АСЫЛ ЖАНА КООЗ ТАШТАР - Түзөтүүлөр тарыхы

imported>Gulira, 10:26, 19 Февраль (Бирдин айы) 2026 карата

2026-02-19T10:26:48Z

← Мурунку нускасы		10:26, 19 Февраль (Бирдин айы) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АСЫЛ ЖАНА КООЗ ТАШТАР''' ‒ табиятта сейрек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аз өлчөмдө кездешүүчү кымбат баалуу минералдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тоо тектер. Алардын баалуулугу табиятта сейрек учуроосу, издөө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> казып алуу үчүн көп жумуштун сарп кылынышы, кырдап жылмалоонун кымбаттыгы, ошондой эле ар бир таштын өзүнө тиешелүү сапаты, өлчөмү, бир түрдүүлүгү, өӊүнүн кооздугу дагы ушул сыяктуу белгилери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат.<br>А с ы л т а ш т а р г а түссүз же өӊү кооз, тунук, жалтырак, катуу жана башка касиеттерге ээ минералдар, көбүнчө алардын кристаллдары кирет. Баалуулугуна жараша 3 класска бөлүнөт: алмаз, сапфир, рубин, изумруд, александрит, хризоберилл, асыл шпинель, эвклаз <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бермет (1-класс); топаз, берилл (аквамарин, воробьевит, гелиодор), кызгылт турмалин (рубеллит), фенакит, демантоид (урал хризолити), аметист, альмандин, пироп, уваровит, хромдиопсид, циркон (гиацинт, сары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жашыл циркон), асыл опал (2-класс); бирюза, жашыл турмалин, кордиерит, сподумен (кунцит), диоптаз, тоо хрусталы, күӊүрт кварц (раухтопаз), ачык аметист, акак таш (сердолик), гелиотроп, хризопраз, чала опал, агат, талаа шпаттары (күн таш, ай таш), содалит, пренит, андалузит, диопсид, гематит (кровавик), пирит, рутил, янтарь, агат (3-класс). Акыркы класстагылардын чандасы гана жогору бааланып, көпчүлүгү чала асылташ деп да аталат.<br>К о о з т а ш т а р г а ири көркөм кооздук (ваза, столещница, там боорунун панносу, мозаика жана башкалар) оюу-чийүү орнаменттөө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> архитектуралык көркөмдөө иштеринде, ошондой эле техникалык пайдалануучу чала жалтырак (яшма, нефрит, малахит жана башкалар) кооз оймо-чиймелери бар, көбүнчө тунук эмес минералдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тоо тектер кирет. Алар 3 класска бөлүнөт: нефрит, жадеит, лазурит, содалит, главколит, амазонит, лабрадор, орлец (родонит), малахит, авантюрин, кварцит (белоречит), күӊүрт <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кызгылт кварц, халцедон (перелифт, празем), агат, яшма, везувиан (калифорнит), жазуу гранити (1-класс); серпентин (змеевик), агальматолит, стеатит, селенит, ангидрит, обсидиан, мрамор оникси (чыгыш оникси), флюорит, таш туз (2-класс); гипс, алебастр, мрамор, порфир, брекчиялар, кварцит жана башкалар (3-класс). Кээ бир асыл таштар жасалма <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> синтетикалык жол <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алынат. Мисалы, алмаз, изумруд, корунд (сапфир, рубин), шпинель, түссүз рутил. Асыл <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кооз таштардын кендери темир <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> магнийге бай магмалык тоо тектерде (алмаз, циркон, пироп жана башкалар), минералдуу суунун чөгүндүсүндө (опал, тоо хрусталы, аметист, агат жана башкалар), метаморфизмделген тоо тектерде (рубин, сапфир, лазурит, ~~гранатжана~~ башкалар) кездешет. Айрым асыл таштар органикалык жол <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> пайда болот (бермет, акак, янтарь). Асыл <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кооз таштардын кендери Көз карандысыз мамлекеттер шериктиештиги өлкөлөрүндө Урал (алмаз, яшма, малахит, мрамор, изумруд, топаз, аметист, бирюза, александрит жана башкалар), Алтай (яшма), Байкал (лазурит), Чыгыш Саян (нефрит), Сибирь (мрамор, агат, халцедон, тоо хрусталы, аквамарин), Кавказда (мрамор, халцедон), Калининград облусунда (янтарь), Орто Азия (мрамор, тоо хрусталы) жана башка жерлерде жайгашкан. Кыргызстанда роговик (Сулуу-Таш), аквамарин, изумруд (Күмүштаг), яшма (Арчалуу), мрамор оникси (Дөрө), мрамор (Арым) сыяктуу кооз таштардын кендери бар. Асыл таштар негизинен ювелирдик, кооздук-көркөмдөө иштеринде <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> техникада колдонулат (к. ''Алмаз''). Рубин <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сапфир саат жасоодо <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> так механизмдерде, тунук кварц, турмалин атайын оптикалык приборлордо, радио өнөр жайларында пайдаланылат. Агат, халцедон так таразалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өлчөө куралдарынын айрым тетиктерин жасоого керектелет. Асыл <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кооз таштардын илгертен эле үлүлдүн кабыгы, сөөк, мүйүз өӊдүүлөр <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге мончок, тумар, шакек, билерик жана башкалар үчүн кеӊири пайдаланылган. Азыр да алар майда пластика искусствосунда (глиптика, көркөм оюу, скульптура), мебелдерди инкрустациялоодо, вазалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кутучалардын, шкатулкалардын бетин, бычак, айры, кашык жана башкалардын саптарын кооздоп жасоодо кеӊири пайдаланылат.<br>Ад.: ''Ферсман А. Е''. Очерки по истории камня. Т. 1. М., 1954''; Петров В. С.'' Драгоценные и цветные камни. М., 1963; ''аль-Бируни-Абу Рейхан Мухаммед ибн-Ахмед.'' Собрание сведений для познания драгоцен ностей (Минералогия). Л., 1963. ''Осмонбетов К. О.'' Асыл таштар. Б., 1998.		'''АСЫЛ ЖАНА КООЗ ТАШТАР''' ‒ табиятта сейрек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аз өлчөмдө кездешүүчү кымбат баалуу минералдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тоо тектер. Алардын баалуулугу табиятта сейрек учуроосу, издөө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> казып алуу үчүн көп жумуштун сарп кылынышы, кырдап жылмалоонун кымбаттыгы, ошондой эле ар бир таштын өзүнө тиешелүү сапаты, өлчөмү, бир түрдүүлүгү, өӊүнүн кооздугу дагы ушул сыяктуу белгилери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат.<br> А с ы л т а ш т а р г а түссүз же өӊү кооз, тунук, жалтырак, катуу жана башка касиеттерге ээ минералдар, көбүнчө алардын кристаллдары кирет. Баалуулугуна жараша 3 класска бөлүнөт: алмаз, сапфир, рубин, изумруд, александрит, хризоберилл, асыл шпинель, эвклаз <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бермет (1-класс); топаз, берилл (аквамарин, воробьевит, гелиодор), кызгылт турмалин (рубеллит), фенакит, демантоид (урал хризолити), аметист, альмандин, пироп, уваровит, хромдиопсид, циркон (гиацинт, сары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жашыл циркон), асыл опал (2-класс); бирюза, жашыл турмалин, кордиерит, сподумен (кунцит), диоптаз, тоо хрусталы, күӊүрт кварц (раухтопаз), ачык аметист, акак таш (сердолик), гелиотроп, хризопраз, чала опал, агат, талаа шпаттары (күн таш, ай таш), содалит, пренит, андалузит, диопсид, гематит (кровавик), пирит, рутил, янтарь, агат (3-класс). Акыркы класстагылардын чандасы гана жогору бааланып, көпчүлүгү чала асылташ деп да аталат.<br> К о о з т а ш т а р г а ири көркөм кооздук (ваза, столещница, там боорунун панносу, мозаика жана башкалар) оюу-чийүү орнаменттөө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> архитектуралык көркөмдөө иштеринде, ошондой эле техникалык пайдалануучу чала жалтырак (яшма, нефрит, малахит жана башкалар) кооз оймо-чиймелери бар, көбүнчө тунук эмес минералдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тоо тектер кирет. Алар 3 класска бөлүнөт: нефрит, жадеит, лазурит, содалит, главколит, амазонит, лабрадор, орлец (родонит), малахит, авантюрин, кварцит (белоречит), күӊүрт <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кызгылт кварц, халцедон (перелифт, празем), агат, яшма, везувиан (калифорнит), жазуу гранити (1-класс); серпентин (змеевик), агальматолит, стеатит, селенит, ангидрит, обсидиан, мрамор оникси (чыгыш оникси), флюорит, таш туз (2-класс); гипс, алебастр, мрамор, порфир, брекчиялар, кварцит жана башкалар (3-класс). Кээ бир асыл таштар жасалма <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> синтетикалык жол <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алынат. Мисалы, алмаз, изумруд, корунд (сапфир, рубин), шпинель, түссүз рутил. Асыл <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кооз таштардын кендери темир <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> магнийге бай магмалык тоо тектерде (алмаз, циркон, пироп жана башкалар), минералдуу суунун чөгүндүсүндө (опал, тоо хрусталы, аметист, агат жана башкалар), метаморфизмделген тоо тектерде (рубин, сапфир, лазурит, гранат жана башкалар) кездешет. Айрым асыл таштар органикалык жол <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> пайда болот (бермет, акак, янтарь). Асыл <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кооз таштардын кендери Көз карандысыз мамлекеттер шериктиештиги өлкөлөрүндө Урал (алмаз, яшма, малахит, мрамор, изумруд, топаз, аметист, бирюза, александрит жана башкалар), Алтай (яшма), Байкал (лазурит), Чыгыш Саян (нефрит), Сибирь (мрамор, агат, халцедон, тоо хрусталы, аквамарин), Кавказда (мрамор, халцедон), Калининград облусунда (янтарь), Орто Азия (мрамор, тоо хрусталы) жана башка жерлерде жайгашкан. Кыргызстанда роговик (Сулуу-Таш), аквамарин, изумруд (Күмүштаг), яшма (Арчалуу), мрамор оникси (Дөрө), мрамор (Арым) сыяктуу кооз таштардын кендери бар. Асыл таштар негизинен ювелирдик, кооздук-көркөмдөө иштеринде <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> техникада колдонулат (кара. ''Алмаз''). Рубин <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сапфир саат жасоодо <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> так механизмдерде, тунук кварц, турмалин атайын оптикалык приборлордо, радио өнөр жайларында пайдаланылат. Агат, халцедон так таразалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өлчөө куралдарынын айрым тетиктерин жасоого керектелет. Асыл <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кооз таштардын илгертен эле үлүлдүн кабыгы, сөөк, мүйүз өӊдүүлөр <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге мончок, тумар, шакек, билерик жана башкалар үчүн кеӊири пайдаланылган. Азыр да алар майда пластика искусствосунда (глиптика, көркөм оюу, скульптура), мебелдерди инкрустациялоодо, вазалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кутучалардын, шкатулкалардын бетин, бычак, айры, кашык жана башкалардын саптарын кооздоп жасоодо кеӊири пайдаланылат.<br>Ад.: ''Ферсман А. Е''. Очерки по истории камня. Т. 1. М., 1954''; Петров В. С.'' Драгоценные и цветные камни. М., 1963; ''аль-Бируни-Абу Рейхан Мухаммед ибн-Ахмед.'' Собрание сведений для познания драгоцен ностей (Минералогия). Л., 1963. ''Осмонбетов К. О.'' Асыл таштар. Б., 1998.

