын жүргүзүүгө мүмкүнчүлүк түзгөн. ''Тиглатпаласар III'' (745‒727) мамлекеттик каржылоодо турган туруктуу армияны түзүп, анын жардамы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; империядагы сепаратисттик кыймылдарды басып турган. Ассириялык аскерлер бир нече жолу ''Вавилонияга, Урартуга, Мидияга,'' Сирияга басып киришкен. 671-жылы Асархаддон Египетти, 640-жылдары Ашшурбанапал Эламды &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Түндүк Аравия урууларын баш ийдирген. Ассириянын жүргүзгөн баскынчыл согуштары баш ийген өлкөлөрдүн, ошол эле учурда мамлекеттин өзүнүн калкын да жакырлантып, экономикалык абалын начарлаткан. Ага каршы түзүлгөн мамлекеттердин коалициясы (Вавилония &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; Мидия) &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; болгон согушта Ассириянын борбору Ашшур шаары кыйратылып (614), ал эми 609-жылы Харрандын алдындагы салгылашууда армиясынын калган бөлүктөрү толук талкаланган. Ошентип байыркы дүйнөлүк алгачкы империя тарыхый аренадан кеткен. Анын аймагы жеӊген мамлекеттердин курамына кирип, 6-кылымдын ортосунда Ассирия Перс империясы, 4-кылымдын акыркы чейрегинде Александр Македонский тарабынан каратылган. Андан соӊ Македонскийдин аскер башчысы Селевка I Никатордун ээлигине айланган. 140-жылы бүткүл Месопотамия Парфия тарабынан каратылат. 115-жылы римдиктер парфиялыктарды талкалап, Ассирия провинциясын түзүшкөн. Бирок көп өтпөй жергиликтүү калктын көтөрүлүшүнөн кийин, Ассириянын аймагы кайрадан парфиялыктарга кайтарылган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. з. </del>3-кылымында Ассириянын аймагы Персиянын (Сасаниддер династиясы) бийлиги астына өткөн. Ассириянын искусствосунун гүлдөө мезгили 13‒14-кылымдарга таандык. Ашшур (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б. з. ч. </del>9‒14-кылым), Кальху (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б. з. ч. </del>9-кылым), Дур-Шаррукин (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б. з. ч. </del>7‒8-кылымдар) шаарлары маданияттын тарыхый борборлору болгон. Шаардын айланасы таш түптөлгөн, бышкан кирпичтен салынган чеп-дубалдар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; курчалган. Бийик мунаралуу, дарбазалары арка түрүндө, төрт бурчтуу салынган бастиондор курулган. Шаардын борборунда чеп-сарайлары, көркөмдөлгөн, татаал пландагы көптөгөн храмдар, зиккурат-мунаралар, чарба курулуштары (Дур-Шаррукиндеги Сарогон IIнин ак сарайы) орун алган. Ак сарайлардын кире беришине басып бара жаткан канаттуу букага падышанын башын орноткон таштан чегилген статуялар ‒ «шеду» тургузулган. Падышанын жатуучу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кабыл алуучу бөлмөлөрү түстүү боёктор &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; тартылган оймо-чиймелер, дубалдарга жазылган жазуулар, бронза &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; таш колдонулуп жасалган рельеф, статуялар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кооздолгон. Идеялык-көркөм чыгарманын мазмуну ошол кездеги падышалардын баатырдыгын даӊазалайт. Ассириянын аймагында искусство эстеликтери <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б. з. ч. </del>4-миӊ жылдыкта бийик порталдар курушуп, андагы композициянын тактыгы, дубалга оюм-чийим салуу, кирпичтерди кыноо аркылуу кооздоо өнөрү өркүндөгөн. Гипертрофияланган адамдардын мүчөлөрүн, булчуӊдарын, келбетин рельефтерде эркин композициялар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; (Ниневиядагы Синахериба ак сарайындагы рельефтерде) чагылдырышкан. Таштан жасалган эстеликтер, падышалардын статуялары, скульптуралар жогорку чеберчиликте жасалган. Рельефтер &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; статуялар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; ак сарайлардын, храмдардын ичин кооздошкон. Ассирия живописинен сүрөттөрдүн сыныктары сакталып калган («Ассириялык эки төрө», «Арстандарга мергенчилик» ж. б., <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б. з. ч. </del>8-кылым, Халеб музейи). Асыл таштарга, ташка оймо-чийме, сүрөттөрдү кесип түшүрүү өнөрү кеӊири өнүккөн. Кесип оюлган таштар мөөр, тумар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жасалга катары колдонулган. Көркөмдөп токуу, жыгач &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; сөөк буюмдарын жасап, иштетүү өнүккөн. Дубалдардагы рельефке падышалардын мергенчиликтеги, жеӊиштүү жүрүштөрдөгү сүрөттөрү, музыкалык аспаптарда ойногон, бийлеген, ырдаган адамдардын келбети түшүрүлгөн.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АССИРИЯ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">–</ins>'''Кош өзөндүн түндүгүндөгү тарыхый аймак &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; байыркы мамлекет (азыркы Ирак). Ассириянын борбору ''Ашшур'' шаары болгон. Калкынын алгачкы этникалык курамы белгисиз. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Биздин заманга чейин </ins>2000-жылы калкынын көпчүлүгү семит-аккаддардан турган. Ашшур <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">биздин заманга чейин </ins>19-кылымдын башында аморейлик Шамшиадад Iнин (1813‒1781) ири державасынын борбору болуп калат. 18-кылымда Ашшур &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; ага жанаша жайгашкан шаарлар ''Вавилон'' падышасы Хаммураппиге, ал эми 16-кылымда Митанни падышаларына баш ийген. Акырындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; А. Вавилония &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Митанниден көз карандылыктан кутулуп, Ашшурдун башкаруучусу Ашшурубаллит Iнин (15-кылымдын аягы 14-кылымдын башында) тушунда кайрадан күчтүү державага айланган. Анын тукумдары «Ассириянын падышалары» деген титул алышкан. [[File:АССИРИЯ5.png | thumb|Ассириялык аскерлерде согуштук арабалардын чабуул коюусу негизги роль ойногон.]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Биздин заманга чейинки </ins>1307‒1206-жылдар аралыгында Ассирия тарабынан Митанни, Вавилон, Закавказьедеги Наири урууларына, Кичи Азиянын түштүк-чыгышына, Сирияга, Финикияга жеӊиштүү жортуулдар уюштурулган. 14‒13-кылымдарда алар Түндүк Месопотамияны толук каратууга жетишишет. Баш ийдирилген аймактардан алынуучу салыктардын эсебинен гүлдөгөн Ассирия мамлекети 11‒10-кылымдарда ''арамей'' урууларынын басып кирүүсүнүн натыйжасында төмөндөгөн. 10‒7-кылымдарда темир өндүрүү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; иштетүүнүн жогорулашына байланыштуу Ассирия кайрадан согуштук &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; экономикалык абалын чыӊдаган. Эл аралык кырдаалдын өзгөрүүсү (Египет &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Вавилониянын начарлоосу, Хетт падышалыгынын кыйрашы) Ассирияга баскынчыл саясатын жүргүзүүгө мүмкүнчүлүк түзгөн. ''Тиглатпаласар III'' (745‒727) мамлекеттик каржылоодо турган туруктуу армияны түзүп, анын жардамы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; империядагы сепаратисттик кыймылдарды басып турган. Ассириялык аскерлер бир нече жолу ''Вавилонияга, Урартуга, Мидияга,'' Сирияга басып киришкен. 671-жылы Асархаддон Египетти, 640-жылдары Ашшурбанапал Эламды &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Түндүк Аравия урууларын баш ийдирген. Ассириянын жүргүзгөн баскынчыл согуштары баш ийген өлкөлөрдүн, ошол эле учурда мамлекеттин өзүнүн калкын да жакырлантып, экономикалык абалын начарлаткан. Ага каршы түзүлгөн мамлекеттердин коалициясы (Вавилония &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; Мидия) &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; болгон согушта Ассириянын борбору Ашшур шаары кыйратылып (614), ал эми 609-жылы Харрандын алдындагы салгылашууда армиясынын калган бөлүктөрү толук талкаланган. Ошентип байыркы дүйнөлүк алгачкы империя тарыхый аренадан кеткен. Анын аймагы жеӊген мамлекеттердин курамына кирип, 6-кылымдын ортосунда Ассирия Перс империясы, 4-кылымдын акыркы чейрегинде Александр Македонский тарабынан каратылган. Андан соӊ Македонскийдин аскер башчысы Селевка I Никатордун ээлигине айланган. 140-жылы бүткүл Месопотамия Парфия тарабынан каратылат. 115-жылы римдиктер парфиялыктарды талкалап, Ассирия провинциясын түзүшкөн. Бирок көп өтпөй жергиликтүү калктын көтөрүлүшүнөн кийин, Ассириянын аймагы кайрадан парфиялыктарга кайтарылган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Биздин замандын </ins>3-кылымында Ассириянын аймагы Персиянын (Сасаниддер династиясы) бийлиги астына өткөн. