БАГДАД - Түзөтүүлөр тарыхы

Gulira, 07:55, 4 Март (Жалган куран) 2026 карата

2026-03-04T07:55:04Z

← Мурунку нускасы		07:55, 4 Март (Жалган куран) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БАГДАД''' ‒ Ирак Республикасынын борбор шаары. Багдад мухафазасынын (администрациялык-аймактык бирдик) администрация борбору. Калкы 6,1 млн (2011; шаар айланасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 6,5 млн). Месопотамия ойдуӊунда, Тигр дарыясына Дияла дарыясы куйган жерге жакын жайгашкан. Өлкөнүн негизги транспорт түйүнү. Дарыя порту. Эл аралык аэропорту бар.<br>Археологиялык маалыматтар боюнча Багдад орун алган жерде алгачкы турак-жайлар биздин заманга чейин 19‒18-кылымдарда эле курулган. Азыркы Багдадга жакын аймактардан шумер-аккад, вавилон, парфия маданияттарына таандык эстеликтер табылган. Багдад аталышы байыркы перстердин «бага» ‒ алла <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> «дад» ‒ берген, башкача айтканда «алланын бергени» (тартуусу) деген сөздөрүнөн келип чыккан деген маалымат кеӊири таралган. Азыркы Багдад 762-жылы Мадинат ас-Салам (арабча дүйнөнүн шаары) деген аталышта ''Аббасилер'' династиясынын 2-халифи аль-Мансур тарабынан негизделген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ''Халифаттын'' борбору болуп калган. Шаардын Жер Ортолук деӊизди, Борбордук <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Түштүк Азияны, Чыгыш Африканы бириктирген соода жолдорунун тоомунда жайгашуусу анын өнүгүүсүнө шарт түзгөн. Багдаддын гүлдөгөн учуру халифтер Харун ар-Рашид (786‒809) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Момун (813‒833) башкарган мезгилге туура келет. Бул мезгилде Багдад орто кылымдык ''араб-мусулман маданиятынын'', илимдин ири очогуна айланган. Багдаддын атагы алыска тарап, «Миӊ бир түн» жомогунда даӊкталган. Абассилер бийлиги начарлагандан кийин Багдад акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өзүнүн саясий маанисин жоготкон. 836‒839-жылдары халифтер Самарда жашашып, Багдадды гулямдардын гвардиясына башкарууга беришкен. 945-жылдан шаар Ирандын Буилер династиясынын бийлигине өткөн, ал эми 1055-жылы селжуктар басып алган. 9‒13-кылымдарда кайрадан илим <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданияттын борборуна айланган. 1258-жылы Аббасилер халифаты Хулагу баштаган монгол аскерлери тарабынан кыйратылып, Багдад талап-тонолгон. 14‒15-кылымдын чегинде Багдад эки жолу (~~1392‒93~~, ~~1401‒05~~) Тимур тарабынан басып алынып, бүлүндүрүлгөн. 1508-жылы шаар Сефевилер державасынын курамына кирген. 16‒17-кылымдар аралыгында Осмон империясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Ирандын ортосунда Багдад үчүн согуштар болуп өткөн. 1534-жылы түрктөр ээлесе, 1623-жылы ирандыктарга өткөн. 1638-жылы биротоло Осмон империясына кошулуп, 19-кылымдын ортосуна чейин Багдад пашалыгынын (кийин Багдад вилайети) борбору болгон. Биринчи дүйнөлүк согуш учурунда англичандар басып алып, ~~1920‒21~~-жылдарда Улуу Британиянын мандат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> башкарылуучу аймагынын администрациялык, 1921-жылдан Ирак королдугунун борбору, 1958-жылы Багдадда революция жеӊип чыгып, Ирак Республикасынын түзүлгөндүгү жарыяланган. Ошол кезден анын борбору. ~~1990‒91~~-жылдары Кувейт кризисинин учурунда Багдад антиирактык коалициянын бомбалоосунан өтө жапа чеккен. 2003-жылы АКШ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын союздаштарынын аскерлеринин киргизилиши учурунда Багдад шаары аткылоого <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бомбалоого дуушарланган.<br>Нефть ажыратуу (Уд-Даурдагы ири завод), нефть-химиялык, тамак-аш‒татымал, текстиль, булгаары, цемент, эмерек өнөр жайлары, кирпич заводу, ири кол өнөрчүлүк промыселдери, борбордук Ирак банкы иштейт. 12‒13-кылымдардагы араб архитектурасынын эстеликтери, исламга мүнөздүү зодчийлик, Аббасиддер сарайы (12-кылымдын аягы, 13-кылымдын башы, 1935-жылдан музей, 20-кылымда реставрацияланган), Зубайда мавзолейи (13-кылымдын башы), Мааруфа аль-Кархи (1215, кайра курулган), аль-		'''БАГДАД''' ‒ Ирак Республикасынын борбор шаары. Багдад мухафазасынын (администрациялык-аймактык бирдик) администрация борбору. Калкы 6,1 млн (2011; шаар айланасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 6,5 млн). Месопотамия ойдуӊунда, Тигр дарыясына Дияла дарыясы куйган жерге жакын жайгашкан. Өлкөнүн негизги транспорт түйүнү. Дарыя порту. Эл аралык аэропорту бар.<br> Археологиялык маалыматтар боюнча Багдад орун алган жерде алгачкы турак-жайлар биздин заманга чейин 19‒18-кылымдарда эле курулган. Азыркы Багдадга жакын аймактардан шумер-аккад, вавилон, парфия маданияттарына таандык эстеликтер табылган. Багдад аталышы байыркы перстердин «бага» ‒ алла <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> «дад» ‒ берген, башкача айтканда «алланын бергени» (тартуусу) деген сөздөрүнөн келип чыккан деген маалымат кеӊири таралган. Азыркы Багдад 762-жылы Мадинат ас-Салам (арабча дүйнөнүн шаары) деген аталышта ''Аббасилер'' династиясынын 2-халифи аль-Мансур тарабынан негизделген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ''Халифаттын'' борбору болуп калган. Шаардын Жер Ортолук деӊизди, Борбордук <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Түштүк Азияны, Чыгыш Африканы бириктирген соода жолдорунун тоомунда жайгашуусу анын өнүгүүсүнө шарт түзгөн. Багдаддын гүлдөгөн учуру халифтер Харун ар-Рашид (786‒809) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Момун (813‒833) башкарган мезгилге туура келет. Бул мезгилде Багдад орто кылымдык ''араб-мусулман маданиятынын'', илимдин ири очогуна айланган. Багдаддын атагы алыска тарап, «Миӊ бир түн» жомогунда даӊкталган. Абассилер бийлиги начарлагандан кийин Багдад акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өзүнүн саясий маанисин жоготкон. 