	''К. Осмонбетов.''		''К. Осмонбетов.''
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

imported>Lera, 05:10, 21 Июль (Теке) 2025 карата

2025-07-21T05:10:59Z

← Мурунку нускасы		05:10, 21 Июль (Теке) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АСЫЛ ЖАНА КООЗ ТАШТАР''' ‒ табиятта сейрек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аз өлчөмдө кездешүүчү кымбат баалуу минералдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тоо тектер. Алардын баалуулугу табиятта сейрек учуроосу, издөө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> казып алуу үчүн көп жумуштун сарп кылынышы, кырдап жылмалоонун кымбаттыгы, ошондой эле ар бир таштын өзүнө тиешелүү сапаты, өлчөмү, бир түрдүүлүгү, өӊүнүн кооздугу дагы ушул сыяктуу белгилери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат.<br>А с ы л т а ш т а р г а түссүз же өӊү кооз, тунук, жалтырак, катуу ~~ж. б.~~ касиеттерге ээ минералдар, көбүнчө алардын кристаллдары кирет. Баалуулугуна жараша 3 класска бөлүнөт: алмаз, сапфир, рубин, изумруд, александрит, хризоберилл, асыл шпинель, эвклаз <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бермет (1-класс); топаз, берилл (аквамарин, воробьевит, гелиодор), кызгылт турмалин (рубеллит), фенакит, демантоид (урал хризолити), аметист, альмандин, пироп, уваровит, хромдиопсид, циркон (гиацинт, сары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жашыл циркон), асыл опал (2-класс); бирюза, жашыл турмалин, кордиерит, сподумен (кунцит), диоптаз, тоо хрусталы, күӊүрт кварц (раухтопаз), ачык аметист, акак таш (сердолик), гелиотроп, хризопраз, чала опал, агат, талаа шпаттары (күн таш, ай таш), содалит, пренит, андалузит, диопсид, гематит (кровавик), пирит, рутил, янтарь, агат (3-класс). Акыркы класстагылардын чандасы гана жогору бааланып, көпчүлүгү чала асылташ деп да аталат.<br>К о о з т а ш т а р г а ири көркөм кооздук (ваза, столещница, там боорунун панносу, мозаика ~~ж. б.~~) оюу-чийүү орнаменттөө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> архитектуралык көркөмдөө иштеринде, ошондой эле техникалык пайдалануучу чала жалтырак (яшма, нефрит, малахит ~~ж. б.~~) кооз оймо-чиймелери бар, көбүнчө тунук эмес минералдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тоо тектер кирет. Алар 3 класска бөлүнөт: нефрит, жадеит, лазурит, содалит, главколит, амазонит, лабрадор, орлец (родонит), малахит, авантюрин, кварцит (белоречит), күӊүрт <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кызгылт кварц, халцедон (перелифт, празем), агат, яшма, везувиан (калифорнит), жазуу гранити (1-класс); серпентин (змеевик), агальматолит, стеатит, селенит, ангидрит, обсидиан, мрамор оникси (чыгыш оникси), флюорит, таш туз (2-класс); гипс, алебастр, мрамор, порфир, брекчиялар, кварцит ~~ж. б.~~ (3-класс). Кээ бир асыл таштар жасалма <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> синтетикалык жол <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алынат. Мисалы, алмаз, изумруд, корунд (сапфир, рубин), шпинель, түссүз рутил. Асыл <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кооз таштардын кендери темир <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> магнийге бай магмалык тоо тектерде (алмаз, циркон, пироп ~~ж. б.~~), минералдуу суунун чөгүндүсүндө (опал, тоо хрусталы, аметист, агат ~~ж. б.~~), метаморфизмделген тоо тектерде (рубин, сапфир, лазурит, ~~гранат ж. б.~~) кездешет. Айрым асыл таштар органикалык жол <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> пайда болот (бермет, акак, янтарь). Асыл <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кооз таштардын кендери ~~КМШ~~ өлкөлөрүндө Урал (алмаз, яшма, малахит, мрамор, изумруд, топаз, аметист, бирюза, александрит ~~ж. б.~~), Алтай (яшма), Байкал (лазурит), Чыгыш Саян (нефрит), Сибирь (мрамор, агат, халцедон, тоо хрусталы, аквамарин), Кавказда (мрамор, халцедон), Калининград облусунда (янтарь), Орто Азия (мрамор, тоо хрусталы) ~~ж. б.~~ жерлерде жайгашкан. Кыргызстанда роговик (Сулуу-Таш), аквамарин, изумруд (Күмүштаг), яшма (Арчалуу), мрамор оникси (Дөрө), мрамор (Арым) сыяктуу кооз таштардын кендери бар. Асыл таштар негизинен ювелирдик, кооздук-көркөмдөө иштеринде <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> техникада колдонулат (к. ''Алмаз''). Рубин <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сапфир саат жасоодо <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> так механизмдерде, тунук кварц, турмалин атайын оптикалык приборлордо, радио өнөр жайларында пайдаланылат. Агат, халцедон так таразалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өлчөө куралдарынын айрым тетиктерин жасоого керектелет. Асыл <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кооз таштардын илгертен эле үлүлдүн кабыгы, сөөк, мүйүз өӊдүүлөр <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге мончок, тумар, шакек, билерик ~~ж. б.~~ үчүн кеӊири пайдаланылган. Азыр да алар майда пластика искусствосунда (глиптика, көркөм оюу, скульптура), мебелдерди инкрустациялоодо, вазалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кутучалардын, шкатулкалардын бетин, бычак, айры, кашык ~~ж. б-дын~~ саптарын кооздоп жасоодо кеӊири пайдаланылат.<br>Ад.: ''Ферсман А. Е''. Очерки по истории камня. Т. 1. М., 1954''; Петров В. С.'' Драгоценные и цветные камни. М., 1963; ''аль-Бируни-Абу Рейхан Мухаммед ибн-Ахмед.'' Собрание сведений для познания драгоцен ностей (Минералогия). Л., 1963. ''Осмонбетов К. О.'' Асыл таштар. Б., 1998.		'''АСЫЛ ЖАНА КООЗ ТАШТАР''' ‒ табиятта сейрек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аз өлчөмдө кездешүүчү кымбат баалуу минералдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тоо тектер. Алардын баалуулугу табиятта сейрек учуроосу, издөө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> казып алуу үчүн көп жумуштун сарп кылынышы, кырдап жылмалоонун кымбаттыгы, ошондой эле ар бир таштын өзүнө тиешелүү сапаты, өлчөмү, бир түрдүүлүгү, өӊүнүн кооздугу дагы ушул сыяктуу белгилери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат.<br>А с ы л т а ш т а р г а түссүз же өӊү кооз, тунук, жалтырак, катуу жана башка касиеттерге ээ минералдар, көбүнчө алардын кристаллдары кирет. Баалуулугуна жараша 3 класска бөлүнөт: алмаз, сапфир, рубин, изумруд, александрит, хризоберилл, асыл шпинель, эвклаз <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бермет (1-класс); топаз, берилл (аквамарин, воробьевит, гелиодор), кызгылт турмалин (рубеллит), фенакит, демантоид (урал хризолити), аметист, альмандин, пироп, уваровит, хромдиопсид, циркон (гиацинт, сары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жашыл циркон), асыл опал (2-класс); бирюза, жашыл турмалин, кордиерит, сподумен (кунцит), диоптаз, тоо хрусталы, күӊүрт кварц (раухтопаз), ачык аметист, акак таш (сердолик), гелиотроп, хризопраз, чала опал, агат, талаа шпаттары (күн таш, ай таш), содалит, пренит, андалузит, диопсид, гематит (кровавик), пирит, рутил, янтарь, агат (3-класс). Акыркы класстагылардын чандасы гана жогору бааланып, көпчүлүгү чала асылташ деп да аталат.<br>К о о з т а ш т а р г а ири көркөм кооздук (ваза, столещница, там боорунун панносу, мозаика жана башкалар) оюу-чийүү орнаменттөө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> архитектуралык көркөмдөө иштеринде, ошондой эле техникалык пайдалануучу чала жалтырак (яшма, нефрит, малахит жана башкалар) кооз оймо-чиймелери бар, көбүнчө тунук эмес минералдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тоо тектер кирет. Алар 3 класска бөлүнөт: нефрит, жадеит, лазурит, содалит, главколит, амазонит, лабрадор, орлец (родонит), малахит, авантюрин, кварцит (белоречит), күӊүрт <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кызгылт кварц, халцедон (перелифт, празем), агат, яшма, везувиан (калифорнит), жазуу гранити (1-класс); серпентин (змеевик), агальматолит, стеатит, селенит, ангидрит, обсидиан, мрамор оникси (чыгыш оникси), флюорит, таш туз (2-класс); гипс, алебастр, мрамор, порфир, брекчиялар, кварцит жана башкалар (3-класс). Кээ бир асыл таштар жасалма <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> синтетикалык жол <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алынат. Мисалы, алмаз, изумруд, корунд (сапфир, рубин), шпинель, түссүз рутил. Асыл <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кооз таштардын кендери темир <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> магнийге бай магмалык тоо тектерде (алмаз, циркон, пироп жана башкалар), минералдуу суунун чөгүндүсүндө (опал, тоо хрусталы, аметист, агат жана башкалар), метаморфизмделген тоо тектерде (рубин, сапфир, лазурит, гранатжана башкалар) кездешет. Айрым асыл таштар органикалык жол <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> пайда болот (бермет, акак, янтарь). Асыл <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кооз таштардын кендери Көз карандысыз мамлекеттер шериктиештиги өлкөлөрүндө Урал (алмаз, яшма, малахит, мрамор, изумруд, топаз, аметист, бирюза, александрит жана башкалар), Алтай (яшма), Байкал (лазурит), Чыгыш Саян (нефрит), Сибирь (мрамор, агат, халцедон, тоо хрусталы, аквамарин), Кавказда (мрамор, халцедон), Калининград облусунда (янтарь), Орто Азия (мрамор, тоо хрусталы) жана башка жерлерде жайгашкан. Кыргызстанда роговик (Сулуу-Таш), аквамарин, изумруд (Күмүштаг), яшма (Арчалуу), мрамор оникси (Дөрө), мрамор (Арым) сыяктуу кооз таштардын кендери бар. Асыл таштар негизинен ювелирдик, кооздук-көркөмдөө иштеринде <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> техникада колдонулат (к. ''Алмаз''). Рубин <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сапфир саат жасоодо <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> так механизмдерде, тунук кварц, турмалин атайын оптикалык приборлордо, радио өнөр жайларында пайдаланылат. Агат, халцедон так таразалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өлчөө куралдарынын айрым тетиктерин жасоого керектелет. Асыл <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кооз таштардын илгертен эле үлүлдүн кабыгы, сөөк, мүйүз өӊдүүлөр <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге мончок, тумар, шакек, билерик жана башкалар үчүн кеӊири пайдаланылган. Азыр да алар майда пластика искусствосунда (глиптика, көркөм оюу, скульптура), мебелдерди инкрустациялоодо, вазалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кутучалардын, шкатулкалардын бетин, бычак, айры, кашык жана башкалардын саптарын кооздоп жасоодо кеӊири пайдаланылат.<br>Ад.: ''Ферсман А. Е''. Очерки по истории камня. Т. 1. М., 1954''; Петров В. С.'' Драгоценные и цветные камни. М., 1963; ''аль-Бируни-Абу Рейхан Мухаммед ибн-Ахмед.'' Собрание сведений для познания драгоцен ностей (Минералогия). Л., 1963. ''Осмонбетов К. О.'' Асыл таштар. Б., 1998.

