АХМЕД ХАН - Түзөтүүлөр тарыхы

imported>Gulira, 10:49, 26 Февраль (Бирдин айы) 2026 карата

2026-02-26T10:49:13Z

← Мурунку нускасы		10:49, 26 Февраль (Бирдин айы) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АХМЕД ХАН--''' (туулган жылы белгисиз ‒ 1504) ‒ 1485‒1504-жылдарда Моголстан мамлекетинин башкаруучусу. Атасы Йунус хан Ирандагы Йезд калаасында тарыхчы Шараф ад Дин Али Йездиден билим алган. Ал шаар турмушуна көнүп калгандыктан, Моголстандан оолактап, Кашкарда <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ак-Сууда жашаган, өмүрүнүн акыркы жылдарын Ташкентте өткөргөн. Анын уулу Ахмед Моголстандын чыгыш бөлүгүн бийлеп турган. Көчмөн турмушту жактаган могол төбөлдөрү аны атасынан бөлүп кетишкен <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ал бийликке келгенден баштап он жыл аралыгында могол урууларын толук баш ийдирген. ''Бабурдун'' айтымында Ахмеддин чатыры падыша жашаган турак жайга эмес, каракчынын алачыгына көбүрөөк окшош болгон. Демек, ал нукура көчмөн турмушта жашаган. Ахмед хан Моголстандын чыгыш бөлүгүнө коӊшулаш жайгашкан калмактарга эки жолу катуу сокку урган. Алар хандан өтө корккондуктан, Алача хан деген лакап ат («Алача» монгол тилинен которгондо «өлтүргүч», «кан ичер» дегенди түшүндүргөн) коюшкан. Моголстандын батыш чектери <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ташкент Ахмед хандын агасы Махмуд хандын бийлигинде турган. Махмуд хан 15-кылымдын аяк ченинде эки жолу өзбек-казактар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> согушуп, жеӊилип калган. Ахмед хан жеӊилген агасынын өчүн алуу үчүн өзбек-казактардын конуштарына үч жолу жортуул жасап кыйраткан. Мухаммед Хайдардын жазганы боюнча Ахмед хандын башкаруу мезгилинде калмактар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өзбек-казактар жети-сегиз айча Моголстандын чектерине жакындоого батына албай калышкан. Анын бийлиги Чыгыш Түркстандын батыш бөлүгүнөн сырткары Моголстандын бардык аймактарына тараган. 1501-жылы өзбек ханы Шейбани Фергананын чыгыш бөлүгүн башкарган Махмуд хандын кеӊеши <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Самаркандды <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Бухараны чаап алган. Көп узабай Шейбани хан Махмуд хандын ээликтерин да каратып алат. Бир тууганынын оор абалы жөнүндө кабар алган Ахмед хан өзүнүн ордуна тун уулу Мансур ханды калтырып, Махмуд ханга жардамга кеткен. Бир туугандар Фергананы кайтарып алууга аракет кылып, Аксыкентти камоого алышкан. Бирок Шейбани хандын жиберген күчтөрү аларды талкалап, хандарды туткундаган. Махмуд хандын кыздары Айша Султанды Шейбани ханга, Кутлуг ханымды Жаныбек ханга бергенден кийин гана хандар туткундан бошотулган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ак-Сууга келишкен. Көп узабай Ахмед хан 1504-жылы шал оруусунан каза тапкан. Атасынын ордуна келген Мансур хан бир туугандары Султан Саид Хан <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Халил Султандын бийлик талашуусунан чочулап аларды куугунтуктаган. Инилеринин өз ара чыр-чатактарына таасир тийгизе албаган Махмуд хан Ферганага кайтып барганда өзбектер тарабынан өлтүрүлгөн. Ал эми агасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> келише албаган ханзаадалар кыргыздарга келип баш калкалаган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Халил султанды Моголстандагы кыргыздар өзүлөрүнүн падышасы деп жарыялашкан. 1509-жылы Чарын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чилик сууларынын аралыгында кыргыздарга <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Султан Саид хан <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Халил Султанга агасы Мансур хан катуу сокку урган. Моголстандагы баш аламандыктын баштоочулары катары кыргыздардын көбүн Турфанга көчүрүп кеткен. Султан Саид Кабулдагы Бабурга баш калкалаган. Ал эми Халил Султан Ферганага качып барганда Анжияндын акими тарабынан өлтүрүлгөн. Кыргыздар мындан көп узабай саясий абалын оӊдоп, алардын башкаруучусу ''Мухаммед Кыргыз'' элдин башын бириктирген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Моголстандагы өз алдынча саясий бирикмесин түзүүгө жетишкен.<br>		'''АХМЕД ХАН −''' (туулган жылы белгисиз ‒ 1504) ‒ 1485‒1504-жылдарда Моголстан мамлекетинин башкаруучусу. Атасы Йунус хан Ирандагы Йезд калаасында тарыхчы Шараф ад Дин Али Йездиден билим алган. Ал шаар турмушуна көнүп калгандыктан, Моголстандан оолактап, Кашкарда <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ак-Сууда жашаган, өмүрүнүн акыркы жылдарын Ташкентте өткөргөн. Анын уулу Ахмед Моголстандын чыгыш бөлүгүн бийлеп турган. Көчмөн турмушту жактаган могол төбөлдөрү аны атасынан бөлүп кетишкен <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ал бийликке келгенден баштап он жыл аралыгында могол урууларын толук баш ийдирген. ''Бабурдун'' айтымында Ахмеддин чатыры падыша жашаган турак жайга эмес, каракчынын алачыгына көбүрөөк окшош болгон. Демек, ал нукура көчмөн турмушта жашаган. Ахмед хан Моголстандын чыгыш бөлүгүнө коӊшулаш жайгашкан калмактарга эки жолу катуу сокку урган. Алар хандан өтө корккондуктан, Алача хан деген лакап ат («Алача» монгол тилинен которгондо «өлтүргүч», «кан ичер» дегенди түшүндүргөн) коюшкан. Моголстандын батыш чектери <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ташкент Ахмед хандын агасы Махмуд хандын бийлигинде турган. Махмуд хан 15-кылымдын аяк ченинде эки жолу өзбек-казактар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> согушуп, жеӊилип калган. Ахмед хан жеӊилген агасынын өчүн алуу үчүн өзбек-казактардын конуштарына үч жолу жортуул жасап кыйраткан. Мухаммед Хайдардын жазганы боюнча Ахмед хандын башкаруу мезгилинде калмактар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өзбек-казактар жети-сегиз айча Моголстандын чектерине жакындоого батына албай калышкан. Анын бийлиги Чыгыш Түркстандын батыш бөлүгүнөн сырткары Моголстандын бардык аймактарына тараган. 1501-жылы өзбек ханы Шейбани Фергананын чыгыш бөлүгүн башкарган Махмуд хандын кеӊеши <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Самаркандды <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Бухараны чаап алган. Көп узабай Шейбани хан Махмуд хандын ээликтерин да каратып алат. Бир тууганынын оор абалы жөнүндө кабар алган Ахмед хан өзүнүн ордуна тун уулу Мансур ханды калтырып, Махмуд ханга жардамга кеткен. Бир туугандар Фергананы кайтарып алууга аракет кылып, Аксыкентти камоого алышкан. Бирок Шейбани хандын жиберген күчтөрү аларды талкалап, хандарды туткундаган. Махмуд хандын кыздары Айша Султанды Шейбани ханга, Кутлуг ханымды Жаныбек ханга бергенден кийин гана хандар туткундан бошотулган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ак-Сууга келишкен. Көп узабай Ахмед хан 1504-жылы шал оруусунан каза тапкан. Атасынын ордуна келген Мансур хан бир туугандары Султан Саид Хан <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Халил Султандын бийлик талашуусунан чочулап аларды куугунтуктаган. Инилеринин өз ара чыр-чатактарына таасир тийгизе албаган Махмуд хан Ферганага кайтып барганда өзбектер тарабынан өлтүрүлгөн. Ал эми агасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> келише албаган ханзаадалар кыргыздарга келип баш калкалаган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Халил султанды Моголстандагы кыргыздар өзүлөрүнүн падышасы деп жарыялашкан. 1509-жылы Чарын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чилик сууларынын аралыгында кыргыздарга <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Султан Саид хан <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Халил Султанга агасы Мансур хан катуу сокку урган. Моголстандагы баш аламандыктын баштоочулары катары кыргыздардын көбүн Турфанга көчүрүп кеткен. Султан Саид Кабулдагы Бабурга баш калкалаган. Ал эми Халил Султан Ферганага качып барганда Анжияндын акими тарабынан өлтүрүлгөн. Кыргыздар мындан көп узабай саясий абалын оӊдоп, алардын башкаруучусу ''Мухаммед Кыргыз'' элдин башын бириктирген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Моголстандагы өз алдынча саясий бирикмесин түзүүгө жетишкен.<br>

