http://212.24.105.57:9989/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%90%D0%A4%D0%93%D0%90%D0%9D_%D0%9A%D0%9E%D0%9D%D0%A4%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%A2%D0%98 2026-04-23T05:48:06Z Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.0 http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%A4%D0%93%D0%90%D0%9D_%D0%9A%D0%9E%D0%9D%D0%A4%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%A2%D0%98&diff=72736&oldid=prev 2026-02-26T03:42:12Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">03:42, 26 Февраль (Бирдин айы) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АФГАН КОНФЛИКТИ''' (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1979‒89</del>) ‒ СССРдин аскерлеринин Афганистанга басып кирип, анын ички иштерине кийлигишүүсүнө байланыштуу келип чыккан согуштук жаӊжал. 1970-жылдын аягында Афганистан ири державалар — СССР &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; АКШнын, ошондой эле коӊшу мамлекеттердин ортосундагы курч геосаясий атаандашуу чөйрөсүнө айланган. Советтик жетекчилик Афганистанда өз позициясын бекемдөөнү көздөгөн. Ошол эле учурда АКШ өкмөтү СССРдин Азиядагы таасиринин күчөшүнө жол бербөөгө аракеттенген. 1965-жылы СССР Мамлекттик коопсуздук комитетинин (МКК) жардамы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; Афганистан Элдик Демократиялык партиясы уюшулуп (АЭДП), кийин ал экиге бөлүнгөн. «Хальк» тобун Н. М. Тараки, Х. Амин, ал эми «Парчам» тобун Б. Кармаль жетектеген. Мухаммед Дауддун өкмөтү АЭДПга кысым көрсөтүп, 1978-жылы 26-апрелде анын жетекчилерин камакка алган. Кийинки күнү Кабулдагы аскердик күчтөрдүн көтөрүлүшү башталып, Дауд үй-бүлөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; өлтүрүлгөн. Ошентип, Афганистанда АЭДПнын бийлиги орногон. Жаӊы өкмөт СССРдин көрсөтмөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; социалисттик өнүгүү жолуна түшкөн. Өлкөдө жүргүзүлө баштаган жер реформасы, динге каршы саясат жергиликтүү көчмөн уруулардын нааразычылыгын пайда кылып, оппозициянын куралдуу каршылык көрсөтүүсү күч алган. Афган өкмөтү СССР &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; «Достук, кызматташтык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; ынтымак» тууралуу келишимге кол коюп (1978), Москвага таянган. АЭДПнын жетекчилеринин ич ара келишпестиктери да күчөп, Кармалдын тобу жеӊилген, ал өзү Чехословакияга элчиликке жөнөтүлгөн. Кийинчерээк Тараки (1979, октябрь) өлтүрүлүп, бийлик Х''. Аминге'' өткөн. Афганистандагы советтик атайын кызматтардын маалыматтары боюнча, Аминдин өкмөтү башка өлкөлөр &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; да жашыруун сүйлөшүүлөрдү жүргүзгөн. Натыйжада советтик жетекчилик Аминдин өкмөтүнө ишеним көргөзбөй калган. 1979-жылы 12-декабрда Л. И. ''Брежнев'' жетектеген КПСС БКнын Саясий бюросунун атайын комиссиясы Афганистан Демократиялык Республикасына (АДР) аскерлерди киргизүү тууралуу чечим кабыл алган. 16-декабрда 40-армиянын талаа башкармалыгы уюшулуп, запастан 50 миӊ жоокер чакырылган (негизинен Орто Азиялык жергиликтүү улуттардын өкүлдөрүнөн). Советтик аскерлерди киргизүү 25-декабрда башталган. Кабулга түшүрүлгөн аба-десант дивизиясынын бөлүктөрү маанилүү административдик объектилерге көзөмөл орноткон.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АФГАН КОНФЛИКТИ''' (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1979‒1989</ins>) ‒ СССРдин аскерлеринин Афганистанга басып кирип, анын ички иштерине кийлигишүүсүнө байланыштуу келип чыккан согуштук жаӊжал. 1970-жылдын аягында Афганистан ири державалар — СССР &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; АКШнын, ошондой эле коӊшу мамлекеттердин ортосундагы курч геосаясий атаандашуу чөйрөсүнө айланган. Советтик жетекчилик Афганистанда өз позициясын бекемдөөнү көздөгөн. Ошол эле учурда АКШ өкмөтү СССРдин Азиядагы таасиринин күчөшүнө жол бербөөгө аракеттенген. 1965-жылы СССР Мамлекттик коопсуздук комитетинин (МКК) жардамы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; Афганистан Элдик Демократиялык партиясы уюшулуп (АЭДП), кийин ал экиге бөлүнгөн. «Хальк» тобун Н. М. Тараки, Х. Амин, ал эми «Парчам» тобун Б. Кармаль жетектеген. Мухаммед Дауддун өкмөтү АЭДПга кысым көрсөтүп, 1978-жылы 26-апрелде анын жетекчилерин камакка алган. Кийинки күнү Кабулдагы аскердик күчтөрдүн көтөрүлүшү башталып, Дауд үй-бүлөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; өлтүрүлгөн. Ошентип, Афганистанда АЭДПнын бийлиги орногон. Жаӊы өкмөт СССРдин көрсөтмөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; социалисттик өнүгүү жолуна түшкөн. Өлкөдө жүргүзүлө баштаган жер реформасы, динге каршы саясат жергиликтүү көчмөн уруулардын нааразычылыгын пайда кылып, оппозициянын куралдуу каршылык көрсөтүүсү күч алган. Афган өкмөтү СССР &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; «Достук, кызматташтык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; ынтымак» тууралуу келишимге кол коюп (1978), Москвага таянган. АЭДПнын жетекчилеринин ич ара келишпестиктери да күчөп, Кармалдын тобу жеӊилген, ал өзү Чехословакияга элчиликке жөнөтүлгөн. Кийинчерээк Тараки (1979, октябрь) өлтүрүлүп, бийлик Х''. Аминге'' өткөн. Афганистандагы советтик атайын кызматтардын маалыматтары боюнча, Аминдин өкмөтү башка өлкөлөр &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; да жашыруун сүйлөшүүлөрдү жүргүзгөн. Натыйжада советтик жетекчилик Аминдин өкмөтүнө ишеним көргөзбөй калган. 1979-жылы 12-декабрда Л. И. ''Брежнев'' жетектеген КПСС БКнын Саясий бюросунун атайын комиссиясы Афганистан Демократиялык Республикасына (АДР) аскерлерди киргизүү тууралуу чечим кабыл алган. 16-декабрда 40-армиянын талаа башкармалыгы уюшулуп, запастан 50 миӊ жоокер чакырылган (негизинен Орто Азиялык жергиликтүү улуттардын өкүлдөрүнөн). Советтик аскерлерди киргизүү 25-декабрда башталган. Кабулга түшүрүлгөн аба-десант дивизиясынын бөлүктөрү маанилүү административдик объектилерге көзөмөл орноткон.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:АФГАН КОНФЛИКТИ49.png | thumb|Афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстеликти ачуу аземи (Бишкек).]]27-декабрда СССР МККнын атайын бөлүктөрү Х. Амин отурган сарайга чабуул коюп, салгылашуу учурунда ал курман болгон. Анын ордуна Б&#039;&#039;. Кармаль&#039;&#039; бийликке келген. 1980-жылы январдын ортосунда 40-армия толугу &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; Афганистанга киргизилген [аларга советтик аскерлердин Афганстандагы чектелген контингенти (САЧК) деген аталыш берилген]. Узакка созулган кармашууларга карабастан, оппозиция АЭДПнын режимин кулата алган эмес, ошол эле учурда АДР &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; САЧКнын бириккен күчтөрү оппозицияны жок кыла алган жок. Афганистанда бийликке М. &#039;&#039;Наджибулланын&#039;&#039; келиши (1986, май) &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; АЭДП жаӊы «улуттук жарашуу» саясатын баштаган &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;ж-а&quot;&gt;жана&lt;/span&gt; тез арада согуштук аракеттерди токтотуп, сүйлөшүүлөргө барууну билдирген. Бирок, моджахеддердин лидерлери «толук жеӊишке жеткенге чейин» согушту уланта берүүнү чечкен. 1986-жылы февралда М. С. Горбачев афган тарап &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте акырындык &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; советтик аскерлерди чыгарып кетүү жөнүндө макулдашылгандыгын билдирген. 1986-жылы күзүндө Афганистандан САЧКнын 6 полку чыгарылган. 1988-жылы 14-апрелде Женевада АКШ, СССРдин катышуусу &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; Афганистан &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;ж-а&quot;&gt;жана&lt;/span&gt; Пакистандын ортосунда афган маселесин жөнгө салуу боюнча макулдашууга кол коюлган. Ага ылайык 1988-жылдын 15-майынан 1989-жылдын 15-февралына чейин советтик аскерлер Афганистан Республикасынан толук чыгарылган. 1992-жылдын 1-январынан СССР &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; АКШ афган өкмөтүнө &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;ж-а&quot;&gt;жана&lt;/span&gt; моджахеддерге согуштук жардам көрсөтүүнү токтотушкан. СССРдин Афганистандагы жоготуулары 14,5 миӊ кишини түзгөн. Афганистандагы согуштук аракеттерге катышкан &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;ж-а&quot;&gt;жана&lt;/span&gt; эрдик көрсөткөн 200 миӊден ашык аскер кызматчылары орден, медалдар &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; сыйланышкан; 66 аскер кызматкерине Советтер Союзунун Баатыры наамы ыйгарылган. Кыргызстандан САЧКнын катарында 7330 жоокер кызмат өтөп, 259 киши курман болгон, төртөө дайынсыз жоголгон (Кудайбергенов Нурбек Шамшидинович, Харитонов Евгений Иванович, Зимонтовский Петр Алексеевич, Кочкоров Орозали Токтоназарович). Жалал-Абад облусунун тургуну &#039;&#039;Исламов&#039;&#039; Юрий Вериковичке өлгөндөн кийин Советтер Союзунун Баатыры наамы ыйгарылган. Афганистанда кызмат өтөгөн ардагерлер, майыптар, курман болгондордун үй-бүлөлөрүн бириктирип, алардын ар кыл маселелерин чечүүгө жардам берип келген «Афган согушунун ардагерлеринин республикалык Кеӊеши» коомдук уюму 1996-жылдан иш жүргүзүүдө. 1999-жылы өлкөбүзгө террорчулар кол салган учурда Афган согушунун ардагерлеринин Кеӊешинин демилгеси &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; ардагер-афганчылардан ыктыярдуу «А» батальону уюшулуп, Мекенибизге коркунуч туулуп турган кырдаалда өзүлөрүн чыныгы патриоттор экендигин көрсөтүштү. Бишкекте КМШ өлкөлөрүнүн ичинен алгачкылардан болуп афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстелик тургузулган.&lt;br&gt;Ад.: Война в Афганистане. М., 1991; &#039;&#039;Громов Б. В.&#039;&#039; Ограниченный контингент. М, 1994; &#039;&#039;Никитенко Е. Г.&#039;&#039; Афганистан: От войны 80-х до прогноза новых войн. М., 2004; Ооганстанда курман болгон жоокерлерди эскерүү китеби ‒ Книга памяти воинов, погибших в Афганистане, Б., 2003.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:АФГАН КОНФЛИКТИ49.png | thumb|Афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстеликти ачуу аземи (Бишкек).]]27-декабрда СССР МККнын атайын бөлүктөрү Х. Амин отурган сарайга чабуул коюп, салгылашуу учурунда ал курман болгон. Анын ордуна Б&#039;&#039;. Кармаль&#039;&#039; бийликке келген. 1980-жылы январдын ортосунда 40-армия толугу &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; Афганистанга киргизилген [аларга советтик аскерлердин Афганстандагы чектелген контингенти (САЧК) деген аталыш берилген]. Узакка созулган кармашууларга карабастан, оппозиция АЭДПнын режимин кулата алган эмес, ошол эле учурда АДР &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; САЧКнын бириккен күчтөрү оппозицияны жок кыла алган жок. Афганистанда бийликке М. &#039;&#039;Наджибулланын&#039;&#039; келиши (1986, май) &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; АЭДП жаӊы «улуттук жарашуу» саясатын баштаган &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;ж-а&quot;&gt;жана&lt;/span&gt; тез арада согуштук аракеттерди токтотуп, сүйлөшүүлөргө барууну билдирген. Бирок, моджахеддердин лидерлери «толук жеӊишке жеткенге чейин» согушту уланта берүүнү чечкен. 