836‒839-жылдары халифтер Самарда жашашып, Багдадды гулямдардын гвардиясына башкарууга беришкен. 945-жылдан шаар Ирандын Буилер династиясынын бийлигине өткөн, ал эми 1055-жылы селжуктар басып алган. 9‒13-кылымдарда кайрадан илим <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданияттын борборуна айланган. 1258-жылы Аббасилер халифаты Хулагу баштаган монгол аскерлери тарабынан кыйратылып, Багдад талап-тонолгон. 14‒15-кылымдын чегинде Багдад эки жолу (1392‒1393, 1401‒1405) Тимур тарабынан басып алынып, бүлүндүрүлгөн. 1508-жылы шаар Сефевилер державасынын курамына кирген. 16‒17-кылымдар аралыгында Осмон империясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Ирандын ортосунда Багдад үчүн согуштар болуп өткөн. 1534-жылы түрктөр ээлесе, 1623-жылы ирандыктарга өткөн. 1638-жылы биротоло Осмон империясына кошулуп, 19-кылымдын ортосуна чейин Багдад пашалыгынын (кийин Багдад вилайети) борбору болгон. Биринчи дүйнөлүк согуш учурунда англичандар басып алып, 1920‒1921-жылдарда Улуу Британиянын мандат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> башкарылуучу аймагынын администрациялык, 1921-жылдан Ирак королдугунун борбору, 1958-жылы Багдадда революция жеӊип чыгып, Ирак Республикасынын түзүлгөндүгү жарыяланган. Ошол кезден анын борбору. 1990‒1991-жылдары Кувейт кризисинин учурунда Багдад антиирактык коалициянын бомбалоосунан өтө жапа чеккен. 2003-жылы АКШ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын союздаштарынын аскерлеринин киргизилиши учурунда Багдад шаары аткылоого <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бомбалоого дуушарланган.<br> Нефть ажыратуу (Уд-Даурдагы ири завод), нефть-химиялык, тамак-аш‒татымал, текстиль, булгаары, цемент, эмерек өнөр жайлары, кирпич заводу, ири кол өнөрчүлүк промыселдери, борбордук Ирак банкы иштейт. 12‒13-кылымдардагы араб архитектурасынын эстеликтери, исламга мүнөздүү зодчийлик, Аббасиддер сарайы (12-кылымдын аягы, 13-кылымдын башы, 1935-жылдан музей, 20-кылымда реставрацияланган), Зубайда мавзолейи (13-кылымдын башы), Мааруфа аль-Кархи (1215, кайра курулган), аль-
	[[File:БАГДАД104.png \| thumb\|Рамадан мечити <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Белгисиз жоокерге эстелик.]]		[[File:БАГДАД104.png \| thumb\|Рамадан мечити <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Белгисиз жоокерге эстелик.]]
	Мустансария медресеси (~~1227‒33~~, 1823-ж.; кайра курулган), Сук аль-Газаль (1279), медресе ал-Маржания (1356; 1786-жылы жаӊыртылган, хан Маржан кербен-сарайы, ~~1358‒59~~; 1937-жылдан музей), Муса аль-Кадимдин Алтын мечити, мавзолейи (1515-жылы салынган; 17‒20-кылымдарда оӊдолгон) сакталган. Жаӊы Багдад кайра конструкцияланып, курулууда. Көчөлөр көрктөндүрүлүп, кеӊейтилген. Банк, дүкөндөр, соода борборлору, «14-июлдагы революция» аттуу монумент, Белгисиз солдаттын эстелиги, Тигр дарыясынын батыш жээгиндеги ар-Рабат сарайы, аэропорт курулган. Парламенттин жаӊы имараты, отел, кинотеатрлар, мечиттер, көп кабаттуу үйлөр <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> коомдук жайлар курулууда.<br>Багдадда Ирак академиясы (1997-жылдан), Ирак медициналык коому (1920), илимий-изилдөө мекемелери (1963), айыл чарба <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суу ресурстарын изилдөөчү борбор (1980), араб адабияты <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чоӊдорго билим берүү (1966), француз маданий борбору (1950) ~~ж. б.~~, университеттер (Багдад, 1957; Аль-Мустансария, 1963; технология, 1975) бар. Китепканалар, Ирак музейи (1934-жылдан), Улуттук (1961), Багдад университетинин алдындагы (1960), этнографиялык (1941-жылдан; учурда сүрөт галереясы), Мадаин (исламга чейин маданият) музейлери, улуттук театр иштейт.<br>Ад.: ''Ковтунович О. В., Ходжаш С. И.'' Багдад. М., 1971; ''Герасимов О. Г.'' Ирак. М., 1984; ''Михайлов И. Б.'' Средневековый Багдад. М., 1990.<br>''Р. Карачалова, А. Орозов, Н. Жылдызова.''		Мустансария медресеси (1227‒1233, 1823-жылы; кайра курулган), Сук аль-Газаль (1279), медресе ал-Маржания (1356; 1786-жылы жаӊыртылган, хан Маржан кербен-сарайы, 1358‒1359; 1937-жылдан музей), Муса аль-Кадимдин Алтын мечити, мавзолейи (1515-жылы салынган; 17‒20-кылымдарда оӊдолгон) сакталган. Жаӊы Багдад кайра конструкцияланып, курулууда. Көчөлөр көрктөндүрүлүп, кеӊейтилген. Банк, дүкөндөр, соода борборлору, «14-июлдагы революция» аттуу монумент, Белгисиз солдаттын эстелиги, Тигр дарыясынын батыш жээгиндеги ар-Рабат сарайы, аэропорт курулган. Парламенттин жаӊы имараты, отел, кинотеатрлар, мечиттер, көп кабаттуу үйлөр <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> коомдук жайлар курулууда.<br> Багдадда Ирак академиясы (1997-жылдан), Ирак медициналык коому (1920), илимий-изилдөө мекемелери (1963), айыл чарба <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суу ресурстарын изилдөөчү борбор (1980), араб адабияты <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чоӊдорго билим берүү (1966), француз маданий борбору (1950) жана башка, университеттер (Багдад, 1957; Аль-Мустансария, 1963; технология, 1975) бар. Китепканалар, Ирак музейи (1934-жылдан), Улуттук (1961), Багдад университетинин алдындагы (1960), этнографиялык (1941-жылдан; учурда сүрөт галереясы), Мадаин (исламга чейин маданият) музейлери, улуттук театр иштейт.<br> Ад.: ''Ковтунович О. В., Ходжаш С. И.'' Багдад. М., 1971; ''Герасимов О. Г.'' Ирак. М., 1984; ''Михайлов И. Б.'' Средневековый Багдад. М., 1990.<br> ''Р. Карачалова, А. Орозов, Н. Жылдызова.''
	[[Категория:1-Том]]		[[Категория:1-Том]]