	Ад.: ''Мирза Мухаммед Хайдар''. Тарих ‒ и Рашиди / Введение, перевод с персидского А. Урунбаева, Р. П. Джалиловой, Л. М. Епиораповой/ Таш., 1996; ''Караев О.'' Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Б., 1995.		Ад.: ''Мирза Мухаммед Хайдар''. Тарих ‒ и Рашиди / Введение, перевод с персидского А. Урунбаева, Р. П. Джалиловой, Л. М. Епиораповой/ Таш., 1996; ''Караев О.'' Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Б., 1995.

	''Т. Асанов.''<br>		''Т. Асанов.''<br
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

imported>Kadyrm: /* top */ категория кошуу

2024-09-12T04:55:44Z

top: категория кошуу

← Мурунку нускасы		04:55, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы
4 сап:		4 сап:

	''Т. Асанов.''<br>		''Т. Асанов.''<br>
			[[Категория:1-Том]]

imported>Temirkan, 05:34, 8 Январь (Үчтүн айы) 2024 карата

2024-01-08T05:34:05Z

← Мурунку нускасы		05:34, 8 Январь (Үчтүн айы) 2024 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АХМЕД ХАН--''' (~~т.уулган~~ жылы белгисиз ‒ 1504) ‒ 1485‒1504-ж. Моголстан мамлекетинин башкаруучусу. Атасы Йунус хан Ирандагы Йезд ~~калаасын да~~ тарыхчы Шараф ад Дин Али Йездиден билим алган. Ал шаар турмушуна көнүп калгандыктан, Моголстандан оолактап, Кашкарда <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ак-Сууда жашаган, өмүрүнүн акыркы жылдарын Ташкентте өткөргөн. Анын уулу Ахмед Моголстандын чыгыш бөлүгүн бийлеп турган. Көчмөн турмушту жактаган могол төбөлдөрү аны атасынан бөлүп кетишкен <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ал бийликке келгенден баштап он жыл аралыгында могол урууларын толук баш ийдирген. ''Бабурдун'' айтымында Ахмеддин чатыры падыша жашаган турак жайга эмес, каракчынын алачыгына көбүрөөк окшош болгон. Демек, ал нукура көчмөн турмушта жашаган. ~~А. х.~~ Моголстандын чыгыш бөлүгүнө коӊшулаш жайгашкан калмактарга эки жолу катуу сокку урган. Алар хандан өтө корккондуктан, Алача хан деген лакап ат («Алача» монгол тилинен которгондо «өлтүргүч», «кан ичер» дегенди түшүндүргөн) коюшкан. Моголстандын батыш чектери <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ташкент Ахмед хандын агасы Махмуд хандын бийлигинде турган. Махмуд хан 15-~~к-дын~~ аяк ченинде эки жолу өзбек-казактар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> согушуп, жеӊилип калган. Ахмед хан жеӊилген агасынын өчүн алуу үчүн өзбек-казактардын конуштарына үч жолу жортуул жасап кыйраткан. Мухаммед Хайдардын жазганы боюнча Ахмед хандын башкаруу мезгилинде калмактар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өзбек-казактар жети-сегиз айча Моголстандын чектерине жакындоого батына албай калышкан. Анын бийлиги Чыгыш Түркстандын батыш бөлүгүнөн сырткары Моголстандын бардык аймактарына тараган. 1501-ж. өзбек ханы Шейбани Фергананын чыгыш бөлүгүн башкарган Махмуд хандын кеӊеши <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Самаркандды <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Бухараны чаап алган. Көп узабай Шейбани хан Махмуд хандын ээликтерин да каратып алат. Бир тууганынын оор абалы жөнүндө кабар алган Ахмед хан өзүнүн ордуна тун уулу Мансур ханды калтырып, Махмуд ханга жардамга кеткен. Бир туугандар Фергананы кайтарып алууга аракет кылып, Аксыкентти камоого алышкан. Бирок Шейбани хандын жиберген күчтөрү аларды талкалап, хандарды туткундаган. Махмуд хандын кыздары Айша Султанды Шейбани ханга, Кутлуг ханымды Жаныбек ханга бергенден кийин гана хандар туткундан бошотулган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ак-Сууга келишкен. Көп узабай Ахмед хан 1504-ж. шал оруусунан каза тапкан. Атасынын ордуна келген Мансур хан бир туугандары Султан Саид Хан <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Халил Султандын бийлик талашуусунан чочулап аларды куугунтуктаган. Инилеринин өз ара чыр-чатактарына таасир тийгизе албаган Махмуд хан Ферганага кайтып барганда өзбектер тарабынан өлтүрүлгөн. Ал эми агасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> келише албаган ханзаадалар кыргыздарга келип баш калкалаган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Халил султанды Моголстандагы кыргыздар өзүлөрүнүн падышасы деп жарыялашкан. 1509-ж. Чарын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чилик сууларынын аралыгында кыргыздарга <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Султан Саид хан <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Халил Султанга агасы Мансур хан катуу сокку урган. Моголстандагы баш аламандыктын баштоочулары катары кыргыздардын көбүн Турфанга көчүрүп кеткен. Султан Саид Кабулдагы Бабурга баш калкалаган. Ал эми Халил Султан Ферганага качып барганда Анжияндын акими тарабынан өлтүрүлгөн. Кыргыздар мындан көп узабай саясий абалын оӊдоп, алардын башкаруучусу ''Мухаммед Кыргыз'' элдин башын бириктирген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Моголстандагы өз алдынча саясий бирикмесин түзүүгө жетишкен.<br>		'''АХМЕД ХАН--''' (туулган жылы белгисиз ‒ 1504) ‒ 1485‒1504-жылдарда Моголстан мамлекетинин башкаруучусу. Атасы Йунус хан Ирандагы Йезд калаасында тарыхчы Шараф ад Дин Али Йездиден билим алган. Ал шаар турмушуна көнүп калгандыктан, Моголстандан оолактап, Кашкарда <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ак-Сууда жашаган, өмүрүнүн акыркы жылдарын Ташкентте өткөргөн. Анын уулу Ахмед Моголстандын чыгыш бөлүгүн бийлеп турган. Көчмөн турмушту жактаган могол төбөлдөрү аны атасынан бөлүп кетишкен <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ал бийликке келгенден баштап он жыл аралыгында могол урууларын толук баш ийдирген. ''Бабурдун'' айтымында Ахмеддин чатыры падыша жашаган турак жайга эмес, каракчынын алачыгына көбүрөөк окшош болгон. Демек, ал нукура көчмөн турмушта жашаган. Ахмед хан Моголстандын чыгыш бөлүгүнө коӊшулаш жайгашкан калмактарга эки жолу катуу сокку урган. Алар хандан өтө корккондуктан, Алача хан деген лакап ат («Алача» монгол тилинен которгондо «өлтүргүч», «кан ичер» дегенди түшүндүргөн) коюшкан. Моголстандын батыш чектери <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ташкент Ахмед хандын агасы Махмуд хандын бийлигинде турган. Махмуд хан 15-кылымдын аяк ченинде эки жолу өзбек-казактар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> согушуп, жеӊилип калган. Ахмед хан жеӊилген агасынын өчүн алуу үчүн өзбек-казактардын конуштарына үч жолу жортуул жасап кыйраткан. Мухаммед Хайдардын жазганы боюнча Ахмед хандын башкаруу мезгилинде калмактар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өзбек-казактар жети-сегиз айча Моголстандын чектерине жакындоого батына албай калышкан. Анын бийлиги Чыгыш Түркстандын батыш бөлүгүнөн сырткары Моголстандын бардык аймактарына тараган. 1501-жылы өзбек ханы Шейбани Фергананын чыгыш бөлүгүн башкарган Махмуд хандын кеӊеши <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Самаркандды <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Бухараны чаап алган. Көп узабай Шейбани хан Махмуд хандын ээликтерин да каратып алат. Бир тууганынын оор абалы жөнүндө кабар алган Ахмед хан өзүнүн ордуна тун уулу Мансур ханды калтырып, Махмуд ханга жардамга кеткен. Бир туугандар Фергананы кайтарып алууга аракет кылып, Аксыкентти камоого алышкан. Бирок Шейбани хандын жиберген күчтөрү аларды талкалап, хандарды туткундаган. Махмуд хандын кыздары Айша Султанды Шейбани ханга, Кутлуг ханымды Жаныбек ханга бергенден кийин гана хандар туткундан бошотулган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ак-Сууга келишкен. Көп узабай Ахмед хан 1504-жылы шал оруусунан каза тапкан. Атасынын ордуна келген Мансур хан бир туугандары Султан Саид Хан <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Халил Султандын бийлик талашуусунан чочулап аларды куугунтуктаган. Инилеринин өз ара чыр-чатактарына таасир тийгизе албаган Махмуд хан Ферганага кайтып барганда өзбектер тарабынан өлтүрүлгөн. Ал эми агасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> келише албаган ханзаадалар кыргыздарга келип баш калкалаган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Халил султанды Моголстандагы кыргыздар өзүлөрүнүн падышасы деп жарыялашкан. 1509-жылы Чарын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чилик сууларынын аралыгында кыргыздарга <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Султан Саид хан <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Халил Султанга агасы Мансур хан катуу сокку урган. Моголстандагы баш аламандыктын баштоочулары катары кыргыздардын көбүн Турфанга көчүрүп кеткен. Султан Саид Кабулдагы Бабурга баш калкалаган. Ал эми Халил Султан Ферганага качып барганда Анжияндын акими тарабынан өлтүрүлгөн. Кыргыздар мындан көп узабай саясий абалын оӊдоп, алардын башкаруучусу ''Мухаммед Кыргыз'' элдин башын бириктирген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Моголстандагы өз алдынча саясий бирикмесин түзүүгө жетишкен.<br>