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">            </ins>Ассириянын искусствосунун гүлдөө мезгили 13‒14-кылымдарга таандык. Ашшур (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">биздин заманга чейин </ins>9‒14-кылым), Кальху (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">биздин заманга чейин </ins>9-кылым), Дур-Шаррукин (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">биздин заманга чейин </ins>7‒8-кылымдар) шаарлары маданияттын тарыхый борборлору болгон. Шаардын айланасы таш түптөлгөн, бышкан кирпичтен салынган чеп-дубалдар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; курчалган. Бийик мунаралуу, дарбазалары арка түрүндө, төрт бурчтуу салынган бастиондор курулган. Шаардын борборунда чеп-сарайлары, көркөмдөлгөн, татаал пландагы көптөгөн храмдар, зиккурат-мунаралар, чарба курулуштары (Дур-Шаррукиндеги Сарогон IIнин ак сарайы) орун алган. Ак сарайлардын кире беришине басып бара жаткан канаттуу букага падышанын башын орноткон таштан чегилген статуялар ‒ «шеду» тургузулган. Падышанын жатуучу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кабыл алуучу бөлмөлөрү түстүү боёктор &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; тартылган оймо-чиймелер, дубалдарга жазылган жазуулар, бронза &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; таш колдонулуп жасалган рельеф, статуялар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кооздолгон. Идеялык-көркөм чыгарманын мазмуну ошол кездеги падышалардын баатырдыгын даӊазалайт. Ассириянын аймагында искусство эстеликтери <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">биздин заманга чейин </ins>4-миӊ жылдыкта бийик порталдар курушуп, андагы композициянын тактыгы, дубалга оюм-чийим салуу, кирпичтерди кыноо аркылуу кооздоо өнөрү өркүндөгөн. Гипертрофияланган адамдардын мүчөлөрүн, булчуӊдарын, келбетин рельефтерде эркин композициялар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; (Ниневиядагы Синахериба ак сарайындагы рельефтерде) чагылдырышкан. Таштан жасалган эстеликтер, падышалардын статуялары, скульптуралар жогорку чеберчиликте жасалган. Рельефтер &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; статуялар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; ак сарайлардын, храмдардын ичин кооздошкон. Ассирия живописинен сүрөттөрдүн сыныктары сакталып калган («Ассириялык эки төрө», «Арстандарга мергенчилик» ж. б., <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">биздин заманга чейин </ins>8-кылым, Халеб музейи). Асыл таштарга, ташка оймо-чийме, сүрөттөрдү кесип түшүрүү өнөрү кеӊири өнүккөн. Кесип оюлган таштар мөөр, тумар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жасалга катары колдонулган. Көркөмдөп токуу, жыгач &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; сөөк буюмдарын жасап, иштетүү өнүккөн. Дубалдардагы рельефке падышалардын мергенчиликтеги, жеӊиштүү жүрүштөрдөгү сүрөттөрү, музыкалык аспаптарда ойногон, бийлеген, ырдаган адамдардын келбети түшүрүлгөн.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад: &#039;&#039;Дьяконов И. М.&#039;&#039; Развитие земельных отношений в Ассирии. Л., 1949; &#039;&#039;Olmstead A. Е.&#039;&#039; History of Assyria. Chi., 1960; &#039;&#039;Дандамаева М. М&#039;&#039;. Понятия «Ассирия», «Вавилония», «Месопатамия» в античной традиции // История и языки Древнего Востока: Памяти И. М. Дьяконова. СПб., 2002.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад: &#039;&#039;Дьяконов И. М.&#039;&#039; Развитие земельных отношений в Ассирии. Л., 1949; &#039;&#039;Olmstead A. Е.&#039;&#039; History of Assyria. Chi., 1960; &#039;&#039;Дандамаева М. М&#039;&#039;. Понятия «Ассирия», «Вавилония», «Месопатамия» в античной традиции // История и языки Древнего Востока: Памяти И. М. Дьяконова. СПб., 2002.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                     А. Орозов, Н. Жылдызова.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                     А. Орозов, Н. Жылдызова.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr> </table>

imported>Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%A1%D0%A1%D0%98%D0%A0%D0%98%D0%AF&diff=70421&oldid=prev 2024-09-12T04:34:38Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span> категория кошуу</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">04:34, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">2 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">2 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад: &#039;&#039;Дьяконов И. М.&#039;&#039; Развитие земельных отношений в Ассирии. Л., 1949; &#039;&#039;Olmstead A. Е.&#039;&#039; History of Assyria. Chi., 1960; &#039;&#039;Дандамаева М. М&#039;&#039;. Понятия «Ассирия», «Вавилония», «Месопатамия» в античной традиции // История и языки Древнего Востока: Памяти И. М. Дьяконова. СПб., 2002.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад: &#039;&#039;Дьяконов И. М.&#039;&#039; Развитие земельных отношений в Ассирии. Л., 1949; &#039;&#039;Olmstead A. Е.&#039;&#039; History of Assyria. Chi., 1960; &#039;&#039;Дандамаева М. М&#039;&#039;. Понятия «Ассирия», «Вавилония», «Месопатамия» в античной традиции // История и языки Древнего Востока: Памяти И. М. Дьяконова. СПб., 2002.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                     А. Орозов, Н. Жылдызова.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                     А. Орозов, Н. Жылдызова.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Категория:1-Том]]</ins></div></td></tr> </table>

imported>Kadyrm http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%A1%D0%A1%D0%98%D0%A0%D0%98%D0%AF&diff=70420&oldid=prev 2023-12-21T08:21:12Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:21, 21 Декабрь (Бештин айы) 2023 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АССИРИЯ--'''Кош өзөндүн түндүгүндөгү тарыхый аймак &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; байыркы мамлекет (азыркы Ирак). <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-нын </del>борбору ''Ашшур'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш. </del>болгон. Калкынын алгачкы этникалык курамы белгисиз. Б. з. ч. 2000-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>калкынын көпчүлүгү семит-аккаддардан турган. Ашшур б. з. ч. 19-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-дын </del>башында аморейлик Шамшиадад Iнин (1813‒1781) ири державасынын борбору болуп калат. 18-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-да </del>Ашшур &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; ага жанаша жайгашкан шаарлар ''Вавилон'' падышасы Хаммураппиге, ал эми 16-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-да </del>Митанни падышаларына баш ийген. Акырындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; А. Вавилония &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Митанниден көз карандылыктан кутулуп, Ашшурдун башкаруучусу Ашшурубаллит Iнин (15-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-дын </del>аягы 14-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-дын </del>башында) тушунда кайрадан күчтүү державага айланган. Анын тукумдары «Ассириянын падышалары» деген титул алышкан. [[File:АССИРИЯ5.png | thumb|Ассириялык аскерлерде согуштук арабалардын чабуул коюусу негизги роль ойногон.]] Б. з. ч. 1307‒1206-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>аралыгында <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>тарабынан Митанни, Вавилон, Закавказьедеги Наири урууларына, Кичи Азиянын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түш.</del>-чыгышына, Сирияга, Финикияга жеӊиштүү жортуулдар уюштурулган. 14‒13-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-да </del>алар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түн. </del>Месопотамияны толук каратууга жетишишет. Баш ийдирилген аймактардан алынуучу салыктардын эсебинен гүлдөгөн <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>мамлекети 11‒10-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-да </del>''арамей'' урууларынын басып кирүүсүнүн натыйжасында төмөндөгөн. 10‒7-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-да </del>темир өндүрүү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; иштетүүнүн жогорулашына байланыштуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>кайрадан согуштук &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экон. </del>абалын чыӊдаган. Эл аралык кырдаалдын өзгөрүүсү (Египет &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Вавилониянын начарлоосу, Хетт падышалыгынын кыйрашы) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-га </del>баскынчыл саясатын жүргүзүүгө мүмкүнчүлүк түзгөн. ''Тиглатпаласар III'' (745‒727) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мамл. </del>каржылоодо турган туруктуу армияны түзүп, анын жардамы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; империядагы сепаратисттик кыймылдарды басып турган. Ассириялык аскерлер бир нече жолу ''Вавилонияга, Урартуга, Мидияга,'' Сирияга басып киришкен. 671-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Асархаддон Египетти, 640-жылдары Ашшурбанапал Эламды &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түн. </del>Аравия урууларын баш ийдирген. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-нын </del>жүргүзгөн баскынчыл согуштары баш ийген өлкөлөрдүн, ошол эле учурда мамлекеттин өзүнүн калкын да жакырлантып, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экон. </del>абалын начарлаткан. Ага каршы түзүлгөн мамлекеттердин коалициясы (Вавилония &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; Мидия) &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; болгон согушта <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-нын </del>борбору Ашшур <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш. </del>кыйратылып (614), ал эми 609-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Харрандын алдындагы салгылашууда армиясынын калган бөлүктөрү толук талкаланган. Ошентип байыркы дүйнөлүк алгачкы империя тарыхый аренадан кеткен. Анын аймагы жеӊген мамлекеттердин курамына кирип, 6-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-дын </del>ортосунда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>Перс империясы, 4-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-дын </del>акыркы чейрегинде Александр Македонский тарабынан каратылган. Андан соӊ Македонскийдин аскер башчысы Селевка I Никатордун ээлигине айланган. 