imported>Kadyrm: /* top */ категория кошуу

2024-09-12T05:07:02Z

top: категория кошуу

← Мурунку нускасы		05:07, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы
2 сап:		2 сап:
	[[File:БАГДАД104.png \| thumb\|Рамадан мечити <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Белгисиз жоокерге эстелик.]]		[[File:БАГДАД104.png \| thumb\|Рамадан мечити <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Белгисиз жоокерге эстелик.]]
	Мустансария медресеси (1227‒33, 1823-ж.; кайра курулган), Сук аль-Газаль (1279), медресе ал-Маржания (1356; 1786-жылы жаӊыртылган, хан Маржан кербен-сарайы, 1358‒59; 1937-жылдан музей), Муса аль-Кадимдин Алтын мечити, мавзолейи (1515-жылы салынган; 17‒20-кылымдарда оӊдолгон) сакталган. Жаӊы Багдад кайра конструкцияланып, курулууда. Көчөлөр көрктөндүрүлүп, кеӊейтилген. Банк, дүкөндөр, соода борборлору, «14-июлдагы революция» аттуу монумент, Белгисиз солдаттын эстелиги, Тигр дарыясынын батыш жээгиндеги ар-Рабат сарайы, аэропорт курулган. Парламенттин жаӊы имараты, отел, кинотеатрлар, мечиттер, көп кабаттуу үйлөр <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> коомдук жайлар курулууда.<br>Багдадда Ирак академиясы (1997-жылдан), Ирак медициналык коому (1920), илимий-изилдөө мекемелери (1963), айыл чарба <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суу ресурстарын изилдөөчү борбор (1980), араб адабияты <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чоӊдорго билим берүү (1966), француз маданий борбору (1950) ж. б., университеттер (Багдад, 1957; Аль-Мустансария, 1963; технология, 1975) бар. Китепканалар, Ирак музейи (1934-жылдан), Улуттук (1961), Багдад университетинин алдындагы (1960), этнографиялык (1941-жылдан; учурда сүрөт галереясы), Мадаин (исламга чейин маданият) музейлери, улуттук театр иштейт.<br>Ад.: ''Ковтунович О. В., Ходжаш С. И.'' Багдад. М., 1971; ''Герасимов О. Г.'' Ирак. М., 1984; ''Михайлов И. Б.'' Средневековый Багдад. М., 1990.<br>''Р. Карачалова, А. Орозов, Н. Жылдызова.''		Мустансария медресеси (1227‒33, 1823-ж.; кайра курулган), Сук аль-Газаль (1279), медресе ал-Маржания (1356; 1786-жылы жаӊыртылган, хан Маржан кербен-сарайы, 1358‒59; 1937-жылдан музей), Муса аль-Кадимдин Алтын мечити, мавзолейи (1515-жылы салынган; 17‒20-кылымдарда оӊдолгон) сакталган. Жаӊы Багдад кайра конструкцияланып, курулууда. Көчөлөр көрктөндүрүлүп, кеӊейтилген. Банк, дүкөндөр, соода борборлору, «14-июлдагы революция» аттуу монумент, Белгисиз солдаттын эстелиги, Тигр дарыясынын батыш жээгиндеги ар-Рабат сарайы, аэропорт курулган. Парламенттин жаӊы имараты, отел, кинотеатрлар, мечиттер, көп кабаттуу үйлөр <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> коомдук жайлар курулууда.<br>Багдадда Ирак академиясы (1997-жылдан), Ирак медициналык коому (1920), илимий-изилдөө мекемелери (1963), айыл чарба <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суу ресурстарын изилдөөчү борбор (1980), араб адабияты <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чоӊдорго билим берүү (1966), француз маданий борбору (1950) ж. б., университеттер (Багдад, 1957; Аль-Мустансария, 1963; технология, 1975) бар. Китепканалар, Ирак музейи (1934-жылдан), Улуттук (1961), Багдад университетинин алдындагы (1960), этнографиялык (1941-жылдан; учурда сүрөт галереясы), Мадаин (исламга чейин маданият) музейлери, улуттук театр иштейт.<br>Ад.: ''Ковтунович О. В., Ходжаш С. И.'' Багдад. М., 1971; ''Герасимов О. Г.'' Ирак. М., 1984; ''Михайлов И. Б.'' Средневековый Багдад. М., 1990.<br>''Р. Карачалова, А. Орозов, Н. Жылдызова.''
			[[Категория:1-Том]]