	Ад.: ''Мирза Мухаммед Хайдар''. Тарих ‒ и Рашиди / Введение, перевод с персидского А. Урунбаева, Р. П. Джалиловой, Л. М. Епиораповой/ Таш., 1996; ''Караев О.'' Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Б., 1995.		Ад.: ''Мирза Мухаммед Хайдар''. Тарих ‒ и Рашиди / Введение, перевод с персидского А. Урунбаева, Р. П. Джалиловой, Л. М. Епиораповой/ Таш., 1996; ''Караев О.'' Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Б., 1995.

	''Т. Асанов.''<br>		''Т. Асанов.''<br>

imported>Dilde, 11:02, 28 Декабрь (Бештин айы) 2023 карата

2023-12-28T11:02:02Z

← Мурунку нускасы		11:02, 28 Декабрь (Бештин айы) 2023 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''АХМЕД ХАН--''' (т. ж. белгисиз ‒ 1504) ‒ 1485‒1504-ж. Моголстан мамлекетинин башкаруучусу. Атасы Йунус хан Ирандагы Йезд калаасын да тарыхчы Шараф ад Дин Али Йездиден билим алган. Ал шаар турмушуна көнүп калгандыктан, Моголстандан оолактап, Кашкарда <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ак-Сууда жашаган, өмүрүнүн акыркы жылдарын Ташкентте өткөргөн. Анын уулу Ахмед Моголстандын чыгыш бөлүгүн бийлеп турган. Көчмөн турмушту жактаган могол төбөлдөрү аны атасынан бөлүп кетишкен <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ал бийликке келгенден баштап он жыл аралыгында могол урууларын толук баш ийдирген. ''Бабурдун'' айтымында Ахмеддин чатыры падыша жашаган турак жайга эмес, каракчынын алачыгына көбүрөөк окшош болгон. Демек, ал нукура көчмөн турмушта жашаган. А. х. Моголстандын чыгыш бөлүгүнө коӊшулаш жайгашкан калмактарга эки жолу катуу сокку урган. Алар хандан өтө корккондуктан, Алача хан деген лакап ат («Алача» монгол тилинен которгондо «өлтүргүч», «кан ичер» дегенди түшүндүргөн) коюшкан. Моголстандын батыш чектери <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ташкент ~~А. х-дын~~ агасы Махмуд хандын бийлигинде турган. Махмуд хан 15-к-дын аяк ченинде эки жолу өзбек-казактар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> согушуп, жеӊилип калган. ~~А. х.~~ жеӊилген агасынын өчүн алуу үчүн өзбек-казактардын конуштарына үч жолу жортуул жасап кыйраткан. Мухаммед Хайдардын жазганы ~~б-ча А. х-дын~~ башкаруу мезгилинде калмактар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өзбек-казактар жети-сегиз айча Моголстандын чектерине жакындоого батына албай калышкан. Анын бийлиги Чыгыш Түркстандын батыш бөлүгүнөн сырткары Моголстандын бардык аймактарына тараган. 1501-ж. өзбек ханы Шейбани Фергананын чыгыш бөлүгүн башкарган Махмуд хандын кеӊеши <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Самаркандды <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Бухараны чаап алган. Көп узабай Шейбани хан Махмуд хандын ээликтерин да каратып алат. Бир тууганынын оор абалы ~~ж-дө~~ кабар алган ~~А. х.~~ өзүнүн ордуна тун уулу Мансур ханды калтырып, Махмуд ханга жардамга кеткен. Бир туугандар Фергананы кайтарып алууга аракет кылып, Аксыкентти камоого алышкан. Бирок Шейбани хандын жиберген күчтөрү аларды талкалап, хандарды туткундаган. Махмуд хандын кыздары Айша Султанды Шейбани ханга, Кутлуг ханымды Жаныбек ханга бергенден кийин гана хандар туткундан ~~бошотул ган~~ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ак-Сууга келишкен. Көп узабай ~~А. х.~~ 1504-ж. шал оруусунан каза тапкан. Атасынын ордуна келген Мансур хан бир туугандары Султан Саид Хан <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Халил Султандын бийлик талашуусунан чочулап аларды куугунтуктаган. Инилеринин өз ара чыр-чатактарына таасир тийгизе албаган Махмуд хан Ферганага кайтып барганда өзбектер тарабынан өлтүрүлгөн. Ал эми агасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> келише албаган ханзаадалар кыргыздарга келип баш калкалаган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Халил султанды Моголстандагы кыргыздар өзүлөрүнүн падышасы деп жарыялашкан. 1509-ж. Чарын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чилик сууларынын аралыгында кыргыздарга <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Султан Саид хан <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Халил Султанга агасы Мансур хан катуу сокку урган. Моголстандагы баш аламандыктын баштоочулары катары кыргыздардын көбүн Турфанга көчүрүп кеткен. Султан Саид Кабулдагы Бабурга баш калкалаган. Ал эми Халил Султан Ферганага качып барганда Анжияндын акими тарабынан өлтүрүлгөн. Кыргыздар мындан көп узабай саясий абалын оӊдоп, алардын башкаруучусу ''Мухаммед Кыргыз'' элдин башын бириктирген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Моголстандагы өз алдынча саясий бирикмесин түзүүгө жетишкен.