1986-жылы февралда М. С. Горбачев афган тарап &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте акырындык &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; советтик аскерлерди чыгарып кетүү жөнүндө макулдашылгандыгын билдирген. 1986-жылы күзүндө Афганистандан САЧКнын 6 полку чыгарылган. 1988-жылы 14-апрелде Женевада АКШ, СССРдин катышуусу &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; Афганистан &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;ж-а&quot;&gt;жана&lt;/span&gt; Пакистандын ортосунда афган маселесин жөнгө салуу боюнча макулдашууга кол коюлган. Ага ылайык 1988-жылдын 15-майынан 1989-жылдын 15-февралына чейин советтик аскерлер Афганистан Республикасынан толук чыгарылган. 1992-жылдын 1-январынан СССР &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; АКШ афган өкмөтүнө &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;ж-а&quot;&gt;жана&lt;/span&gt; моджахеддерге согуштук жардам көрсөтүүнү токтотушкан. СССРдин Афганистандагы жоготуулары 14,5 миӊ кишини түзгөн. Афганистандагы согуштук аракеттерге катышкан &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;ж-а&quot;&gt;жана&lt;/span&gt; эрдик көрсөткөн 200 миӊден ашык аскер кызматчылары орден, медалдар &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; сыйланышкан; 66 аскер кызматкерине Советтер Союзунун Баатыры наамы ыйгарылган. Кыргызстандан САЧКнын катарында 7330 жоокер кызмат өтөп, 259 киши курман болгон, төртөө дайынсыз жоголгон (Кудайбергенов Нурбек Шамшидинович, Харитонов Евгений Иванович, Зимонтовский Петр Алексеевич, Кочкоров Орозали Токтоназарович). Жалал-Абад облусунун тургуну &#039;&#039;Исламов&#039;&#039; Юрий Вериковичке өлгөндөн кийин Советтер Союзунун Баатыры наамы ыйгарылган. Афганистанда кызмат өтөгөн ардагерлер, майыптар, курман болгондордун үй-бүлөлөрүн бириктирип, алардын ар кыл маселелерин чечүүгө жардам берип келген «Афган согушунун ардагерлеринин республикалык Кеӊеши» коомдук уюму 1996-жылдан иш жүргүзүүдө. 1999-жылы өлкөбүзгө террорчулар кол салган учурда Афган согушунун ардагерлеринин Кеӊешинин демилгеси &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; ардагер-афганчылардан ыктыярдуу «А» батальону уюшулуп, Мекенибизге коркунуч туулуп турган кырдаалда өзүлөрүн чыныгы патриоттор экендигин көрсөтүштү. Бишкекте КМШ өлкөлөрүнүн ичинен алгачкылардан болуп афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстелик тургузулган.&lt;br&gt;Ад.: Война в Афганистане. М., 1991; &#039;&#039;Громов Б. В.&#039;&#039; Ограниченный контингент. М, 1994; &#039;&#039;Никитенко Е. Г.&#039;&#039; Афганистан: От войны 80-х до прогноза новых войн. М., 2004; Ооганстанда курман болгон жоокерлерди эскерүү китеби ‒ Книга памяти воинов, погибших в Афганистане, Б., 2003.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Н. Төрөбеков, А. Орозов.&#039;&#039;&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Н. Төрөбеков, А. Орозов.&#039;&#039;&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:1-Том]]</div></td></tr> </table>

imported>Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%A4%D0%93%D0%90%D0%9D_%D0%9A%D0%9E%D0%9D%D0%A4%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%A2%D0%98&diff=72735&oldid=prev 2024-09-12T04:52:58Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span> категория кошуу</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">04:52, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">2 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">2 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:АФГАН КОНФЛИКТИ49.png | thumb|Афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстеликти ачуу аземи (Бишкек).]]27-декабрда СССР МККнын атайын бөлүктөрү Х. Амин отурган сарайга чабуул коюп, салгылашуу учурунда ал курман болгон. Анын ордуна Б&#039;&#039;. Кармаль&#039;&#039; бийликке келген. 1980-жылы январдын ортосунда 40-армия толугу &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; Афганистанга киргизилген [аларга советтик аскерлердин Афганстандагы чектелген контингенти (САЧК) деген аталыш берилген]. Узакка созулган кармашууларга карабастан, оппозиция АЭДПнын режимин кулата алган эмес, ошол эле учурда АДР &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; САЧКнын бириккен күчтөрү оппозицияны жок кыла алган жок. Афганистанда бийликке М. &#039;&#039;Наджибулланын&#039;&#039; келиши (1986, май) &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; АЭДП жаӊы «улуттук жарашуу» саясатын баштаган &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;ж-а&quot;&gt;жана&lt;/span&gt; тез арада согуштук аракеттерди токтотуп, сүйлөшүүлөргө барууну билдирген. Бирок, моджахеддердин лидерлери «толук жеӊишке жеткенге чейин» согушту уланта берүүнү чечкен. 1986-жылы февралда М. С. Горбачев афган тарап &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте акырындык &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; советтик аскерлерди чыгарып кетүү жөнүндө макулдашылгандыгын билдирген. 1986-жылы күзүндө Афганистандан САЧКнын 6 полку чыгарылган. 1988-жылы 14-апрелде Женевада АКШ, СССРдин катышуусу &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; Афганистан &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;ж-а&quot;&gt;жана&lt;/span&gt; Пакистандын ортосунда афган маселесин жөнгө салуу боюнча макулдашууга кол коюлган. Ага ылайык 1988-жылдын 15-майынан 1989-жылдын 15-февралына чейин советтик аскерлер Афганистан Республикасынан толук чыгарылган. 1992-жылдын 1-январынан СССР &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; АКШ афган өкмөтүнө &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;ж-а&quot;&gt;жана&lt;/span&gt; моджахеддерге согуштук жардам көрсөтүүнү токтотушкан. СССРдин Афганистандагы жоготуулары 14,5 миӊ кишини түзгөн. Афганистандагы согуштук аракеттерге катышкан &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;ж-а&quot;&gt;жана&lt;/span&gt; эрдик көрсөткөн 200 миӊден ашык аскер кызматчылары орден, медалдар &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; сыйланышкан; 66 аскер кызматкерине Советтер Союзунун Баатыры наамы ыйгарылган. Кыргызстандан САЧКнын катарында 7330 жоокер кызмат өтөп, 259 киши курман болгон, төртөө дайынсыз жоголгон (Кудайбергенов Нурбек Шамшидинович, Харитонов Евгений Иванович, Зимонтовский Петр Алексеевич, Кочкоров Орозали Токтоназарович). Жалал-Абад облусунун тургуну &#039;&#039;Исламов&#039;&#039; Юрий Вериковичке өлгөндөн кийин Советтер Союзунун Баатыры наамы ыйгарылган. Афганистанда кызмат өтөгөн ардагерлер, майыптар, курман болгондордун үй-бүлөлөрүн бириктирип, алардын ар кыл маселелерин чечүүгө жардам берип келген «Афган согушунун ардагерлеринин республикалык Кеӊеши» коомдук уюму 1996-жылдан иш жүргүзүүдө. 1999-жылы өлкөбүзгө террорчулар кол салган учурда Афган согушунун ардагерлеринин Кеӊешинин демилгеси &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; ардагер-афганчылардан ыктыярдуу «А» батальону уюшулуп, Мекенибизге коркунуч туулуп турган кырдаалда өзүлөрүн чыныгы патриоттор экендигин көрсөтүштү. Бишкекте КМШ өлкөлөрүнүн ичинен алгачкылардан болуп афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстелик тургузулган.&lt;br&gt;Ад.: Война в Афганистане. М., 1991; &#039;&#039;Громов Б. В.&#039;&#039; Ограниченный контингент. М, 1994; &#039;&#039;Никитенко Е. Г.&#039;&#039; Афганистан: От войны 80-х до прогноза новых войн. М., 2004; Ооганстанда курман болгон жоокерлерди эскерүү китеби ‒ Книга памяти воинов, погибших в Афганистане, Б., 2003.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:АФГАН КОНФЛИКТИ49.png | thumb|Афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстеликти ачуу аземи (Бишкек).]]27-декабрда СССР МККнын атайын бөлүктөрү Х. Амин отурган сарайга чабуул коюп, салгылашуу учурунда ал курман болгон. Анын ордуна Б&#039;&#039;. Кармаль&#039;&#039; бийликке келген. 1980-жылы январдын ортосунда 40-армия толугу &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; Афганистанга киргизилген [аларга советтик аскерлердин Афганстандагы чектелген контингенти (САЧК) деген аталыш берилген]. Узакка созулган кармашууларга карабастан, оппозиция АЭДПнын режимин кулата алган эмес, ошол эле учурда АДР &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; САЧКнын бириккен күчтөрү оппозицияны жок кыла алган жок. Афганистанда бийликке М. &#039;&#039;Наджибулланын&#039;&#039; келиши (1986, май) &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; АЭДП жаӊы «улуттук жарашуу» саясатын баштаган &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;ж-а&quot;&gt;жана&lt;/span&gt; тез арада согуштук аракеттерди токтотуп, сүйлөшүүлөргө барууну билдирген. Бирок, моджахеддердин лидерлери «толук жеӊишке жеткенге чейин» согушту уланта берүүнү чечкен. 1986-жылы февралда М. С. Горбачев афган тарап &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте акырындык &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; советтик аскерлерди чыгарып кетүү жөнүндө макулдашылгандыгын билдирген. 1986-жылы күзүндө Афганистандан САЧКнын 6 полку чыгарылган. 1988-жылы 14-апрелде Женевада АКШ, СССРдин катышуусу &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; Афганистан &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;ж-а&quot;&gt;жана&lt;/span&gt; Пакистандын ортосунда афган маселесин жөнгө салуу боюнча макулдашууга кол коюлган. Ага ылайык 1988-жылдын 15-майынан 1989-жылдын 15-февралына чейин советтик аскерлер Афганистан Республикасынан толук чыгарылган. 1992-жылдын 1-январынан СССР &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; АКШ афган өкмөтүнө &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;ж-а&quot;&gt;жана&lt;/span&gt; моджахеддерге согуштук жардам көрсөтүүнү токтотушкан. СССРдин Афганистандагы жоготуулары 14,5 миӊ кишини түзгөн. Афганистандагы согуштук аракеттерге катышкан &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;ж-а&quot;&gt;жана&lt;/span&gt; эрдик көрсөткөн 200 миӊден ашык аскер кызматчылары орден, медалдар &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; сыйланышкан; 66 аскер кызматкерине Советтер Союзунун Баатыры наамы ыйгарылган. Кыргызстандан САЧКнын катарында 7330 жоокер кызмат өтөп, 259 киши курман болгон, төртөө дайынсыз жоголгон (Кудайбергенов Нурбек Шамшидинович, Харитонов Евгений Иванович, Зимонтовский Петр Алексеевич, Кочкоров Орозали Токтоназарович). Жалал-Абад облусунун тургуну &#039;&#039;Исламов&#039;&#039; Юрий Вериковичке өлгөндөн кийин Советтер Союзунун Баатыры наамы ыйгарылган. Афганистанда кызмат өтөгөн ардагерлер, майыптар, курман болгондордун үй-бүлөлөрүн бириктирип, алардын ар кыл маселелерин чечүүгө жардам берип келген «Афган согушунун ардагерлеринин республикалык Кеӊеши» коомдук уюму 1996-жылдан иш жүргүзүүдө. 1999-жылы өлкөбүзгө террорчулар кол салган учурда Афган согушунун ардагерлеринин Кеӊешинин демилгеси &lt;span cat=&quot;ж.кыск&quot; oldv=&quot;м-н&quot;&gt;менен&lt;/span&gt; ардагер-афганчылардан ыктыярдуу «А» батальону уюшулуп, Мекенибизге коркунуч туулуп турган кырдаалда өзүлөрүн чыныгы патриоттор экендигин көрсөтүштү. Бишкекте КМШ өлкөлөрүнүн ичинен алгачкылардан болуп афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстелик тургузулган.&lt;br&gt;Ад.: Война в Афганистане. М., 1991; &#039;&#039;Громов Б. В.&#039;&#039; Ограниченный контингент. М, 1994; &#039;&#039;Никитенко Е. Г.&#039;&#039; Афганистан: От войны 80-х до прогноза новых войн. М., 2004; Ооганстанда курман болгон жоокерлерди эскерүү китеби ‒ Книга памяти воинов, погибших в Афганистане, Б., 2003.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Н. Төрөбеков, А. Орозов.&#039;&#039;&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Н. Төрөбеков, А. Орозов.&#039;&#039;&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Категория:1-Том]]</ins></div></td></tr> </table>