	''К. Осмонбетов.''		''К. Осмонбетов.''
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

imported>Kadyrm: /* top */ категория кошуу

2024-09-12T04:37:46Z

top: категория кошуу

← Мурунку нускасы		04:37, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы
2 сап:		2 сап:

	''К. Осмонбетов.''		''К. Осмонбетов.''
			[[Категория:1-Том]]

imported>Temirkan, 05:57, 25 Декабрь (Бештин айы) 2023 карата

2023-12-25T05:57:58Z

← Мурунку нускасы		05:57, 25 Декабрь (Бештин айы) 2023 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АСЫЛ ЖАНА КООЗ ТАШТАР''' ‒ табиятта сейрек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аз өлчөмдө кездешүүчү кымбат баалуу минералдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тоо тектер. Алардын баалуулугу табиятта сейрек учуроосу, издөө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> казып алуу үчүн көп жумуштун сарп кылынышы, кырдап жылмалоонун кымбаттыгы, ошондой эле ар бир таштын өзүнө тиешелүү сапаты, өлчөмү, бир түрдүүлүгү, өӊүнүн кооздугу дагы ушул сыяктуу белгилери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат.<br>А с ы л т а ш т а р г а түссүз же өӊү кооз, тунук, жалтырак, катуу ж. б. касиеттерге ээ минералдар, көбүнчө алардын кристаллдары кирет. Баалуулугуна жараша 3 класска бөлүнөт: алмаз, сапфир, рубин, изумруд, александрит, хризоберилл, асыл шпинель, эвклаз <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бермет (1-класс); топаз, берилл (аквамарин, воробьевит, гелиодор), кызгылт турмалин (рубеллит), фенакит, демантоид (урал хризолити), аметист, альмандин, пироп, уваровит, хромдиопсид, циркон (гиацинт, сары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жашыл циркон), асыл опал (2-класс); бирюза, жашыл турмалин, кордиерит, сподумен (кунцит), диоптаз, тоо хрусталы, күӊүрт кварц (раухтопаз), ачык аметист, акак таш (сердолик), гелиотроп, хризопраз, чала опал, агат, талаа шпаттары (күн таш, ай таш), содалит, пренит, андалузит, диопсид, гематит (кровавик), пирит, рутил, янтарь, агат (3-класс). Акыркы класстагылардын чандасы гана жогору бааланып, көпчүлүгү чала асылташ деп да аталат.<br>К о о з т а ш т а р г а ири көркөм кооздук (ваза, столещница, там боорунун панносу, мозаика ж. б.) оюу-чийүү орнаменттөө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> архитектуралык көркөмдөө иштеринде, ошондой эле техникалык пайдалануучу чала жалтырак (яшма, нефрит, малахит ж. б.) кооз оймо-чиймелери бар, көбүнчө тунук эмес минералдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тоо тектер кирет. Алар 3 класска бөлүнөт: нефрит, жадеит, лазурит, содалит, главколит, амазонит, лабрадор, орлец (родонит), малахит, авантюрин, кварцит (белоречит), күӊүрт <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кызгылт кварц, халцедон (перелифт, празем), агат, яшма, везувиан (калифорнит), жазуу гранити (1-класс); серпентин (змеевик), агальматолит, стеатит, селенит, ангидрит, обсидиан, мрамор оникси (чыгыш оникси), флюорит, таш туз (2-класс); гипс, алебастр, мрамор, порфир, брекчиялар, кварцит ж. б. (3-класс).~~<br>~~Кээ бир асыл таштар жасалма <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> синтетикалык жол <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алынат. Мисалы, алмаз, изумруд, корунд (сапфир, рубин), шпинель, түссүз рутил. Асыл <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кооз таштардын кендери темир <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> магнийге бай магмалык тоо тектерде (алмаз, циркон, пироп ж. б.), минералдуу суунун чөгүндүсүндө (опал, тоо хрусталы, аметист, агат ж. б.), метаморфизмделген тоо тектерде (рубин, сапфир, лазурит, гранат ж. б.) кездешет. Айрым асыл таштар органикалык жол <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> пайда болот (бермет, акак, янтарь). Асыл <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кооз таштардын кендери КМШ өлкөлөрүндө Урал (алмаз, яшма, малахит, мрамор, изумруд, топаз, аметист, бирюза, александрит ж. б.), Алтай (яшма), Байкал (лазурит), Чыгыш Саян (нефрит), Сибирь (мрамор, агат, халцедон, тоо хрусталы, аквамарин), Кавказда (мрамор, халцедон), Калининград облусунда (янтарь), Орто Азия (мрамор, тоо хрусталы) ж. б. жерлерде жайгашкан. Кыргызстанда роговик (Сулуу-Таш), аквамарин, изумруд (Күмүштаг), яшма (Арчалуу), мрамор оникси (Дөрө), мрамор (Арым) сыяктуу кооз таштардын кендери бар. Асыл таштар негизинен ювелирдик, кооздук-көркөмдөө иштеринде <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> техникада колдонулат (к. ''Алмаз''). Рубин <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сапфир саат жасоодо <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> так механизмдерде, тунук кварц, турмалин атайын оптикалык приборлордо, радио өнөр жайларында пайдаланылат. Агат, халцедон так таразалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өлчөө куралдарынын айрым тетиктерин жасоого керектелет. Асыл <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кооз таштардын илгертен эле үлүлдүн кабыгы, сөөк, мүйүз өӊдүүлөр <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге мончок, тумар, шакек, билерик ж. б. үчүн кеӊири пайдаланылган. Азыр да алар майда пластика искусствосунда (глиптика, көркөм оюу, скульптура), мебелдерди инкрустациялоодо, вазалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кутучалардын, шкатулкалардын бетин, бычак, айры, кашык ж. б-дын саптарын кооздоп жасоодо кеӊири пайдаланылат.<br>Ад.: ''Ферсман А. Е''. Очерки по истории камня. Т. 1. М., 1954''; Петров В. С.'' Драгоценные и цветные камни. М., 1963; ''аль-Бируни-Абу Рейхан Мухаммед ибн-Ахмед.'' Собрание сведений для познания драгоцен ностей (Минералогия). Л., 1963. ''Осмонбетов К. О.'' Асыл таштар. Б., 1998.		'''АСЫЛ ЖАНА КООЗ ТАШТАР''' ‒ табиятта сейрек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аз өлчөмдө кездешүүчү кымбат баалуу минералдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тоо тектер. Алардын баалуулугу табиятта сейрек учуроосу, издөө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> казып алуу үчүн көп жумуштун сарп кылынышы, кырдап жылмалоонун кымбаттыгы, ошондой эле ар бир таштын өзүнө тиешелүү сапаты, өлчөмү, бир түрдүүлүгү, өӊүнүн кооздугу дагы ушул сыяктуу белгилери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат.<br>А с ы л т а ш т а р г а түссүз же өӊү кооз, тунук, жалтырак, катуу ж. б. касиеттерге ээ минералдар, көбүнчө алардын кристаллдары кирет. Баалуулугуна жараша 3 класска бөлүнөт: алмаз, сапфир, рубин, изумруд, александрит, хризоберилл, асыл шпинель, эвклаз <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бермет (1-класс); топаз, берилл (аквамарин, воробьевит, гелиодор), кызгылт турмалин (рубеллит), фенакит, демантоид (урал хризолити), аметист, альмандин, пироп, уваровит, хромдиопсид, циркон (гиацинт, сары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жашыл циркон), асыл опал (2-класс); бирюза, жашыл турмалин, кордиерит, сподумен (кунцит), диоптаз, тоо хрусталы, күӊүрт кварц (раухтопаз), ачык аметист, акак таш (сердолик), гелиотроп, хризопраз, чала опал, агат, талаа шпаттары (күн таш, ай таш), содалит, пренит, андалузит, диопсид, гематит (кровавик), пирит, рутил, янтарь, агат (3-класс). Акыркы класстагылардын чандасы гана жогору бааланып, көпчүлүгү чала асылташ деп да аталат.<br>К о о з т а ш т а р г а ири көркөм кооздук (ваза, столещница, там боорунун панносу, мозаика ж. б.) оюу-чийүү орнаменттөө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> архитектуралык көркөмдөө иштеринде, ошондой эле техникалык пайдалануучу чала жалтырак (яшма, нефрит, малахит ж. б.) кооз оймо-чиймелери бар, көбүнчө тунук эмес минералдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тоо тектер кирет. Алар 3 класска бөлүнөт: нефрит, жадеит, лазурит, содалит, главколит, амазонит, лабрадор, орлец (родонит), малахит, авантюрин, кварцит (белоречит), күӊүрт <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кызгылт кварц, халцедон (перелифт, празем), агат, яшма, везувиан (калифорнит), жазуу гранити (1-класс); серпентин (змеевик), агальматолит, стеатит, селенит, ангидрит, обсидиан, мрамор оникси (чыгыш оникси), флюорит, таш туз (2-класс); гипс, алебастр, мрамор, порфир, брекчиялар, кварцит ж. б. (3-класс). Кээ бир асыл таштар жасалма <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> синтетикалык жол <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алынат. Мисалы, алмаз, изумруд, корунд (сапфир, рубин), шпинель, түссүз рутил. Асыл <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кооз таштардын кендери темир <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> магнийге бай магмалык тоо тектерде (алмаз, циркон, пироп ж. б.), минералдуу суунун чөгүндүсүндө (опал, тоо хрусталы, аметист, агат ж. б.), метаморфизмделген тоо тектерде (рубин, сапфир, лазурит, гранат ж. б.) кездешет. Айрым асыл таштар органикалык жол <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> пайда болот (бермет, акак, янтарь). Асыл <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кооз таштардын кендери КМШ өлкөлөрүндө Урал (алмаз, яшма, малахит, мрамор, изумруд, топаз, аметист, бирюза, александрит ж. б.), Алтай (яшма), Байкал (лазурит), Чыгыш Саян (нефрит), Сибирь (мрамор, агат, халцедон, тоо хрусталы, аквамарин), Кавказда (мрамор, халцедон), Калининград облусунда (янтарь), Орто Азия (мрамор, тоо хрусталы) ж. б. жерлерде жайгашкан. Кыргызстанда роговик (Сулуу-Таш), аквамарин, изумруд (Күмүштаг), яшма (Арчалуу), мрамор оникси (Дөрө), мрамор (Арым) сыяктуу кооз таштардын кендери бар. Асыл таштар негизинен ювелирдик, кооздук-көркөмдөө иштеринде <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> техникада колдонулат (к. ''Алмаз''). Рубин <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сапфир саат жасоодо <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> так механизмдерде, тунук кварц, турмалин атайын оптикалык приборлордо, радио өнөр жайларында пайдаланылат. Агат, халцедон так таразалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өлчөө куралдарынын айрым тетиктерин жасоого керектелет. Асыл <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кооз таштардын илгертен эле үлүлдүн кабыгы, сөөк, мүйүз өӊдүүлөр <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге мончок, тумар, шакек, билерик ж. б. үчүн кеӊири пайдаланылган. Азыр да алар майда пластика искусствосунда (глиптика, көркөм оюу, скульптура), мебелдерди инкрустациялоодо, вазалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кутучалардын, шкатулкалардын бетин, бычак, айры, кашык ж. б-дын саптарын кооздоп жасоодо кеӊири пайдаланылат.<br>Ад.: ''Ферсман А. Е''. Очерки по истории камня. Т. 1. М., 1954''; Петров В. С.'' Драгоценные и цветные камни. М., 1963; ''аль-Бируни-Абу Рейхан Мухаммед ибн-Ахмед.'' Собрание сведений для познания драгоцен ностей (Минералогия). Л., 1963. ''Осмонбетов К. О.'' Асыл таштар. Б., 1998.