<br>		'''АХМЕД ХАН--''' (т.уулган жылы белгисиз ‒ 1504) ‒ 1485‒1504-ж. Моголстан мамлекетинин башкаруучусу. Атасы Йунус хан Ирандагы Йезд калаасын да тарыхчы Шараф ад Дин Али Йездиден билим алган. Ал шаар турмушуна көнүп калгандыктан, Моголстандан оолактап, Кашкарда <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ак-Сууда жашаган, өмүрүнүн акыркы жылдарын Ташкентте өткөргөн. Анын уулу Ахмед Моголстандын чыгыш бөлүгүн бийлеп турган. Көчмөн турмушту жактаган могол төбөлдөрү аны атасынан бөлүп кетишкен <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ал бийликке келгенден баштап он жыл аралыгында могол урууларын толук баш ийдирген. ''Бабурдун'' айтымында Ахмеддин чатыры падыша жашаган турак жайга эмес, каракчынын алачыгына көбүрөөк окшош болгон. Демек, ал нукура көчмөн турмушта жашаган. А. х. Моголстандын чыгыш бөлүгүнө коӊшулаш жайгашкан калмактарга эки жолу катуу сокку урган. Алар хандан өтө корккондуктан, Алача хан деген лакап ат («Алача» монгол тилинен которгондо «өлтүргүч», «кан ичер» дегенди түшүндүргөн) коюшкан. Моголстандын батыш чектери <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ташкент Ахмед хандын агасы Махмуд хандын бийлигинде турган. Махмуд хан 15-к-дын аяк ченинде эки жолу өзбек-казактар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> согушуп, жеӊилип калган. Ахмед хан жеӊилген агасынын өчүн алуу үчүн өзбек-казактардын конуштарына үч жолу жортуул жасап кыйраткан. Мухаммед Хайдардын жазганы боюнча Ахмед хандын башкаруу мезгилинде калмактар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өзбек-казактар жети-сегиз айча Моголстандын чектерине жакындоого батына албай калышкан. Анын бийлиги Чыгыш Түркстандын батыш бөлүгүнөн сырткары Моголстандын бардык аймактарына тараган. 1501-ж. өзбек ханы Шейбани Фергананын чыгыш бөлүгүн башкарган Махмуд хандын кеӊеши <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Самаркандды <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Бухараны чаап алган. Көп узабай Шейбани хан Махмуд хандын ээликтерин да каратып алат. Бир тууганынын оор абалы жөнүндө кабар алган Ахмед хан өзүнүн ордуна тун уулу Мансур ханды калтырып, Махмуд ханга жардамга кеткен. Бир туугандар Фергананы кайтарып алууга аракет кылып, Аксыкентти камоого алышкан. Бирок Шейбани хандын жиберген күчтөрү аларды талкалап, хандарды туткундаган. Махмуд хандын кыздары Айша Султанды Шейбани ханга, Кутлуг ханымды Жаныбек ханга бергенден кийин гана хандар туткундан бошотулган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ак-Сууга келишкен. Көп узабай Ахмед хан 1504-ж. шал оруусунан каза тапкан. Атасынын ордуна келген Мансур хан бир туугандары Султан Саид Хан <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Халил Султандын бийлик талашуусунан чочулап аларды куугунтуктаган. Инилеринин өз ара чыр-чатактарына таасир тийгизе албаган Махмуд хан Ферганага кайтып барганда өзбектер тарабынан өлтүрүлгөн. Ал эми агасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> келише албаган ханзаадалар кыргыздарга келип баш калкалаган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Халил султанды Моголстандагы кыргыздар өзүлөрүнүн падышасы деп жарыялашкан. 1509-ж. Чарын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чилик сууларынын аралыгында кыргыздарга <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Султан Саид хан <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Халил Султанга агасы Мансур хан катуу сокку урган. Моголстандагы баш аламандыктын баштоочулары катары кыргыздардын көбүн Турфанга көчүрүп кеткен. Султан Саид Кабулдагы Бабурга баш калкалаган. Ал эми Халил Султан Ферганага качып барганда Анжияндын акими тарабынан өлтүрүлгөн. Кыргыздар мындан көп узабай саясий абалын оӊдоп, алардын башкаруучусу ''Мухаммед Кыргыз'' элдин башын бириктирген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Моголстандагы өз алдынча саясий бирикмесин түзүүгө жетишкен.<br>

	Ад.: ''Мирза Мухаммед Хайдар''. Тарих ‒ и Рашиди / Введение, перевод с персидского А. Урунбаева, Р. П. Джалиловой, Л. М. Епиораповой/ Таш., 1996; ''Караев О.'' Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Б., 1995.		Ад.: ''Мирза Мухаммед Хайдар''. Тарих ‒ и Рашиди / Введение, перевод с персидского А. Урунбаева, Р. П. Джалиловой, Л. М. Епиораповой/ Таш., 1996; ''Караев О.'' Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Б., 1995.