140-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>бүткүл Месопотамия Парфия тарабынан каратылат. 115-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>римдиктер парфиялыктарды талкалап, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>провинциясын түзүшкөн. Бирок көп өтпөй <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жерг. </del>калктын көтөрүлүшүнөн кийин, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-нын </del>аймагы кайрадан парфиялыктарга кайтарылган. Б. з. 3-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-да А-нын </del>аймагы Персиянын (Сасаниддер династиясы) бийлиги астына өткөн. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-нын иск-восунун </del>гүлдөө мезгили 13‒14-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-га </del>таандык. Ашшур (б. з. ч. 9‒14-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к.</del>), Кальху (б. з. ч. 9-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к.</del>), Дур-Шаррукин (б. з. ч. 7‒8-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к.</del>) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш. мад-ттын </del>тарыхый борборлору болгон. Шаардын айланасы таш түптөлгөн, бышкан кирпичтен салынган чеп-дубалдар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; курчалган. Бийик мунаралуу, дарбазалары арка түрүндө, төрт бурчтуу салынган бастиондор курулган. Шаардын борборунда чеп-сарайлары, көркөмдөлгөн, татаал пландагы көптөгөн храмдар, зиккурат-мунаралар, чарба курулуштары (Дур-Шаррукиндеги Сарогон IIнин ак сарайы) орун алган. Ак сарайлардын кире беришине басып бара жаткан канаттуу букага падышанын башын орноткон таштан чегилген статуялар ‒ «шеду» тургузулган. Падышанын жатуучу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кабыл алуучу бөлмөлөрү түстүү боёктор &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; тартылган оймо-чиймелер, дубалдарга жазылган жазуулар, бронза &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; таш колдонулуп жасалган рельеф, статуялар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кооздолгон. Идеялык-көркөм чыгарманын мазмуну ошол кездеги падышалардын баатырдыгын даӊазалайт. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А-нын </del>аймагында <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">иск-во </del>эстеликтери б. з. ч. 4-миӊ жылдыкта бийик порталдар курушуп, андагы композициянын тактыгы, дубалга оюм-чийим салуу, кирпичтерди кыноо аркылуу кооздоо өнөрү өркүндөгөн. Гипертрофияланган адамдардын мүчөлөрүн, булчуӊдарын, келбетин рельефтерде эркин композициялар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; (Ниневиядагы Синахериба ак сарайындагы рельефтерде) чагылдырышкан. Таштан жасалган эстеликтер, падышалардын статуялары, скульптуралар жогорку чеберчиликте жасалган. Рельефтер &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; статуялар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; ак сарайлардын, храмдардын ичин кооздошкон. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. </del>живописинен сүрөттөрдүн сыныктары сакталып калган («Ассириялык эки төрө», «Арстандарга мергенчилик» ж. б., б. з. ч. 8-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к.</del>, Халеб музейи). Асыл таштарга, ташка оймо-чийме, сүрөттөрдү кесип түшүрүү өнөрү кеӊири өнүккөн. Кесип оюлган таштар мөөр, тумар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жасалга катары колдонулган. Көркөмдөп токуу, жыгач &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; сөөк буюмдарын жасап, иштетүү өнүккөн. Дубалдардагы рельефке падышалардын мергенчиликтеги, жеӊиштүү жүрүштөрдөгү сүрөттөрү, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">муз. </del>аспаптарда ойногон, бийлеген, ырдаган адамдардын келбети түшүрүлгөн.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АССИРИЯ--'''Кош өзөндүн түндүгүндөгү тарыхый аймак &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; байыркы мамлекет (азыркы Ирак). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ассириянын </ins>борбору ''Ашшур'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаары </ins>болгон. Калкынын алгачкы этникалык курамы белгисиз. Б. з. ч. 2000-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>калкынын көпчүлүгү семит-аккаддардан турган. Ашшур б. з. ч. 19-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдын </ins>башында аморейлик Шамшиадад Iнин (1813‒1781) ири державасынын борбору болуп калат. 18-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымда </ins>Ашшур &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; ага жанаша жайгашкан шаарлар ''Вавилон'' падышасы Хаммураппиге, ал эми 16-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымда </ins>Митанни падышаларына баш ийген. Акырындык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; А. Вавилония &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Митанниден көз карандылыктан кутулуп, Ашшурдун башкаруучусу Ашшурубаллит Iнин (15-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдын </ins>аягы 14-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдын </ins>башында) тушунда кайрадан күчтүү державага айланган. Анын тукумдары «Ассириянын падышалары» деген титул алышкан. [[File:АССИРИЯ5.png | thumb|Ассириялык аскерлерде согуштук арабалардын чабуул коюусу негизги роль ойногон.]] Б. з. ч. 1307‒1206-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылдар </ins>аралыгында <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ассирия </ins>тарабынан Митанни, Вавилон, Закавказьедеги Наири урууларына, Кичи Азиянын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түштүк</ins>-чыгышына, Сирияга, Финикияга жеӊиштүү жортуулдар уюштурулган. 14‒13-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдарда </ins>алар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түндүк </ins>Месопотамияны толук каратууга жетишишет. Баш ийдирилген аймактардан алынуучу салыктардын эсебинен гүлдөгөн <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ассирия </ins>мамлекети 11‒10-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдарда </ins>''арамей'' урууларынын басып кирүүсүнүн натыйжасында төмөндөгөн. 10‒7-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдарда </ins>темир өндүрүү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; иштетүүнүн жогорулашына байланыштуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ассирия </ins>кайрадан согуштук &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экономикалык </ins>абалын чыӊдаган. Эл аралык кырдаалдын өзгөрүүсү (Египет &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; Вавилониянын начарлоосу, Хетт падышалыгынын кыйрашы) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ассирияга </ins>баскынчыл саясатын жүргүзүүгө мүмкүнчүлүк түзгөн. ''Тиглатпаласар III'' (745‒727) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мамлекеттик </ins>каржылоодо турган туруктуу армияны түзүп, анын жардамы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; империядагы сепаратисттик кыймылдарды басып турган. Ассириялык аскерлер бир нече жолу ''Вавилонияга, Урартуга, Мидияга,'' Сирияга басып киришкен. 671-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>Асархаддон Египетти, 640-жылдары Ашшурбанапал Эламды &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түндүк </ins>Аравия урууларын баш ийдирген. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ассириянын </ins>жүргүзгөн баскынчыл согуштары баш ийген өлкөлөрдүн, ошол эле учурда мамлекеттин өзүнүн калкын да жакырлантып, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экономикалык </ins>абалын начарлаткан. Ага каршы түзүлгөн мамлекеттердин коалициясы (Вавилония &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; Мидия) &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; болгон согушта <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ассириянын </ins>борбору Ашшур <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаары </ins>кыйратылып (614), ал эми 609-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>Харрандын алдындагы салгылашууда армиясынын калган бөлүктөрү толук талкаланган. Ошентип байыркы дүйнөлүк алгачкы империя тарыхый аренадан кеткен. Анын аймагы жеӊген мамлекеттердин курамына кирип, 6-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдын </ins>ортосунда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ассирия </ins>Перс империясы, 4-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдын </ins>акыркы чейрегинде Александр Македонский тарабынан каратылган. Андан соӊ Македонскийдин аскер башчысы Селевка I Никатордун ээлигине айланган. 140-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>бүткүл Месопотамия Парфия тарабынан каратылат. 