imported>Kadyrm http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%A4%D0%93%D0%90%D0%9D_%D0%9A%D0%9E%D0%9D%D0%A4%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%A2%D0%98&diff=72734&oldid=prev 2023-12-28T10:17:24Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:17, 28 Декабрь (Бештин айы) 2023 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АФГАН КОНФЛИКТИ''' (1979‒89) ‒ СССРдин аскерлеринин Афганистанга басып кирип, анын ички иштерине кийлигишүүсүнө байланыштуу келип чыккан согуштук жаӊжал. 1970-жылдын аягында Афганистан ири державалар — СССР &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; АКШнын, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>эле коӊшу мамлекеттердин ортосундагы курч геосаясий атаандашуу чөйрөсүнө айланган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Сов. </del>жетекчилик Афганистанда өз позициясын бекемдөөнү көздөгөн. Ошол эле учурда АКШ өкмөтү СССРдин Азиядагы таасиринин күчөшүнө жол бербөөгө аракеттенген. 1965-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>СССР <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мамл. </del>коопсуздук комитетинин (МКК) жардамы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; Афганистан Элдик Демократиялык партиясы уюшулуп (АЭДП), кийин ал экиге бөлүнгөн. «Хальк» тобун Н. М. Тараки, Х. Амин, ал эми «Парчам» тобун Б. Кармаль жетектеген. Мухаммед Дауддун өкмөтү АЭДПга кысым көрсөтүп, 1978-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>26-апрелде анын жетекчилерин камакка алган. Кийинки күнү Кабулдагы аскердик күчтөрдүн көтөрүлүшү башталып, Дауд үй-бүлөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; өлтүрүлгөн. Ошентип, Афганистанда АЭДПнын бийлиги орногон. Жаӊы өкмөт СССРдин көрсөтмөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">соц. </del>өнүгүү жолуна түшкөн. Өлкөдө жүргүзүлө баштаган жер реформасы, динге каршы саясат <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жерг. </del>көчмөн уруулардын нааразычылыгын пайда кылып, оппозициянын куралдуу каршылык көрсөтүүсү күч алган. Афган өкмөтү СССР &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; «Достук, кызматташтык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; ынтымак» тууралуу келишимге кол коюп (1978), Москвага таянган. АЭДПнын жетекчилеринин ич ара келишпестиктери да күчөп, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кармальдын </del>тобу жеӊилген, ал өзү Чехословакияга элчиликке жөнөтүлгөн. Кийинчерээк Тараки (1979, октябрь) өлтүрүлүп, бийлик Х''. Аминге'' өткөн. Афганистандагы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">сов. </del>атайын кызматтардын маалыматтары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча</del>, Аминдин өкмөтү башка өлкөлөр &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; да жашыруун сүйлөшүүлөрдү жүргүзгөн. Натыйжада <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">сов. </del>жетекчилик Аминдин өкмөтүнө ишеним көргөзбөй калган. 1979-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>12-декабрда Л. И. ''Брежнев'' жетектеген КПСС БКнын Саясий бюросунун атайын комиссиясы Афганистан Демократиялык Республикасына (АДР) аскерлерди киргизүү тууралуу чечим кабыл алган. 16-декабрда 40-армиянын талаа башкармалыгы уюшулуп, запастан 50 миӊ жоокер чакырылган (негизинен <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">О. </del>Азиялык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жерг. </del>улуттардын өкүлдөрүнөн). <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Сов. </del>аскерлерди киргизүү 25-декабрда башталган. Кабулга түшүрүлгөн аба-десант дивизиясынын бөлүктөрү маанилүү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">админ. </del>объектилерге көзөмөл орноткон.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''АФГАН КОНФЛИКТИ''' (1979‒89) ‒ СССРдин аскерлеринин Афганистанга басып кирип, анын ички иштерине кийлигишүүсүнө байланыштуу келип чыккан согуштук жаӊжал. 1970-жылдын аягында Афганистан ири державалар — СССР &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; АКШнын, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ошондой </ins>эле коӊшу мамлекеттердин ортосундагы курч геосаясий атаандашуу чөйрөсүнө айланган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Советтик </ins>жетекчилик Афганистанда өз позициясын бекемдөөнү көздөгөн. Ошол эле учурда АКШ өкмөтү СССРдин Азиядагы таасиринин күчөшүнө жол бербөөгө аракеттенген. 1965-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>СССР <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мамлекттик </ins>коопсуздук комитетинин (МКК) жардамы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; Афганистан Элдик Демократиялык партиясы уюшулуп (АЭДП), кийин ал экиге бөлүнгөн. «Хальк» тобун Н. М. Тараки, Х. Амин, ал эми «Парчам» тобун Б. Кармаль жетектеген. Мухаммед Дауддун өкмөтү АЭДПга кысым көрсөтүп, 1978-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>26-апрелде анын жетекчилерин камакка алган. Кийинки күнү Кабулдагы аскердик күчтөрдүн көтөрүлүшү башталып, Дауд үй-бүлөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; өлтүрүлгөн. Ошентип, Афганистанда АЭДПнын бийлиги орногон. Жаӊы өкмөт СССРдин көрсөтмөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">социалисттик </ins>өнүгүү жолуна түшкөн. Өлкөдө жүргүзүлө баштаган жер реформасы, динге каршы саясат <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жергиликтүү </ins>көчмөн уруулардын нааразычылыгын пайда кылып, оппозициянын куралдуу каршылык көрсөтүүсү күч алган. Афган өкмөтү СССР &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; «Достук, кызматташтык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; ынтымак» тууралуу келишимге кол коюп (1978), Москвага таянган. АЭДПнын жетекчилеринин ич ара келишпестиктери да күчөп, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кармалдын </ins>тобу жеӊилген, ал өзү Чехословакияга элчиликке жөнөтүлгөн. Кийинчерээк Тараки (1979, октябрь) өлтүрүлүп, бийлик Х''. Аминге'' өткөн. Афганистандагы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">советтик </ins>атайын кызматтардын маалыматтары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча</ins>, Аминдин өкмөтү башка өлкөлөр &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; да жашыруун сүйлөшүүлөрдү жүргүзгөн. Натыйжада <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">советтик </ins>жетекчилик Аминдин өкмөтүнө ишеним көргөзбөй калган. 1979-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>12-декабрда Л. И. ''Брежнев'' жетектеген КПСС БКнын Саясий бюросунун атайын комиссиясы Афганистан Демократиялык Республикасына (АДР) аскерлерди киргизүү тууралуу чечим кабыл алган. 16-декабрда 40-армиянын талаа башкармалыгы уюшулуп, запастан 50 миӊ жоокер чакырылган (негизинен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Орто </ins>Азиялык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жергиликтүү </ins>улуттардын өкүлдөрүнөн). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Советтик </ins>аскерлерди киргизүү 25-декабрда башталган. Кабулга түшүрүлгөн аба-десант дивизиясынын бөлүктөрү маанилүү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">административдик </ins>объектилерге көзөмөл орноткон.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:АФГАН КОНФЛИКТИ49.png | thumb|Афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстеликти ачуу аземи (Бишкек).]]27-декабрда СССР МККнын атайын бөлүктөрү Х. Амин отурган сарайга чабуул коюп, салгылашуу учурунда ал курман болгон. Анын ордуна Б''. Кармаль'' бийликке келген. 1980-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>январдын ортосунда 40-армия толугу &lt;span cat="ж.кыск" oldv="м-н"&gt;менен&lt;/span&gt; Афганистанга киргизилген [аларга <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">сов. </del>аскерлердин Афганстандагы чектелген контингенти (САЧК) деген аталыш берилген]. Узакка созулган кармашууларга карабастан, оппозиция АЭДПнын режимин кулата алган эмес, ошол эле учурда АДР &lt;span cat="ж.кыск" oldv="м-н"&gt;менен&lt;/span&gt; САЧКнын бириккен күчтөрү оппозицияны жок кыла алган жок. Афганистанда бийликке М. ''Наджибулланын'' келиши (1986, май) &lt;span cat="ж.кыск" oldv="м-н"&gt;менен&lt;/span&gt; АЭДП жаӊы «улуттук жарашуу» саясатын баштаган &lt;span cat="ж.кыск" oldv="ж-а"&gt;жана&lt;/span&gt; тез арада согуштук аракеттерди токтотуп, сүйлөшүүлөргө барууну билдирген. Бирок, моджахеддердин лидерлери «толук жеӊишке жеткенге чейин» согушту уланта берүүнү чечкен. 1986-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>февралда М. С. Горбачев афган тарап &lt;span cat="ж.кыск" oldv="м-н"&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте акырындык &lt;span cat="ж.кыск" oldv="м-н"&gt;менен&lt;/span&gt; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">сов. </del>аскерлерди чыгарып кетүү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-дө </del>макулдашылгандыгын билдирген. 1986-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>күзүндө Афганистандан САЧКнын 6 полку чыгарылган. 1988-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>14-апрелде Женевада АКШ, СССРдин катышуусу &lt;span cat="ж.кыск" oldv="м-н"&gt;менен&lt;/span&gt; Афганистан &lt;span cat="ж.кыск" oldv="ж-а"&gt;жана&lt;/span&gt; Пакистандын ортосунда афган маселесин жөнгө салуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча </del>макулдашууга кол коюлган. Ага ылайык 1988-жылдын 15-майынан 1989-жылдын 15-февралына чейин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">сов. </del>аскерлер Афганистан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Респ-нан </del>толук чыгарылган. 1992-жылдын 1-январынан СССР &lt;span cat="ж.кыск" oldv="м-н"&gt;менен&lt;/span&gt; АКШ афган өкмөтүнө &lt;span cat="ж.кыск" oldv="ж-а"&gt;жана&lt;/span&gt; моджахеддерге согуштук жардам көрсөтүүнү токтотушкан. СССРдин Афганистандагы жоготуулары 14,5 миӊ кишини түзгөн. Афганистандагы согуштук аракеттерге катышкан &lt;span cat="ж.кыск" oldv="ж-а"&gt;жана&lt;/span&gt; эрдик көрсөткөн 200 миӊден ашык аскер кызматчылары орден, медалдар &lt;span cat="ж.