	''Т. Асанов.''<br>		''Т. Асанов.''<br>

imported>Temirkan, 10:46, 7 Декабрь (Бештин айы) 2022 карата

2022-12-07T10:46:02Z

← Мурунку нускасы		10:46, 7 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	(т. ж. белгисиз ‒ 1504) ‒ 1485‒1504-ж. Моголстан мамлекетинин башкаруучусу. Атасы Йунус хан Ирандагы Йезд калаасын да тарыхчы Шараф ад Дин Али Йездиден билим алган. Ал шаар турмушуна көнүп калгандыктан, Моголстандан оолактап, Кашкарда <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ак-Сууда жашаган, өмүрүнүн акыркы жылдарын Ташкентте өткөргөн. Анын уулу Ахмед Моголстандын чыгыш бөлүгүн бийлеп турган. Көчмөн турмушту жактаган могол төбөлдөрү аны атасынан бөлүп кетишкен <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ал бийликке келгенден баштап он жыл аралыгында могол урууларын толук баш ийдирген. ''Бабурдун'' айтымында Ахмеддин чатыры падыша жашаган турак жайга эмес, каракчынын алачыгына көбүрөөк окшош болгон. Демек, ал нукура көчмөн турмушта жашаган. А. х. Моголстандын чыгыш бөлүгүнө коӊшулаш жайгашкан калмактарга эки жолу катуу сокку урган. Алар хандан өтө корккондуктан, Алача хан деген лакап ат («Алача» монгол тилинен которгондо «өлтүргүч», «кан ичер» дегенди түшүндүргөн) коюшкан. Моголстандын батыш чектери <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ташкент А. х-дын агасы Махмуд хандын бийлигинде турган. Махмуд хан 15-к-дын аяк ченинде эки жолу өзбек-казактар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> согушуп, жеӊилип калган. А. х. жеӊилген агасынын өчүн алуу үчүн өзбек-казактардын конуштарына үч жолу жортуул жасап кыйраткан. Мухаммед Хайдардын жазганы б-ча А. х-дын башкаруу мезгилинде калмактар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өзбек-казактар жети-сегиз айча Моголстандын чектерине жакындоого батына албай калышкан. Анын бийлиги Чыгыш Түркстандын батыш бөлүгүнөн сырткары Моголстандын бардык аймактарына тараган. 1501-ж. өзбек ханы Шейбани Фергананын чыгыш бөлүгүн башкарган Махмуд хандын кеӊеши <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Самаркандды <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Бухараны чаап алган. Көп узабай Шейбани хан Махмуд хандын ээликтерин да каратып алат. Бир тууганынын оор абалы ж-дө кабар алган А. х. өзүнүн ордуна тун уулу Мансур ханды калтырып, Махмуд ханга жардамга кеткен. Бир туугандар Фергананы кайтарып алууга аракет кылып, Аксыкентти камоого алышкан. Бирок Шейбани хандын жиберген күчтөрү аларды талкалап, хандарды туткундаган. Махмуд хандын кыздары Айша Султанды Шейбани ханга, Кутлуг ханымды Жаныбек ханга бергенден кийин гана хандар туткундан бошотул ган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ак-Сууга келишкен. Көп узабай А. х. 1504-ж. шал оруусунан каза тапкан. Атасынын ордуна келген Мансур хан бир туугандары Султан Саид Хан <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Халил Султандын бийлик талашуусунан чочулап аларды куугунтуктаган. Инилеринин өз ара чыр-чатактарына таасир тийгизе албаган Махмуд хан Ферганага кайтып барганда өзбектер тарабынан өлтүрүлгөн. Ал эми агасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> келише албаган ханзаадалар кыргыздарга келип баш калкалаган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Халил султанды Моголстандагы кыргыздар өзүлөрүнүн падышасы деп жарыялашкан. 1509-ж. Чарын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чилик сууларынын аралыгында кыргыздарга <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Султан Саид хан <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Халил Султанга агасы Мансур хан катуу сокку урган. Моголстандагы баш аламандыктын баштоочулары катары кыргыздардын көбүн Турфанга көчүрүп кеткен. Султан Саид Кабулдагы Бабурга баш калкалаган. Ал эми Халил Султан Ферганага качып барганда Анжияндын акими тарабынан өлтүрүлгөн. Кыргыздар мындан көп узабай саясий абалын оӊдоп, алардын башкаруучусу ''Мухаммед Кыргыз'' элдин башын бириктирген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Моголстандагы өз алдынча саясий бирикмесин түзүүгө жетишкен.<br>		'''АХМЕД ХАН--''' (т. ж. белгисиз ‒ 1504) ‒ 1485‒1504-ж. Моголстан мамлекетинин башкаруучусу. Атасы Йунус хан Ирандагы Йезд калаасын да тарыхчы Шараф ад Дин Али Йездиден билим алган. Ал шаар турмушуна көнүп калгандыктан, Моголстандан оолактап, Кашкарда <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ак-Сууда жашаган, өмүрүнүн акыркы жылдарын Ташкентте өткөргөн. Анын уулу Ахмед Моголстандын чыгыш бөлүгүн бийлеп турган. Көчмөн турмушту жактаган могол төбөлдөрү аны атасынан бөлүп кетишкен <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ал бийликке келгенден баштап он жыл аралыгында могол урууларын толук баш ийдирген. ''Бабурдун'' айтымында Ахмеддин чатыры падыша жашаган турак жайга эмес, каракчынын алачыгына көбүрөөк окшош болгон. Демек, ал нукура көчмөн турмушта жашаган. А. х. Моголстандын чыгыш бөлүгүнө коӊшулаш жайгашкан калмактарга эки жолу катуу сокку урган. Алар хандан өтө корккондуктан, Алача хан деген лакап ат («Алача» монгол тилинен которгондо «өлтүргүч», «кан ичер» дегенди түшүндүргөн) коюшкан. Моголстандын батыш чектери <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ташкент А. х-дын агасы Махмуд хандын бийлигинде турган. Махмуд хан 15-к-дын аяк ченинде эки жолу өзбек-казактар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> согушуп, жеӊилип калган. А. х. жеӊилген агасынын өчүн алуу үчүн өзбек-казактардын конуштарына үч жолу жортуул жасап кыйраткан. Мухаммед Хайдардын жазганы б-ча А. х-дын башкаруу мезгилинде калмактар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өзбек-казактар жети-сегиз айча Моголстандын чектерине жакындоого батына албай калышкан. Анын бийлиги Чыгыш Түркстандын батыш бөлүгүнөн сырткары Моголстандын бардык аймактарына тараган. 1501-ж. өзбек ханы Шейбани Фергананын чыгыш бөлүгүн башкарган Махмуд хандын кеӊеши <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Самаркандды <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Бухараны чаап алган. Көп узабай Шейбани хан Махмуд хандын ээликтерин да каратып алат. Бир тууганынын оор абалы ж-дө кабар алган А. х. өзүнүн ордуна тун уулу Мансур ханды калтырып, Махмуд ханга жардамга кеткен. Бир туугандар Фергананы кайтарып алууга аракет кылып, Аксыкентти камоого алышкан. Бирок Шейбани хандын жиберген күчтөрү аларды талкалап, хандарды туткундаган. Махмуд хандын кыздары Айша Султанды Шейбани ханга, Кутлуг ханымды Жаныбек ханга бергенден кийин гана хандар туткундан бошотул ган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ак-Сууга келишкен. Көп узабай А. х. 1504-ж. шал оруусунан каза тапкан. Атасынын ордуна келген Мансур хан бир туугандары Султан Саид Хан <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Халил Султандын бийлик талашуусунан чочулап аларды куугунтуктаган. Инилеринин өз ара чыр-чатактарына таасир тийгизе албаган Махмуд хан Ферганага кайтып барганда өзбектер тарабынан өлтүрүлгөн. Ал эми агасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> келише албаган ханзаадалар кыргыздарга келип баш калкалаган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Халил султанды Моголстандагы кыргыздар өзүлөрүнүн падышасы деп жарыялашкан. 1509-ж. Чарын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чилик сууларынын аралыгында кыргыздарга <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Султан Саид хан <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Халил Султанга агасы Мансур хан катуу сокку урган. Моголстандагы баш аламандыктын баштоочулары катары кыргыздардын көбүн Турфанга көчүрүп кеткен. Султан Саид Кабулдагы Бабурга баш калкалаган. Ал эми Халил Султан Ферганага качып барганда Анжияндын акими тарабынан өлтүрүлгөн. Кыргыздар мындан көп узабай саясий абалын оӊдоп, алардын башкаруучусу ''Мухаммед Кыргыз'' элдин башын бириктирген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Моголстандагы өз алдынча саясий бирикмесин түзүүгө жетишкен.<br>
	Ад.: ''Мирза Мухаммед Хайдар''. Тарих ‒ и Рашиди / Введение, перевод с персидского А. Урунбаева, Р. П. Джалиловой, Л. М. Епиораповой/ Таш., 1996; ''Караев О.'' Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Б., 1995.
			Ад.: ''Мирза Мухаммед Хайдар''. Тарих ‒ и Рашиди / Введение, перевод с персидского А. Урунбаева, Р. П. Джалиловой, Л. М. Епиораповой/ Таш., 1996; ''Караев О.'' Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Б., 1995.