115-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>римдиктер парфиялыктарды талкалап, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ассирия </ins>провинциясын түзүшкөн. Бирок көп өтпөй <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жергиликтүү </ins>калктын көтөрүлүшүнөн кийин, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ассириянын </ins>аймагы кайрадан парфиялыктарга кайтарылган. Б. з. 3-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымында Ассириянын </ins>аймагы Персиянын (Сасаниддер династиясы) бийлиги астына өткөн. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ассириянын искусствосунун </ins>гүлдөө мезгили 13‒14-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдарга </ins>таандык. Ашшур (б. з. ч. 9‒14-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылым</ins>), Кальху (б. з. ч. 9-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылым</ins>), Дур-Шаррукин (б. з. ч. 7‒8-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдар</ins>) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаарлары маданияттын </ins>тарыхый борборлору болгон. Шаардын айланасы таш түптөлгөн, бышкан кирпичтен салынган чеп-дубалдар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; курчалган. Бийик мунаралуу, дарбазалары арка түрүндө, төрт бурчтуу салынган бастиондор курулган. Шаардын борборунда чеп-сарайлары, көркөмдөлгөн, татаал пландагы көптөгөн храмдар, зиккурат-мунаралар, чарба курулуштары (Дур-Шаррукиндеги Сарогон IIнин ак сарайы) орун алган. Ак сарайлардын кире беришине басып бара жаткан канаттуу букага падышанын башын орноткон таштан чегилген статуялар ‒ «шеду» тургузулган. Падышанын жатуучу &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; кабыл алуучу бөлмөлөрү түстүү боёктор &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; тартылган оймо-чиймелер, дубалдарга жазылган жазуулар, бронза &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; таш колдонулуп жасалган рельеф, статуялар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; кооздолгон. Идеялык-көркөм чыгарманын мазмуну ошол кездеги падышалардын баатырдыгын даӊазалайт. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ассириянын </ins>аймагында <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">искусство </ins>эстеликтери б. з. ч. 4-миӊ жылдыкта бийик порталдар курушуп, андагы композициянын тактыгы, дубалга оюм-чийим салуу, кирпичтерди кыноо аркылуу кооздоо өнөрү өркүндөгөн. Гипертрофияланган адамдардын мүчөлөрүн, булчуӊдарын, келбетин рельефтерде эркин композициялар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; (Ниневиядагы Синахериба ак сарайындагы рельефтерде) чагылдырышкан. Таштан жасалган эстеликтер, падышалардын статуялары, скульптуралар жогорку чеберчиликте жасалган. Рельефтер &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; статуялар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; ак сарайлардын, храмдардын ичин кооздошкон. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ассирия </ins>живописинен сүрөттөрдүн сыныктары сакталып калган («Ассириялык эки төрө», «Арстандарга мергенчилик» ж. б., б. з. ч. 8-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылым</ins>, Халеб музейи). Асыл таштарга, ташка оймо-чийме, сүрөттөрдү кесип түшүрүү өнөрү кеӊири өнүккөн. Кесип оюлган таштар мөөр, тумар &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; жасалга катары колдонулган. Көркөмдөп токуу, жыгач &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; сөөк буюмдарын жасап, иштетүү өнүккөн. Дубалдардагы рельефке падышалардын мергенчиликтеги, жеӊиштүү жүрүштөрдөгү сүрөттөрү, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">музыкалык </ins>аспаптарда ойногон, бийлеген, ырдаган адамдардын келбети түшүрүлгөн.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад: &#039;&#039;Дьяконов И. М.&#039;&#039; Развитие земельных отношений в Ассирии. Л., 1949; &#039;&#039;Olmstead A. Е.&#039;&#039; History of Assyria. Chi., 1960; &#039;&#039;Дандамаева М. М&#039;&#039;. Понятия «Ассирия», «Вавилония», «Месопатамия» в античной традиции // История и языки Древнего Востока: Памяти И. М. Дьяконова. СПб., 2002.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад: &#039;&#039;Дьяконов И. М.&#039;&#039; Развитие земельных отношений в Ассирии. Л., 1949; &#039;&#039;Olmstead A. Е.&#039;&#039; History of Assyria. Chi., 1960; &#039;&#039;Дандамаева М. М&#039;&#039;. Понятия «Ассирия», «Вавилония», «Месопатамия» в античной традиции // История и языки Древнего Востока: Памяти И. М. Дьяконова. СПб., 2002.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">                                                                                                                </del>А. Орозов, Н. Жылдызова.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">                                                                                                    </ins>А. Орозов, Н. Жылдызова.</div></td></tr> </table>

imported>Temirkan http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%A1%D0%A1%D0%98%D0%A0%D0%98%D0%AF&diff=70419&oldid=prev 2022-12-05T11:44:22Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span>clean up, replaced: м-н → &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; (9), ж-а → &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; (12)</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:44, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АССИРИЯ--'''Кош өзөндүн түндүгүндөгү тарыхый аймак ж-а байыркы мамлекет (азыркы Ирак). А-нын борбору ''Ашшур'' ш. болгон. Калкынын алгачкы этникалык курамы белгисиз. Б. з. ч. 2000-ж. калкынын көпчүлүгү семит-аккаддардан турган. Ашшур б. з. ч. 19-к-дын башында аморейлик Шамшиадад Iнин (1813‒1781) ири державасынын борбору болуп калат. 18-к-да Ашшур ж-а ага жанаша жайгашкан шаарлар ''Вавилон'' падышасы Хаммураппиге, ал эми 16-к-да Митанни падышаларына баш ийген. Акырындык м-н А. Вавилония ж-а Митанниден көз карандылыктан кутулуп, Ашшурдун башкаруучусу Ашшурубаллит Iнин (15-к-дын аягы 14-к-дын башында) тушунда кайрадан күчтүү державага айланган. Анын тукумдары «Ассириянын падышалары» деген титул алышкан. [[File:АССИРИЯ5.png | thumb | Ассириялык аскерлерде согуштук арабалардын чабуул коюусу негизги роль ойногон.]] Б. з. ч. 1307‒1206-ж. аралыгында А. тарабынан Митанни, Вавилон, Закавказьедеги Наири урууларына, Кичи Азиянын түш.-чыгышына, Сирияга, Финикияга жеӊиштүү жортуулдар уюштурулган. 14‒13-к-да алар Түн. Месопотамияны толук каратууга жетишишет. Баш ийдирилген аймактардан алынуучу салыктардын эсебинен гүлдөгөн А. мамлекети 11‒10-к-да ''арамей'' урууларынын басып кирүүсүнүн натыйжасында төмөндөгөн. 10‒7-к-да темир өндүрүү ж-а иштетүүнүн жогорулашына байланыштуу А. кайрадан согуштук ж-а экон. абалын чыӊдаган. Эл аралык кырдаалдын өзгөрүүсү (Египет ж-а Вавилониянын начарлоосу, Хетт падышалыгынын кыйрашы) А-га баскынчыл саясатын жүргүзүүгө мүмкүнчүлүк түзгөн. ''Тиглатпаласар III'' (745‒727) мамл. каржылоодо турган туруктуу армияны түзүп, анын жардамы м-н империядагы сепаратисттик кыймылдарды басып турган. Ассириялык аскерлер бир нече жолу ''Вавилонияга, Урартуга, Мидияга,'' Сирияга басып киришкен. 671-ж. Асархаддон Египетти, 640-жылдары Ашшурбанапал Эламды ж-а Түн. Аравия урууларын баш ийдирген. А-нын жүргүзгөн баскынчыл согуштары баш ийген өлкөлөрдүн, ошол эле учурда мамлекеттин өзүнүн калкын да жакырлантып, экон. абалын начарлаткан. Ага каршы түзүлгөн мамлекеттердин коалициясы (Вавилония м-н Мидия) м-н болгон согушта А-нын борбору Ашшур ш. кыйратылып (614), ал эми 609-ж. Харрандын алдындагы салгылашууда армиясынын калган бөлүктөрү толук талкаланган. Ошентип байыркы дүйнөлүк алгачкы империя тарыхый аренадан кеткен. Анын аймагы жеӊген мамлекеттердин курамына кирип, 6-к-дын ортосунда А. Перс империясы, 4-к-дын акыркы чейрегинде Александр Македонский тарабынан каратылган. Андан соӊ Македонскийдин аскер башчысы Селевка I Никатордун ээлигине айланган. 140-ж. бүткүл Месопотамия Парфия тарабынан каратылат. 115-ж. римдиктер парфиялыктарды талкалап, А. провинциясын түзүшкөн. Бирок көп өтпөй жерг. калктын көтөрүлүшүнөн кийин, А-нын аймагы кайрадан парфиялыктарга кайтарылган. Б. з. 3-к-да А-нын аймагы Персиянын (Сасаниддер династиясы) бийлиги астына өткөн. А-нын иск-восунун гүлдөө мезгили 13‒14-к-га таандык. Ашшур (б. з. ч. 9‒14-к.), Кальху (б. з. ч. 9-к.), Дур-Шаррукин (б. з. ч. 7‒8-к.) ш. мад-ттын тарыхый борборлору болгон. Шаардын айланасы таш түптөлгөн, бышкан кирпичтен салынган чеп-дубалдар м-н курчалган. Бийик мунаралуу, дарбазалары арка түрүндө, төрт бурчтуу салынган бастиондор курулган. Шаардын борборунда чеп-сарайлары, көркөмдөлгөн, татаал пландагы көптөгөн храмдар, зиккурат-мунаралар, чарба курулуштары (Дур-Шаррукиндеги Сарогон IIнин ак сарайы) орун алган. Ак сарайлардын кире беришине басып бара жаткан канаттуу букага падышанын башын орноткон таштан чегилген статуялар ‒ «шеду» тургузулган. Падышанын жатуучу ж-а кабыл алуучу бөлмөлөрү түстүү боёктор м-н тартылган оймо-чиймелер, дубалдарга жазылган жазуулар, бронза ж-а таш колдонулуп жасалган рельеф, статуялар м-н кооздолгон. Идеялык-көркөм чыгарманын мазмуну ошол кездеги падышалардын баатырдыгын даӊазалайт. А-нын аймагында иск-во эстеликтери б. з. ч. 4-миӊ жылдыкта бийик порталдар курушуп, андагы композициянын тактыгы, дубалга оюм-чийим салуу, кирпичтерди кыноо аркылуу кооздоо өнөрү өркүндөгөн. Гипертрофияланган адамдардын мүчөлөрүн, булчуӊдарын, келбетин рельефтерде эркин композициялар м-н (Ниневиядагы Синахериба ак сарайындагы рельефтерде) чагылдырышкан. Таштан жасалган эстеликтер, падышалардын статуялары, скульптуралар жогорку чеберчиликте жасалган. Рельефтер ж-а статуялар м-н ак сарайлардын, храмдардын ичин кооздошкон. А. живописинен сүрөттөрдүн сыныктары сакталып калган («Ассириялык эки төрө», «Арстандарга мергенчилик» ж. б., б. з. ч. 8-к., Халеб музейи). Асыл таштарга, ташка оймо-чийме, сүрөттөрдү кесип түшүрүү өнөрү кеӊири өнүккөн. Кесип оюлган таштар мөөр, тумар ж-а жасалга катары колдонулган. Көркөмдөп токуу, жыгач ж-а сөөк буюмдарын жасап, иштетүү өнүккөн. Дубалдардагы рельефке падышалардын мергенчиликтеги, жеӊиштүү жүрүштөрдөгү сүрөттөрү, муз. аспаптарда ойногон, бийлеген, ырдаган адамдардын келбети түшүрүлгөн.