imported>Temirkan, 04:24, 11 Январь (Үчтүн айы) 2024 карата

2024-01-11T04:24:21Z

← Мурунку нускасы		04:24, 11 Январь (Үчтүн айы) 2024 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БАГДАД''' ‒ Ирак Республикасынын борбор шаары. Багдад мухафазасынын (администрациялык-аймактык бирдик) администрация борбору. Калкы 6,1 млн (2011; шаар айланасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 6,5 млн). Месопотамия ойдуӊунда, Тигр дарыясына Дияла дарыясы куйган жерге жакын жайгашкан. Өлкөнүн негизги транспорт түйүнү. Дарыя порту. Эл аралык аэропорту бар.<br>Археологиялык маалыматтар боюнча Багдад орун алган жерде алгачкы турак-жайлар биздин заманга чейин 19‒18-кылымдарда эле курулган. Азыркы Багдадга жакын аймактардан шумер-аккад, вавилон, парфия маданияттарына таандык эстеликтер табылган. Багдад аталышы байыркы перстердин «бага» ‒ алла <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> «дад» ‒ берген, башкача айтканда «алланын бергени» (тартуусу) деген сөздөрүнөн келип чыккан деген маалымат кеӊири таралган. Азыркы Багдад 762-ж. Мадинат ас-Салам (арабча дүйнөнүн шаары) деген аталышта ''Аббасилер'' династиясынын 2-халифи аль-Мансур тарабынан негизделген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ''Халифаттын'' борбору болуп калган. Шаардын Жер Ортолук деӊизди, Борбордук <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Түштүк Азияны, Чыгыш Африканы бириктирген соода жолдорунун тоомунда жайгашуусу анын өнүгүүсүнө шарт түзгөн. Багдаддын гүлдөгөн учуру халифтер Харун ар-Рашид (786‒809) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Момун (813‒833) башкарган мезгилге туура келет. Бул мезгилде Багдад орто кылымдык ''араб-мусулман маданиятынын'', илимдин ири очогуна айланган. Багдаддын атагы алыска тарап, «Миӊ бир түн» жомогунда даӊкталган. Абассилер бийлиги начарлагандан кийин Багдад акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өзүнүн саясий маанисин жоготкон. 836‒839-ж. халифтер Самарда жашашып, Багдадды гулямдардын гвардиясына башкарууга беришкен. 945-жылдан шаар Ирандын Буилер династиясынын бийлигине өткөн, ал эми 1055-ж. селжуктар басып алган. 9‒13-~~кылымда~~ кайрадан илим <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданияттын борборуна айланган. 1258-ж. Аббасилер халифаты Хулагу баштаган монгол аскерлери тарабынан кыйратылып, Багдад талап-тонолгон. 14‒15-кылымдын чегинде Багдад эки жолу (1392‒93, 1401‒05) Тимур тарабынан басып алынып, бүлүндүрүлгөн. 1508-ж. шаар Сефевилер державасынын курамына кирген. 16‒17-кылымдар аралыгында Осмон империясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Ирандын ортосунда Багдад үчүн согуштар болуп өткөн. 1534-ж. түрктөр ээлесе, 1623-ж. ирандыктарга өткөн. 1638-ж. биротоло Осмон империясына кошулуп, 19-кылымдын ортосуна чейин Багдад пашалыгынын (кийин Багдад вилайети) борбору болгон. Биринчи дүйнөлүк согуш учурунда англичандар басып алып, 1920‒21-ж. Улуу Британиянын мандат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> башкарылуучу аймагынын администрациялык, 1921-жылдан Ирак королдугунун борбору, 1958-ж. Багдадда революция жеӊип чыгып, Ирак Республикасынын түзүлгөндүгү жарыяланган. Ошол кезден анын борбору. 1990‒91-ж. Кувейт кризисинин учурунда Багдад антиирактык коалициянын бомбалоосунан өтө жапа чеккен. 2003-ж. АКШ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын союздаштарынын аскерлеринин киргизилиши учурунда Багдад шаары аткылоого <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бомбалоого дуушарланган.<br>Нефть ажыратуу (Уд-Даурдагы ири завод), нефть-химиялык, тамак-аш‒татымал, текстиль, булгаары, цемент, эмерек өнөр жайлары, кирпич заводу, ири кол өнөрчүлүк промыселдери, борбордук Ирак банкы иштейт. 12‒13-кылымдардагы араб архитектурасынын эстеликтери, исламга мүнөздүү зодчийлик, Аббасиддер сарайы (12-кылымдын аягы, 13-кылымдын башы, 1935-жылдан музей, 20-кылымда реставрацияланган), Зубайда мавзолейи (13-кылымдын башы), Мааруфа аль-Кархи (1215, кайра курулган), аль-		'''БАГДАД''' ‒ Ирак Республикасынын борбор шаары. Багдад мухафазасынын (администрациялык-аймактык бирдик) администрация борбору. Калкы 6,1 млн (2011; шаар айланасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 6,5 млн). Месопотамия ойдуӊунда, Тигр дарыясына Дияла дарыясы куйган жерге жакын жайгашкан. Өлкөнүн негизги транспорт түйүнү. Дарыя порту. Эл аралык аэропорту бар.<br>Археологиялык маалыматтар боюнча Багдад орун алган жерде алгачкы турак-жайлар биздин заманга чейин 19‒18-кылымдарда эле курулган. Азыркы Багдадга жакын аймактардан шумер-аккад, вавилон, парфия маданияттарына таандык эстеликтер табылган. Багдад аталышы байыркы перстердин «бага» ‒ алла <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> «дад» ‒ берген, башкача айтканда «алланын бергени» (тартуусу) деген сөздөрүнөн келип чыккан деген маалымат кеӊири таралган. Азыркы Багдад 762-жылы Мадинат ас-Салам (арабча дүйнөнүн шаары) деген аталышта ''Аббасилер'' династиясынын 2-халифи аль-Мансур тарабынан негизделген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ''Халифаттын'' борбору болуп калган. Шаардын Жер Ортолук деӊизди, Борбордук <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Түштүк Азияны, Чыгыш Африканы бириктирген соода жолдорунун тоомунда жайгашуусу анын өнүгүүсүнө шарт түзгөн. Багдаддын гүлдөгөн учуру халифтер Харун ар-Рашид (786‒809) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Момун (813‒833) башкарган мезгилге туура келет. Бул мезгилде Багдад орто кылымдык ''араб-мусулман маданиятынын'', илимдин ири очогуна айланган. Багдаддын атагы алыска тарап, «Миӊ бир түн» жомогунда даӊкталган. Абассилер бийлиги начарлагандан кийин Багдад акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өзүнүн саясий маанисин жоготкон. 