	''К. Осмонбетов.''		''К. Осмонбетов.''

imported>Begay, 06:06, 17 Октябрь (Тогуздун айы) 2023 карата

2023-10-17T06:06:21Z

← Мурунку нускасы		06:06, 17 Октябрь (Тогуздун айы) 2023 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АСЫЛ ЖАНА КООЗ ТАШТАР''' ‒ табиятта сейрек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аз өлчөмдө кездешүүчү кымбат баалуу минералдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тоо тектер. Алардын баалуулугу табиятта сейрек учуроосу, издөө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> казып алуу үчүн көп жумуштун сарп кылынышы, кырдап жылмалоонун кымбаттыгы, о. эле ар бир таштын өзүнө тиешелүү сапаты, өлчөмү, бир түрдүүлүгү, өӊүнүн кооздугу ~~д. у. с.~~ белгилери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат.<br>		'''АСЫЛ ЖАНА КООЗ ТАШТАР''' ‒ табиятта сейрек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аз өлчөмдө кездешүүчү кымбат баалуу минералдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тоо тектер. Алардын баалуулугу табиятта сейрек учуроосу, издөө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> казып алуу үчүн көп жумуштун сарп кылынышы, кырдап жылмалоонун кымбаттыгы, ошондой эле ар бир таштын өзүнө тиешелүү сапаты, өлчөмү, бир түрдүүлүгү, өӊүнүн кооздугу дагы ушул сыяктуу белгилери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат.<br>А с ы л т а ш т а р г а түссүз же өӊү кооз, тунук, жалтырак, катуу ж. б. касиеттерге ээ минералдар, көбүнчө алардын кристаллдары кирет. Баалуулугуна жараша 3 класска бөлүнөт: алмаз, сапфир, рубин, изумруд, александрит, хризоберилл, асыл шпинель, эвклаз <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бермет (1-класс); топаз, берилл (аквамарин, воробьевит, гелиодор), кызгылт турмалин (рубеллит), фенакит, демантоид (урал хризолити), аметист, альмандин, пироп, уваровит, хромдиопсид, циркон (гиацинт, сары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жашыл циркон), асыл опал (2-класс); бирюза, жашыл турмалин, кордиерит, сподумен (кунцит), диоптаз, тоо хрусталы, күӊүрт кварц (раухтопаз), ачык аметист, акак таш (сердолик), гелиотроп, хризопраз, чала опал, агат, талаа шпаттары (күн таш, ай таш), содалит, пренит, андалузит, диопсид, гематит (кровавик), пирит, рутил, янтарь, агат (3-класс). Акыркы класстагылардын чандасы гана жогору бааланып, көпчүлүгү чала асылташ деп да аталат.<br>К о о з т а ш т а р г а ири көркөм кооздук (ваза, столещница, там боорунун панносу, мозаика ж. б.) оюу-чийүү орнаменттөө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> архитектуралык көркөмдөө иштеринде, ошондой эле техникалык пайдалануучу чала жалтырак (яшма, нефрит, малахит ж. б.) кооз оймо-чиймелери бар, көбүнчө тунук эмес минералдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тоо тектер кирет. Алар 3 класска бөлүнөт: нефрит, жадеит, лазурит, содалит, главколит, амазонит, лабрадор, орлец (родонит), малахит, авантюрин, кварцит (белоречит), күӊүрт <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кызгылт кварц, халцедон (перелифт, празем), агат, яшма, везувиан (калифорнит), жазуу гранити (1-класс); серпентин (змеевик), агальматолит, стеатит, селенит, ангидрит, обсидиан, мрамор оникси (чыгыш оникси), флюорит, таш туз (2-класс); гипс, алебастр, мрамор, порфир, брекчиялар, кварцит ж. б. (3-класс).<br>Кээ бир асыл таштар жасалма <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> синтетикалык жол <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алынат. Мисалы, алмаз, изумруд, корунд (сапфир, рубин), шпинель, түссүз рутил. Асыл <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кооз таштардын кендери темир <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> магнийге бай магмалык тоо тектерде (алмаз, циркон, пироп ж. б.), минералдуу суунун чөгүндүсүндө (опал, тоо хрусталы, аметист, агат ж. б.), метаморфизмделген тоо тектерде (рубин, сапфир, лазурит, гранат ж. б.) кездешет. Айрым асыл таштар органикалык жол <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> пайда болот (бермет, акак, янтарь). Асыл <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кооз таштардын кендери КМШ өлкөлөрүндө Урал (алмаз, яшма, малахит, мрамор, изумруд, топаз, аметист, бирюза, александрит ж. б.), Алтай (яшма), Байкал (лазурит), Чыгыш Саян (нефрит), Сибирь (мрамор, агат, халцедон, тоо хрусталы, аквамарин), Кавказда (мрамор, халцедон), Калининград облусунда (янтарь), Орто Азия (мрамор, тоо хрусталы) ж. б. жерлерде жайгашкан. Кыргызстанда роговик (Сулуу-Таш), аквамарин, изумруд (Күмүштаг), яшма (Арчалуу), мрамор оникси (Дөрө), мрамор (Арым) сыяктуу кооз таштардын кендери бар. Асыл таштар негизинен ювелирдик, кооздук-көркөмдөө иштеринде <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> техникада колдонулат (к. ''Алмаз''). Рубин <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сапфир саат жасоодо <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> так механизмдерде, тунук кварц, турмалин атайын оптикалык приборлордо, радио өнөр жайларында пайдаланылат. Агат, халцедон так таразалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өлчөө куралдарынын айрым тетиктерин жасоого керектелет. Асыл <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кооз таштардын илгертен эле үлүлдүн кабыгы, сөөк, мүйүз өӊдүүлөр <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге мончок, тумар, шакек, билерик ж. б. үчүн кеӊири пайдаланылган. Азыр да алар майда пластика искусствосунда (глиптика, көркөм оюу, скульптура), мебелдерди инкрустациялоодо, вазалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кутучалардын, шкатулкалардын бетин, бычак, айры, кашык ж. б-дын саптарын кооздоп жасоодо кеӊири пайдаланылат.<br>Ад.: ''Ферсман А. Е''. Очерки по истории камня. Т. 1. М., 1954''; Петров В. С.'' Драгоценные и цветные камни. М., 1963; ''аль-Бируни-Абу Рейхан Мухаммед ибн-Ахмед.'' Собрание сведений для познания драгоцен ностей (Минералогия). Л., 1963. ''Осмонбетов К. О.'' Асыл таштар. Б., 1998.
	А с ы л т а ш т а р г а түссүз же өӊү кооз, тунук, жалтырак, катуу ж. б. касиеттерге ээ минералдар, көбүнчө алардын кристаллдары кирет. Баалуулугуна жараша 3 класска бөлүнөт: алмаз, сапфир, рубин, изумруд, александрит, хризоберилл, асыл шпинель, эвклаз <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бермет (1-класс); топаз, берилл (аквамарин, воробьевит, гелиодор), кызгылт турмалин (рубеллит), фенакит, демантоид (урал хризолити), аметист, альмандин, пироп, уваровит, хромдиопсид, циркон (гиацинт, сары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жашыл циркон), асыл опал (2-класс); бирюза, жашыл турмалин, кордиерит, сподумен (кунцит), диоптаз, тоо хрусталы, күӊүрт кварц (раухтопаз), ачык аметист, акак таш (сердолик), гелиотроп, хризопраз, чала опал, агат, талаа шпаттары (күн таш, ай таш), содалит, пренит, андалузит, диопсид, гематит (кровавик), пирит, рутил, янтарь, агат (3-класс). Акыркы класстагылардын чандасы гана жогору бааланып, көпчүлүгү чала асылташ деп да аталат.<br>К о о з т а ш т а р г а ири көркөм кооздук (ваза, столещница, там боорунун панносу, мозаика ж. б.) оюу-чийүү орнаменттөө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ~~арх.~~ көркөмдөө иштеринде, о. эле ~~тех.~~ пайдалануучу чала жалтырак (яшма, нефрит, малахит ж. б.) кооз оймо-чиймелери бар, көбүнчө тунук эмес минералдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тоо тектер кирет. Алар 3 класска бөлүнөт: нефрит, жадеит, лазурит, содалит, главколит, амазонит, лабрадор, орлец (родонит), малахит, авантюрин, кварцит (белоречит), күӊүрт <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кызгылт кварц, халцедон (перелифт, празем), агат, яшма, везувиан (калифорнит), жазуу гранити (1-класс); серпентин (змеевик), агальматолит, стеатит, селенит, ангидрит, обсидиан, мрамор оникси (чыгыш оникси), флюорит, таш туз (2-класс); гипс, алебастр, мрамор, порфир, брекчиялар, кварцит ж. б. (3-класс).<br>
	Кээ бир асыл таштар жасалма <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> синтетикалык жол <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алынат. ~~Мис.~~, алмаз, изумруд, корунд (сапфир, рубин), шпинель, түссүз рутил. А. <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ~~к. т-дын~~ кендери темир <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> магнийге бай магмалык ~~тоотектерде~~ (алмаз, циркон, пироп ж. б.), минералдуу суунун чөгүндүсүндө (опал, тоо хрусталы, аметист, агат ж. б.), метаморфизмделген тоо тектерде (рубин, сапфир, лазурит, гранат ж. б.) кездешет. Айрым асыл таштар ~~орг.~~ жол <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> пайда болот (бермет, акак, янтарь). А. <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ~~к. т-дын~~ кендери КМШ өлкөлөрүндө Урал (алмаз, яшма, малахит, мрамор, изумруд, топаз, аметист, бирюза, александрит ж. б.), Алтай (яшма), Байкал (лазурит), Чыгыш Саян (нефрит), Сибирь (мрамор, агат, халцедон, тоо хрусталы, аквамарин), Кавказда (мрамор, халцедон), Калининград ~~обл-нда~~ (янтарь), О. Азия (мрамор, тоо хрусталы) ж. б. жерлерде жайгашкан. ~~Кырг-нда~~ роговик (Сулуу-Таш), аквамарин, изумруд (Күмүштаг), яшма (Арчалуу), мрамор оникси (Дөрө), мрамор (Арым) сыяктуу кооз таштардын кендери бар. Асыл таштар негизинен ювелирдик, кооздук-көркөмдөө иштеринде <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> техникада колдонулат (к. ''Алмаз''). Рубин <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сапфир саат жасоодо <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> так механизмдерде, тунук кварц, турмалин атайын оптикалык приборлордо, радио өнөр жайларында пайдаланылат. Агат, халцедон так таразалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өлчөө куралдарынын айрым тетиктерин жасоого керектелет. А. <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ~~к. т.~~ илгертен эле үлүлдүн кабыгы, сөөк, мүйүз өӊдүүлөр <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге мончок, тумар, шакек, билерик ж. б. үчүн кеӊири пайдаланылган. Азыр да алар майда пластика ~~иск-восунда~~ (глиптика, көркөм оюу, скульптура), мебелдерди инкрустациялоодо, вазалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кутучалардын, шкатулкалардын бетин, бычак, айры, кашык ж. б-дын саптарын кооздоп жасоодо кеӊири пайдаланылат.<br>

	Ад.: ''Ферсман А. Е''. Очерки по истории камня. Т. 1. М., 1954''; Петров В. С.'' Драгоценные и цветные камни. М., 1963; ''аль-Бируни-Абу Рейхан Мухаммед ибн-Ахмед.'' Собрание сведений для познания драгоцен ностей (Минералогия). Л., 1963. ''Осмонбетов К. О.'' ~~Асылташтар~~. Б., 1998.