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АССИРИЯ--'''Кош өзөндүн түндүгүндөгү тарыхый аймак <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>байыркы мамлекет (азыркы Ирак). А-нын борбору ''Ашшур'' ш. болгон. Калкынын алгачкы этникалык курамы белгисиз. Б. з. ч. 2000-ж. калкынын көпчүлүгү семит-аккаддардан турган. Ашшур б. з. ч. 19-к-дын башында аморейлик Шамшиадад Iнин (1813‒1781) ири державасынын борбору болуп калат. 18-к-да Ашшур <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>ага жанаша жайгашкан шаарлар ''Вавилон'' падышасы Хаммураппиге, ал эми 16-к-да Митанни падышаларына баш ийген. Акырындык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>А. Вавилония <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>Митанниден көз карандылыктан кутулуп, Ашшурдун башкаруучусу Ашшурубаллит Iнин (15-к-дын аягы 14-к-дын башында) тушунда кайрадан күчтүү державага айланган. Анын тукумдары «Ассириянын падышалары» деген титул алышкан. [[File:АССИРИЯ5.png | thumb|Ассириялык аскерлерде согуштук арабалардын чабуул коюусу негизги роль ойногон.]] Б. з. ч. 1307‒1206-ж. аралыгында А. тарабынан Митанни, Вавилон, Закавказьедеги Наири урууларына, Кичи Азиянын түш.-чыгышына, Сирияга, Финикияга жеӊиштүү жортуулдар уюштурулган. 14‒13-к-да алар Түн. Месопотамияны толук каратууга жетишишет. Баш ийдирилген аймактардан алынуучу салыктардын эсебинен гүлдөгөн А. мамлекети 11‒10-к-да ''арамей'' урууларынын басып кирүүсүнүн натыйжасында төмөндөгөн. 10‒7-к-да темир өндүрүү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>иштетүүнүн жогорулашына байланыштуу А. кайрадан согуштук <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>экон. абалын чыӊдаган. Эл аралык кырдаалдын өзгөрүүсү (Египет <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>Вавилониянын начарлоосу, Хетт падышалыгынын кыйрашы) А-га баскынчыл саясатын жүргүзүүгө мүмкүнчүлүк түзгөн. ''Тиглатпаласар III'' (745‒727) мамл. каржылоодо турган туруктуу армияны түзүп, анын жардамы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>империядагы сепаратисттик кыймылдарды басып турган. Ассириялык аскерлер бир нече жолу ''Вавилонияга, Урартуга, Мидияга,'' Сирияга басып киришкен. 671-ж. Асархаддон Египетти, 640-жылдары Ашшурбанапал Эламды <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>Түн. Аравия урууларын баш ийдирген. А-нын жүргүзгөн баскынчыл согуштары баш ийген өлкөлөрдүн, ошол эле учурда мамлекеттин өзүнүн калкын да жакырлантып, экон. абалын начарлаткан. Ага каршы түзүлгөн мамлекеттердин коалициясы (Вавилония <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>Мидия) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>болгон согушта А-нын борбору Ашшур ш. кыйратылып (614), ал эми 609-ж. Харрандын алдындагы салгылашууда армиясынын калган бөлүктөрү толук талкаланган. Ошентип байыркы дүйнөлүк алгачкы империя тарыхый аренадан кеткен. Анын аймагы жеӊген мамлекеттердин курамына кирип, 6-к-дын ортосунда А. Перс империясы, 4-к-дын акыркы чейрегинде Александр Македонский тарабынан каратылган. Андан соӊ Македонскийдин аскер башчысы Селевка I Никатордун ээлигине айланган. 140-ж. бүткүл Месопотамия Парфия тарабынан каратылат. 115-ж. римдиктер парфиялыктарды талкалап, А. провинциясын түзүшкөн. Бирок көп өтпөй жерг. калктын көтөрүлүшүнөн кийин, А-нын аймагы кайрадан парфиялыктарга кайтарылган. Б. з. 3-к-да А-нын аймагы Персиянын (Сасаниддер династиясы) бийлиги астына өткөн. А-нын иск-восунун гүлдөө мезгили 13‒14-к-га таандык. Ашшур (б. з. ч. 9‒14-к.), Кальху (б. з. ч. 9-к.), Дур-Шаррукин (б. з. ч. 7‒8-к.) ш. мад-ттын тарыхый борборлору болгон. Шаардын айланасы таш түптөлгөн, бышкан кирпичтен салынган чеп-дубалдар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>курчалган. Бийик мунаралуу, дарбазалары арка түрүндө, төрт бурчтуу салынган бастиондор курулган. Шаардын борборунда чеп-сарайлары, көркөмдөлгөн, татаал пландагы көптөгөн храмдар, зиккурат-мунаралар, чарба курулуштары (Дур-Шаррукиндеги Сарогон IIнин ак сарайы) орун алган. Ак сарайлардын кире беришине басып бара жаткан канаттуу букага падышанын башын орноткон таштан чегилген статуялар ‒ «шеду» тургузулган. Падышанын жатуучу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>кабыл алуучу бөлмөлөрү түстүү боёктор <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>тартылган оймо-чиймелер, дубалдарга жазылган жазуулар, бронза <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>таш колдонулуп жасалган рельеф, статуялар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>кооздолгон. Идеялык-көркөм чыгарманын мазмуну ошол кездеги падышалардын баатырдыгын даӊазалайт. А-нын аймагында иск-во эстеликтери б. з. ч. 4-миӊ жылдыкта бийик порталдар курушуп, андагы композициянын тактыгы, дубалга оюм-чийим салуу, кирпичтерди кыноо аркылуу кооздоо өнөрү өркүндөгөн. Гипертрофияланган адамдардын мүчөлөрүн, булчуӊдарын, келбетин рельефтерде эркин композициялар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>(Ниневиядагы Синахериба ак сарайындагы рельефтерде) чагылдырышкан. Таштан жасалган эстеликтер, падышалардын статуялары, скульптуралар жогорку чеберчиликте жасалган. Рельефтер <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>статуялар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>ак сарайлардын, храмдардын ичин кооздошкон. А. живописинен сүрөттөрдүн сыныктары сакталып калган («Ассириялык эки төрө», «Арстандарга мергенчилик» ж. б., б. з. ч. 8-к., Халеб музейи). Асыл таштарга, ташка оймо-чийме, сүрөттөрдү кесип түшүрүү өнөрү кеӊири өнүккөн. Кесип оюлган таштар мөөр, тумар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>жасалга катары колдонулган. Көркөмдөп токуу, жыгач <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>сөөк буюмдарын жасап, иштетүү өнүккөн. Дубалдардагы рельефке падышалардын мергенчиликтеги, жеӊиштүү жүрүштөрдөгү сүрөттөрү, муз. аспаптарда ойногон, бийлеген, ырдаган адамдардын келбети түшүрүлгөн.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад: &#039;&#039;Дьяконов И. М.&#039;&#039; Развитие земельных отношений в Ассирии. Л., 1949; &#039;&#039;Olmstead A. Е.&#039;&#039; History of Assyria. Chi., 1960; &#039;&#039;Дандамаева М. М&#039;&#039;. Понятия «Ассирия», «Вавилония», «Месопатамия» в античной традиции // История и языки Древнего Востока: Памяти И. М. Дьяконова. СПб., 2002.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад: &#039;&#039;Дьяконов И. М.&#039;&#039; Развитие земельных отношений в Ассирии. Л., 1949; &#039;&#039;Olmstead A. Е.&#039;&#039; History of Assyria. Chi., 1960; &#039;&#039;Дандамаева М. М&#039;&#039;. Понятия «Ассирия», «Вавилония», «Месопатамия» в античной традиции // История и языки Древнего Востока: Памяти И. М. Дьяконова. СПб., 2002.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                                 А. Орозов, Н. Жылдызова.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                                 А. Орозов, Н. Жылдызова.</div></td></tr> </table>