836‒839-жылдары халифтер Самарда жашашып, Багдадды гулямдардын гвардиясына башкарууга беришкен. 945-жылдан шаар Ирандын Буилер династиясынын бийлигине өткөн, ал эми 1055-жылы селжуктар басып алган. 9‒13-кылымдарда кайрадан илим <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданияттын борборуна айланган. 1258-жылы Аббасилер халифаты Хулагу баштаган монгол аскерлери тарабынан кыйратылып, Багдад талап-тонолгон. 14‒15-кылымдын чегинде Багдад эки жолу (1392‒93, 1401‒05) Тимур тарабынан басып алынып, бүлүндүрүлгөн. 1508-жылы шаар Сефевилер державасынын курамына кирген. 16‒17-кылымдар аралыгында Осмон империясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Ирандын ортосунда Багдад үчүн согуштар болуп өткөн. 1534-жылы түрктөр ээлесе, 1623-жылы ирандыктарга өткөн. 1638-жылы биротоло Осмон империясына кошулуп, 19-кылымдын ортосуна чейин Багдад пашалыгынын (кийин Багдад вилайети) борбору болгон. Биринчи дүйнөлүк согуш учурунда англичандар басып алып, 1920‒21-жылдарда Улуу Британиянын мандат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> башкарылуучу аймагынын администрациялык, 1921-жылдан Ирак королдугунун борбору, 1958-жылы Багдадда революция жеӊип чыгып, Ирак Республикасынын түзүлгөндүгү жарыяланган. Ошол кезден анын борбору. 1990‒91-жылдары Кувейт кризисинин учурунда Багдад антиирактык коалициянын бомбалоосунан өтө жапа чеккен. 2003-жылы АКШ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын союздаштарынын аскерлеринин киргизилиши учурунда Багдад шаары аткылоого <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бомбалоого дуушарланган.<br>Нефть ажыратуу (Уд-Даурдагы ири завод), нефть-химиялык, тамак-аш‒татымал, текстиль, булгаары, цемент, эмерек өнөр жайлары, кирпич заводу, ири кол өнөрчүлүк промыселдери, борбордук Ирак банкы иштейт. 12‒13-кылымдардагы араб архитектурасынын эстеликтери, исламга мүнөздүү зодчийлик, Аббасиддер сарайы (12-кылымдын аягы, 13-кылымдын башы, 1935-жылдан музей, 20-кылымда реставрацияланган), Зубайда мавзолейи (13-кылымдын башы), Мааруфа аль-Кархи (1215, кайра курулган), аль-
	[[File:БАГДАД104.png \| thumb\|Рамадан мечити <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Белгисиз жоокерге эстелик.]]		[[File:БАГДАД104.png \| thumb\|Рамадан мечити <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Белгисиз жоокерге эстелик.]]
	Мустансария медресеси (1227‒33, 1823-ж.; кайра курулган), Сук аль-Газаль (1279), медресе ал-Маржания (1356; 1786-ж. жаӊыртылган, хан Маржан кербен-сарайы, 1358‒59; 1937-жылдан музей), Муса аль-Кадимдин Алтын мечити, мавзолейи (1515-ж. салынган; 17‒20-кылымдарда оӊдолгон) сакталган. Жаӊы Багдад кайра конструкцияланып, курулууда. Көчөлөр көрктөндүрүлүп, кеӊейтилген. Банк, дүкөндөр, соода борборлору, «14-июлдагы революция» аттуу монумент, Белгисиз солдаттын эстелиги, Тигр дарыясынын батыш жээгиндеги ар-Рабат сарайы, аэропорт курулган. Парламенттин жаӊы имараты, отел, кинотеатрлар, мечиттер, көп кабаттуу үйлөр <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> коомдук жайлар курулууда.<br>Багдадда Ирак академиясы (1997-жылдан), Ирак медициналык коому (1920), илимий-изилдөө мекемелери (1963), айыл чарба <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суу ресурстарын изилдөөчү борбор (1980), араб адабияты <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чоӊдорго билим берүү (1966), француз маданий борбору (1950) ж. б., университеттер (Багдад, 1957; Аль-Мустансария, 1963; технология, 1975) бар. Китепканалар, Ирак музейи (1934-жылдан), Улуттук (1961), Багдад университетинин алдындагы (1960), этнографиялык (1941-жылдан; учурда сүрөт галереясы), Мадаин (исламга чейин маданият) музейлери, улуттук театр иштейт.<br>Ад.: ''Ковтунович О. В., Ходжаш С. И.'' Багдад. М., 1971; ''Герасимов О. Г.'' Ирак. М., 1984; ''Михайлов И. Б.'' Средневековый Багдад. М., 1990.<br>''Р. Карачалова, А. Орозов, Н. Жылдызова.''		Мустансария медресеси (1227‒33, 1823-ж.; кайра курулган), Сук аль-Газаль (1279), медресе ал-Маржания (1356; 1786-жылы жаӊыртылган, хан Маржан кербен-сарайы, 1358‒59; 1937-жылдан музей), Муса аль-Кадимдин Алтын мечити, мавзолейи (1515-жылы салынган; 17‒20-кылымдарда оӊдолгон) сакталган. Жаӊы Багдад кайра конструкцияланып, курулууда. Көчөлөр көрктөндүрүлүп, кеӊейтилген. Банк, дүкөндөр, соода борборлору, «14-июлдагы революция» аттуу монумент, Белгисиз солдаттын эстелиги, Тигр дарыясынын батыш жээгиндеги ар-Рабат сарайы, аэропорт курулган. Парламенттин жаӊы имараты, отел, кинотеатрлар, мечиттер, көп кабаттуу үйлөр <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> коомдук жайлар курулууда.<br>Багдадда Ирак академиясы (1997-жылдан), Ирак медициналык коому (1920), илимий-изилдөө мекемелери (1963), айыл чарба <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суу ресурстарын изилдөөчү борбор (1980), араб адабияты <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чоӊдорго билим берүү (1966), француз маданий борбору (1950) ж. б., университеттер (Багдад, 1957; Аль-Мустансария, 1963; технология, 1975) бар. Китепканалар, Ирак музейи (1934-жылдан), Улуттук (1961), Багдад университетинин алдындагы (1960), этнографиялык (1941-жылдан; учурда сүрөт галереясы), Мадаин (исламга чейин маданият) музейлери, улуттук театр иштейт.<br>Ад.: ''Ковтунович О. В., Ходжаш С. И.'' Багдад. М., 1971; ''Герасимов О. Г.'' Ирак. М., 1984; ''Михайлов И. Б.'' Средневековый Багдад. М., 1990.<br>''Р. Карачалова, А. Орозов, Н. Жылдызова.''