	''К. Осмонбетов.''		''К. Осмонбетов.''

imported>Roza, 10:32, 8 Декабрь (Бештин айы) 2022 карата

2022-12-08T10:32:11Z

← Мурунку нускасы		10:32, 8 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АСЫЛ ЖАНА КООЗ ТАШТАР''' ‒ табиятта сейрек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аз өлчөмдө кездешүүчү кымбат баалуу минералдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тоо тектер. Алардын баалуулугу табиятта сейрек учуроосу, издөө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> казып алуу үчүн көп жумуштун сарп кылынышы, кырдап жылмалоонун кымбаттыгы, о. эле ар бир таштын өзүнө тиешелүү сапаты, өлчөмү, бир түрдүүлүгү, өӊүнүн кооздугу д. у. с. белгилери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат.<br>		'''АСЫЛ ЖАНА КООЗ ТАШТАР''' ‒ табиятта сейрек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аз өлчөмдө кездешүүчү кымбат баалуу минералдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тоо тектер. Алардын баалуулугу табиятта сейрек учуроосу, издөө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> казып алуу үчүн көп жумуштун сарп кылынышы, кырдап жылмалоонун кымбаттыгы, о. эле ар бир таштын өзүнө тиешелүү сапаты, өлчөмү, бир түрдүүлүгү, өӊүнүн кооздугу д. у. с. белгилери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат.<br>
	А с ы л т а ш т а р г а түссүз же өӊү кооз, тунук, жалтырак, катуу ж. б. касиеттерге ээ минералдар, көбүнчө алардын кристаллдары кирет. Баалуулугуна жараша 3 класска бөлүнөт: алмаз, сапфир, рубин, изумруд, александрит, хризоберилл, асыл шпинель, эвклаз <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бермет (1-класс); топаз, берилл (аквамарин, воробьевит, гелиодор), кызгылт турмалин (рубеллит), фенакит, демантоид (урал хризолити), аметист, альмандин, пироп, уваровит, хромдиопсид, циркон (гиацинт, сары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жашыл циркон), асыл опал (2-класс); бирюза, жашыл турмалин, кордиерит, сподумен (кунцит), диоптаз, тоо хрусталы, күӊүрт кварц (раухтопаз), ачык аметист, акак таш (сердолик), гелиотроп, хризопраз, чала опал, агат, талаа шпаттары (күн таш, ай таш), содалит, пренит, андалузит, диопсид, гематит (кровавик), пирит, рутил, янтарь, агат (3-класс). Акыркы класстагылардын чандасы гана жогору бааланып, көпчүлүгү чала асылташ деп да аталат.<br>К о о з т а ш т а р г а ири көркөм кооздук (ваза, столещница, там боорунун панносу, мозаика ж. б.) оюу-чийүү орнаменттөө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> арх. көркөмдөө иштеринде, о. эле тех. пайдалануучу чала жалтырак (яшма, нефрит, малахит ж. б.) кооз оймо-чиймелери бар, көбүнчө тунук эмес минералдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тоо тектер кирет. Алар 3 класска бөлүнөт: нефрит, жадеит, лазурит, содалит, главколит, амазонит, лабрадор, орлец (родонит), малахит, авантюрин, кварцит (белоречит), күӊүрт <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кызгылт кварц, халцедон (перелифт, празем), агат, яшма, везувиан (калифорнит), жазуу гранити (1-класс); серпентин (змеевик), агальматолит, стеатит, селенит, ангидрит, обсидиан, мрамор оникси (чыгыш оникси), флюорит, таш туз (2-класс); гипс, алебастр, мрамор, порфир, брекчиялар, кварцит ж. б. (3-класс).<br>		А с ы л т а ш т а р г а түссүз же өӊү кооз, тунук, жалтырак, катуу ж. б. касиеттерге ээ минералдар, көбүнчө алардын кристаллдары кирет. Баалуулугуна жараша 3 класска бөлүнөт: алмаз, сапфир, рубин, изумруд, александрит, хризоберилл, асыл шпинель, эвклаз <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бермет (1-класс); топаз, берилл (аквамарин, воробьевит, гелиодор), кызгылт турмалин (рубеллит), фенакит, демантоид (урал хризолити), аметист, альмандин, пироп, уваровит, хромдиопсид, циркон (гиацинт, сары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жашыл циркон), асыл опал (2-класс); бирюза, жашыл турмалин, кордиерит, сподумен (кунцит), диоптаз, тоо хрусталы, күӊүрт кварц (раухтопаз), ачык аметист, акак таш (сердолик), гелиотроп, хризопраз, чала опал, агат, талаа шпаттары (күн таш, ай таш), содалит, пренит, андалузит, диопсид, гематит (кровавик), пирит, рутил, янтарь, агат (3-класс). Акыркы класстагылардын чандасы гана жогору бааланып, көпчүлүгү чала асылташ деп да аталат.<br>К о о з т а ш т а р г а ири көркөм кооздук (ваза, столещница, там боорунун панносу, мозаика ж. б.) оюу-чийүү орнаменттөө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> арх. көркөмдөө иштеринде, о. эле тех. пайдалануучу чала жалтырак (яшма, нефрит, малахит ж. б.) кооз оймо-чиймелери бар, көбүнчө тунук эмес минералдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тоо тектер кирет. Алар 3 класска бөлүнөт: нефрит, жадеит, лазурит, содалит, главколит, амазонит, лабрадор, орлец (родонит), малахит, авантюрин, кварцит (белоречит), күӊүрт <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кызгылт кварц, халцедон (перелифт, празем), агат, яшма, везувиан (калифорнит), жазуу гранити (1-класс); серпентин (змеевик), агальматолит, стеатит, селенит, ангидрит, обсидиан, мрамор оникси (чыгыш оникси), флюорит, таш туз (2-класс); гипс, алебастр, мрамор, порфир, брекчиялар, кварцит ж. б. (3-класс).<br>
	Кээ бир асыл таштар жасалма <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> синтетикалык жол <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алынат. Мис., алмаз, изумруд, корунд (сапфир, рубин), шпинель, түссүз рутил. А. <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> к. т-дын кендери темир <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> магнийге бай магмалык тоотектерде (алмаз, циркон, пироп ж. б.), минералдуу суунун чөгүндүсүндө (опал, тоо хрусталы, аметист, агат ж. б.), метаморфизмделген тоо тектерде (рубин, сапфир, лазурит, гранат ж. б.) кездешет. Айрым асыл таштар орг. жол <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> пайда болот (бермет, акак, янтарь). А. <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> к. т-дын кендери КМШ өлкөлөрүндө Урал (алмаз, яшма, малахит, мрамор, изумруд, топаз, аметист, бирюза, александрит ж. б.), Алтай (яшма), Байкал (лазурит), Чыгыш Саян (нефрит), Сибирь (мрамор, агат, халцедон, тоо хрусталы, аквамарин), Кавказда (мрамор, халцедон), Калининград обл-нда (янтарь), О. Азия (мрамор, тоо хрусталы) ж. б. жерлерде жайгашкан. Кырг-нда роговик (Сулуу-Таш), аквамарин, изумруд (Күмүштаг), яшма (Арчалуу), мрамор оникси (Дөрө), мрамор (Арым) сыяктуу кооз таштардын кендери бар. Асыл таштар негизинен ювелирдик, кооздук-көркөмдөө иштеринде <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> техникада колдонулат (к. ''Алмаз''). Рубин <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сапфир саат жасоодо <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> так механизмдерде, тунук кварц, турмалин атайын оптикалык приборлордо, радио өнөр жайларында пайдаланылат. Агат, халцедон так таразалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өлчөө куралдарынын айрым тетиктерин жасоого керектелет. А. <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> к. т. илгертен эле үлүлдүн кабыгы, сөөк, мүйүз өӊдүүлөр <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге мончок, тумар, шакек, билерик ж. б. үчүн кеӊири пайдаланылган. Азыр да алар майда пластика иск-восунда (глиптика, көркөм оюу, скульптура), мебелдерди инкрустациялоодо, вазалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кутучалардын, шкатулкалардын бетин, бычак, айры, кашык ж. б-дын саптарын кооздоп жасоодо кеӊири пайдаланылат.<br>		Кээ бир асыл таштар жасалма <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> синтетикалык жол <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алынат. Мис., алмаз, изумруд, корунд (сапфир, рубин), шпинель, түссүз рутил. А. <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> к. т-дын кендери темир <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> магнийге бай магмалык тоотектерде (алмаз, циркон, пироп ж. б.), минералдуу суунун чөгүндүсүндө (опал, тоо хрусталы, аметист, агат ж. б.), метаморфизмделген тоо тектерде (рубин, сапфир, лазурит, гранат ж. б.) кездешет. Айрым асыл таштар орг. жол <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> пайда болот (бермет, акак, янтарь). А. <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> к. т-дын кендери КМШ өлкөлөрүндө Урал (алмаз, яшма, малахит, мрамор, изумруд, топаз, аметист, бирюза, александрит ж. б.), Алтай (яшма), Байкал (лазурит), Чыгыш Саян (нефрит), Сибирь (мрамор, агат, халцедон, тоо хрусталы, аквамарин), Кавказда (мрамор, халцедон), Калининград обл-нда (янтарь), О. Азия (мрамор, тоо хрусталы) ж. б. жерлерде жайгашкан. Кырг-нда роговик (Сулуу-Таш), аквамарин, изумруд (Күмүштаг), яшма (Арчалуу), мрамор оникси (Дөрө), мрамор (Арым) сыяктуу кооз таштардын кендери бар. Асыл таштар негизинен ювелирдик, кооздук-көркөмдөө иштеринде <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> техникада колдонулат (к. ''Алмаз''). Рубин <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сапфир саат жасоодо <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> так механизмдерде, тунук кварц, турмалин атайын оптикалык приборлордо, радио өнөр жайларында пайдаланылат. Агат, халцедон так таразалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өлчөө куралдарынын айрым тетиктерин жасоого керектелет. А. <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> к. т. илгертен эле үлүлдүн кабыгы, сөөк, мүйүз өӊдүүлөр <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге мончок, тумар, шакек, билерик ж. б. үчүн кеӊири пайдаланылган. Азыр да алар майда пластика иск-восунда (глиптика, көркөм оюу, скульптура), мебелдерди инкрустациялоодо, вазалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кутучалардын, шкатулкалардын бетин, бычак, айры, кашык ж. б-дын саптарын кооздоп жасоодо кеӊири пайдаланылат.<br>

imported>Kadyrm: /* top */clean up, replaced: м-н → менен (10), ж-а → жана (12)

2022-12-05T11:47:00Z

top: clean up, replaced: м-н → <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> (10), ж-а → <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> (12)