imported>Kadyrm http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%A1%D0%A1%D0%98%D0%A0%D0%98%D0%AF&diff=70418&oldid=prev 2022-12-05T10:02:42Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:02, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Кош өзөндүн түндүгүндөгү тарыхый аймак ж-а байыркы мамлекет (азыркы Ирак). А-нын борбору ''Ашшур'' ш. болгон. Калкынын алгачкы этникалык курамы белгисиз. Б. з. ч. 2000-ж. калкынын көпчүлүгү семит-аккаддардан турган. Ашшур б. з. ч. 19-к-дын башында аморейлик Шамшиадад Iнин (1813‒1781) ири державасынын борбору болуп калат. 18-к-да Ашшур ж-а ага жанаша жайгашкан шаарлар ''Вавилон'' падышасы Хаммураппиге, ал эми 16-к-да Митанни падышаларына баш ийген. Акырындык м-н А. Вавилония ж-а Митанниден көз карандылыктан кутулуп, Ашшурдун башкаруучусу Ашшурубаллит Iнин (15-к-дын аягы 14-к-дын башында) тушунда кайрадан күчтүү державага айланган. Анын тукумдары «Ассириянын падышалары» деген титул алышкан. [[File:АССИРИЯ5.png | thumb | Ассириялык аскерлерде согуштук арабалардын чабуул коюусу негизги роль ойногон.]] Б. з. ч. 1307‒1206-ж. аралыгында А. тарабынан Митанни, Вавилон, Закавказьедеги Наири урууларына, Кичи Азиянын түш.-чыгышына, Сирияга, Финикияга жеӊиштүү жортуулдар уюштурулган. 14‒13-к-да алар Түн. Месопотамияны толук каратууга жетишишет. Баш ийдирилген аймактардан алынуучу салыктардын эсебинен гүлдөгөн А. мамлекети 11‒10-к-да ''арамей'' урууларынын басып кирүүсүнүн натыйжасында төмөндөгөн. 10‒7-к-да темир өндүрүү ж-а иштетүүнүн жогорулашына байланыштуу А. кайрадан согуштук ж-а экон. абалын чыӊдаган. Эл аралык кырдаалдын өзгөрүүсү (Египет ж-а Вавилониянын начарлоосу, Хетт падышалыгынын кыйрашы) А-га баскынчыл саясатын жүргүзүүгө мүмкүнчүлүк түзгөн. ''Тиглатпаласар III'' (745‒727) мамл. каржылоодо турган туруктуу армияны түзүп, анын жардамы м-н империядагы сепаратисттик кыймылдарды басып турган. Ассириялык аскерлер бир нече жолу ''Вавилонияга, Урартуга, Мидияга,'' Сирияга басып киришкен. 671-ж. Асархаддон Египетти, 640-жылдары Ашшурбанапал Эламды ж-а Түн. Аравия урууларын баш ийдирген. А-нын жүргүзгөн баскынчыл согуштары баш ийген өлкөлөрдүн, ошол эле учурда мамлекеттин өзүнүн калкын да жакырлантып, экон. абалын начарлаткан. Ага каршы түзүлгөн мамлекеттердин коалициясы (Вавилония м-н Мидия) м-н болгон согушта А-нын борбору Ашшур ш. кыйратылып (614), ал эми 609-ж. Харрандын алдындагы салгылашууда армиясынын калган бөлүктөрү толук талкаланган. Ошентип байыркы дүйнөлүк алгачкы империя тарыхый аренадан кеткен. Анын аймагы жеӊген мамлекеттердин курамына кирип, 6-к-дын ортосунда А. Перс империясы, 4-к-дын акыркы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">чейрегин де </del>Александр Македонский тарабынан каратылган. Андан соӊ Македонскийдин аскер башчысы Селевка I Никатордун ээлигине айланган. 140-ж. бүткүл Месопотамия Парфия тарабынан каратылат. 115-ж. римдиктер парфиялыктарды талкалап, А. провинциясын түзүшкөн. Бирок көп өтпөй жерг. калктын көтөрүлүшүнөн кийин, А-нын аймагы кайрадан парфиялыктарга кайтарылган. Б. з. 3-к-да А-нын аймагы Персиянын (Сасаниддер династиясы) бийлиги астына өткөн. А-нын иск-восунун гүлдөө мезгили 13‒14-к-га таандык. Ашшур (б. з. ч. 9‒14-к.), Кальху (б. з. ч. 9-к.), Дур-Шаррукин (б. з. ч. 7‒8-к.) ш. мад-ттын тарыхый борборлору болгон. Шаардын айланасы таш түптөлгөн, бышкан кирпичтен салынган чеп-дубалдар м-н курчалган. Бийик мунаралуу, дарбазалары арка түрүндө, төрт бурчтуу салынган бастиондор курулган. Шаардын борборунда чеп-сарайлары, көркөмдөлгөн, татаал пландагы көптөгөн храмдар, зиккурат-мунаралар, чарба курулуштары (Дур-Шаррукиндеги Сарогон IIнин ак сарайы) орун алган. Ак сарайлардын кире беришине басып бара жаткан канаттуу букага падышанын башын орноткон таштан чегилген статуялар ‒ «шеду» тургузулган. Падышанын жатуучу ж-а кабыл алуучу бөлмөлөрү түстүү боёктор м-н тартылган оймо-чиймелер, дубалдарга жазылган жазуулар, бронза ж-а таш колдонулуп жасалган рельеф, статуялар м-н кооздолгон. Идеялык-көркөм чыгарманын мазмуну ошол кездеги падышалардын баатырдыгын даӊазалайт. А-нын аймагында иск-во эстеликтери б. з. ч. 4-миӊ жылдыкта бийик порталдар курушуп, андагы композициянын тактыгы, дубалга оюм-чийим салуу, кирпичтерди кыноо аркылуу кооздоо өнөрү өркүндөгөн. Гипертрофияланган адамдардын мүчөлөрүн, булчуӊдарын, келбетин рельефтерде эркин композициялар м-н (Ниневиядагы Синахериба ак сарайындагы рельефтерде) чагылдырышкан. Таштан жасалган эстеликтер, падышалардын статуялары, скульптуралар жогорку чеберчиликте жасалган. Рельефтер ж-а статуялар м-н ак сарайлардын, храмдардын ичин кооздошкон. А. живописинен сүрөттөрдүн сыныктары сакталып калган («Ассириялык эки төрө», «Арстандарга мергенчилик» ж. б., б. з. ч. 8-к., Халеб музейи). Асыл таштарга, ташка оймо-чийме, сүрөттөрдү кесип түшүрүү өнөрү кеӊири өнүккөн. Кесип оюлган таштар мөөр, тумар ж-а жасалга катары колдонулган. Көркөмдөп токуу, жыгач ж-а сөөк буюмдарын жасап, иштетүү өнүккөн. Дубалдардагы рельефке падышалардын мергенчиликтеги, жеӊиштүү жүрүштөрдөгү сүрөттөрү, муз. аспаптарда ойногон, бийлеген, ырдаган адамдардын келбети түшүрүлгөн.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''АССИРИЯ--'''</ins>Кош өзөндүн түндүгүндөгү тарыхый аймак ж-а байыркы мамлекет (азыркы Ирак). А-нын борбору ''Ашшур'' ш. болгон. Калкынын алгачкы этникалык курамы белгисиз. Б. з. ч. 2000-ж. калкынын көпчүлүгү семит-аккаддардан турган. Ашшур б. з. ч. 19-к-дын башында аморейлик Шамшиадад Iнин (1813‒1781) ири державасынын борбору болуп калат. 18-к-да Ашшур ж-а ага жанаша жайгашкан шаарлар ''Вавилон'' падышасы Хаммураппиге, ал эми 16-к-да Митанни падышаларына баш ийген. Акырындык м-н А. Вавилония ж-а Митанниден көз карандылыктан кутулуп, Ашшурдун башкаруучусу Ашшурубаллит Iнин (15-к-дын аягы 14-к-дын башында) тушунда кайрадан күчтүү державага айланган. Анын тукумдары «Ассириянын падышалары» деген титул алышкан. [[File:АССИРИЯ5.png | thumb | Ассириялык аскерлерде согуштук арабалардын чабуул коюусу негизги роль ойногон.]] Б. з. ч. 1307‒1206-ж. аралыгында А. тарабынан Митанни, Вавилон, Закавказьедеги Наири урууларына, Кичи Азиянын түш.-чыгышына, Сирияга, Финикияга жеӊиштүү жортуулдар уюштурулган. 14‒13-к-да алар Түн. Месопотамияны толук каратууга жетишишет. Баш ийдирилген аймактардан алынуучу салыктардын эсебинен гүлдөгөн А. мамлекети 11‒10-к-да ''арамей'' урууларынын басып кирүүсүнүн натыйжасында төмөндөгөн. 10‒7-к-да темир өндүрүү ж-а иштетүүнүн жогорулашына байланыштуу А. кайрадан согуштук ж-а экон. абалын чыӊдаган. Эл аралык кырдаалдын өзгөрүүсү (Египет ж-а Вавилониянын начарлоосу, Хетт падышалыгынын кыйрашы) А-га баскынчыл саясатын жүргүзүүгө мүмкүнчүлүк түзгөн. ''Тиглатпаласар III'' (745‒727) мамл. каржылоодо турган туруктуу армияны түзүп, анын жардамы м-н империядагы сепаратисттик кыймылдарды басып турган. Ассириялык аскерлер бир нече жолу ''Вавилонияга, Урартуга, Мидияга,'' Сирияга басып киришкен. 671-ж. Асархаддон Египетти, 640-жылдары Ашшурбанапал Эламды ж-а Түн. Аравия урууларын баш ийдирген. А-нын жүргүзгөн баскынчыл согуштары баш ийген өлкөлөрдүн, ошол эле учурда мамлекеттин өзүнүн калкын да жакырлантып, экон. абалын начарлаткан. Ага каршы түзүлгөн мамлекеттердин коалициясы (Вавилония м-н Мидия) м-н болгон согушта А-нын борбору Ашшур ш. кыйратылып (614), ал эми 609-ж. Харрандын алдындагы салгылашууда армиясынын калган бөлүктөрү толук талкаланган. Ошентип байыркы дүйнөлүк алгачкы империя тарыхый аренадан кеткен. Анын аймагы жеӊген мамлекеттердин курамына кирип, 6-к-дын ортосунда А. Перс империясы, 4-к-дын акыркы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">чейрегинде </ins>Александр Македонский тарабынан каратылган. Андан соӊ Македонскийдин аскер башчысы Селевка I Никатордун ээлигине айланган. 140-ж. бүткүл Месопотамия Парфия тарабынан каратылат. 115-ж. римдиктер парфиялыктарды талкалап, А. провинциясын түзүшкөн. Бирок көп өтпөй жерг. калктын көтөрүлүшүнөн кийин, А-нын аймагы кайрадан парфиялыктарга кайтарылган. Б. з. 3-к-да А-нын аймагы Персиянын (Сасаниддер династиясы) бийлиги астына өткөн. А-нын иск-восунун гүлдөө мезгили 13‒14-к-га таандык. Ашшур (б. з. ч. 9‒14-к.), Кальху (б. з. ч. 9-к.), Дур-Шаррукин (б. з. ч. 7‒8-к.) ш. мад-ттын тарыхый борборлору болгон. Шаардын айланасы таш түптөлгөн, бышкан кирпичтен салынган чеп-дубалдар м-н курчалган. Бийик мунаралуу, дарбазалары арка түрүндө, төрт бурчтуу салынган бастиондор курулган. Шаардын борборунда чеп-сарайлары, көркөмдөлгөн, татаал пландагы көптөгөн храмдар, зиккурат-мунаралар, чарба курулуштары (Дур-Шаррукиндеги Сарогон IIнин ак сарайы) орун алган. Ак сарайлардын кире беришине басып бара жаткан канаттуу букага падышанын башын орноткон таштан чегилген статуялар ‒ «шеду» тургузулган. Падышанын жатуучу ж-а кабыл алуучу бөлмөлөрү түстүү боёктор м-н тартылган оймо-чиймелер, дубалдарга жазылган жазуулар, бронза ж-а таш колдонулуп жасалган рельеф, статуялар м-н кооздолгон. Идеялык-көркөм чыгарманын мазмуну ошол кездеги падышалардын баатырдыгын даӊазалайт. А-нын аймагында иск-во эстеликтери б. з. ч. 4-миӊ жылдыкта бийик порталдар курушуп, андагы композициянын тактыгы, дубалга оюм-чийим салуу, кирпичтерди кыноо аркылуу кооздоо өнөрү өркүндөгөн. Гипертрофияланган адамдардын мүчөлөрүн, булчуӊдарын, келбетин рельефтерде эркин композициялар м-н (Ниневиядагы Синахериба ак сарайындагы рельефтерде) чагылдырышкан. Таштан жасалган эстеликтер, падышалардын статуялары, скульптуралар жогорку чеберчиликте жасалган. Рельефтер ж-а статуялар м-н ак сарайлардын, храмдардын ичин кооздошкон. А. живописинен сүрөттөрдүн сыныктары сакталып калган («Ассириялык эки төрө», «Арстандарга мергенчилик» ж. б., б. з. ч. 8-к., Халеб музейи). Асыл таштарга, ташка оймо-чийме, сүрөттөрдү кесип түшүрүү өнөрү кеӊири өнүккөн. Кесип оюлган таштар мөөр, тумар ж-а жасалга катары колдонулган. Көркөмдөп токуу, жыгач ж-а сөөк буюмдарын жасап, иштетүү өнүккөн. Дубалдардагы рельефке падышалардын мергенчиликтеги, жеӊиштүү жүрүштөрдөгү сүрөттөрү, муз. аспаптарда ойногон, бийлеген, ырдаган адамдардын келбети түшүрүлгөн.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад: &#039;&#039;Дьяконов И. М.&#039;&#039; Развитие земельных отношений в Ассирии. Л., 1949; &#039;&#039;Olmstead A. Е.&#039;&#039; History of Assyria. Chi., 1960; &#039;&#039;Дандамаева М. М&#039;&#039;. Понятия «Ассирия», «Вавилония», «Месопатамия» в античной традиции // История и языки Древнего Востока: Памяти И. М. Дьяконова. СПб., 2002.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад: &#039;&#039;Дьяконов И. М.&#039;&#039; Развитие земельных отношений в Ассирии. Л., 1949; &#039;&#039;Olmstead A. Е.&#039;&#039; History of Assyria. Chi., 1960; &#039;&#039;Дандамаева М. М&#039;&#039;. Понятия «Ассирия», «Вавилония», «Месопатамия» в античной традиции // История и языки Древнего Востока: Памяти И. М. Дьяконова. СПб., 2002.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                                 А. Орозов, Н. Жылдызова.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>                                                                                                                 А. Орозов, Н. Жылдызова.</div></td></tr> </table>