	''Т. Асанов.''<br>		''Т. Асанов.''<br>

imported>Kadyrm: /* top */clean up, replaced: м-н → менен (6), ж-а → жана (9)

2022-12-05T11:58:52Z

top: clean up, replaced: м-н → менен (6), ж-а → жана (9)

← Мурунку нускасы		11:58, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	(т. ж. белгисиз ‒ 1504) ‒ 1485‒1504-ж. Моголстан мамлекетинин башкаруучусу. Атасы Йунус хан Ирандагы Йезд калаасын да тарыхчы Шараф ад Дин Али Йездиден билим алган. Ал шаар турмушуна көнүп калгандыктан, Моголстандан оолактап, Кашкарда ж-а Ак-Сууда жашаган, өмүрүнүн акыркы жылдарын Ташкентте өткөргөн. Анын уулу Ахмед Моголстандын чыгыш бөлүгүн бийлеп турган. Көчмөн турмушту жактаган могол төбөлдөрү аны атасынан бөлүп кетишкен ж-а ал бийликке келгенден баштап он жыл аралыгында могол урууларын толук баш ийдирген. ''Бабурдун'' айтымында Ахмеддин чатыры падыша жашаган турак жайга эмес, каракчынын алачыгына көбүрөөк окшош болгон. Демек, ал нукура көчмөн турмушта жашаган. А. х. Моголстандын чыгыш бөлүгүнө коӊшулаш жайгашкан калмактарга эки жолу катуу сокку урган. Алар хандан өтө корккондуктан, Алача хан деген лакап ат («Алача» монгол тилинен которгондо «өлтүргүч», «кан ичер» дегенди түшүндүргөн) коюшкан. Моголстандын батыш чектери ж-а Ташкент А. х-дын агасы Махмуд хандын бийлигинде турган. Махмуд хан 15-к-дын аяк ченинде эки жолу өзбек-казактар м-н согушуп, жеӊилип калган. А. х. жеӊилген агасынын өчүн алуу үчүн өзбек-казактардын конуштарына үч жолу жортуул жасап кыйраткан. Мухаммед Хайдардын жазганы б-ча А. х-дын башкаруу мезгилинде калмактар м-н өзбек-казактар жети-сегиз айча Моголстандын чектерине жакындоого батына албай калышкан. Анын бийлиги Чыгыш Түркстандын батыш бөлүгүнөн сырткары Моголстандын бардык аймактарына тараган. 1501-ж. өзбек ханы Шейбани Фергананын чыгыш бөлүгүн башкарган Махмуд хандын кеӊеши м-н Самаркандды ж-а Бухараны чаап алган. Көп узабай Шейбани хан Махмуд хандын ээликтерин да каратып алат. Бир тууганынын оор абалы ж-дө кабар алган А. х. өзүнүн ордуна тун уулу Мансур ханды калтырып, Махмуд ханга жардамга кеткен. Бир туугандар Фергананы кайтарып алууга аракет кылып, Аксыкентти камоого алышкан. Бирок Шейбани хандын жиберген күчтөрү аларды талкалап, хандарды туткундаган. Махмуд хандын кыздары Айша Султанды Шейбани ханга, Кутлуг ханымды Жаныбек ханга бергенден кийин гана хандар туткундан бошотул ган ж-а Ак-Сууга келишкен. Көп узабай А. х. 1504-ж. шал оруусунан каза тапкан. Атасынын ордуна келген Мансур хан бир туугандары Султан Саид Хан м-н Халил Султандын бийлик талашуусунан чочулап аларды куугунтуктаган. Инилеринин өз ара чыр-чатактарына таасир тийгизе албаган Махмуд хан Ферганага кайтып барганда өзбектер тарабынан өлтүрүлгөн. Ал эми агасы м-н келише албаган ханзаадалар кыргыздарга келип баш калкалаган ж-а Халил султанды Моголстандагы кыргыздар өзүлөрүнүн падышасы деп жарыялашкан. 1509-ж. Чарын ж-а Чилик сууларынын аралыгында кыргыздарга ж-а Султан Саид хан м-н Халил Султанга агасы Мансур хан катуу сокку урган. Моголстандагы баш аламандыктын баштоочулары катары кыргыздардын көбүн Турфанга көчүрүп кеткен. Султан Саид Кабулдагы Бабурга баш калкалаган. Ал эми Халил Султан Ферганага качып барганда Анжияндын акими тарабынан өлтүрүлгөн. Кыргыздар мындан көп узабай саясий абалын оӊдоп, алардын башкаруучусу ''Мухаммед Кыргыз'' элдин башын бириктирген ж-а Моголстандагы өз алдынча саясий бирикмесин түзүүгө жетишкен.<br>		(т. ж. белгисиз ‒ 1504) ‒ 1485‒1504-ж. Моголстан мамлекетинин башкаруучусу. Атасы Йунус хан Ирандагы Йезд калаасын да тарыхчы Шараф ад Дин Али Йездиден билим алган. Ал шаар турмушуна көнүп калгандыктан, Моголстандан оолактап, Кашкарда <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ак-Сууда жашаган, өмүрүнүн акыркы жылдарын Ташкентте өткөргөн. Анын уулу Ахмед Моголстандын чыгыш бөлүгүн бийлеп турган. Көчмөн турмушту жактаган могол төбөлдөрү аны атасынан бөлүп кетишкен <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ал бийликке келгенден баштап он жыл аралыгында могол урууларын толук баш ийдирген. ''Бабурдун'' айтымында Ахмеддин чатыры падыша жашаган турак жайга эмес, каракчынын алачыгына көбүрөөк окшош болгон. Демек, ал нукура көчмөн турмушта жашаган. А. х. Моголстандын чыгыш бөлүгүнө коӊшулаш жайгашкан калмактарга эки жолу катуу сокку урган. Алар хандан өтө корккондуктан, Алача хан деген лакап ат («Алача» монгол тилинен которгондо «өлтүргүч», «кан ичер» дегенди түшүндүргөн) коюшкан. Моголстандын батыш чектери <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ташкент А. х-дын агасы Махмуд хандын бийлигинде турган. Махмуд хан 15-к-дын аяк ченинде эки жолу өзбек-казактар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> согушуп, жеӊилип калган. А. х. жеӊилген агасынын өчүн алуу үчүн өзбек-казактардын конуштарына үч жолу жортуул жасап кыйраткан. Мухаммед Хайдардын жазганы б-ча А. х-дын башкаруу мезгилинде калмактар <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өзбек-казактар жети-сегиз айча Моголстандын чектерине жакындоого батына албай калышкан. Анын бийлиги Чыгыш Түркстандын батыш бөлүгүнөн сырткары Моголстандын бардык аймактарына тараган. 1501-ж. өзбек ханы Шейбани Фергананын чыгыш бөлүгүн башкарган Махмуд хандын кеӊеши <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Самаркандды <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Бухараны чаап алган. Көп узабай Шейбани хан Махмуд хандын ээликтерин да каратып алат. Бир тууганынын оор абалы ж-дө кабар алган А. х. өзүнүн ордуна тун уулу Мансур ханды калтырып, Махмуд ханга жардамга кеткен. Бир туугандар Фергананы кайтарып алууга аракет кылып, Аксыкентти камоого алышкан. Бирок Шейбани хандын жиберген күчтөрү аларды талкалап, хандарды туткундаган. Махмуд хандын кыздары Айша Султанды Шейбани ханга, Кутлуг ханымды Жаныбек ханга бергенден кийин гана хандар туткундан бошотул ган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Ак-Сууга келишкен. Көп узабай А. х. 1504-ж. шал оруусунан каза тапкан. Атасынын ордуна келген Мансур хан бир туугандары Султан Саид Хан <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Халил Султандын бийлик талашуусунан чочулап аларды куугунтуктаган. Инилеринин өз ара чыр-чатактарына таасир тийгизе албаган Махмуд хан Ферганага кайтып барганда өзбектер тарабынан өлтүрүлгөн. Ал эми агасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> келише албаган ханзаадалар кыргыздарга келип баш калкалаган <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Халил султанды Моголстандагы кыргыздар өзүлөрүнүн падышасы деп жарыялашкан. 1509-ж. Чарын <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Чилик сууларынын аралыгында кыргыздарга <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Султан Саид хан <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Халил Султанга агасы Мансур хан катуу сокку урган. Моголстандагы баш аламандыктын баштоочулары катары кыргыздардын көбүн Турфанга көчүрүп кеткен. Султан Саид Кабулдагы Бабурга баш калкалаган. Ал эми Халил Султан Ферганага качып барганда Анжияндын акими тарабынан өлтүрүлгөн. Кыргыздар мындан көп узабай саясий абалын оӊдоп, алардын башкаруучусу ''Мухаммед Кыргыз'' элдин башын бириктирген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Моголстандагы өз алдынча саясий бирикмесин түзүүгө жетишкен.<br>
	Ад.: ''Мирза Мухаммед Хайдар''. Тарих ‒ и Рашиди / Введение, перевод с персидского А. Урунбаева, Р. П. Джалиловой, Л. М. Епиораповой/ Таш., 1996; ''Караев О.'' Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Б., 1995.		Ад.: ''Мирза Мухаммед Хайдар''. Тарих ‒ и Рашиди / Введение, перевод с персидского А. Урунбаева, Р. П. Джалиловой, Л. М. Епиораповой/ Таш., 1996; ''Караев О.'' Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Б., 1995.