кыск" oldv="м-н"&gt;менен&lt;/span&gt; сыйланышкан; 66 аскер кызматкерине <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Сов. Союз. </del>Баатыры наамы ыйгарылган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кырг-ндан </del>САЧКнын катарында 7330 жоокер кызмат өтөп, 259 киши курман болгон, төртөө дайынсыз жоголгон (Кудайбергенов Нурбек Шамшидинович, Харитонов Евгений Иванович, Зимонтовский Петр Алексеевич, Кочкоров Орозали Токтоназарович). Жалал-Абад <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">обл-нун </del>тургуну ''Исламов'' Юрий Вериковичке өлгөндөн кийин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Сов. Союз. </del>Баатыры наамы ыйгарылган. Афганистанда кызмат өтөгөн ардагерлер, майыптар, курман болгондордун үй-бүлөлөрүн бириктирип, алардын ар кыл маселелерин чечүүгө жардам берип келген «Афган согушунун ардагерлеринин республикалык Кеӊеши» коомдук уюму 1996-жылдан иш жүргүзүүдө. 1999-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>өлкөбүзгө террорчулар кол салган учурда Афган согушунун ардагерлеринин Кеӊешинин демилгеси &lt;span cat="ж.кыск" oldv="м-н"&gt;менен&lt;/span&gt; ардагер-афганчылардан ыктыярдуу «А» батальону уюшулуп, Мекенибизге коркунуч туулуп турган кырдаалда өзүлөрүн чыныгы патриоттор экендигин көрсөтүштү. Бишкекте КМШ өлкөлөрүнүн ичинен алгачкылардан болуп афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстелик тургузулган.&lt;br&gt;Ад.: Война в Афганистане. М., 1991; ''Громов Б. В.'' Ограниченный контингент. М, 1994; ''Никитенко Е. Г.'' Афганистан: От войны 80-х до прогноза новых войн. М., 2004; Ооганстанда курман болгон жоокерлерди эскерүү китеби ‒ Книга памяти воинов, погибших в Афганистане, Б., 2003.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:АФГАН КОНФЛИКТИ49.png | thumb|Афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстеликти ачуу аземи (Бишкек).]]27-декабрда СССР МККнын атайын бөлүктөрү Х. Амин отурган сарайга чабуул коюп, салгылашуу учурунда ал курман болгон. Анын ордуна Б''. Кармаль'' бийликке келген. 1980-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>январдын ортосунда 40-армия толугу &lt;span cat="ж.кыск" oldv="м-н"&gt;менен&lt;/span&gt; Афганистанга киргизилген [аларга <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">советтик </ins>аскерлердин Афганстандагы чектелген контингенти (САЧК) деген аталыш берилген]. Узакка созулган кармашууларга карабастан, оппозиция АЭДПнын режимин кулата алган эмес, ошол эле учурда АДР &lt;span cat="ж.кыск" oldv="м-н"&gt;менен&lt;/span&gt; САЧКнын бириккен күчтөрү оппозицияны жок кыла алган жок. Афганистанда бийликке М. ''Наджибулланын'' келиши (1986, май) &lt;span cat="ж.кыск" oldv="м-н"&gt;менен&lt;/span&gt; АЭДП жаӊы «улуттук жарашуу» саясатын баштаган &lt;span cat="ж.кыск" oldv="ж-а"&gt;жана&lt;/span&gt; тез арада согуштук аракеттерди токтотуп, сүйлөшүүлөргө барууну билдирген. Бирок, моджахеддердин лидерлери «толук жеӊишке жеткенге чейин» согушту уланта берүүнү чечкен. 1986-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>февралда М. С. Горбачев афган тарап &lt;span cat="ж.кыск" oldv="м-н"&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте акырындык &lt;span cat="ж.кыск" oldv="м-н"&gt;менен&lt;/span&gt; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">советтик </ins>аскерлерди чыгарып кетүү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жөнүндө </ins>макулдашылгандыгын билдирген. 1986-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>күзүндө Афганистандан САЧКнын 6 полку чыгарылган. 1988-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>14-апрелде Женевада АКШ, СССРдин катышуусу &lt;span cat="ж.кыск" oldv="м-н"&gt;менен&lt;/span&gt; Афганистан &lt;span cat="ж.кыск" oldv="ж-а"&gt;жана&lt;/span&gt; Пакистандын ортосунда афган маселесин жөнгө салуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>макулдашууга кол коюлган. Ага ылайык 1988-жылдын 15-майынан 1989-жылдын 15-февралына чейин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">советтик </ins>аскерлер Афганистан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Республикасынан </ins>толук чыгарылган. 1992-жылдын 1-январынан СССР &lt;span cat="ж.кыск" oldv="м-н"&gt;менен&lt;/span&gt; АКШ афган өкмөтүнө &lt;span cat="ж.кыск" oldv="ж-а"&gt;жана&lt;/span&gt; моджахеддерге согуштук жардам көрсөтүүнү токтотушкан. СССРдин Афганистандагы жоготуулары 14,5 миӊ кишини түзгөн. Афганистандагы согуштук аракеттерге катышкан &lt;span cat="ж.кыск" oldv="ж-а"&gt;жана&lt;/span&gt; эрдик көрсөткөн 200 миӊден ашык аскер кызматчылары орден, медалдар &lt;span cat="ж.кыск" oldv="м-н"&gt;менен&lt;/span&gt; сыйланышкан; 66 аскер кызматкерине <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Советтер Союзунун </ins>Баатыры наамы ыйгарылган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстандан </ins>САЧКнын катарында 7330 жоокер кызмат өтөп, 259 киши курман болгон, төртөө дайынсыз жоголгон (Кудайбергенов Нурбек Шамшидинович, Харитонов Евгений Иванович, Зимонтовский Петр Алексеевич, Кочкоров Орозали Токтоназарович). Жалал-Абад <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">облусунун </ins>тургуну ''Исламов'' Юрий Вериковичке өлгөндөн кийин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Советтер Союзунун </ins>Баатыры наамы ыйгарылган. Афганистанда кызмат өтөгөн ардагерлер, майыптар, курман болгондордун үй-бүлөлөрүн бириктирип, алардын ар кыл маселелерин чечүүгө жардам берип келген «Афган согушунун ардагерлеринин республикалык Кеӊеши» коомдук уюму 1996-жылдан иш жүргүзүүдө. 1999-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>өлкөбүзгө террорчулар кол салган учурда Афган согушунун ардагерлеринин Кеӊешинин демилгеси &lt;span cat="ж.кыск" oldv="м-н"&gt;менен&lt;/span&gt; ардагер-афганчылардан ыктыярдуу «А» батальону уюшулуп, Мекенибизге коркунуч туулуп турган кырдаалда өзүлөрүн чыныгы патриоттор экендигин көрсөтүштү. Бишкекте КМШ өлкөлөрүнүн ичинен алгачкылардан болуп афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстелик тургузулган.&lt;br&gt;Ад.: Война в Афганистане. М., 1991; ''Громов Б. В.'' Ограниченный контингент. М, 1994; ''Никитенко Е. Г.'' Афганистан: От войны 80-х до прогноза новых войн. М., 2004; Ооганстанда курман болгон жоокерлерди эскерүү китеби ‒ Книга памяти воинов, погибших в Афганистане, Б., 2003.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Н. Төрөбеков, А. Орозов.&#039;&#039;&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Н. Төрөбеков, А. Орозов.&#039;&#039;&lt;br&gt;</div></td></tr> </table>

imported>Temirkan http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%A4%D0%93%D0%90%D0%9D_%D0%9A%D0%9E%D0%9D%D0%A4%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%A2%D0%98&diff=72733&oldid=prev 2022-12-07T07:37:06Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:37, 7 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>(1979‒89) ‒ СССРдин аскерлеринин Афганистанга басып кирип, анын ички иштерине кийлигишүүсүнө байланыштуу келип чыккан согуштук жаӊжал. 1970-жылдын аягында Афганистан ири державалар — СССР &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; АКШнын, о. эле коӊшу мамлекеттердин ортосундагы курч геосаясий атаандашуу чөйрөсүнө айланган. Сов. жетекчилик Афганистанда өз позициясын бекемдөөнү көздөгөн. Ошол эле учурда АКШ өкмөтү СССРдин Азиядагы таасиринин күчөшүнө жол бербөөгө аракеттенген. 1965-ж. СССР Мамл. коопсуздук комитетинин (МКК) жардамы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; Афганистан Элдик Демократиялык партиясы уюшулуп (АЭДП), кийин ал экиге бөлүнгөн. «Хальк» тобун Н. М. Тараки, Х. Амин, ал эми «Парчам» тобун Б. Кармаль жетектеген. Мухаммед Дауддун өкмөтү АЭДПга кысым көрсөтүп, 1978-ж. 26-апрелде анын жетекчилерин камакка алган. Кийинки күнү Кабулдагы аскердик күчтөрдүн көтөрүлүшү башталып, Дауд үй-бүлөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; өлтүрүлгөн. Ошентип, Афганистанда АЭДПнын бийлиги орногон. Жаӊы өкмөт СССРдин көрсөтмөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; соц. өнүгүү жолуна түшкөн. Өлкөдө жүргүзүлө баштаган жер реформасы, динге каршы саясат жерг. көчмөн уруулардын нааразычылыгын пайда кылып, оппозициянын куралдуу каршылык көрсөтүүсү күч алган. Афган өкмөтү СССР &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; «Достук, кызматташтык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; ынтымак» тууралуу келишимге кол коюп (1978), Москвага таянган. АЭДПнын жетекчилеринин ич ара келишпестиктери да күчөп, Кармальдын тобу жеӊилген, ал өзү Чехословакияга элчиликке жөнөтүлгөн. Кийинчерээк Тараки (1979, октябрь) өлтүрүлүп, бийлик Х''. Аминге'' өткөн. Афганистандагы сов. атайын кызматтардын маалыматтары б-ча, Аминдин өкмөтү башка өлкөлөр &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; да жашыруун сүйлөшүүлөрдү жүргүзгөн. Натыйжада сов. жетекчилик Аминдин өкмөтүнө ишеним көргөзбөй калган. 1979-ж. 12-декабрда Л. И. ''Брежнев'' жетектеген КПСС БКнын Саясий бюросунун атайын комиссиясы Афганистан Демократиялык Республикасына (АДР) аскерлерди киргизүү тууралуу чечим кабыл алган. 16-декабрда 40-армиянын талаа башкармалыгы уюшулуп, запастан 50 миӊ жоокер чакырылган (негизинен О. Азиялык жерг. улуттардын өкүлдөрүнөн). Сов. аскерлерди киргизүү 25-декабрда башталган. Кабулга түшүрүлгөн аба-десант дивизиясынын бөлүктөрү маанилүү админ. объектилерге көзөмөл орноткон.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''АФГАН КОНФЛИКТИ''' </ins>(1979‒89) ‒ СССРдин аскерлеринин Афганистанга басып кирип, анын ички иштерине кийлигишүүсүнө байланыштуу келип чыккан согуштук жаӊжал. 1970-жылдын аягында Афганистан ири державалар — СССР &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; АКШнын, о. эле коӊшу мамлекеттердин ортосундагы курч геосаясий атаандашуу чөйрөсүнө айланган. Сов. жетекчилик Афганистанда өз позициясын бекемдөөнү көздөгөн. Ошол эле учурда АКШ өкмөтү СССРдин Азиядагы таасиринин күчөшүнө жол бербөөгө аракеттенген. 1965-ж. СССР Мамл. коопсуздук комитетинин (МКК) жардамы &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; Афганистан Элдик Демократиялык партиясы уюшулуп (АЭДП), кийин ал экиге бөлүнгөн. «Хальк» тобун Н. М. Тараки, Х. Амин, ал эми «Парчам» тобун Б. Кармаль жетектеген. Мухаммед Дауддун өкмөтү АЭДПга кысым көрсөтүп, 1978-ж. 26-апрелде анын жетекчилерин камакка алган. Кийинки күнү Кабулдагы аскердик күчтөрдүн көтөрүлүшү башталып, Дауд үй-бүлөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; өлтүрүлгөн. Ошентип, Афганистанда АЭДПнын бийлиги орногон. Жаӊы өкмөт СССРдин көрсөтмөсү &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; соц. өнүгүү жолуна түшкөн. Өлкөдө жүргүзүлө баштаган жер реформасы, динге каршы саясат жерг. көчмөн уруулардын нааразычылыгын пайда кылып, оппозициянын куралдуу каршылык көрсөтүүсү күч алган. Афган өкмөтү СССР &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; «Достук, кызматташтык &lt;span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'&gt;жана&lt;/span&gt; ынтымак» тууралуу келишимге кол коюп (1978), Москвага таянган. АЭДПнын жетекчилеринин ич ара келишпестиктери да күчөп, Кармальдын тобу жеӊилген, ал өзү Чехословакияга элчиликке жөнөтүлгөн. Кийинчерээк Тараки (1979, октябрь) өлтүрүлүп, бийлик Х''. Аминге'' өткөн. Афганистандагы сов. атайын кызматтардын маалыматтары б-ча, Аминдин өкмөтү башка өлкөлөр &lt;span cat='ж.