imported>Temirkan http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%A1%D0%A1%D0%98%D0%A0%D0%98%D0%AF&diff=70417&oldid=prev 2022-02-25T14:53:24Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">14:53, 25 Февраль (Бирдин айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>Кош өзөндүн түндүгүндөгү тарыхый аймак ж-а байыркы мамлекет (азыркы Ирак). А-нын борбору ''Ашшур'' ш. болгон. Калкынын алгачкы этникалык курамы белгисиз. Б. з. ч. 2000-ж. калкынын көпчүлүгү семит-аккаддардан турган. Ашшур б. з. ч. 19-к-дын башында аморейлик Шамшиадад Iнин (1813‒1781) ири державасынын борбору болуп калат. 18-к-да Ашшур ж-а ага жанаша жайгашкан шаарлар ''Вавилон'' падышасы Хаммураппиге, ал эми 16-к-да Митанни падышаларына баш ийген. Акырындык м-н А. Вавилония ж-а Митанниден көз карандылыктан кутулуп, Ашшурдун башкаруучусу Ашшурубаллит Iнин (15-к-дын аягы 14-к-дын башында) тушунда кайрадан күчтүү</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Кош өзөндүн түндүгүндөгү тарыхый аймак ж-а байыркы мамлекет (азыркы Ирак). А-нын борбору ''Ашшур'' ш. болгон. Калкынын алгачкы этникалык курамы белгисиз. Б. з. ч. 2000-ж. калкынын көпчүлүгү семит-аккаддардан турган. Ашшур б. з. ч. 19-к-дын башында аморейлик Шамшиадад Iнин (1813‒1781) ири державасынын борбору болуп калат. 18-к-да Ашшур ж-а ага жанаша жайгашкан шаарлар ''Вавилон'' падышасы Хаммураппиге, ал эми 16-к-да Митанни падышаларына баш ийген. Акырындык м-н А. Вавилония ж-а Митанниден көз карандылыктан кутулуп, Ашшурдун башкаруучусу Ашшурубаллит Iнин (15-к-дын аягы 14-к-дын башында) тушунда кайрадан күчтүү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">державага айланган. Анын тукумдары «Ассириянын падышалары» деген титул алышкан. </ins>[[File:АССИРИЯ5.png | thumb | Ассириялык аскерлерде согуштук арабалардын чабуул коюусу негизги роль ойногон.]] Б. з. ч. 1307‒1206-ж. аралыгында А. тарабынан Митанни, Вавилон, Закавказьедеги Наири урууларына, Кичи Азиянын түш.-чыгышына, Сирияга, Финикияга жеӊиштүү жортуулдар уюштурулган. 14‒13-к-да алар Түн. Месопотамияны толук каратууга жетишишет. Баш ийдирилген аймактардан алынуучу салыктардын эсебинен гүлдөгөн А. мамлекети 11‒10-к-да ''арамей'' урууларынын басып кирүүсүнүн натыйжасында төмөндөгөн. 10‒7-к-да темир өндүрүү ж-а иштетүүнүн жогорулашына байланыштуу А. кайрадан согуштук ж-а экон. абалын чыӊдаган. Эл аралык кырдаалдын өзгөрүүсү (Египет ж-а Вавилониянын начарлоосу, Хетт падышалыгынын кыйрашы) А-га баскынчыл саясатын жүргүзүүгө мүмкүнчүлүк түзгөн. ''Тиглатпаласар III'' (745‒727) мамл. каржылоодо турган туруктуу армияны түзүп, анын жардамы м-н империядагы сепаратисттик кыймылдарды басып турган. Ассириялык аскерлер бир нече жолу ''Вавилонияга, Урартуга, Мидияга,'' Сирияга басып киришкен. 671-ж. Асархаддон Египетти, 640-жылдары Ашшурбанапал Эламды ж-а Түн. Аравия урууларын баш ийдирген. А-нын жүргүзгөн баскынчыл согуштары баш ийген өлкөлөрдүн, ошол эле учурда мамлекеттин өзүнүн калкын да жакырлантып, экон. абалын начарлаткан. Ага каршы түзүлгөн мамлекеттердин коалициясы (Вавилония м-н Мидия) м-н болгон согушта А-нын борбору Ашшур ш. кыйратылып (614), ал эми 609-ж. Харрандын алдындагы салгылашууда армиясынын калган бөлүктөрү толук талкаланган. Ошентип байыркы дүйнөлүк алгачкы империя тарыхый аренадан кеткен. Анын аймагы жеӊген мамлекеттердин курамына кирип, 6-к-дын ортосунда А. Перс империясы, 4-к-дын акыркы чейрегин де Александр Македонский тарабынан каратылган. Андан соӊ Македонскийдин аскер башчысы Селевка I Никатордун ээлигине айланган. 140-ж. бүткүл Месопотамия Парфия тарабынан каратылат. 115-ж. римдиктер парфиялыктарды талкалап, А. провинциясын түзүшкөн. Бирок көп өтпөй жерг. калктын көтөрүлүшүнөн кийин, А-нын аймагы кайрадан парфиялыктарга кайтарылган. Б. з. 3-к-да А-нын аймагы Персиянын (Сасаниддер династиясы) бийлиги астына өткөн. А-нын иск-восунун гүлдөө мезгили 13‒14-к-га таандык. Ашшур (б. з. ч. 9‒14-к.), Кальху (б. з. ч. 9-к.), Дур-Шаррукин (б. з. ч. 7‒8-к.) ш. мад-ттын тарыхый борборлору болгон. Шаардын айланасы таш түптөлгөн, бышкан кирпичтен салынган чеп-дубалдар м-н курчалган. Бийик мунаралуу, дарбазалары арка түрүндө, төрт бурчтуу салынган бастиондор курулган. Шаардын борборунда чеп-сарайлары, көркөмдөлгөн, татаал пландагы көптөгөн храмдар, зиккурат-мунаралар, чарба курулуштары (Дур-Шаррукиндеги Сарогон IIнин ак сарайы) орун алган. Ак сарайлардын кире беришине басып бара жаткан канаттуу букага падышанын башын орноткон таштан чегилген статуялар ‒ «шеду» тургузулган. Падышанын жатуучу ж-а кабыл алуучу бөлмөлөрү түстүү боёктор м-н тартылган оймо-чиймелер, дубалдарга жазылган жазуулар, бронза ж-а таш колдонулуп жасалган рельеф, статуялар м-н кооздолгон. Идеялык-көркөм чыгарманын мазмуну ошол кездеги падышалардын баатырдыгын даӊазалайт. А-нын аймагында иск-во эстеликтери б. з. ч. 4-миӊ жылдыкта бийик порталдар курушуп, андагы композициянын тактыгы, дубалга оюм-чийим салуу, кирпичтерди кыноо аркылуу кооздоо өнөрү өркүндөгөн. Гипертрофияланган адамдардын мүчөлөрүн, булчуӊдарын, келбетин рельефтерде эркин композициялар м-н (Ниневиядагы Синахериба ак сарайындагы рельефтерде) чагылдырышкан. Таштан жасалган эстеликтер, падышалардын статуялары, скульптуралар жогорку чеберчиликте жасалган. Рельефтер ж-а статуялар м-н ак сарайлардын, храмдардын ичин кооздошкон. А. живописинен сүрөттөрдүн сыныктары сакталып калган («Ассириялык эки төрө», «Арстандарга мергенчилик» ж. б., б. з. ч. 8-к., Халеб музейи). Асыл таштарга, ташка оймо-чийме, сүрөттөрдү кесип түшүрүү өнөрү кеӊири өнүккөн. Кесип оюлган таштар мөөр, тумар ж-а жасалга катары колдонулган. Көркөмдөп токуу, жыгач ж-а сөөк буюмдарын жасап, иштетүү өнүккөн. Дубалдардагы рельефке падышалардын мергенчиликтеги, жеӊиштүү жүрүштөрдөгү сүрөттөрү, муз. аспаптарда ойногон, бийлеген, ырдаган адамдардын келбети түшүрүлгөн.&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:АССИРИЯ5.png | thumb | Ассириялык аскерлерде согуштук арабалардын чабуул коюусу негизги роль ойногон.]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад: ''Дьяконов И. М.'' Развитие земельных отношений в Ассирии. Л., 1949; ''Olmstead A. Е.'' History of Assyria. Chi., 1960; ''Дандамаева М. М''. Понятия «Ассирия», «Вавилония», «Месопатамия» в античной традиции // История и языки Древнего Востока: Памяти И. М. Дьяконова. СПб., 2002.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">державага айланган. Анын тукумдары «Ассириянын падышалары» деген титул алышкан. </del>Б. з. ч. 1307‒1206-ж. аралыгында А. тарабынан Митанни, Вавилон, Закавказьедеги Наири урууларына, Кичи Азиянын түш.-чыгышына, Сирияга, Финикияга жеӊиштүү жортуулдар уюштурулган. 14‒13-к-да алар Түн. Месопотамияны толук каратууга жетишишет. Баш ийдирилген аймактардан алынуучу салыктардын эсебинен гүлдөгөн А. мамлекети 11‒10-к-да ''арамей'' урууларынын басып кирүүсүнүн натыйжасында төмөндөгөн. 10‒7-к-да темир өндүрүү ж-а иштетүүнүн жогорулашына байланыштуу А. кайрадан согуштук ж-а экон. абалын чыӊдаган. Эл аралык кырдаалдын өзгөрүүсү (Египет ж-а Вавилониянын начарлоосу, Хетт падышалыгынын кыйрашы) А-га баскынчыл саясатын жүргүзүүгө мүмкүнчүлүк түзгөн. ''Тиглатпаласар III'' (745‒727) мамл. каржылоодо турган туруктуу армияны түзүп, анын жардамы м-н империядагы сепаратисттик кыймылдарды басып турган. Ассириялык аскерлер бир нече жолу ''Вавилонияга, Урартуга, Мидияга,'' Сирияга басып киришкен. 671-ж. Асархаддон Египетти, 640-жылдары Ашшурбанапал Эламды ж-а Түн. Аравия урууларын баш ийдирген. А-нын жүргүзгөн баскынчыл согуштары баш ийген өлкөлөрдүн, ошол эле учурда мамлекеттин өзүнүн калкын да жакырлантып, экон. абалын начарлаткан. Ага каршы түзүлгөн мамлекеттердин коалициясы (Вавилония м-н Мидия) м-н болгон согушта А-нын борбору Ашшур ш. кыйратылып (614), ал эми 609-ж. Харрандын алдындагы салгылашууда армиясынын калган бөлүктөрү толук талкаланган. Ошентип байыркы дүйнөлүк алгачкы империя тарыхый аренадан кеткен. Анын аймагы жеӊген мамлекеттердин курамына кирип, 6-к-дын ортосунда А. Перс империясы, 4-к-дын акыркы чейрегин де Александр Македонский тарабынан каратылган. Андан соӊ Македонскийдин аскер башчысы Селевка I Никатордун ээлигине айланган. 140-ж. бүткүл Месопотамия Парфия тарабынан каратылат. 