	''Т. Асанов.''<br>		''Т. Асанов.''<br>

imported>Kerimova-59, 08:14, 10 Март (Жалган куран) 2022 карата

2022-03-10T08:14:14Z

← Мурунку нускасы		08:14, 10 Март (Жалган куран) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	(т. ж. белгисиз ‒ 1504) ‒ 1485‒1504-ж. Моголстан мамлекетинин башкаруучусу. Атасы Йунус хан Ирандагы Йезд калаасын да тарыхчы Шараф ад Дин Али Йездиден билим алган. Ал шаар турмушуна көнүп калгандыктан, Моголстандан оолактап, Кашкарда ж-а Ак-Сууда жашаган, өмүрүнүн акыркы жылдарын Ташкентте өткөргөн. Анын уулу Ахмед Моголстандын чыгыш бөлүгүн бийлеп турган. Көчмөн турмушту жактаган могол төбөлдөрү аны атасынан бөлүп кетишкен ж-а ал бийликке келгенден баштап он жыл аралыгында могол урууларын толук баш ийдирген. ''Бабурдун'' айтымында Ахмеддин чатыры падыша жашаган турак жайга эмес, каракчынын алачыгына көбүрөөк окшош болгон. Демек ал нукура көчмөн турмушта жашаган. А. х. Моголстандын чыгыш бөлүгүнө коӊшулаш жайгашкан калмактарга эки жолу катуу сокку урган. Алар хандан өтө корккондуктан, Алача хан деген лакап ат («Алача» монгол тилинен которгондо «өлтүргүч», «кан ичер» дегенди түшүндүргөн) коюшкан. Моголстандын батыш чектери ж-а Ташкент А. х-дын агасы Махмуд хандын бийлигинде турган. Махмуд хан 15-к-дын аяк ченинде эки жолу өзбек-казактар м-н согушуп, жеӊилип калган. А. х. жеӊилген агасынын өчүн алуу үчүн өзбек-казактардын конуштарына үч жолу жортуул жасап кыйраткан. Мухаммед Хайдардын жазганы б-ча, А. х-дын башкаруу мезгилинде калмактар м-н өзбек-казактар жети-сегиз айча Моголстандын чектерине жакындоого батына албай калышкан. Анын бийлиги Чыгыш ~~Түркстан дын~~ батыш бөлүгүнөн сырткары Моголстандын бардык аймактарына тараган. 1501-ж. өзбек ханы Шейбани Фергананын чыгыш бөлүгүн башкарган Махмуд хандын кеӊеши м-н Самаркандды ж-а Бухараны чаап алган. Көп узабай Шейбани хан Махмуд хандын ээликтерин да каратып алат. Бир тууганынын оор абалы ж-дө кабар алган А. х. өзүнүн ордуна тун уулу Мансур ханды калтырып, Махмуд ханга жардамга ~~кет~~		(т. ж. белгисиз ‒ 1504) ‒ 1485‒1504-ж. Моголстан мамлекетинин башкаруучусу. Атасы Йунус хан Ирандагы Йезд калаасын да тарыхчы Шараф ад Дин Али Йездиден билим алган. Ал шаар турмушуна көнүп калгандыктан, Моголстандан оолактап, Кашкарда ж-а Ак-Сууда жашаган, өмүрүнүн акыркы жылдарын Ташкентте өткөргөн. Анын уулу Ахмед Моголстандын чыгыш бөлүгүн бийлеп турган. Көчмөн турмушту жактаган могол төбөлдөрү аны атасынан бөлүп кетишкен ж-а ал бийликке келгенден баштап он жыл аралыгында могол урууларын толук баш ийдирген. ''Бабурдун'' айтымында Ахмеддин чатыры падыша жашаган турак жайга эмес, каракчынын алачыгына көбүрөөк окшош болгон. Демек, ал нукура көчмөн турмушта жашаган. А. х. Моголстандын чыгыш бөлүгүнө коӊшулаш жайгашкан калмактарга эки жолу катуу сокку урган. Алар хандан өтө корккондуктан, Алача хан деген лакап ат («Алача» монгол тилинен которгондо «өлтүргүч», «кан ичер» дегенди түшүндүргөн) коюшкан. Моголстандын батыш чектери ж-а Ташкент А. х-дын агасы Махмуд хандын бийлигинде турган. Махмуд хан 15-к-дын аяк ченинде эки жолу өзбек-казактар м-н согушуп, жеӊилип калган. А. х. жеӊилген агасынын өчүн алуу үчүн өзбек-казактардын конуштарына үч жолу жортуул жасап кыйраткан. Мухаммед Хайдардын жазганы б-ча А. х-дын башкаруу мезгилинде калмактар м-н өзбек-казактар жети-сегиз айча Моголстандын чектерине жакындоого батына албай калышкан. Анын бийлиги Чыгыш Түркстандын батыш бөлүгүнөн сырткары Моголстандын бардык аймактарына тараган. 1501-ж. өзбек ханы Шейбани Фергананын чыгыш бөлүгүн башкарган Махмуд хандын кеӊеши м-н Самаркандды ж-а Бухараны чаап алган. Көп узабай Шейбани хан Махмуд хандын ээликтерин да каратып алат. Бир тууганынын оор абалы ж-дө кабар алган А. х. өзүнүн ордуна тун уулу Мансур ханды калтырып, Махмуд ханга жардамга кеткен. Бир туугандар Фергананы кайтарып алууга аракет кылып, Аксыкентти камоого алышкан. Бирок Шейбани хандын жиберген күчтөрү аларды талкалап, хандарды туткундаган. Махмуд хандын кыздары Айша Султанды Шейбани ханга, Кутлуг ханымды Жаныбек ханга бергенден кийин гана хандар туткундан бошотул ган ж-а Ак-Сууга келишкен. Көп узабай А. х. 1504-ж. шал оруусунан каза тапкан. Атасынын ордуна келген Мансур хан бир туугандары Султан Саид Хан м-н Халил Султандын бийлик талашуусунан чочулап аларды куугунтуктаган. Инилеринин өз ара чыр-чатактарына таасир тийгизе албаган Махмуд хан Ферганага кайтып барганда өзбектер тарабынан өлтүрүлгөн. Ал эми агасы м-н келише албаган ханзаадалар кыргыздарга келип баш калкалаган ж-а Халил султанды Моголстандагы кыргыздар өзүлөрүнүн падышасы деп жарыялашкан. 1509-ж. Чарын ж-а Чилик сууларынын аралыгында кыргыздарга ж-а Султан Саид хан м-н Халил Султанга агасы Мансур хан катуу сокку урган. Моголстандагы баш аламандыктын баштоочулары катары кыргыздардын көбүн Турфанга көчүрүп кеткен. Султан Саид Кабулдагы Бабурга баш калкалаган. Ал эми Халил Султан Ферганага качып барганда Анжияндын акими тарабынан өлтүрүлгөн. Кыргыздар мындан көп узабай саясий абалын оӊдоп, алардын башкаруучусу ''Мухаммед Кыргыз'' элдин башын бириктирген ж-а Моголстандагы өз алдынча саясий бирикмесин түзүүгө жетишкен.<br>
	~~кен~~. Бир туугандар Фергананы кайтарып алууга аракет кылып, Аксыкентти камоого алышкан. Бирок Шейбани хандын жиберген күчтөрү аларды талкалап, хандарды туткундаган. Махмуд хандын кыздары Айша Султанды Шейбани ханга, Кутлуг ханымды Жаныбек ханга бергенден кийин гана хандар туткундан бошотул ган ж-а ~~Аксууга~~ келишкен. Көп узабай А. х. 1504-ж. шал оруусунан каза тапкан. Атасынын ордуна келген Мансур хан бир туугандары Султан Саид Хан м-н Халил Султандын бийлик талашуусунан чочулап аларды куугунтуктаган. Инилеринин өз ара чыр-чатактарына таасир тийгизе албаган Махмуд хан Ферганага кайтып барганда өзбектер тарабынан өлтүрүлгөн. Ал эми агасы м-н келише албаган ханзаадалар кыргыздарга келип баш калкалаган ж-а Халил султанды Моголстандагы кыргыздар өзүлөрүнүн падышасы деп жарыялашкан. 1509-ж. Чарын ж-а Чилик сууларынын аралыгында кыргыздарга ж-а Султан Саид хан м-н Халил Султанга агасы Мансур хан катуу сокку урган. Моголстандагы баш аламандыктын баштоочулары катары кыргыздардын көбүн Турфанга көчүрүп кеткен. Султан Саид Кабулдагы Бабурга баш калкалаган. Ал эми Халил Султан Ферганага качып барганда Анжияндын акими тарабынан өлтүрүлгөн. Кыргыздар мындан көп узабай саясий абалын оӊдоп, алардын башкаруучусу ''Мухаммед Кыргыз'' элдин башын бириктирген ж-а Моголстандагы өз алдынча саясий бирикмесин түзүүгө жетишкен.<br>		Ад.: ''Мирза Мухаммед Хайдар''. Тарих ‒ и Рашиди / Введение, перевод с персидского А. Урунбаева, Р. П. Джалиловой, Л. М. Епиораповой/ Таш., 1996; ''Караев О.'' Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Б., 1995.
	Ад.: ''Мирза Мухаммед Хайдар''. Тарих ‒ и Рашиди / Введение, перевод с персидского А. Урунбаева, Р. П. Джалиловой, Л. М. Епиораповой/ Таш., 1996; ''Караев О.'' Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Б., 1995. ~~''Т. Асанов.''<br>~~