← Мурунку нускасы		11:47, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	АСЫЛ ЖАНА КООЗ ТАШТАР ‒ табиятта сейрек ж-а аз өлчөмдө кездешүүчү кымбат баалуу минералдар м-н тоо тектер. Алардын баалуулугу табиятта сейрек учуроосу, издөө ж-а казып алуу үчүн көп жумуштун сарп кылынышы, кырдап жылмалоонун кымбаттыгы, о. эле ар бир таштын өзүнө тиешелүү сапаты, өлчөмү, бир түрдүүлүгү, өӊүнүн кооздугу д. у. с. белгилери м-н аныкталат.<br>		'''АСЫЛ ЖАНА КООЗ ТАШТАР''' ‒ табиятта сейрек <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> аз өлчөмдө кездешүүчү кымбат баалуу минералдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тоо тектер. Алардын баалуулугу табиятта сейрек учуроосу, издөө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> казып алуу үчүн көп жумуштун сарп кылынышы, кырдап жылмалоонун кымбаттыгы, о. эле ар бир таштын өзүнө тиешелүү сапаты, өлчөмү, бир түрдүүлүгү, өӊүнүн кооздугу д. у. с. белгилери <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> аныкталат.<br>
	А с ы л т а ш т а р г а түссүз же өӊү кооз, тунук, жалтырак, катуу ж. б. касиеттерге ээ минералдар, көбүнчө алардын кристаллдары кирет. Баалуулугуна жараша 3 класска бөлүнөт: алмаз, сапфир, рубин, изумруд, александрит, хризоберилл, асыл шпинель, эвклаз ж-а бермет (1-класс); топаз, берилл (аквамарин, воробьевит, гелиодор), кызгылт турмалин (рубеллит), фенакит, демантоид (урал хризолити), аметист, альмандин, пироп, уваровит, хромдиопсид, циркон (гиацинт, сары ж-а жашыл циркон), асыл опал (2-класс); бирюза, жашыл турмалин, кордиерит, сподумен (кунцит), диоптаз, тоо хрусталы, күӊүрт кварц (раухтопаз), ачык аметист, акак таш (сердолик), гелиотроп, хризопраз, чала опал, агат, талаа шпаттары (күн таш, ай таш), содалит, пренит, андалузит, диопсид, гематит (кровавик), пирит, рутил, янтарь, агат (3-класс). Акыркы класстагылардын чандасы гана жогору бааланып, көпчүлүгү чала асылташ деп да аталат.<br>К о о з т а ш т а р г а ири көркөм кооздук (ваза, столещница, там боорунун панносу, мозаика ж. б.) оюу-чийүү орнаменттөө ж-а арх. көркөмдөө иштеринде, о. эле тех. пайдалануучу чала жалтырак (яшма, нефрит, малахит ж. б.) кооз оймо-чиймелери бар, көбүнчө тунук эмес минералдар м-н тоо тектер кирет. Алар 3 класска бөлүнөт: нефрит, жадеит, лазурит, содалит, главколит, амазонит, лабрадор, орлец (родонит), малахит, авантюрин, кварцит (белоречит), күӊүрт ж-а кызгылт кварц, халцедон (перелифт, празем), агат, яшма, везувиан (калифорнит), жазуу гранити (1-класс); серпентин (змеевик), агальматолит, стеатит, селенит, ангидрит, обсидиан, мрамор оникси (чыгыш оникси), флюорит, таш туз (2-класс); гипс, алебастр, мрамор, порфир, брекчиялар, кварцит ж. б. (3-класс).<br>		А с ы л т а ш т а р г а түссүз же өӊү кооз, тунук, жалтырак, катуу ж. б. касиеттерге ээ минералдар, көбүнчө алардын кристаллдары кирет. Баалуулугуна жараша 3 класска бөлүнөт: алмаз, сапфир, рубин, изумруд, александрит, хризоберилл, асыл шпинель, эвклаз <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бермет (1-класс); топаз, берилл (аквамарин, воробьевит, гелиодор), кызгылт турмалин (рубеллит), фенакит, демантоид (урал хризолити), аметист, альмандин, пироп, уваровит, хромдиопсид, циркон (гиацинт, сары <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> жашыл циркон), асыл опал (2-класс); бирюза, жашыл турмалин, кордиерит, сподумен (кунцит), диоптаз, тоо хрусталы, күӊүрт кварц (раухтопаз), ачык аметист, акак таш (сердолик), гелиотроп, хризопраз, чала опал, агат, талаа шпаттары (күн таш, ай таш), содалит, пренит, андалузит, диопсид, гематит (кровавик), пирит, рутил, янтарь, агат (3-класс). Акыркы класстагылардын чандасы гана жогору бааланып, көпчүлүгү чала асылташ деп да аталат.<br>К о о з т а ш т а р г а ири көркөм кооздук (ваза, столещница, там боорунун панносу, мозаика ж. б.) оюу-чийүү орнаменттөө <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> арх. көркөмдөө иштеринде, о. эле тех. пайдалануучу чала жалтырак (яшма, нефрит, малахит ж. б.) кооз оймо-чиймелери бар, көбүнчө тунук эмес минералдар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> тоо тектер кирет. Алар 3 класска бөлүнөт: нефрит, жадеит, лазурит, содалит, главколит, амазонит, лабрадор, орлец (родонит), малахит, авантюрин, кварцит (белоречит), күӊүрт <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> кызгылт кварц, халцедон (перелифт, празем), агат, яшма, везувиан (калифорнит), жазуу гранити (1-класс); серпентин (змеевик), агальматолит, стеатит, селенит, ангидрит, обсидиан, мрамор оникси (чыгыш оникси), флюорит, таш туз (2-класс); гипс, алебастр, мрамор, порфир, брекчиялар, кварцит ж. б. (3-класс).<br>
	Кээ бир асыл таштар жасалма ж-а синтетикалык жол м-н алынат. Мис., алмаз, изумруд, корунд (сапфир, рубин), шпинель, түссүз рутил. А. ж-а к. т-дын кендери темир м-н магнийге бай магмалык тоотектерде (алмаз, циркон, пироп ж. б.), минералдуу суунун чөгүндүсүндө (опал, тоо хрусталы, аметист, агат ж. б.), метаморфизмделген тоо тектерде (рубин, сапфир, лазурит, гранат ж. б.) кездешет. Айрым асыл таштар орг. жол м-н пайда болот (бермет, акак, янтарь). А. ж-а к. т-дын кендери КМШ өлкөлөрүндө Урал (алмаз, яшма, малахит, мрамор, изумруд, топаз, аметист, бирюза, александрит ж. б.), Алтай (яшма), Байкал (лазурит), Чыгыш Саян (нефрит), Сибирь (мрамор, агат, халцедон, тоо хрусталы, аквамарин), Кавказда (мрамор, халцедон), Калининград обл-нда (янтарь), О. Азия (мрамор, тоо хрусталы) ж. б. жерлерде жайгашкан. Кырг-нда роговик (Сулуу-Таш), аквамарин, изумруд (Күмүштаг), яшма (Арчалуу), мрамор оникси (Дөрө), мрамор (Арым) сыяктуу кооз таштардын кендери бар. Асыл таштар негизинен ювелирдик, кооздук-көркөмдөө иштеринде ж-а техникада колдонулат (к. ''Алмаз''). Рубин м-н сапфир саат жасоодо ж-а так механизмдерде, тунук кварц, турмалин атайын оптикалык приборлордо, радио өнөр жайларында пайдаланылат. Агат, халцедон так таразалар м-н өлчөө куралдарынын айрым тетиктерин жасоого керектелет. А. ж-а к. т. илгертен эле үлүлдүн кабыгы, сөөк, мүйүз өӊдүүлөр м-н бирге мончок, тумар, шакек, билерик ж. б. үчүн кеӊири пайдаланылган. Азыр да алар майда пластика иск-восунда (глиптика, көркөм оюу, скульптура), мебелдерди инкрустациялоодо, вазалар м-н кутучалардын, шкатулкалардын бетин, бычак, айры, кашык ж. б-дын саптарын кооздоп жасоодо кеӊири пайдаланылат.<br>		Кээ бир асыл таштар жасалма <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> синтетикалык жол <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> алынат. Мис., алмаз, изумруд, корунд (сапфир, рубин), шпинель, түссүз рутил. А. <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> к. т-дын кендери темир <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> магнийге бай магмалык тоотектерде (алмаз, циркон, пироп ж. б.), минералдуу суунун чөгүндүсүндө (опал, тоо хрусталы, аметист, агат ж. б.), метаморфизмделген тоо тектерде (рубин, сапфир, лазурит, гранат ж. б.) кездешет. Айрым асыл таштар орг. жол <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> пайда болот (бермет, акак, янтарь). А. <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> к. т-дын кендери КМШ өлкөлөрүндө Урал (алмаз, яшма, малахит, мрамор, изумруд, топаз, аметист, бирюза, александрит ж. б.), Алтай (яшма), Байкал (лазурит), Чыгыш Саян (нефрит), Сибирь (мрамор, агат, халцедон, тоо хрусталы, аквамарин), Кавказда (мрамор, халцедон), Калининград обл-нда (янтарь), О. Азия (мрамор, тоо хрусталы) ж. б. жерлерде жайгашкан. Кырг-нда роговик (Сулуу-Таш), аквамарин, изумруд (Күмүштаг), яшма (Арчалуу), мрамор оникси (Дөрө), мрамор (Арым) сыяктуу кооз таштардын кендери бар. Асыл таштар негизинен ювелирдик, кооздук-көркөмдөө иштеринде <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> техникада колдонулат (к. ''Алмаз''). Рубин <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> сапфир саат жасоодо <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> так механизмдерде, тунук кварц, турмалин атайын оптикалык приборлордо, радио өнөр жайларында пайдаланылат. Агат, халцедон так таразалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өлчөө куралдарынын айрым тетиктерин жасоого керектелет. А. <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> к. т. илгертен эле үлүлдүн кабыгы, сөөк, мүйүз өӊдүүлөр <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> бирге мончок, тумар, шакек, билерик ж. б. үчүн кеӊири пайдаланылган. Азыр да алар майда пластика иск-восунда (глиптика, көркөм оюу, скульптура), мебелдерди инкрустациялоодо, вазалар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> кутучалардын, шкатулкалардын бетин, бычак, айры, кашык ж. б-дын саптарын кооздоп жасоодо кеӊири пайдаланылат.<br>

	Ад.: ''Ферсман А. Е''. Очерки по истории камня. Т. 1. М., 1954''; Петров В. С.'' Драгоценные и цветные камни. М., 1963; ''аль-Бируни-Абу Рейхан Мухаммед ибн-Ахмед.'' Собрание сведений для познания драгоцен ностей (Минералогия). Л., 1963. ''Осмонбетов К. О.'' Асылташтар. Б., 1998.		Ад.: ''Ферсман А. Е''. Очерки по истории камня. Т. 1. М., 1954''; Петров В. С.'' Драгоценные и цветные камни. М., 1963; ''аль-Бируни-Абу Рейхан Мухаммед ибн-Ахмед.'' Собрание сведений для познания драгоцен ностей (Минералогия). Л., 1963. ''Осмонбетов К. О.'' Асылташтар. Б., 1998.