imported>Begay, 10:22, 20 Октябрь (Тогуздун айы) 2023 карата

2023-10-20T10:22:09Z

← Мурунку нускасы		10:22, 20 Октябрь (Тогуздун айы) 2023 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БАГДАД''' ‒ Ирак ~~Респ-нын~~ борбор шаары. Багдад мухафазасынын (~~адм.~~-~~айм.~~ бирдик) ~~адм.~~ борбору. Калкы 6,1 млн (2011; шаар айланасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 6,5 млн). Месопотамия ойдуӊунда, Тигр ~~д-на~~ Дияла д. куйган жерге жакын жайгашкан. Өлкөнүн негизги транспорт түйүнү. Дарыя порту. Эл аралык аэропорту бар.<br>		'''БАГДАД''' ‒ Ирак Республикасынын борбор шаары. Багдад мухафазасынын (администрациялык-аймактык бирдик) администрация борбору. Калкы 6,1 млн (2011; шаар айланасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 6,5 млн). Месопотамия ойдуӊунда, Тигр дарыясына Дияла дарыясы куйган жерге жакын жайгашкан. Өлкөнүн негизги транспорт түйүнү. Дарыя порту. Эл аралык аэропорту бар.<br>Археологиялык маалыматтар боюнча Багдад орун алган жерде алгачкы турак-жайлар биздин заманга чейин 19‒18-кылымдарда эле курулган. Азыркы Багдадга жакын аймактардан шумер-аккад, вавилон, парфия маданияттарына таандык эстеликтер табылган. Багдад аталышы байыркы перстердин «бага» ‒ алла <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> «дад» ‒ берген, башкача айтканда «алланын бергени» (тартуусу) деген сөздөрүнөн келип чыккан деген маалымат кеӊири таралган. Азыркы Багдад 762-ж. Мадинат ас-Салам (арабча дүйнөнүн шаары) деген аталышта ''Аббасилер'' династиясынын 2-халифи аль-Мансур тарабынан негизделген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ''Халифаттын'' борбору болуп калган. Шаардын Жер Ортолук деӊизди, Борбордук <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Түштүк Азияны, Чыгыш Африканы бириктирген соода жолдорунун тоомунда жайгашуусу анын өнүгүүсүнө шарт түзгөн. Багдаддын гүлдөгөн учуру халифтер Харун ар-Рашид (786‒809) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Момун (813‒833) башкарган мезгилге туура келет. Бул мезгилде Багдад орто кылымдык ''араб-мусулман маданиятынын'', илимдин ири очогуна айланган. Багдаддын атагы алыска тарап, «Миӊ бир түн» жомогунда даӊкталган. Абассилер бийлиги начарлагандан кийин Багдад акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өзүнүн саясий маанисин жоготкон. 836‒839-ж. халифтер Самарда жашашып, Багдадды гулямдардын гвардиясына башкарууга беришкен. 945-жылдан шаар Ирандын Буилер династиясынын бийлигине өткөн, ал эми 1055-ж. селжуктар басып алган. 9‒13-кылымда кайрадан илим <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> маданияттын борборуна айланган. 1258-ж. Аббасилер халифаты Хулагу баштаган монгол аскерлери тарабынан кыйратылып, Багдад талап-тонолгон. 14‒15-кылымдын чегинде Багдад эки жолу (1392‒93, 1401‒05) Тимур тарабынан басып алынып, бүлүндүрүлгөн. 1508-ж. шаар Сефевилер державасынын курамына кирген. 16‒17-кылымдар аралыгында Осмон империясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Ирандын ортосунда Багдад үчүн согуштар болуп өткөн. 1534-ж. түрктөр ээлесе, 1623-ж. ирандыктарга өткөн. 1638-ж. биротоло Осмон империясына кошулуп, 19-кылымдын ортосуна чейин Багдад пашалыгынын (кийин Багдад вилайети) борбору болгон. Биринчи дүйнөлүк согуш учурунда англичандар басып алып, 1920‒21-ж. Улуу Британиянын мандат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> башкарылуучу аймагынын администрациялык, 1921-жылдан Ирак королдугунун борбору, 1958-ж. Багдадда революция жеӊип чыгып, Ирак Республикасынын түзүлгөндүгү жарыяланган. Ошол кезден анын борбору. 1990‒91-ж. Кувейт кризисинин учурунда Багдад антиирактык коалициянын бомбалоосунан өтө жапа чеккен. 2003-ж. АКШ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын союздаштарынын аскерлеринин киргизилиши учурунда Багдад шаары аткылоого <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бомбалоого дуушарланган.<br>Нефть ажыратуу (Уд-Даурдагы ири завод), нефть-химиялык, тамак-аш‒татымал, текстиль, булгаары, цемент, эмерек өнөр жайлары, кирпич заводу, ири кол өнөрчүлүк промыселдери, борбордук Ирак банкы иштейт. 12‒13-кылымдардагы араб архитектурасынын эстеликтери, исламга мүнөздүү зодчийлик, Аббасиддер сарайы (12-кылымдын аягы, 13-кылымдын башы, 1935-жылдан музей, 20-кылымда реставрацияланган), Зубайда мавзолейи (13-кылымдын башы), Мааруфа аль-Кархи (1215, кайра курулган), аль-
	~~Археол.~~ маалыматтар ~~б-ча Б.~~ орун алган жерде алгачкы турак-жайлар ~~б. з. ч.~~ 19‒18-~~к-да~~ эле курулган. Азыркы ~~Б-га~~ жакын аймактардан шумер-аккад, вавилон, парфия ~~мад-ттарына~~ таандык эстеликтер табылган. Б. аталышы байыркы перстердин «бага» ‒ алла <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> «дад» ‒ берген, ~~б. а.~~ «алланын бергени» (тартуусу) деген сөздөрүнөн келип чыккан деген маалымат кеӊири таралган. Азыркы Б. 762-ж. Мадинат ас-Салам (~~араб.~~ дүйнөнүн шаары) деген аталышта ''Аббасилер'' династиясынын 2-халифи аль-Мансур тарабынан негизделген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ''Халифаттын'' борбору болуп калган. Шаардын Жер Ортолук деӊизди, ~~Борб.~~ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ~~Түш.~~ Азияны, Чыгыш Африканы бириктирген соода жолдорунун тоомунда