кыск' oldv='м-н'&gt;менен&lt;/span&gt; да жашыруун сүйлөшүүлөрдү жүргүзгөн. Натыйжада сов. жетекчилик Аминдин өкмөтүнө ишеним көргөзбөй калган. 1979-ж. 12-декабрда Л. И. ''Брежнев'' жетектеген КПСС БКнын Саясий бюросунун атайын комиссиясы Афганистан Демократиялык Республикасына (АДР) аскерлерди киргизүү тууралуу чечим кабыл алган. 16-декабрда 40-армиянын талаа башкармалыгы уюшулуп, запастан 50 миӊ жоокер чакырылган (негизинен О. Азиялык жерг. улуттардын өкүлдөрүнөн). Сов. аскерлерди киргизүү 25-декабрда башталган. Кабулга түшүрүлгөн аба-десант дивизиясынын бөлүктөрү маанилүү админ. объектилерге көзөмөл орноткон.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:АФГАН КОНФЛИКТИ49.png | thumb|Афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстеликти ачуу аземи (Бишкек).]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:АФГАН КОНФЛИКТИ49.png | thumb|Афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстеликти ачуу аземи (Бишкек).]]27-декабрда СССР МККнын атайын бөлүктөрү Х. Амин отурган сарайга чабуул коюп, салгылашуу учурунда ал курман болгон. Анын ордуна Б''. Кармаль'' бийликке келген. 1980-ж. январдын ортосунда 40-армия толугу &lt;span cat=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>ж.кыск<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">" </ins>oldv=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>&gt;менен&lt;/span&gt; Афганистанга киргизилген [аларга сов. аскерлердин Афганстандагы чектелген контингенти (САЧК) деген аталыш берилген]. Узакка созулган кармашууларга карабастан, оппозиция АЭДПнын режимин кулата алган эмес, ошол эле учурда АДР &lt;span cat=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>ж.кыск<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">" </ins>oldv=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>&gt;менен&lt;/span&gt; САЧКнын бириккен күчтөрү оппозицияны жок кыла алган жок. Афганистанда бийликке М. ''Наджибулланын'' келиши (1986, май) &lt;span cat=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>ж.кыск<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">" </ins>oldv=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>&gt;менен&lt;/span&gt; АЭДП жаӊы «улуттук жарашуу» саясатын баштаган &lt;span cat=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>ж.кыск<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">" </ins>oldv=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>&gt;жана&lt;/span&gt; тез арада согуштук аракеттерди токтотуп, сүйлөшүүлөргө барууну билдирген. Бирок, моджахеддердин лидерлери «толук жеӊишке жеткенге чейин» согушту уланта берүүнү чечкен. 1986-ж. февралда М. С. Горбачев афган тарап &lt;span cat=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>ж.кыск<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">" </ins>oldv=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте акырындык &lt;span cat=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>ж.кыск<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">" </ins>oldv=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>&gt;менен&lt;/span&gt; сов. аскерлерди чыгарып кетүү ж-дө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">макулдашылгандыгын </ins>билдирген. 1986-ж. күзүндө Афганистандан САЧКнын 6 полку чыгарылган. 1988-ж. 14-апрелде Женевада АКШ, СССРдин катышуусу &lt;span cat=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>ж.кыск<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">" </ins>oldv=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>&gt;менен&lt;/span&gt; Афганистан &lt;span cat=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>ж.кыск<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">" </ins>oldv=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>&gt;жана&lt;/span&gt; Пакистандын ортосунда афган маселесин жөнгө салуу б-ча макулдашууга кол коюлган. Ага ылайык 1988-жылдын 15-майынан 1989-жылдын 15-февралына чейин сов. аскерлер Афганистан Респ-нан толук чыгарылган. 1992-жылдын 1-январынан СССР &lt;span cat=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>ж.кыск<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">" </ins>oldv=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>&gt;менен&lt;/span&gt; АКШ афган өкмөтүнө &lt;span cat=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>ж.кыск<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">" </ins>oldv=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>&gt;жана&lt;/span&gt; моджахеддерге согуштук жардам көрсөтүүнү токтотушкан. СССРдин Афганистандагы жоготуулары 14,5 миӊ кишини түзгөн. Афганистандагы согуштук аракеттерге катышкан &lt;span cat=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>ж.кыск<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">" </ins>oldv=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>&gt;жана&lt;/span&gt; эрдик көрсөткөн 200 миӊден ашык аскер кызматчылары орден, медалдар &lt;span cat=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>ж.кыск<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">" </ins>oldv=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>&gt;менен&lt;/span&gt; сыйланышкан; 66 аскер кызматкерине Сов. Союз. Баатыры наамы ыйгарылган. Кырг-ндан САЧКнын катарында 7330 жоокер кызмат өтөп, 259 киши курман болгон, төртөө дайынсыз жоголгон (Кудайбергенов Нурбек Шамшидинович, Харитонов Евгений Иванович, Зимонтовский Петр Алексеевич, Кочкоров Орозали Токтоназарович). Жалал-Абад обл-нун тургуну ''Исламов'' Юрий Вериковичке өлгөндөн кийин Сов. Союз. Баатыры наамы ыйгарылган. Афганистанда кызмат өтөгөн ардагерлер, майыптар, курман болгондордун үй-бүлөлөрүн бириктирип, алардын ар кыл маселелерин чечүүгө жардам берип келген «Афган согушунун ардагерлеринин республикалык Кеӊеши» коомдук уюму 1996-жылдан иш жүргүзүүдө. 1999-ж. өлкөбүзгө террорчулар кол салган учурда Афган согушунун ардагерлеринин Кеӊешинин демилгеси &lt;span cat=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>ж.кыск<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">" </ins>oldv=<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">"</ins>&gt;менен&lt;/span&gt; ардагер-афганчылардан ыктыярдуу «А» батальону уюшулуп, Мекенибизге коркунуч туулуп турган кырдаалда өзүлөрүн чыныгы патриоттор экендигин көрсөтүштү. Бишкекте КМШ өлкөлөрүнүн ичинен алгачкылардан болуп афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстелик тургузулган.&lt;br&gt;Ад.: Война в Афганистане. М., 1991; ''Громов Б. В.'' Ограниченный контингент. М, 1994; ''Никитенко Е. Г.'' Афганистан: От войны 80-х до прогноза новых войн. М., 2004; Ооганстанда курман болгон жоокерлерди эскерүү китеби ‒ Книга памяти воинов, погибших в Афганистане, Б., 2003.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>27-декабрда СССР МККнын атайын бөлүктөрү Х. Амин отурган сарайга чабуул коюп, салгылашуу учурунда ал курман болгон. Анын ордуна Б''. Кармаль'' бийликке келген. 1980-ж. январдын ортосунда 40-армия толугу &lt;span cat=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>ж.кыск<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">' </del>oldv=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>м-н<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>&gt;менен&lt;/span&gt; Афганистанга киргизилген [аларга сов. аскерлердин Афганстандагы чектелген контингенти (САЧК) деген аталыш берилген]. Узакка созулган кармашууларга карабастан, оппозиция АЭДПнын режимин кулата алган эмес, ошол эле учурда АДР &lt;span cat=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>ж.кыск<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">' </del>oldv=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>м-н<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>&gt;менен&lt;/span&gt; САЧКнын бириккен күчтөрү оппозицияны жок кыла алган жок. Афганистанда бийликке М. ''Наджибулланын'' келиши (1986, май) &lt;span cat=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>ж.кыск<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">' </del>oldv=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>м-н<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>&gt;менен&lt;/span&gt; АЭДП жаӊы «улуттук жарашуу» саясатын баштаган &lt;span cat=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>ж.кыск<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">' </del>oldv=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>ж-а<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>&gt;жана&lt;/span&gt; тез арада согуштук аракеттерди токтотуп, сүйлөшүүлөргө барууну билдирген. Бирок, моджахеддердин лидерлери «толук жеӊишке жеткенге чейин» согушту уланта берүүнү чечкен. 1986-ж. февралда М. С. Горбачев афган тарап &lt;span cat=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>ж.кыск<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">' </del>oldv=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>м-н<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>&gt;менен&lt;/span&gt; бирдикте акырындык &lt;span cat=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>ж.кыск<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">' </del>oldv=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>м-н<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>&gt;менен&lt;/span&gt; сов. аскерлерди чыгарып кетүү ж-дө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">макулдашылганды гын </del>билдирген. 1986-ж. күзүндө Афганистандан САЧКнын 6 полку чыгарылган. 1988-ж. 14-апрелде Женевада АКШ, СССРдин катышуусу &lt;span cat=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>ж.кыск<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">' </del>oldv=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>м-н<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>&gt;менен&lt;/span&gt; Афганистан &lt;span cat=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>ж.кыск<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">' </del>oldv=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>ж-а<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>&gt;жана&lt;/span&gt; Пакистандын ортосунда афган маселесин жөнгө салуу б-ча макулдашууга кол коюлган. Ага ылайык 1988-жылдын 15-майынан 1989-жылдын 15-февралына чейин сов. аскерлер Афганистан Респ-нан толук чыгарылган. 1992-жылдын 1-январынан СССР &lt;span cat=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>ж.кыск<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">' </del>oldv=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>м-н<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>&gt;менен&lt;/span&gt; АКШ афган өкмөтүнө &lt;span cat=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>ж.