	''К. Осмонбетов.''		''К. Осмонбетов.''

imported>Roza, 09:32, 25 Ноябрь (Жетинин айы) 2022 карата

2022-11-25T09:32:57Z

← Мурунку нускасы		09:32, 25 Ноябрь (Жетинин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	‒ табиятта сейрек ж-а аз өлчөмдө кездешүүчү кымбат баалуу минералдар м-н тоо тектер. Алардын баалуулугу табиятта сейрек учуроосу, издөө ж-а казып алуу үчүн көп жумуштун сарп кылынышы, кырдап жылмалоонун кымбаттыгы, о. эле ар бир таштын өзүнө тиешелүү сапаты, өлчөмү, бир түрдүүлүгү, өӊүнүн кооздугу д. у. с. белгилери м-н аныкталат.<br>		АСЫЛ ЖАНА КООЗ ТАШТАР ‒ табиятта сейрек ж-а аз өлчөмдө кездешүүчү кымбат баалуу минералдар м-н тоо тектер. Алардын баалуулугу табиятта сейрек учуроосу, издөө ж-а казып алуу үчүн көп жумуштун сарп кылынышы, кырдап жылмалоонун кымбаттыгы, о. эле ар бир таштын өзүнө тиешелүү сапаты, өлчөмү, бир түрдүүлүгү, өӊүнүн кооздугу д. у. с. белгилери м-н аныкталат.<br>
	А с ы л т а ш т а р г а түссүз же өӊү кооз, тунук, жалтырак, катуу ж. б. касиеттерге ээ минералдар, көбүнчө алардын кристаллдары кирет. Баалуулугуна жараша 3 класска бөлүнөт: алмаз, сапфир, рубин, изумруд, александрит, хризоберилл, асыл шпинель, эвклаз ж-а бермет (1-класс); топаз, берилл (аквамарин, воробьевит, гелиодор), кызгылт турмалин (рубеллит), фенакит, демантоид (урал хризолити), аметист, альмандин, пироп, уваровит, хромдиопсид, циркон (гиацинт, сары ж-а жашыл циркон), асыл опал (2-класс); бирюза, жашыл турмалин, кордиерит, сподумен (кунцит), диоптаз, тоо хрусталы, күӊүрт кварц (раухтопаз), ачык аметист, акак таш (сердолик), гелиотроп, хризопраз, чала опал, агат, талаа шпаттары (күн таш, ай таш), содалит, пренит, андалузит, диопсид, гематит (кровавик), пирит, рутил, янтарь, агат (3-класс). Акыркы класстагылардын чандасы гана жогору бааланып, көпчүлүгү чала асылташ деп да аталат.<br>К о о з т а ш т а р г а ири көркөм кооздук (ваза, столещница, там боорунун панносу, мозаика ж. б.) оюу-чийүү орнаменттөө ж-а арх. көркөмдөө иштеринде, о. эле тех. пайдалануучу чала жалтырак (яшма, нефрит, малахит ж. б.) кооз оймо-чиймелери бар, көбүнчө тунук эмес минералдар м-н тоо тектер кирет. Алар 3 класска бөлүнөт: нефрит, жадеит, лазурит, содалит, главколит, амазонит, лабрадор, орлец (родонит), малахит, авантюрин, кварцит (белоречит), күӊүрт ж-а кызгылт кварц, халцедон (перелифт, празем), агат, яшма, везувиан (калифорнит), жазуу гранити (1-класс); серпентин (змеевик), агальматолит, стеатит, селенит, ангидрит, обсидиан, мрамор оникси (чыгыш оникси), флюорит, таш туз (2-класс); гипс, алебастр, мрамор, порфир, брекчиялар, кварцит ж. б. (3-класс).<br>		А с ы л т а ш т а р г а түссүз же өӊү кооз, тунук, жалтырак, катуу ж. б. касиеттерге ээ минералдар, көбүнчө алардын кристаллдары кирет. Баалуулугуна жараша 3 класска бөлүнөт: алмаз, сапфир, рубин, изумруд, александрит, хризоберилл, асыл шпинель, эвклаз ж-а бермет (1-класс); топаз, берилл (аквамарин, воробьевит, гелиодор), кызгылт турмалин (рубеллит), фенакит, демантоид (урал хризолити), аметист, альмандин, пироп, уваровит, хромдиопсид, циркон (гиацинт, сары ж-а жашыл циркон), асыл опал (2-класс); бирюза, жашыл турмалин, кордиерит, сподумен (кунцит), диоптаз, тоо хрусталы, күӊүрт кварц (раухтопаз), ачык аметист, акак таш (сердолик), гелиотроп, хризопраз, чала опал, агат, талаа шпаттары (күн таш, ай таш), содалит, пренит, андалузит, диопсид, гематит (кровавик), пирит, рутил, янтарь, агат (3-класс). Акыркы класстагылардын чандасы гана жогору бааланып, көпчүлүгү чала асылташ деп да аталат.<br>К о о з т а ш т а р г а ири көркөм кооздук (ваза, столещница, там боорунун панносу, мозаика ж. б.) оюу-чийүү орнаменттөө ж-а арх. көркөмдөө иштеринде, о. эле тех. пайдалануучу чала жалтырак (яшма, нефрит, малахит ж. б.) кооз оймо-чиймелери бар, көбүнчө тунук эмес минералдар м-н тоо тектер кирет. Алар 3 класска бөлүнөт: нефрит, жадеит, лазурит, содалит, главколит, амазонит, лабрадор, орлец (родонит), малахит, авантюрин, кварцит (белоречит), күӊүрт ж-а кызгылт кварц, халцедон (перелифт, празем), агат, яшма, везувиан (калифорнит), жазуу гранити (1-класс); серпентин (змеевик), агальматолит, стеатит, селенит, ангидрит, обсидиан, мрамор оникси (чыгыш оникси), флюорит, таш туз (2-класс); гипс, алебастр, мрамор, порфир, брекчиялар, кварцит ж. б. (3-класс).<br>
	Кээ бир асыл таштар жасалма ж-а синтетикалык жол м-н алынат. Мис., алмаз, изумруд, корунд (сапфир, рубин), шпинель, түссүз рутил. А. ж-а к. т-дын кендери темир м-н магнийге бай магмалык тоотектерде (алмаз, циркон, пироп ж. б.), минералдуу суунун чөгүндүсүндө (опал, тоо хрусталы, аметист, агат ж. б.), метаморфизмделген тоо тектерде (рубин, сапфир, лазурит, гранат ж. б.) кездешет. Айрым асыл таштар орг. жол м-н пайда болот (бермет, акак, янтарь). А. ж-а к. т-дын кендери КМШ өлкөлөрүндө Урал (алмаз, яшма, малахит, мрамор, изумруд, топаз, аметист, бирюза, александрит ж. б.), Алтай (яшма), Байкал (лазурит), Чыгыш Саян (нефрит), Сибирь (мрамор, агат, халцедон, тоо хрусталы, аквамарин), Кавказда (мрамор, халцедон), Калининград обл-нда (янтарь), О. Азия (мрамор, тоо хрусталы) ж. б. жерлерде жайгашкан. Кырг-нда роговик (Сулуу-Таш), аквамарин, изумруд (Күмүштаг), яшма (Арчалуу), мрамор оникси (Дөрө), мрамор (Арым) сыяктуу кооз таштардын кендери бар. Асыл таштар негизинен ювелирдик, кооздук-көркөмдөө иштеринде ж-а техникада колдонулат (к. ''Алмаз''). Рубин м-н сапфир саат жасоодо ж-а так механизмдерде, тунук кварц, турмалин атайын оптикалык приборлордо, радио өнөр жайларында пайдаланылат. Агат, халцедон так таразалар м-н өлчөө куралдарынын айрым тетиктерин жасоого керектелет. А. ж-а к. т. илгертен эле үлүлдүн кабыгы, сөөк, мүйүз өӊдүүлөр м-н бирге мончок, тумар, шакек, билерик ж. б. үчүн кеӊири пайдаланылган. Азыр да алар майда пластика иск-восунда (глиптика, көркөм оюу, скульптура), мебелдерди инкрустациялоодо, вазалар м-н кутучалардын, шкатулкалардын бетин, бычак, айры, кашык ж. б-дын саптарын кооздоп жасоодо кеӊири пайдаланылат.<br>		Кээ бир асыл таштар жасалма ж-а синтетикалык жол м-н алынат. Мис., алмаз, изумруд, корунд (сапфир, рубин), шпинель, түссүз рутил. А. ж-а к. т-дын кендери темир м-н магнийге бай магмалык тоотектерде (алмаз, циркон, пироп ж. б.), минералдуу суунун чөгүндүсүндө (опал, тоо хрусталы, аметист, агат ж. б.), метаморфизмделген тоо тектерде (рубин, сапфир, лазурит, гранат ж. б.) кездешет. Айрым асыл таштар орг. жол м-н пайда болот (бермет, акак, янтарь). А. ж-а к. т-дын кендери КМШ өлкөлөрүндө Урал (алмаз, яшма, малахит, мрамор, изумруд, топаз, аметист, бирюза, александрит ж. б.), Алтай (яшма), Байкал (лазурит), Чыгыш Саян (нефрит), Сибирь (мрамор, агат, халцедон, тоо хрусталы, аквамарин), Кавказда (мрамор, халцедон), Калининград обл-нда (янтарь), О. Азия (мрамор, тоо хрусталы) ж. б. жерлерде жайгашкан. Кырг-нда роговик (Сулуу-Таш), аквамарин, изумруд (Күмүштаг), яшма (Арчалуу), мрамор оникси (Дөрө), мрамор (Арым) сыяктуу кооз таштардын кендери бар. Асыл таштар негизинен ювелирдик, кооздук-көркөмдөө иштеринде ж-а техникада колдонулат (к. ''Алмаз''). Рубин м-н сапфир саат жасоодо ж-а так механизмдерде, тунук кварц, турмалин атайын оптикалык приборлордо, радио өнөр жайларында пайдаланылат. Агат, халцедон так таразалар м-н өлчөө куралдарынын айрым тетиктерин жасоого керектелет. А. ж-а к. т. илгертен эле үлүлдүн кабыгы, сөөк, мүйүз өӊдүүлөр м-н бирге мончок, тумар, шакек, билерик ж. б. үчүн кеӊири пайдаланылган. Азыр да алар майда пластика иск-восунда (глиптика, көркөм оюу, скульптура), мебелдерди инкрустациялоодо, вазалар м-н кутучалардын, шкатулкалардын бетин, бычак, айры, кашык ж. б-дын саптарын кооздоп жасоодо кеӊири пайдаланылат.<br>

imported>Roza, 10:48, 25 Апрель (Чын куран) 2022 карата

2022-04-25T10:48:48Z

← Мурунку нускасы		10:48, 25 Апрель (Чын куран) 2022 -деги абалы
5 сап:		5 сап:
	Ад.: ''Ферсман А. Е''. Очерки по истории камня. Т. 1. М., 1954''; Петров В. С.'' Драгоценные и цветные камни. М., 1963; ''аль-Бируни-Абу Рейхан Мухаммед ибн-Ахмед.'' Собрание сведений для познания драгоцен ностей (Минералогия). Л., 1963. ''Осмонбетов К. О.'' Асылташтар. Б., 1998.		Ад.: ''Ферсман А. Е''. Очерки по истории камня. Т. 1. М., 1954''; Петров В. С.'' Драгоценные и цветные камни. М., 1963; ''аль-Бируни-Абу Рейхан Мухаммед ибн-Ахмед.'' Собрание сведений для познания драгоцен ностей (Минералогия). Л., 1963. ''Осмонбетов К. О.'' Асылташтар. Б., 1998.