	жайгашуусу анын өнүгүүсүнө шарт түзгөн. ~~Б-дын~~ гүлдөгөн учуру халифтер Харун ар-Рашид (786‒809) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Момун (813‒833) башкарган мезгилге туура келет. Бул мезгилде ~~Б. о.~~ кылымдык ''араб-мусулман маданиятынын'' , илимдин ири очогуна айланган. ~~Б-дын~~ атагы алыска тарап, «Миӊ бир түн» жомогунда даӊкталган. Абассилер бийлиги начарлагандан кийин Б. акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өзүнүн саясий маанисин жоготкон. 836‒839-ж. халифтер Самарда жашашып, ~~Б-ды~~ гулямдардын гвардиясына башкарууга беришкен. 945-жылдан шаар Ирандын Буилер династиясынын бийлигине өткөн, ал эми 1055-ж. селжуктар басып алган. 9‒13-~~к-да~~ кайрадан илим <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ~~мад-ттын~~ борборуна айланган. 1258-ж. Аббасилер халифаты Хулагу баштаган монгол аскерлери тарабынан кыйратылып, Б. талап-тонолгон. 14‒15-~~к-дын~~ чегинде Б. эки жолу (1392‒93, 1401‒05) Тимур тарабынан басып алынып, бүлүндүрүлгөн. 1508-ж. шаар Сефевилер державасынын курамына кирген. 16‒17-~~к-дар~~ аралыгында Осмон империясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Ирандын ортосунда Б. үчүн согуштар болуп өткөн. 1534-ж. түрктөр ээлесе, 1623-ж. ирандыктарга өткөн. 1638-ж. биротоло Осмон империясына кошулуп, 19-~~к-дын~~ ортосуна чейин Багдад пашалыгынын (кийин Багдад вилайети) борбору болгон. Биринчи дүйнөлүк согуш учурунда англичандар басып алып, 1920‒21-ж. Улуу Британиянын мандат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> башкарылуучу аймагынын ~~адм.~~, 1921-жылдан Ирак королдугунун борбору, 1958-ж. ~~Б-да рев-я~~ жеӊип чыгып, Ирак ~~Респ-нын~~ түзүлгөндүгү жарыяланган. Ошол кезден анын борбору. 1990‒91-ж. Кувейт кризисинин учурунда Б. антиирактык коалициянын бомбалоосунан өтө жапа чеккен. 2003-ж. АКШ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын союздаштарынын аскерлеринин киргизилиши учурунда Б.шаары аткылоого <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бомбалоого дуушарланган.<br>
	Нефть ажыратуу (Уд-Даурдагы ири ~~з-д~~), нефть-~~хим.~~, тамак-аш‒татымал, текстиль, булгаары, цемент, эмерек өнөр жайлары, кирпич ~~з-ду~~, ири кол өнөрчүлүк промыселдери, ~~борб.~~ Ирак банкы иштейт. 12‒13-~~к-дагы~~ араб ~~арх-расынын~~ эстеликтери, исламга мүнөздүү зодчийлик, Аббасиддер сарайы (12-~~к-дын~~ аягы, 13-~~к-дын~~ башы, 1935-жылдан музей, 20-~~к-да~~ реставрацияланган), Зубайда мавзолейи (13-~~к-дын~~ башы), Мааруфа аль-Кархи (1215, кайра курулган), аль-
	[[File:БАГДАД104.png \| thumb\|Рамадан мечити <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Белгисиз жоокерге эстелик.]]		[[File:БАГДАД104.png \| thumb\|Рамадан мечити <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Белгисиз жоокерге эстелик.]]
	Мустансария медресеси (1227‒33, 1823-ж.; кайра курулган), Сук аль-Газаль (1279), медресе ал-Маржания (1356; 1786-ж. жаӊыртылган, хан Маржан кербен-сарайы, 1358‒59; 1937-жылдан музей), Муса аль-Кадимдин Алтын мечити, мавзолейи (1515-ж. салынган; 17‒20-~~к-да~~ оӊдолгон) сакталган. Жаӊы Б. кайра конструкцияланып, курулууда. Көчөлөр көрктөндүрүлүп, кеӊейтилген. Банк, дүкөндөр, соода борборлору, «14-июлдагы революция» аттуу монумент, Белгисиз солдаттын эстелиги, Тигр ~~д-нын~~ батыш жээгиндеги ар-Рабат сарайы, аэропорт курулган. Парламенттин жаӊы имараты, отел, кинотеатрлар, мечиттер, көп кабаттуу үйлөр <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> коомдук жайлар курулууда.<br>		Мустансария медресеси (1227‒33, 1823-ж.; кайра курулган), Сук аль-Газаль (1279), медресе ал-Маржания (1356; 1786-ж. жаӊыртылган, хан Маржан кербен-сарайы, 1358‒59; 1937-жылдан музей), Муса аль-Кадимдин Алтын мечити, мавзолейи (1515-ж. салынган; 17‒20-кылымдарда оӊдолгон) сакталган. Жаӊы Багдад кайра конструкцияланып, курулууда. Көчөлөр көрктөндүрүлүп, кеӊейтилген. Банк, дүкөндөр, соода борборлору, «14-июлдагы революция» аттуу монумент, Белгисиз солдаттын эстелиги, Тигр дарыясынын батыш жээгиндеги ар-Рабат сарайы, аэропорт курулган. Парламенттин жаӊы имараты, отел, кинотеатрлар, мечиттер, көп кабаттуу үйлөр <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> коомдук жайлар курулууда.<br>Багдадда Ирак академиясы (1997-жылдан), Ирак медициналык коому (1920), илимий-изилдөө мекемелери (1963), айыл чарба <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суу ресурстарын изилдөөчү борбор (1980), араб адабияты <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чоӊдорго билим берүү (1966), француз маданий борбору (1950) ж. б., университеттер (Багдад, 1957; Аль-Мустансария, 1963; технология, 1975) бар. Китепканалар, Ирак музейи (1934-жылдан), Улуттук (1961), Багдад университетинин алдындагы (1960), этнографиялык (1941-жылдан; учурда сүрөт галереясы), Мадаин (исламга чейин маданият) музейлери, улуттук театр иштейт.<br>Ад.: ''Ковтунович О. В., Ходжаш С. И.'' Багдад. М., 1971; ''Герасимов О. Г.'' Ирак. М., 1984; ''Михайлов И. Б.'' Средневековый Багдад. М., 1990.<br>''Р. Карачалова, А. Орозов, Н. Жылдызова.''
	~~Б-да~~ Ирак академиясы (1997-жылдан), Ирак ~~мед.~~ коому (1920), ~~ил.~~-~~из.~~ мекемелери (1963), ~~а. ч.~~ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суу ресурстарын изилдөөчү борбор (1980), араб ~~ад-ты~~ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чоӊдорго билим берүү (1966), француз маданий борбору (1950) ж. б., ~~ун-ттер~~ (Багдад, 1957; Аль-Мустансария, 1963; технология, 1975) бар. Китепканалар, Ирак музейи (1934-жылдан), Улуттук (1961), Багдад ~~ун-тинин~~ алдындагы (1960), ~~этногр.~~ (1941-жылдан; учурда сүрөт галереясы), Мадаин (исламга чейин ~~мад-т~~) музейлери, улуттук театр иштейт.<br>
	Ад.: ''Ковтунович О. В., Ходжаш С. И.'' Багдад. М., 1971; ''Герасимов О. Г.'' Ирак. М., 1984; ''Михайлов И. Б.'' Средневековый Багдад. М., 1990.<br> ''Р. Карачалова, А. Орозов, Н. Жылдызова.''~~<br>~~