кыск<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">' </del>oldv=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>ж-а<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>&gt;жана&lt;/span&gt; моджахеддерге согуштук жардам көрсөтүүнү токтотушкан. СССРдин Афганистандагы жоготуулары 14,5 миӊ кишини түзгөн. Афганистандагы согуштук аракеттерге катышкан &lt;span cat=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>ж.кыск<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">' </del>oldv=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>ж-а<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>&gt;жана&lt;/span&gt; эрдик көрсөткөн 200 миӊден ашык аскер кызматчылары орден, медалдар &lt;span cat=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>ж.кыск<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">' </del>oldv=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>м-н<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>&gt;менен&lt;/span&gt; сыйланышкан; 66 аскер кызматкерине Сов. Союз. Баатыры наамы ыйгарылган. Кырг-ндан САЧКнын катарында 7330 жоокер кызмат өтөп, 259 киши курман болгон, төртөө дайынсыз жоголгон (Кудайбергенов Нурбек Шамшидинович, Харитонов Евгений Иванович, Зимонтовский Петр Алексеевич, Кочкоров Орозали Токтоназарович). Жалал-Абад обл-нун тургуну ''Исламов'' Юрий Вериковичке өлгөндөн кийин Сов. Союз. Баатыры наамы ыйгарылган. Афганистанда кызмат өтөгөн ардагерлер, майыптар, курман болгондордун үй-бүлөлөрүн бириктирип, алардын ар кыл маселелерин чечүүгө жардам берип келген «Афган согушунун ардагерлеринин республикалык Кеӊеши» коомдук уюму 1996-жылдан иш жүргүзүүдө. 1999-ж. өлкөбүзгө террорчулар кол салган учурда Афган согушунун ардагерлеринин Кеӊешинин демилгеси &lt;span cat=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>ж.кыск<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">' </del>oldv=<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>м-н<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'</del>&gt;менен&lt;/span&gt; ардагер-афганчылардан ыктыярдуу «А» батальону уюшулуп, Мекенибизге коркунуч туулуп турган кырдаалда өзүлөрүн чыныгы патриоттор экендигин көрсөтүштү. Бишкекте КМШ өлкөлөрүнүн ичинен алгачкылардан болуп афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстелик тургузулган.&lt;br&gt;Ад.: Война в Афганистане. М., 1991; ''Громов Б. В.'' Ограниченный контингент. М, 1994; ''Никитенко Е. Г.'' Афганистан: От войны 80-х до прогноза новых войн. М., 2004; Ооганстанда курман болгон жоокерлерди эскерүү китеби ‒ Книга памяти воинов, погибших в Афганистане, Б., 2003.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Н. Төрөбеков, А. Орозов.&#039;&#039;&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Н. Төрөбеков, А. Орозов.&#039;&#039;&lt;br&gt;</div></td></tr> </table>

imported>Temirkan http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%A4%D0%93%D0%90%D0%9D_%D0%9A%D0%9E%D0%9D%D0%A4%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%A2%D0%98&diff=72732&oldid=prev 2022-12-05T11:56:27Z

<p><span dir="auto"><span class="autocomment">top: </span>clean up, replaced: м-н → &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;м-н&#039;&gt;менен&lt;/span&gt; (14), ж-а → &lt;span cat=&#039;ж.кыск&#039; oldv=&#039;ж-а&#039;&gt;жана&lt;/span&gt; (6)</span></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:56, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  </del>(1979‒89) ‒ СССРдин аскерлеринин Афганистанга басып кирип, анын ички иштерине кийлигишүүсүнө байланыштуу келип чыккан согуштук жаӊжал. 1970-жылдын аягында Афганистан ири державалар — СССР ж-а АКШнын, о. эле коӊшу мамлекеттердин ортосундагы курч геосаясий атаандашуу чөйрөсүнө айланган. Сов. жетекчилик Афганистанда өз позициясын бекемдөөнү көздөгөн. Ошол эле учурда АКШ өкмөтү СССРдин Азиядагы таасиринин күчөшүнө жол бербөөгө аракеттенген. 1965-ж. СССР Мамл. коопсуздук комитетинин (МКК) жардамы м-н Афганистан Элдик Демократиялык партиясы уюшулуп (АЭДП), кийин ал экиге бөлүнгөн. «Хальк» тобун Н. М. Тараки, Х. Амин, ал эми «Парчам» тобун Б. Кармаль жетектеген. Мухаммед Дауддун өкмөтү АЭДПга кысым көрсөтүп, 1978-ж. 26-апрелде анын жетекчилерин камакка алган. Кийинки күнү Кабулдагы аскердик күчтөрдүн көтөрүлүшү башталып, Дауд үй-бүлөсү м-н өлтүрүлгөн. Ошентип, Афганистанда АЭДПнын бийлиги орногон. Жаӊы өкмөт СССРдин көрсөтмөсү м-н соц. өнүгүү жолуна түшкөн. Өлкөдө жүргүзүлө баштаган жер реформасы, динге каршы саясат жерг. көчмөн уруулардын нааразычылыгын пайда кылып, оппозициянын куралдуу каршылык көрсөтүүсү күч алган. Афган өкмөтү СССР м-н «Достук, кызматташтык ж-а ынтымак» тууралуу келишимге кол коюп (1978), Москвага таянган. АЭДПнын жетекчилеринин ич ара келишпестиктери да күчөп, Кармальдын тобу жеӊилген, ал өзү Чехословакияга элчиликке жөнөтүлгөн. Кийинчерээк Тараки (1979, октябрь) өлтүрүлүп, бийлик Х''. Аминге'' өткөн. Афганистандагы сов. атайын кызматтардын маалыматтары б-ча, Аминдин өкмөтү башка өлкөлөр м-н да жашыруун сүйлөшүүлөрдү жүргүзгөн. Натыйжада сов. жетекчилик Аминдин өкмөтүнө ишеним көргөзбөй калган. 1979-ж. 12-декабрда Л. И. ''Брежнев'' жетектеген КПСС БКнын Саясий бюросунун атайын комиссиясы Афганистан Демократиялык Республикасына (АДР) аскерлерди киргизүү тууралуу чечим кабыл алган. 16-декабрда 40-армиянын талаа башкармалыгы уюшулуп, запастан 50 миӊ жоокер чакырылган (негизинен О. Азиялык жерг. улуттардын өкүлдөрүнөн). Сов. аскерлерди киргизүү 25-декабрда башталган. Кабулга түшүрүлгөн аба-десант дивизиясынын бөлүктөрү маанилүү админ. объектилерге көзөмөл орноткон.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>(1979‒89) ‒ СССРдин аскерлеринин Афганистанга басып кирип, анын ички иштерине кийлигишүүсүнө байланыштуу келип чыккан согуштук жаӊжал. 1970-жылдын аягында Афганистан ири державалар — СССР <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>АКШнын, о. эле коӊшу мамлекеттердин ортосундагы курч геосаясий атаандашуу чөйрөсүнө айланган. Сов. жетекчилик Афганистанда өз позициясын бекемдөөнү көздөгөн. Ошол эле учурда АКШ өкмөтү СССРдин Азиядагы таасиринин күчөшүнө жол бербөөгө аракеттенген. 1965-ж. СССР Мамл. коопсуздук комитетинин (МКК) жардамы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>Афганистан Элдик Демократиялык партиясы уюшулуп (АЭДП), кийин ал экиге бөлүнгөн. «Хальк» тобун Н. М. Тараки, Х. Амин, ал эми «Парчам» тобун Б. Кармаль жетектеген. Мухаммед Дауддун өкмөтү АЭДПга кысым көрсөтүп, 1978-ж. 26-апрелде анын жетекчилерин камакка алган. Кийинки күнү Кабулдагы аскердик күчтөрдүн көтөрүлүшү башталып, Дауд үй-бүлөсү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>өлтүрүлгөн. Ошентип, Афганистанда АЭДПнын бийлиги орногон. Жаӊы өкмөт СССРдин көрсөтмөсү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>соц. өнүгүү жолуна түшкөн. Өлкөдө жүргүзүлө баштаган жер реформасы, динге каршы саясат жерг. көчмөн уруулардын нааразычылыгын пайда кылып, оппозициянын куралдуу каршылык көрсөтүүсү күч алган. Афган өкмөтү СССР <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>«Достук, кызматташтык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>ынтымак» тууралуу келишимге кол коюп (1978), Москвага таянган. АЭДПнын жетекчилеринин ич ара келишпестиктери да күчөп, Кармальдын тобу жеӊилген, ал өзү Чехословакияга элчиликке жөнөтүлгөн. Кийинчерээк Тараки (1979, октябрь) өлтүрүлүп, бийлик Х''. Аминге'' өткөн. Афганистандагы сов. атайын кызматтардын маалыматтары б-ча, Аминдин өкмөтү башка өлкөлөр <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>да жашыруун сүйлөшүүлөрдү жүргүзгөн. Натыйжада сов. жетекчилик Аминдин өкмөтүнө ишеним көргөзбөй калган. 1979-ж. 12-декабрда Л. И. ''Брежнев'' жетектеген КПСС БКнын Саясий бюросунун атайын комиссиясы Афганистан Демократиялык Республикасына (АДР) аскерлерди киргизүү тууралуу чечим кабыл алган. 16-декабрда 40-армиянын талаа башкармалыгы уюшулуп, запастан 50 миӊ жоокер чакырылган (негизинен О. Азиялык жерг. улуттардын өкүлдөрүнөн). Сов. аскерлерди киргизүү 25-декабрда башталган. Кабулга түшүрүлгөн аба-десант дивизиясынын бөлүктөрү маанилүү админ. объектилерге көзөмөл орноткон.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:АФГАН КОНФЛИКТИ49.png | thumb | Афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстеликти ачуу аземи (Бишкек).]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:АФГАН КОНФЛИКТИ49.png | thumb|Афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстеликти ачуу аземи (Бишкек).]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  27-декабрда СССР МККнын атайын бөлүктөрү Х. Амин отурган сарайга чабуул коюп, салгылашуу учурунда ал курман болгон. Анын ордуна Б''. Кармаль'' бийликке келген. 1980-ж. январдын ортосунда 40-армия толугу м-н Афганистанга киргизилген [аларга сов. аскерлердин Афганстандагы чектелген контингенти (САЧК) деген аталыш берилген]. Узакка созулган кармашууларга карабастан, оппозиция АЭДПнын режимин кулата алган эмес, ошол эле учурда АДР м-н САЧКнын бириккен күчтөрү оппозицияны жок кыла алган жок. Афганистанда бийликке М. ''Наджибулланын'' келиши (1986, май) м-н АЭДП жаӊы «улуттук жарашуу» саясатын баштаган ж-а тез арада согуштук аракеттерди токтотуп, сүйлөшүүлөргө барууну билдирген. Бирок, моджахеддердин лидерлери «толук жеӊишке жеткенге чейин» согушту уланта берүүнү чечкен. 1986-ж. февралда М. С. Горбачев афган тарап м-н бирдикте акырындык м-н сов. аскерлерди чыгарып кетүү ж-дө макулдашылганды гын билдирген. 1986-ж. күзүндө Афганистандан САЧКнын 6 полку чыгарылган. 1988-ж. 14-апрелде Женевада АКШ, СССРдин катышуусу м-н Афганистан ж-а Пакистандын ортосунда афган маселесин жөнгө салуу б-ча макулдашууга кол коюлган. Ага ылайык 1988-жылдын 15-майынан 1989-жылдын 15-февралына чейин сов. аскерлер Афганистан Респ-нан толук чыгарылган. 1992-жылдын 1-январынан СССР м-н АКШ афган өкмөтүнө ж-а моджахеддерге согуштук жардам көрсөтүүнү токтотушкан. СССРдин Афганистандагы жоготуулары 14,5 миӊ кишини түзгөн. Афганистандагы согуштук аракеттерге катышкан ж-а эрдик көрсөткөн 200 миӊден ашык аскер кызматчылары орден, медалдар м-н сыйланышкан; 66 аскер кызматкерине Сов. Союз. Баатыры наамы ыйгарылган. Кырг-ндан САЧКнын катарында 7330 жоокер кызмат өтөп, 259 киши курман болгон, төртөө дайынсыз жоголгон (Кудайбергенов Нурбек Шамшидинович, Харитонов Евгений Иванович, Зимонтовский Петр Алексеевич, Кочкоров Орозали Токтоназарович). Жалал-Абад обл-нун тургуну ''Исламов'' Юрий Вериковичке өлгөндөн кийин Сов. Союз. Баатыры наамы ыйгарылган. Афганистанда кызмат өтөгөн ардагерлер, майыптар, курман болгондордун үй-бүлөлөрүн бириктирип, алардын ар кыл маселелерин чечүүгө жардам берип келген «Афган согушунун ардагерлеринин республикалык Кеӊеши» коомдук уюму 1996-жылдан иш жүргүзүүдө. 1999-ж. өлкөбүзгө террорчулар кол салган учурда Афган согушунун ардагерлеринин Кеӊешинин демилгеси м-н ардагер-афганчылардан ыктыярдуу «А» батальону уюшулуп, Мекенибизге коркунуч туулуп турган кырдаалда өзүлөрүн чыныгы патриоттор экендигин көрсөтүштү. Бишкекте КМШ өлкөлөрүнүн ичинен алгачкылардан болуп афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстелик тургузулган.&lt;br&gt;Ад.: Война в Афганистане. М., 1991; ''Громов Б. В.'' Ограниченный контингент. М, 1994; ''Никитенко Е. Г.'' Афганистан: От войны 80-х до прогноза новых войн. М., 2004; Ооганстанда курман болгон жоокерлерди эскерүү китеби ‒ Книга памяти воинов, погибших в Афганистане, Б., 2003.