	''К. Осмонбетов.''~~<br>~~		''К. Осмонбетов.''

imported>Roza, 09:28, 12 Апрель (Чын куран) 2022 карата

2022-04-12T09:28:13Z

← Мурунку нускасы		09:28, 12 Апрель (Чын куран) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	‒ ~~жаратылышта~~ сейрек ж-а аз өлчөмдө кездешүүчү кымбат баалуу минералдар м-н ~~тоотектер~~. Алардын баалуулугу ~~жаратылышта~~ сейрек учуроосу, издөө ж-а казып алуу үчүн көп жумуштун сарп кылынышы, кырдап жылмалоонун кымбаттыгы, о. эле ар бир таштын өзүнө тиешелүү сапаты, өлчөмү, бир түрдүүлүгү, өӊүнүн кооздугу д. у. с. белгилери м-н аныкталат.<br>		‒ табиятта сейрек ж-а аз өлчөмдө кездешүүчү кымбат баалуу минералдар м-н тоо тектер. Алардын баалуулугу табиятта сейрек учуроосу, издөө ж-а казып алуу үчүн көп жумуштун сарп кылынышы, кырдап жылмалоонун кымбаттыгы, о. эле ар бир таштын өзүнө тиешелүү сапаты, өлчөмү, бир түрдүүлүгү, өӊүнүн кооздугу д. у. с. белгилери м-н аныкталат.<br>
	А с ы л т а ш т а р г а түссүз же өӊү кооз, тунук, жалтырак, катуу ж. б. касиеттерге ээ минералдар, көбүнчө алардын кристаллдары кирет. Баалуулугуна жараша 3 класска бөлүнөт: алмаз, сапфир, рубин, изумруд, александрит, хризоберилл, асыл шпинель, эвклаз ж-а бермет (1-класс); топаз, берилл (аквамарин, воробьевит, гелиодор), кызгылт турмалин (рубеллит), фенакит, демантоид (урал хризолити), аметист, альмандин, пироп, уваровит, хромдиопсид, циркон (гиацинт, сары ж-а жашыл циркон), асыл опал (2-класс); бирюза, жашыл турмалин, кордиерит, сподумен (кунцит), диоптаз, тоо хрусталы, күӊүрт кварц (раухтопаз), ачык аметист, ~~акакташ~~ (сердолик), гелиотроп, хризопраз, чала опал, агат, талаа шпаттары (~~күнташ~~, ~~айташ~~), содалит, пренит, андалузит, диопсид, гематит (кровавик), пирит, рутил, янтарь, агат (3-класс). Акыркы класстагылардын чандасы гана жогору бааланып, көпчүлүгү чала асылташ деп да аталат.<br>		А с ы л т а ш т а р г а түссүз же өӊү кооз, тунук, жалтырак, катуу ж. б. касиеттерге ээ минералдар, көбүнчө алардын кристаллдары кирет. Баалуулугуна жараша 3 класска бөлүнөт: алмаз, сапфир, рубин, изумруд, александрит, хризоберилл, асыл шпинель, эвклаз ж-а бермет (1-класс); топаз, берилл (аквамарин, воробьевит, гелиодор), кызгылт турмалин (рубеллит), фенакит, демантоид (урал хризолити), аметист, альмандин, пироп, уваровит, хромдиопсид, циркон (гиацинт, сары ж-а жашыл циркон), асыл опал (2-класс); бирюза, жашыл турмалин, кордиерит, сподумен (кунцит), диоптаз, тоо хрусталы, күӊүрт кварц (раухтопаз), ачык аметист, акак таш (сердолик), гелиотроп, хризопраз, чала опал, агат, талаа шпаттары (күн таш, ай таш), содалит, пренит, андалузит, диопсид, гематит (кровавик), пирит, рутил, янтарь, агат (3-класс). Акыркы класстагылардын чандасы гана жогору бааланып, көпчүлүгү чала асылташ деп да аталат.<br>К о о з т а ш т а р г а ири көркөм кооздук (ваза, столещница, там боорунун панносу, мозаика ж. б.) оюу-чийүү орнаменттөө ж-а арх. көркөмдөө иштеринде, о. эле тех. пайдалануучу чала жалтырак (яшма, нефрит, малахит ж. б.) кооз оймо-чиймелери бар, көбүнчө тунук эмес минералдар м-н тоо тектер кирет. Алар 3 класска бөлүнөт: нефрит, жадеит, лазурит, содалит, главколит, амазонит, лабрадор, орлец (родонит), малахит, авантюрин, кварцит (белоречит), күӊүрт ж-а кызгылт кварц, халцедон (перелифт, празем), агат, яшма, везувиан (калифорнит), жазуу гранити (1-класс); серпентин (змеевик), агальматолит, стеатит, селенит, ангидрит, обсидиан, мрамор оникси (чыгыш оникси), флюорит, таш туз (2-класс); гипс, алебастр, мрамор, порфир, брекчиялар, кварцит ж. б. (3-класс).<br>
	К о о з т а ш т а р г а ири көркөм кооздук (ваза, столещница, ~~тамбоорунун~~ панносу, мозаика ж. б.) оюу-чийүү орнаменттөө ж-а арх. көркөмдөө иштеринде, о. эле тех. пайдалануучу чала жалтырак (яшма, нефрит, малахит ж. б.) кооз оймо-чиймелери бар, көбүнчө тунук эмес минералдар м-н ~~тоотектер~~ кирет. Алар 3 класска бөлүнөт: нефрит, жадеит, лазурит, содалит, главколит, амазонит, лабрадор, орлец (родонит), малахит, авантюрин, кварцит (белоречит), күӊүрт ж-а кызгылт кварц, халцедон (перелифт, празем), агат, яшма, везувиан (калифорнит), жазуу гранити (1-класс); серпентин (змеевик), агальматолит, стеатит, селенит, ангидрит, обсидиан, мрамор оникси (чыгыш оникси), флюорит, ~~таштуз~~ (2-класс); гипс, алебастр, мрамор, порфир, брекчиялар, кварцит ж. б. (3-класс).<br>		Кээ бир асыл таштар жасалма ж-а синтетикалык жол м-н алынат. Мис., алмаз, изумруд, корунд (сапфир, рубин), шпинель, түссүз рутил. А. ж-а к. т-дын кендери темир м-н магнийге бай магмалык тоотектерде (алмаз, циркон, пироп ж. б.), минералдуу суунун чөгүндүсүндө (опал, тоо хрусталы, аметист, агат ж. б.), метаморфизмделген тоо тектерде (рубин, сапфир, лазурит, гранат ж. б.) кездешет. Айрым асыл таштар орг. жол м-н пайда болот (бермет, акак, янтарь). А. ж-а к. т-дын кендери КМШ өлкөлөрүндө Урал (алмаз, яшма, малахит, мрамор, изумруд, топаз, аметист, бирюза, александрит ж. б.), Алтай (яшма), Байкал (лазурит), Чыгыш Саян (нефрит), Сибирь (мрамор, агат, халцедон, тоо хрусталы, аквамарин), Кавказда (мрамор, халцедон), Калининград обл-нда (янтарь), О. Азия (мрамор, тоо хрусталы) ж. б. жерлерде жайгашкан. Кырг-нда роговик (Сулуу-Таш), аквамарин, изумруд (Күмүштаг), яшма (Арчалуу), мрамор оникси (Дөрө), мрамор (Арым) сыяктуу кооз таштардын кендери бар. Асыл таштар негизинен ювелирдик, кооздук-көркөмдөө иштеринде ж-а техникада колдонулат (к. ''Алмаз''). Рубин м-н сапфир саат жасоодо ж-а так механизмдерде, тунук кварц, турмалин атайын оптикалык приборлордо, радио өнөр жайларында пайдаланылат. Агат, халцедон так таразалар м-н өлчөө куралдарынын айрым тетиктерин жасоого керектелет. А. ж-а к. т. илгертен эле үлүлдүн кабыгы, сөөк, мүйүз өӊдүүлөр м-н бирге мончок, тумар, шакек, билерик ж. б. үчүн кеӊири пайдаланылган. Азыр да алар майда пластика иск-восунда (глиптика, көркөм оюу, скульптура), мебелдерди инкрустациялоодо, вазалар м-н кутучалардын, шкатулкалардын бетин, бычак, айры, кашык ж. б-дын саптарын кооздоп жасоодо кеӊири пайдаланылат.<br>
	Кээ бир ~~асылташтар~~ жасалма ж-а ~~синтетика лык~~ жол м-н алынат. Мис., алмаз, изумруд, корунд (сапфир, рубин), шпинель, түссүз рутил. А. ж-а к. т-дын кендери темир м-н магнийге бай магмалык тоотектерде (алмаз, циркон, пироп ж. б.), минералдуу суунун чөгүндүсүндө (опал, тоо хрусталы, аметист, агат ж. б.), метаморфизмделген ~~тоотектерде~~ (рубин, сапфир, лазурит, гранат ж. б.) кездешет. Айрым ~~асылташ тар~~ орг. жол м-н пайда болот (бермет, акак, янтарь). А. ж-а к. т-дын кендери КМШ өлкөлөрүндө Урал (алмаз, яшма, малахит, мрамор,
	изумруд, топаз, аметист, бирюза, александрит ж. б.), Алтай (яшма), Байкал (лазурит), Чыгыш Саян (нефрит), Сибирь (мрамор, агат, халцедон, тоо хрусталы, аквамарин), Кавказда (мрамор, халцедон), Калининград обл-нда (янтарь), О. Азия (мрамор, тоо хрусталы) ж. б. жерлерде жайгашкан. Кырг-нда роговик (~~Сулууташ~~), аквамарин, изумруд (Күмүштаг), яшма (Арчалуу), мрамор оникси (Дөрө), мрамор (Арым) сыяктуу кооз таштардын кендери бар. ~~Асылташтар~~ негизинен ювелирдик, кооздук-көркөмдөө иштеринде ж-а техникада колдонулат (к. ''Алмаз''). Рубин м-н сапфир саат жасоодо ж-а так механизмдерде, тунук кварц, турмалин атайын оптикалык приборлордо, радио ~~өнөржайларында~~ пайдаланылат. Агат, халцедон так таразалар м-н өлчөө куралдарынын айрым тетиктерин жасоого керектелет. А. ж-а к. т. илгертен эле үлүлдүн кабыгы, сөөк, мүйүз өӊдүүлөр м-н бирге мончок, тумар, шакек, билерик ж. б. үчүн кеӊири пайдаланылган. Азыр да алар майда пластика иск-восунда (глиптика, көркөм оюу, скульптура), мебелдерди инкрустациялоодо, вазалар м-н кутучалардын, шкатулкалардын бетин, бычак, айры, кашык ж. б-дын саптарын кооздоп жасоодо кеӊири пайдаланылат.~~<br>~~
	Ад.: ''Ферсман А. Е''. Очерки по истории камня. Т. 1. М., 1954''; Петров В. С.'' Драгоценные и цветные камни. М., 1963; ''аль-Бируни-Абу Рейхан Мухаммед ибн-Ахмед.'' Собрание сведений для познания драгоцен ностей (Минералогия). Л., 1963. ''Осмонбетов К. О.'' Асылташтар. Б., 1998. ''К. Осмонбетов.''<br>

			Ад.: ''Ферсман А. Е''. Очерки по истории камня. Т. 1. М., 1954''; Петров В. С.'' Драгоценные и цветные камни. М., 1963; ''аль-Бируни-Абу Рейхан Мухаммед ибн-Ахмед.'' Собрание сведений для познания драгоцен ностей (Минералогия). Л., 1963. ''Осмонбетов К. О.'' Асылташтар. Б., 1998.

			''К. Осмонбетов.''<br>