			''Т. Асанов.''<br>

556-684>KadyrM, 08:22, 20 Февраль (Бирдин айы) 2022 карата

2022-02-20T08:22:26Z

← Мурунку нускасы	08:22, 20 Февраль (Бирдин айы) 2022 -деги абалы
(Айырма жок)

imported>Kadyrm: 1 версия

2022-02-19T19:07:57Z

1 версия

Жаңы барак

(т. ж. белгисиз ‒ 1504) ‒ 1485‒1504-ж. Моголстан мамлекетинин башкаруучусу. Атасы Йунус хан Ирандагы Йезд калаасын да тарыхчы Шараф ад Дин Али Йездиден билим алган. Ал шаар турмушуна көнүп калгандыктан, Моголстандан оолактап, Кашкарда ж-а Ак-Сууда жашаган, өмүрүнүн акыркы жылдарын Ташкентте өткөргөн. Анын уулу Ахмед Моголстандын чыгыш бөлүгүн бийлеп турган. Көчмөн турмушту жактаган могол төбөлдөрү аны атасынан бөлүп кетишкен ж-а ал бийликке келгенден баштап он жыл аралыгында могол урууларын толук баш ийдирген. ''Бабурдун'' айтымында Ахмеддин чатыры падыша жашаган турак жайга эмес, каракчынын алачыгына көбүрөөк окшош болгон. Демек ал нукура көчмөн турмушта жашаган. А. х. Моголстандын чыгыш бөлүгүнө коӊшулаш жайгашкан калмактарга эки жолу катуу сокку урган. Алар хандан өтө корккондуктан, Алача хан деген лакап ат («Алача» монгол тилинен которгондо «өлтүргүч», «кан ичер» дегенди түшүндүргөн) коюшкан. Моголстандын батыш чектери ж-а Ташкент А. х-дын агасы Махмуд хандын бийлигинде турган. Махмуд хан 15-к-дын аяк ченинде эки жолу өзбек-казактар м-н согушуп, жеӊилип калган. А. х. жеӊилген агасынын өчүн алуу үчүн өзбек-казактардын конуштарына үч жолу жортуул жасап кыйраткан. Мухаммед Хайдардын жазганы б-ча, А. х-дын башкаруу мезгилинде калмактар м-н өзбек-казактар жети-сегиз айча Моголстандын чектерине жакындоого батына албай калышкан. Анын бийлиги Чыгыш Түркстан дын батыш бөлүгүнөн сырткары Моголстандын бардык аймактарына тараган. 1501-ж. өзбек ханы Шейбани Фергананын чыгыш бөлүгүн башкарган Махмуд хандын кеӊеши м-н Самаркандды ж-а Бухараны чаап алган. Көп узабай Шейбани хан Махмуд хандын ээликтерин да каратып алат. Бир тууганынын оор абалы ж-дө кабар алган А. х. өзүнүн ордуна тун уулу Мансур ханды калтырып, Махмуд ханга жардамга кет
кен. Бир туугандар Фергананы кайтарып алууга аракет кылып, Аксыкентти камоого алышкан. Бирок Шейбани хандын жиберген күчтөрү аларды талкалап, хандарды туткундаган. Махмуд хандын кыздары Айша Султанды Шейбани ханга, Кутлуг ханымды Жаныбек ханга бергенден кийин гана хандар туткундан бошотул ган ж-а Аксууга келишкен. Көп узабай А. х. 1504-ж. шал оруусунан каза тапкан. Атасынын ордуна келген Мансур хан бир туугандары Султан Саид Хан м-н Халил Султандын бийлик талашуусунан чочулап аларды куугунтуктаган. Инилеринин өз ара чыр-чатактарына таасир тийгизе албаган Махмуд хан Ферганага кайтып барганда өзбектер тарабынан өлтүрүлгөн. Ал эми агасы м-н келише албаган ханзаадалар кыргыздарга келип баш калкалаган ж-а Халил султанды Моголстандагы кыргыздар өзүлөрүнүн падышасы деп жарыялашкан. 1509-ж. Чарын ж-а Чилик сууларынын аралыгында кыргыздарга ж-а Султан Саид хан м-н Халил Султанга агасы Мансур хан катуу сокку урган. Моголстандагы баш аламандыктын баштоочулары катары кыргыздардын көбүн Турфанга көчүрүп кеткен. Султан Саид Кабулдагы Бабурга баш калкалаган. Ал эми Халил Султан Ферганага качып барганда Анжияндын акими тарабынан өлтүрүлгөн. Кыргыздар мындан көп узабай саясий абалын оӊдоп, алардын башкаруучусу ''Мухаммед Кыргыз'' элдин башын бириктирген ж-а Моголстандагы өз алдынча саясий бирикмесин түзүүгө жетишкен. 
Ад.: ''Мирза Мухаммед Хайдар''. Тарих ‒ и Рашиди / Введение, перевод с персидского А. Урунбаева, Р. П. Джалиловой, Л. М. Епиораповой/ Таш., 1996; ''Караев О.'' Чагатайский улус. Государство Хайду. Могулистан. Б., 1995. ''Т. Асанов.''