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  27-декабрда СССР МККнын атайын бөлүктөрү Х. Амин отурган сарайга чабуул коюп, салгылашуу учурунда ал курман болгон. Анын ордуна Б''. Кармаль'' бийликке келген. 1980-ж. январдын ортосунда 40-армия толугу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>Афганистанга киргизилген [аларга сов. аскерлердин Афганстандагы чектелген контингенти (САЧК) деген аталыш берилген]. Узакка созулган кармашууларга карабастан, оппозиция АЭДПнын режимин кулата алган эмес, ошол эле учурда АДР <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>САЧКнын бириккен күчтөрү оппозицияны жок кыла алган жок. Афганистанда бийликке М. ''Наджибулланын'' келиши (1986, май) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>АЭДП жаӊы «улуттук жарашуу» саясатын баштаган <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>тез арада согуштук аракеттерди токтотуп, сүйлөшүүлөргө барууну билдирген. Бирок, моджахеддердин лидерлери «толук жеӊишке жеткенге чейин» согушту уланта берүүнү чечкен. 1986-ж. февралда М. С. Горбачев афган тарап <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>бирдикте акырындык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>сов. аскерлерди чыгарып кетүү ж-дө макулдашылганды гын билдирген. 1986-ж. күзүндө Афганистандан САЧКнын 6 полку чыгарылган. 1988-ж. 14-апрелде Женевада АКШ, СССРдин катышуусу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>Афганистан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>Пакистандын ортосунда афган маселесин жөнгө салуу б-ча макулдашууга кол коюлган. Ага ылайык 1988-жылдын 15-майынан 1989-жылдын 15-февралына чейин сов. аскерлер Афганистан Респ-нан толук чыгарылган. 1992-жылдын 1-январынан СССР <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>АКШ афган өкмөтүнө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>моджахеддерге согуштук жардам көрсөтүүнү токтотушкан. СССРдин Афганистандагы жоготуулары 14,5 миӊ кишини түзгөн. Афганистандагы согуштук аракеттерге катышкан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>ж-а<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;жана&lt;/span&gt; </ins>эрдик көрсөткөн 200 миӊден ашык аскер кызматчылары орден, медалдар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>сыйланышкан; 66 аскер кызматкерине Сов. Союз. Баатыры наамы ыйгарылган. Кырг-ндан САЧКнын катарында 7330 жоокер кызмат өтөп, 259 киши курман болгон, төртөө дайынсыз жоголгон (Кудайбергенов Нурбек Шамшидинович, Харитонов Евгений Иванович, Зимонтовский Петр Алексеевич, Кочкоров Орозали Токтоназарович). Жалал-Абад обл-нун тургуну ''Исламов'' Юрий Вериковичке өлгөндөн кийин Сов. Союз. Баатыры наамы ыйгарылган. Афганистанда кызмат өтөгөн ардагерлер, майыптар, курман болгондордун үй-бүлөлөрүн бириктирип, алардын ар кыл маселелерин чечүүгө жардам берип келген «Афган согушунун ардагерлеринин республикалык Кеӊеши» коомдук уюму 1996-жылдан иш жүргүзүүдө. 1999-ж. өлкөбүзгө террорчулар кол салган учурда Афган согушунун ардагерлеринин Кеӊешинин демилгеси <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;span cat='ж.кыск' oldv='</ins>м-н<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'&gt;менен&lt;/span&gt; </ins>ардагер-афганчылардан ыктыярдуу «А» батальону уюшулуп, Мекенибизге коркунуч туулуп турган кырдаалда өзүлөрүн чыныгы патриоттор экендигин көрсөтүштү. Бишкекте КМШ өлкөлөрүнүн ичинен алгачкылардан болуп афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстелик тургузулган.&lt;br&gt;Ад.: Война в Афганистане. М., 1991; ''Громов Б. В.'' Ограниченный контингент. М, 1994; ''Никитенко Е. Г.'' Афганистан: От войны 80-х до прогноза новых войн. М., 2004; Ооганстанда курман болгон жоокерлерди эскерүү китеби ‒ Книга памяти воинов, погибших в Афганистане, Б., 2003.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Н. Төрөбеков, А. Орозов.&#039;&#039;&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Н. Төрөбеков, А. Орозов.&#039;&#039;&lt;br&gt;</div></td></tr> </table>

imported>Kadyrm http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%A4%D0%93%D0%90%D0%9D_%D0%9A%D0%9E%D0%9D%D0%A4%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%A2%D0%98&diff=72731&oldid=prev 2022-02-27T03:38:17Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">03:38, 27 Февраль (Бирдин айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>   (1979‒89) ‒ СССРдин аскерлеринин Афганистанга басып кирип, анын ички иштерине кийлигишүүсүнө байланыштуу келип чыккан согуштук жаӊжал. 1970-жылдын аягында Афганистан ири державалар — СССР ж-а АКШнын, о. эле коӊшу мамлекеттердин ортосундагы курч геосаясий атаандашуу чөйрөсүнө айланган. Сов. жетекчилик Афганистанда өз позициясын бекемдөөнү көздөгөн. Ошол эле учурда АКШ өкмөтү СССРдин Азиядагы таасиринин күчөшүнө жол бербөөгө аракеттенген. 1965-ж. СССР Мамл. коопсуздук комитетинин (МКК) жардамы м-н Афганистан Элдик Демократиялык партиясы уюшулуп (АЭДП), кийин ал экиге бөлүнгөн. «Хальк» тобун Н. М. Тараки, Х. Амин, ал эми «Парчам» тобун Б. Кармаль жетектеген. Мухаммед Дауддун өкмөтү АЭДПга кысым көрсөтүп, 1978-ж. 26-апрелде анын жетекчилерин камакка алган. Кийинки күнү Кабулдагы аскердик күчтөрдүн көтөрүлүшү башталып, Дауд үй-бүлөсү м-н өлтүрүлгөн. Ошентип, Афганистанда АЭДПнын бийлиги орногон. Жаӊы өкмөт СССРдин көрсөтмөсү м-н соц. өнүгүү жолуна түшкөн. Өлкөдө жүргүзүлө баштаган жер реформасы, динге каршы саясат жерг. көчмөн уруулардын нааразычылыгын пайда кылып, оппозициянын куралдуу каршылык көрсөтүүсү күч алган. Афган өкмөтү СССР м-н «Достук, кызматташтык ж-а ынтымак» тууралуу келишимге кол коюп (1978), Москвага таянган. АЭДПнын жетекчилеринин ич ара келишпестиктери да күчөп, Кармальдын тобу жеӊилген, ал өзү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Чехословакия га </del>элчиликке жөнөтүлгөн. Кийинчерээк Тараки (1979, октябрь) өлтүрүлүп, бийлик Х''. Аминге'' өткөн. Афганистандагы сов. атайын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кызматтар дын </del>маалыматтары б-ча, Аминдин өкмөтү башка өлкөлөр м-н да жашыруун сүйлөшүүлөрдү жүргүзгөн. Натыйжада сов. жетекчилик Аминдин өкмөтүнө ишеним көргөзбөй калган. 1979-ж. 12-декабрда Л. И. ''Брежнев'' жетектеген КПСС БКнын Саясий бюросунун атайын комиссиясы Афганистан Демократиялык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Республика сына </del>(АДР) аскерлерди киргизүү тууралуу чечим кабыл алган. 16-декабрда 40-армиянын талаа башкармалыгы уюшулуп, запастан 50 миӊ жоокер чакырылган (негизинен О. Азиялык жерг. улуттардын өкүлдөрүнөн). Сов. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">аскерлер ди </del>киргизүү 25-декабрда башталган. Кабулга түшүрүлгөн аба-десант дивизиясынын бөлүктөрү</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>   (1979‒89) ‒ СССРдин аскерлеринин Афганистанга басып кирип, анын ички иштерине кийлигишүүсүнө байланыштуу келип чыккан согуштук жаӊжал. 1970-жылдын аягында Афганистан ири державалар — СССР ж-а АКШнын, о. эле коӊшу мамлекеттердин ортосундагы курч геосаясий атаандашуу чөйрөсүнө айланган. Сов. жетекчилик Афганистанда өз позициясын бекемдөөнү көздөгөн. Ошол эле учурда АКШ өкмөтү СССРдин Азиядагы таасиринин күчөшүнө жол бербөөгө аракеттенген. 1965-ж. СССР Мамл. коопсуздук комитетинин (МКК) жардамы м-н Афганистан Элдик Демократиялык партиясы уюшулуп (АЭДП), кийин ал экиге бөлүнгөн. «Хальк» тобун Н. М. Тараки, Х. Амин, ал эми «Парчам» тобун Б. Кармаль жетектеген. Мухаммед Дауддун өкмөтү АЭДПга кысым көрсөтүп, 1978-ж. 26-апрелде анын жетекчилерин камакка алган. Кийинки күнү Кабулдагы аскердик күчтөрдүн көтөрүлүшү башталып, Дауд үй-бүлөсү м-н өлтүрүлгөн. Ошентип, Афганистанда АЭДПнын бийлиги орногон. Жаӊы өкмөт СССРдин көрсөтмөсү м-н соц. өнүгүү жолуна түшкөн. Өлкөдө жүргүзүлө баштаган жер реформасы, динге каршы саясат жерг. көчмөн уруулардын нааразычылыгын пайда кылып, оппозициянын куралдуу каршылык көрсөтүүсү күч алган. Афган өкмөтү СССР м-н «Достук, кызматташтык ж-а ынтымак» тууралуу келишимге кол коюп (1978), Москвага таянган. АЭДПнын жетекчилеринин ич ара келишпестиктери да күчөп, Кармальдын тобу жеӊилген, ал өзү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Чехословакияга </ins>элчиликке жөнөтүлгөн. Кийинчерээк Тараки (1979, октябрь) өлтүрүлүп, бийлик Х''. Аминге'' өткөн. Афганистандагы сов. атайын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кызматтардын </ins>маалыматтары б-ча, Аминдин өкмөтү башка өлкөлөр м-н да жашыруун сүйлөшүүлөрдү жүргүзгөн. Натыйжада сов. жетекчилик Аминдин өкмөтүнө ишеним көргөзбөй калган. 1979-ж. 12-декабрда Л. И. ''Брежнев'' жетектеген КПСС БКнын Саясий бюросунун атайын комиссиясы Афганистан Демократиялык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Республикасына </ins>(АДР) аскерлерди киргизүү тууралуу чечим кабыл алган. 16-декабрда 40-армиянын талаа башкармалыгы уюшулуп, запастан 50 миӊ жоокер чакырылган (негизинен О. Азиялык жерг. улуттардын өкүлдөрүнөн). Сов. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">аскерлерди </ins>киргизүү 25-декабрда башталган. Кабулга түшүрүлгөн аба-десант дивизиясынын бөлүктөрү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">маанилүү админ. объектилерге көзөмөл орноткон.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:АФГАН КОНФЛИКТИ49.png | thumb | Афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстеликти ачуу аземи (Бишкек).]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:АФГАН КОНФЛИКТИ49.png | thumb | Афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстеликти ачуу аземи (Бишкек).]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">маанилүү админ. объектилерге көзөмөл орноткон. </del>27-декабрда СССР МККнын атайын бөлүктөрү Х. Амин отурган сарайга чабуул коюп, салгылашуу учурунда ал курман болгон. Анын ордуна Б''. Кармаль'' бийликке келген. 1980-ж. январдын ортосунда 40-армия толугу м-н Афганистанга киргизилген [аларга сов. аскерлердин Афганстандагы чектелген контингенти (САЧК) деген аталыш берилген]. Узакка созулган кармашууларга карабастан, оппозиция АЭДПнын режимин кулата алган эмес, ошол эле учурда АДР м-н САЧКнын бириккен күчтөрү оппозицияны жок кыла алган жок. Афганистанда бийликке М. ''Наджибулланын'' келиши (1986, май) м-н АЭДП жаӊы «улуттук жарашуу» саясатын баштаган ж-а тез арада согуштук аракеттерди токтотуп, сүйлөшүүлөргө барууну билдирген. Бирок, моджахеддердин лидерлери «толук жеӊишке жеткенге чейин» согушту уланта берүүнү чечкен. 1986-ж. февралда М. С. Горбачев афган тарап м-н бирдикте акырындык м-н сов. аскерлерди чыгарып кетүү ж-дө макулдашылганды гын билдирген. 1986-ж. күзүндө Афганистандан САЧКнын 6 полку чыгарылган. 1988-ж. 14-апрелде Женевада АКШ, СССРдин катышуусу м-н Афганистан ж-а Пакистандын ортосунда афган маселесин жөнгө салуу б-ча макулдашууга кол коюлган. Ага ылайык 1988-жылдын 15-майынан 1989-жылдын 15-февралына чейин сов. аскерлер Афганистан Респ-нан толук чыгарылган. 