115-ж. римдиктер парфиялыктарды талкалап, А. провинциясын түзүшкөн. Бирок көп өтпөй жерг. калктын көтөрүлүшүнөн кийин, А-нын аймагы кайрадан парфиялыктарга кайтарылган. Б. з. 3-к-да А-нын аймагы Персиянын (Сасаниддер династиясы) бийлиги астына өткөн. А-нын иск-восунун гүлдөө мезгили 13‒14-к-га таандык. Ашшур (б. з. ч. 9‒14-к.), Кальху (б. з. ч. 9-к.), Дур-Шаррукин (б. з. ч. 7‒8-к.) ш. мад-ттын тарыхый борборлору болгон. Шаардын айланасы таш түптөлгөн, бышкан кирпичтен салынган чеп-дубалдар м-н курчалган. Бийик мунаралуу, дарбазалары арка түрүндө, төрт бурчтуу салынган бастиондор курулган. Шаардын борборунда чеп-сарайлары, көркөмдөлгөн,</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">                                                                                                                </ins>А. Орозов, Н. Жылдызова.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>татаал пландагы көптөгөн храмдар, зиккурат-мунаралар, чарба курулуштары (Дур-Шаррукиндеги Сарогон IIнин ак сарайы) орун алган. Ак сарайлардын кире беришине басып бара жаткан канаттуу букага падышанын башын орноткон таштан чегилген статуялар ‒ «шеду» тургузулган. Падышанын жатуучу ж-а кабыл алуучу бөлмөлөрү түстүү боёктор м-н тартылган оймо-чиймелер, дубалдарга жазылган жазуулар, бронза ж-а таш колдонулуп жасалган рельеф, статуялар м-н кооздолгон. Идеялык-көркөм чыгарманын мазмуну ошол кездеги падышалардын баатырдыгын даӊазалайт. А-нын аймагында иск-во эстеликтери б. з. ч. 4-миӊ жылдыкта бийик порталдар курушуп, андагы композициянын тактыгы, дубалга оюм-чийим салуу, кирпичтерди кыноо аркылуу кооздоо өнөрү өркүндөгөн. Гипертрофияланган адамдардын мүчөлөрүн, булчуӊдарын, келбетин рельефтерде эркин композициялар м-н (Ниневиядагы Синахериба ак сарайындагы рельефтерде) чагылдырышкан. Таштан жасалган эстеликтер, падышалардын статуялары, скульптуралар жогорку чеберчиликте жасалган. Рельефтер ж-а статуялар м-н ак сарайлардын, храмдардын ичин кооздошкон. А. живописинен сүрөттөрдүн сыныктары сакталып калган («Ассириялык эки төрө», «Арстандарга мергенчилик» ж. б., б. з. ч. 8-к., Халеб музейи). Асыл таштарга, ташка оймо-чийме, сүрөттөрдү кесип түшүрүү өнөрү кеӊири өнүккөн. Кесип оюлган таштар мөөр, тумар ж-а жасалга катары колдонулган. Көркөмдөп токуу, жыгач ж-а сөөк буюмдарын жасап, иштетүү өнүккөн. Дубалдардагы рельефке падышалардын мергенчиликтеги, жеӊиштүү жүрүштөрдөгү сүрөттөрү, муз. аспаптарда ойногон, бийлеген, ырдаган адамдардын келбети түшүрүлгөн.&lt;br&gt;</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад: ''Дьяконов И. М.'' Развитие земельных отношений в Ассирии. Л., 1949; ''Olmstead A. Е.'' History of Assyria. Chi., 1960; ''Дандамаева М. М''. Понятия «Ассирия», «Вавилония», «Месопатамия» в античной традиции // История и языки Древнего Востока: Памяти И. М. Дьяконова. СПб., 2002. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>А. Орозов, Н. Жылдызова.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''&lt;br&gt;</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

imported>Kerimova-59 http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%A1%D0%A1%D0%98%D0%A0%D0%98%D0%AF&diff=70415&oldid=prev 2022-02-20T08:22:26Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:22, 20 Февраль (Бирдин айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

556-684>KadyrM http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%A1%D0%A1%D0%98%D0%A0%D0%98%D0%AF&diff=70416&oldid=prev 2022-02-19T19:03:39Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">19:03, 19 Февраль (Бирдин айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

imported>Kadyrm http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%A1%D0%A1%D0%98%D0%A0%D0%98%D0%AF&diff=70414&oldid=prev 2022-02-19T18:36:52Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">18:36, 19 Февраль (Бирдин айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

imported>Kadyrm http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%A1%D0%A1%D0%98%D0%A0%D0%98%D0%AF&diff=70413&oldid=prev 2022-02-19T08:22:26Z

<p></p> <p><b>Жаңы барак</b></p><div> Кош өзөндүн түндүгүндөгү тарыхый аймак ж-а байыркы мамлекет (азыркы Ирак). А-нын борбору &#039;&#039;Ашшур&#039;&#039; ш. болгон. Калкынын алгачкы этникалык курамы белгисиз. Б. з. ч. 2000-ж. калкынын көпчүлүгү семит-аккаддардан турган. Ашшур б. з. ч. 19-к-дын башында аморейлик Шамшиадад Iнин (1813‒1781) ири державасынын борбору болуп калат. 18-к-да Ашшур ж-а ага жанаша жайгашкан шаарлар &#039;&#039;Вавилон&#039;&#039; падышасы Хаммураппиге, ал эми 16-к-да Митанни падышаларына баш ийген. Акырындык м-н А. Вавилония ж-а Митанниден көз карандылыктан кутулуп, Ашшурдун башкаруучусу Ашшурубаллит Iнин (15-к-дын аягы 14-к-дын башында) тушунда кайрадан күчтүү<br /> [[File:АССИРИЯ5.png | thumb | Ассириялык аскерлерде согуштук арабалардын чабуул коюусу негизги роль ойногон.]]<br /> державага айланган. Анын тукумдары «Ассириянын падышалары» деген титул алышкан. Б. з. ч. 1307‒1206-ж. аралыгында А. тарабынан Митанни, Вавилон, Закавказьедеги Наири урууларына, Кичи Азиянын түш.-чыгышына, Сирияга, Финикияга жеӊиштүү жортуулдар уюштурулган. 14‒13-к-да алар Түн. Месопотамияны толук каратууга жетишишет. Баш ийдирилген аймактардан алынуучу салыктардын эсебинен гүлдөгөн А. мамлекети 11‒10-к-да &#039;&#039;арамей&#039;&#039; урууларынын басып кирүүсүнүн натыйжасында төмөндөгөн. 10‒7-к-да темир өндүрүү ж-а иштетүүнүн жогорулашына байланыштуу А. кайрадан согуштук ж-а экон. абалын чыӊдаган. Эл аралык кырдаалдын өзгөрүүсү (Египет ж-а Вавилониянын начарлоосу, Хетт падышалыгынын кыйрашы) А-га баскынчыл саясатын жүргүзүүгө мүмкүнчүлүк түзгөн. &#039;&#039;Тиглатпаласар III&#039;&#039; (745‒727) мамл. каржылоодо турган туруктуу армияны түзүп, анын жардамы м-н империядагы сепаратисттик кыймылдарды басып турган. Ассириялык аскерлер бир нече жолу &#039;&#039;Вавилонияга, Урартуга, Мидияга,&#039;&#039; Сирияга басып киришкен. 671-ж. Асархаддон Египетти, 640-жылдары Ашшурбанапал Эламды ж-а Түн. Аравия урууларын баш ийдирген. А-нын жүргүзгөн баскынчыл согуштары баш ийген өлкөлөрдүн, ошол эле учурда мамлекеттин өзүнүн калкын да жакырлантып, экон. абалын начарлаткан. Ага каршы түзүлгөн мамлекеттердин коалициясы (Вавилония м-н Мидия) м-н болгон согушта А-нын борбору Ашшур ш. кыйратылып (614), ал эми 609-ж. Харрандын алдындагы салгылашууда армиясынын калган бөлүктөрү толук талкаланган. Ошентип байыркы дүйнөлүк алгачкы империя тарыхый аренадан кеткен. Анын аймагы жеӊген мамлекеттердин курамына кирип, 6-к-дын ортосунда А. Перс империясы, 4-к-дын акыркы чейрегин де Александр Македонский тарабынан каратылган. Андан соӊ Македонскийдин аскер башчысы Селевка I Никатордун ээлигине айланган. 140-ж. бүткүл Месопотамия Парфия тарабынан каратылат. 115-ж. римдиктер парфиялыктарды талкалап, А. провинциясын түзүшкөн. Бирок көп өтпөй жерг. калктын көтөрүлүшүнөн кийин, А-нын аймагы кайрадан парфиялыктарга кайтарылган. Б. з. 3-к-да А-нын аймагы Персиянын (Сасаниддер династиясы) бийлиги астына өткөн. А-нын иск-восунун гүлдөө мезгили 13‒14-к-га таандык. Ашшур (б. з. ч. 9‒14-к.), Кальху (б. з. ч. 9-к.), Дур-Шаррукин (б. з. ч. 7‒8-к.) ш. мад-ттын тарыхый борборлору болгон. Шаардын айланасы таш түптөлгөн, бышкан кирпичтен салынган чеп-дубалдар м-н курчалган. Бийик мунаралуу, дарбазалары арка түрүндө, төрт бурчтуу салынган бастиондор курулган. Шаардын борборунда чеп-сарайлары, көркөмдөлгөн,<br /> татаал пландагы көптөгөн храмдар, зиккурат-мунаралар, чарба курулуштары (Дур-Шаррукиндеги Сарогон IIнин ак сарайы) орун алган. Ак сарайлардын кире беришине басып бара жаткан канаттуу букага падышанын башын орноткон таштан чегилген статуялар ‒ «шеду» тургузулган. Падышанын жатуучу ж-а кабыл алуучу бөлмөлөрү түстүү боёктор м-н тартылган оймо-чиймелер, дубалдарга жазылган жазуулар, бронза ж-а таш колдонулуп жасалган рельеф, статуялар м-н кооздолгон. Идеялык-көркөм чыгарманын мазмуну ошол кездеги падышалардын баатырдыгын даӊазалайт. А-нын аймагында иск-во эстеликтери б. з. ч. 4-миӊ жылдыкта бийик порталдар курушуп, андагы композициянын тактыгы, дубалга оюм-чийим салуу, кирпичтерди кыноо аркылуу кооздоо өнөрү өркүндөгөн. Гипертрофияланган адамдардын мүчөлөрүн, булчуӊдарын, келбетин рельефтерде эркин композициялар м-н (Ниневиядагы Синахериба ак сарайындагы рельефтерде) чагылдырышкан. Таштан жасалган эстеликтер, падышалардын статуялары, скульптуралар жогорку чеберчиликте жасалган. Рельефтер ж-а статуялар м-н ак сарайлардын, храмдардын ичин кооздошкон. А. живописинен сүрөттөрдүн сыныктары сакталып калган («Ассириялык эки төрө», «Арстандарга мергенчилик» ж. б., б. з. ч. 8-к., Халеб музейи). Асыл таштарга, ташка оймо-чийме, сүрөттөрдү кесип түшүрүү өнөрү кеӊири өнүккөн. Кесип оюлган таштар мөөр, тумар ж-а жасалга катары колдонулган. Көркөмдөп токуу, жыгач ж-а сөөк буюмдарын жасап, иштетүү өнүккөн. Дубалдардагы рельефке падышалардын мергенчиликтеги, жеӊиштүү жүрүштөрдөгү сүрөттөрү, муз. аспаптарда ойногон, бийлеген, ырдаган адамдардын келбети түшүрүлгөн.&lt;br&gt;<br /> Ад: &#039;&#039;Дьяконов И. М.&#039;&#039; Развитие земельных отношений в Ассирии. Л., 1949; &#039;&#039;Olmstead A. Е.&#039;&#039; History of Assyria. Chi., 1960; &#039;&#039;Дандамаева М. М&#039;&#039;. Понятия «Ассирия», «Вавилония», «Месопатамия» в античной традиции // История и языки Древнего Востока: Памяти И. М. Дьяконова. СПб., 2002. &#039;&#039;А. Орозов, Н. Жылдызова.&#039;&#039;&lt;br&gt;<br /> </div>

556-684>KadyrM