1992-жылдын 1-январынан СССР м-н АКШ афган өкмөтүнө ж-а моджахеддерге согуштук жардам көрсөтүүнү токтотушкан. СССРдин Афганистандагы жоготуулары 14,5 миӊ кишини түзгөн. Афганистандагы согуштук аракеттерге катышкан ж-а эрдик көрсөткөн 200 миӊден ашык аскер кызматчылары орден, медалдар м-н сыйланышкан; 66 аскер кызматкерине Сов. Союз. Баатыры наамы ыйгарылган. Кырг-ндан САЧКнын катарында 7330 жоокер кызмат өтөп, 259 киши курман болгон, төртөө дайынсыз жоголгон (Кудайбергенов Нурбек Шамшидинович, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ха</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>27-декабрда СССР МККнын атайын бөлүктөрү Х. Амин отурган сарайга чабуул коюп, салгылашуу учурунда ал курман болгон. Анын ордуна Б''. Кармаль'' бийликке келген. 1980-ж. январдын ортосунда 40-армия толугу м-н Афганистанга киргизилген [аларга сов. аскерлердин Афганстандагы чектелген контингенти (САЧК) деген аталыш берилген]. Узакка созулган кармашууларга карабастан, оппозиция АЭДПнын режимин кулата алган эмес, ошол эле учурда АДР м-н САЧКнын бириккен күчтөрү оппозицияны жок кыла алган жок. Афганистанда бийликке М. ''Наджибулланын'' келиши (1986, май) м-н АЭДП жаӊы «улуттук жарашуу» саясатын баштаган ж-а тез арада согуштук аракеттерди токтотуп, сүйлөшүүлөргө барууну билдирген. Бирок, моджахеддердин лидерлери «толук жеӊишке жеткенге чейин» согушту уланта берүүнү чечкен. 1986-ж. февралда М. С. Горбачев афган тарап м-н бирдикте акырындык м-н сов. аскерлерди чыгарып кетүү ж-дө макулдашылганды гын билдирген. 1986-ж. күзүндө Афганистандан САЧКнын 6 полку чыгарылган. 1988-ж. 14-апрелде Женевада АКШ, СССРдин катышуусу м-н Афганистан ж-а Пакистандын ортосунда афган маселесин жөнгө салуу б-ча макулдашууга кол коюлган. Ага ылайык 1988-жылдын 15-майынан 1989-жылдын 15-февралына чейин сов. аскерлер Афганистан Респ-нан толук чыгарылган. 1992-жылдын 1-январынан СССР м-н АКШ афган өкмөтүнө ж-а моджахеддерге согуштук жардам көрсөтүүнү токтотушкан. СССРдин Афганистандагы жоготуулары 14,5 миӊ кишини түзгөн. Афганистандагы согуштук аракеттерге катышкан ж-а эрдик көрсөткөн 200 миӊден ашык аскер кызматчылары орден, медалдар м-н сыйланышкан; 66 аскер кызматкерине Сов. Союз. Баатыры наамы ыйгарылган. Кырг-ндан САЧКнын катарында 7330 жоокер кызмат өтөп, 259 киши курман болгон, төртөө дайынсыз жоголгон (Кудайбергенов Нурбек Шамшидинович, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Харитонов </ins>Евгений Иванович, Зимонтовский Петр Алексеевич, Кочкоров Орозали Токтоназарович). Жалал-Абад обл-нун тургуну ''Исламов'' Юрий Вериковичке өлгөндөн кийин Сов. Союз. Баатыры наамы ыйгарылган. Афганистанда кызмат өтөгөн ардагерлер, майыптар, курман болгондордун үй-бүлөлөрүн бириктирип, алардын ар кыл маселелерин чечүүгө жардам берип келген «Афган согушунун ардагерлеринин республикалык Кеӊеши» коомдук уюму 1996-жылдан иш жүргүзүүдө. 1999-ж. өлкөбүзгө террорчулар кол салган учурда Афган согушунун ардагерлеринин Кеӊешинин демилгеси м-н ардагер-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">афганчылардан </ins>ыктыярдуу «А» батальону уюшулуп, Мекенибизге коркунуч туулуп турган кырдаалда өзүлөрүн чыныгы патриоттор экендигин көрсөтүштү. Бишкекте КМШ өлкөлөрүнүн ичинен алгачкылардан болуп афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстелик тургузулган.&lt;br&gt;Ад.: Война в Афганистане. М., 1991; ''Громов Б. В.'' Ограниченный контингент. М, 1994; ''Никитенко Е. Г.'' Афганистан: От войны 80-х до прогноза новых войн. М., 2004; Ооганстанда курман болгон жоокерлерди эскерүү китеби ‒ Книга памяти воинов, погибших в Афганистане, Б., 2003.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ритонов </del>Евгений Иванович, Зимонтовский Петр Алексеевич, Кочкоров Орозали Токтоназарович). Жалал-Абад обл-нун тургуну ''Исламов'' Юрий Вериковичке өлгөндөн кийин Сов. Союз. Баатыры наамы ыйгарылган. Афганистанда кызмат өтөгөн ардагерлер, майыптар, курман болгондордун үй-бүлөлөрүн бириктирип, алардын ар кыл маселелерин чечүүгө жардам берип келген «Афган согушунун ардагерлеринин республикалык Кеӊеши» коомдук уюму 1996-жылдан иш жүргүзүүдө. 1999-ж. өлкөбүзгө террорчулар кол салган учурда Афган согушунун ардагерлеринин Кеӊешинин демилгеси м-н ардагер-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">афганчылар дан </del>ыктыярдуу «А» батальону уюшулуп, Мекенибизге коркунуч туулуп турган кырдаалда өзүлөрүн чыныгы патриоттор экендигин көрсөтүштү. Бишкекте КМШ өлкөлөрүнүн ичинен алгачкылардан болуп афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстелик тургузулган.&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''Н. Төрөбеков, А. Орозов.''&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Война в Афганистане. М., 1991; ''Громов Б. В.'' Ограниченный контингент. М, 1994; ''Никитенко Е. Г.'' Афганистан: От войны 80-х до прогноза новых войн. М., 2004; Ооганстанда курман болгон жоокерлерди эскерүү китеби ‒ Книга памяти воинов, погибших в Афганистане, Б., 2003. ''Н. Төрөбеков, А. Орозов.''&lt;br&gt;</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

imported>Kerimova-59 http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%A4%D0%93%D0%90%D0%9D_%D0%9A%D0%9E%D0%9D%D0%A4%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%A2%D0%98&diff=72729&oldid=prev 2022-02-20T08:22:26Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:22, 20 Февраль (Бирдин айы) 2022 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

556-684>KadyrM http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%90%D0%A4%D0%93%D0%90%D0%9D_%D0%9A%D0%9E%D0%9D%D0%A4%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%A2%D0%98&diff=72730&oldid=prev 2022-02-19T19:07:43Z

<p>1 версия</p> <p><b>Жаңы барак</b></p><div> (1979‒89) ‒ СССРдин аскерлеринин Афганистанга басып кирип, анын ички иштерине кийлигишүүсүнө байланыштуу келип чыккан согуштук жаӊжал. 1970-жылдын аягында Афганистан ири державалар — СССР ж-а АКШнын, о. эле коӊшу мамлекеттердин ортосундагы курч геосаясий атаандашуу чөйрөсүнө айланган. Сов. жетекчилик Афганистанда өз позициясын бекемдөөнү көздөгөн. Ошол эле учурда АКШ өкмөтү СССРдин Азиядагы таасиринин күчөшүнө жол бербөөгө аракеттенген. 1965-ж. СССР Мамл. коопсуздук комитетинин (МКК) жардамы м-н Афганистан Элдик Демократиялык партиясы уюшулуп (АЭДП), кийин ал экиге бөлүнгөн. «Хальк» тобун Н. М. Тараки, Х. Амин, ал эми «Парчам» тобун Б. Кармаль жетектеген. Мухаммед Дауддун өкмөтү АЭДПга кысым көрсөтүп, 1978-ж. 26-апрелде анын жетекчилерин камакка алган. Кийинки күнү Кабулдагы аскердик күчтөрдүн көтөрүлүшү башталып, Дауд үй-бүлөсү м-н өлтүрүлгөн. Ошентип, Афганистанда АЭДПнын бийлиги орногон. Жаӊы өкмөт СССРдин көрсөтмөсү м-н соц. өнүгүү жолуна түшкөн. Өлкөдө жүргүзүлө баштаган жер реформасы, динге каршы саясат жерг. көчмөн уруулардын нааразычылыгын пайда кылып, оппозициянын куралдуу каршылык көрсөтүүсү күч алган. Афган өкмөтү СССР м-н «Достук, кызматташтык ж-а ынтымак» тууралуу келишимге кол коюп (1978), Москвага таянган. АЭДПнын жетекчилеринин ич ара келишпестиктери да күчөп, Кармальдын тобу жеӊилген, ал өзү Чехословакия га элчиликке жөнөтүлгөн. Кийинчерээк Тараки (1979, октябрь) өлтүрүлүп, бийлик Х&#039;&#039;. Аминге&#039;&#039; өткөн. Афганистандагы сов. атайын кызматтар дын маалыматтары б-ча, Аминдин өкмөтү башка өлкөлөр м-н да жашыруун сүйлөшүүлөрдү жүргүзгөн. Натыйжада сов. жетекчилик Аминдин өкмөтүнө ишеним көргөзбөй калган. 1979-ж. 12-декабрда Л. И. &#039;&#039;Брежнев&#039;&#039; жетектеген КПСС БКнын Саясий бюросунун атайын комиссиясы Афганистан Демократиялык Республика сына (АДР) аскерлерди киргизүү тууралуу чечим кабыл алган. 16-декабрда 40-армиянын талаа башкармалыгы уюшулуп, запастан 50 миӊ жоокер чакырылган (негизинен О. Азиялык жерг. улуттардын өкүлдөрүнөн). Сов. аскерлер ди киргизүү 25-декабрда башталган. Кабулга түшүрүлгөн аба-десант дивизиясынын бөлүктөрү<br /> [[File:АФГАН КОНФЛИКТИ49.png | thumb | Афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстеликти ачуу аземи (Бишкек).]]<br /> маанилүү админ. объектилерге көзөмөл орноткон. 27-декабрда СССР МККнын атайын бөлүктөрү Х. Амин отурган сарайга чабуул коюп, салгылашуу учурунда ал курман болгон. Анын ордуна Б&#039;&#039;. Кармаль&#039;&#039; бийликке келген. 1980-ж. январдын ортосунда 40-армия толугу м-н Афганистанга киргизилген [аларга сов. аскерлердин Афганстандагы чектелген контингенти (САЧК) деген аталыш берилген]. Узакка созулган кармашууларга карабастан, оппозиция АЭДПнын режимин кулата алган эмес, ошол эле учурда АДР м-н САЧКнын бириккен күчтөрү оппозицияны жок кыла алган жок. Афганистанда бийликке М. &#039;&#039;Наджибулланын&#039;&#039; келиши (1986, май) м-н АЭДП жаӊы «улуттук жарашуу» саясатын баштаган ж-а тез арада согуштук аракеттерди токтотуп, сүйлөшүүлөргө барууну билдирген. Бирок, моджахеддердин лидерлери «толук жеӊишке жеткенге чейин» согушту уланта берүүнү чечкен. 1986-ж. февралда М. С. Горбачев афган тарап м-н бирдикте акырындык м-н сов. аскерлерди чыгарып кетүү ж-дө макулдашылганды гын билдирген. 1986-ж. күзүндө Афганистандан САЧКнын 6 полку чыгарылган. 1988-ж. 14-апрелде Женевада АКШ, СССРдин катышуусу м-н Афганистан ж-а Пакистандын ортосунда афган маселесин жөнгө салуу б-ча макулдашууга кол коюлган. Ага ылайык 1988-жылдын 15-майынан 1989-жылдын 15-февралына чейин сов. аскерлер Афганистан Респ-нан толук чыгарылган. 1992-жылдын 1-январынан СССР м-н АКШ афган өкмөтүнө ж-а моджахеддерге согуштук жардам көрсөтүүнү токтотушкан. СССРдин Афганистандагы жоготуулары 14,5 миӊ кишини түзгөн. Афганистандагы согуштук аракеттерге катышкан ж-а эрдик көрсөткөн 200 миӊден ашык аскер кызматчылары орден, медалдар м-н сыйланышкан; 66 аскер кызматкерине Сов. Союз. Баатыры наамы ыйгарылган. Кырг-ндан САЧКнын катарында 7330 жоокер кызмат өтөп, 259 киши курман болгон, төртөө дайынсыз жоголгон (Кудайбергенов Нурбек Шамшидинович, Ха<br /> ритонов Евгений Иванович, Зимонтовский Петр Алексеевич, Кочкоров Орозали Токтоназарович). Жалал-Абад обл-нун тургуну &#039;&#039;Исламов&#039;&#039; Юрий Вериковичке өлгөндөн кийин Сов. Союз. Баатыры наамы ыйгарылган. Афганистанда кызмат өтөгөн ардагерлер, майыптар, курман болгондордун үй-бүлөлөрүн бириктирип, алардын ар кыл маселелерин чечүүгө жардам берип келген «Афган согушунун ардагерлеринин республикалык Кеӊеши» коомдук уюму 1996-жылдан иш жүргүзүүдө. 1999-ж. өлкөбүзгө террорчулар кол салган учурда Афган согушунун ардагерлеринин Кеӊешинин демилгеси м-н ардагер-афганчылар дан ыктыярдуу «А» батальону уюшулуп, Мекенибизге коркунуч туулуп турган кырдаалда өзүлөрүн чыныгы патриоттор экендигин көрсөтүштү. Бишкекте КМШ өлкөлөрүнүн ичинен алгачкылардан болуп афган согушунда курман болгон кыргызстандык жоокерлерге арналган эстелик тургузулган.&lt;br&gt;<br /> Ад.: Война в Афганистане. М., 1991; &#039;&#039;Громов Б. В.&#039;&#039; Ограниченный контингент. М, 1994; &#039;&#039;Никитенко Е. Г.&#039;&#039; Афганистан: От войны 80-х до прогноза новых войн. М., 2004; Ооганстанда курман болгон жоокерлерди эскерүү китеби ‒ Книга памяти воинов, погибших в Афганистане, Б., 2003. &#039;&#039;Н. Төрөбеков, А. Орозов.&#039;&#039;&lt;br&gt;<br /> </div>

imported>Kadyrm