imported>Roza, 08:34, 14 Декабрь (Бештин айы) 2022 карата

2022-12-14T08:34:11Z

← Мурунку нускасы		08:34, 14 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
5 сап:		5 сап:
	[[File:БАГДАД104.png \| thumb\|Рамадан мечити <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Белгисиз жоокерге эстелик.]]		[[File:БАГДАД104.png \| thumb\|Рамадан мечити <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Белгисиз жоокерге эстелик.]]
	Мустансария медресеси (1227‒33, 1823-ж.; кайра курулган), Сук аль-Газаль (1279), медресе ал-Маржания (1356; 1786-ж. жаӊыртылган, хан Маржан кербен-сарайы, 1358‒59; 1937-жылдан музей), Муса аль-Кадимдин Алтын мечити, мавзолейи (1515-ж. салынган; 17‒20-к-да оӊдолгон) сакталган. Жаӊы Б. кайра конструкцияланып, курулууда. Көчөлөр көрктөндүрүлүп, кеӊейтилген. Банк, дүкөндөр, соода борборлору, «14-июлдагы революция» аттуу монумент, Белгисиз солдаттын эстелиги, Тигр д-нын батыш жээгиндеги ар-Рабат сарайы, аэропорт курулган. Парламенттин жаӊы имараты, отел, кинотеатрлар, мечиттер, көп кабаттуу үйлөр <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> коомдук жайлар курулууда.<br>		Мустансария медресеси (1227‒33, 1823-ж.; кайра курулган), Сук аль-Газаль (1279), медресе ал-Маржания (1356; 1786-ж. жаӊыртылган, хан Маржан кербен-сарайы, 1358‒59; 1937-жылдан музей), Муса аль-Кадимдин Алтын мечити, мавзолейи (1515-ж. салынган; 17‒20-к-да оӊдолгон) сакталган. Жаӊы Б. кайра конструкцияланып, курулууда. Көчөлөр көрктөндүрүлүп, кеӊейтилген. Банк, дүкөндөр, соода борборлору, «14-июлдагы революция» аттуу монумент, Белгисиз солдаттын эстелиги, Тигр д-нын батыш жээгиндеги ар-Рабат сарайы, аэропорт курулган. Парламенттин жаӊы имараты, отел, кинотеатрлар, мечиттер, көп кабаттуу үйлөр <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> коомдук жайлар курулууда.<br>
	Б-да Ирак академиясы (1997-жылдан), Ирак мед. коому (1920), ил.-из. мекемелери (1963), а. ч. <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суу ресурстарын изилдөөчү борбор (1980), араб ад-ты <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чоӊдорго билим берүү (1966), француз маданий ~~бробору~~ (1950) ж. б., ун-ттер (Багдад, 1957; Аль-Мустансария, 1963; технология, 1975) бар. Китепканалар, Ирак музейи (1934-жылдан), Улуттук (1961), Багдад ун-тинин алдындагы (1960), этногр. (1941-жылдан; учурда сүрөт галереясы), Мадаин (исламга чейин мад-т) музейлери, улуттук театр иштейт.<br>		Б-да Ирак академиясы (1997-жылдан), Ирак мед. коому (1920), ил.-из. мекемелери (1963), а. ч. <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суу ресурстарын изилдөөчү борбор (1980), араб ад-ты <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чоӊдорго билим берүү (1966), француз маданий борбору (1950) ж. б., ун-ттер (Багдад, 1957; Аль-Мустансария, 1963; технология, 1975) бар. Китепканалар, Ирак музейи (1934-жылдан), Улуттук (1961), Багдад ун-тинин алдындагы (1960), этногр. (1941-жылдан; учурда сүрөт галереясы), Мадаин (исламга чейин мад-т) музейлери, улуттук театр иштейт.<br>
	Ад.: ''Ковтунович О. В., Ходжаш С. И.'' Багдад. М., 1971; ''Герасимов О. Г.'' Ирак. М., 1984; ''Михайлов И. Б.'' Средневековый Багдад. М., 1990.<br> ''Р. Карачалова, А. Орозов, Н. Жылдызова.''<br>		Ад.: ''Ковтунович О. В., Ходжаш С. И.'' Багдад. М., 1971; ''Герасимов О. Г.'' Ирак. М., 1984; ''Михайлов И. Б.'' Средневековый Багдад. М., 1990.<br> ''Р. Карачалова, А. Орозов, Н. Жылдызова.''<br>

imported>Kadyrm: /* top */clean up, replaced: м-н → менен (4), ж-а → жана (11)

2022-12-05T12:09:21Z

top: clean up, replaced: м-н → менен (4), ж-а → жана (11)

← Мурунку нускасы		12:09, 5 Декабрь (Бештин айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БАГДАД''' ‒ Ирак Респ-нын борбор шаары. Багдад мухафазасынын (адм.-айм. бирдик) адм. борбору. Калкы 6,1 млн (2011; шаар айланасы м-н 6,5 млн). Месопотамия ойдуӊунда, Тигр д-на Дияла д. куйган жерге жакын жайгашкан. Өлкөнүн негизги транспорт түйүнү. Дарыя порту. Эл аралык аэропорту бар.<br>		'''БАГДАД''' ‒ Ирак Респ-нын борбор шаары. Багдад мухафазасынын (адм.-айм. бирдик) адм. борбору. Калкы 6,1 млн (2011; шаар айланасы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> 6,5 млн). Месопотамия ойдуӊунда, Тигр д-на Дияла д. куйган жерге жакын жайгашкан. Өлкөнүн негизги транспорт түйүнү. Дарыя порту. Эл аралык аэропорту бар.<br>
	Археол. маалыматтар б-ча Б. орун алган жерде алгачкы турак-жайлар б. з. ч. 19‒18-к-да эле курулган. Азыркы Б-га жакын аймактардан шумер-аккад, вавилон, парфия мад-ттарына таандык эстеликтер табылган. Б. аталышы байыркы перстердин «бага» ‒ алла ж-а «дад» ‒ берген, б. а. «алланын бергени» (тартуусу) деген сөздөрүнөн келип чыккан деген маалымат кеӊири таралган. Азыркы Б. 762-ж. Мадинат ас-Салам (араб. дүйнөнүн шаары) деген аталышта ''Аббасилер'' династиясынын 2-халифи аль-Мансур тарабынан негизделген ж-а ''Халифаттын'' борбору болуп калган. Шаардын Жер Ортолук деӊизди, Борб. ж-а Түш. Азияны, Чыгыш Африканы бириктирген соода жолдорунун тоомунда		Археол. маалыматтар б-ча Б. орун алган жерде алгачкы турак-жайлар б. з. ч. 19‒18-к-да эле курулган. Азыркы Б-га жакын аймактардан шумер-аккад, вавилон, парфия мад-ттарына таандык эстеликтер табылган. Б. аталышы байыркы перстердин «бага» ‒ алла <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> «дад» ‒ берген, б. а. «алланын бергени» (тартуусу) деген сөздөрүнөн келип чыккан деген маалымат кеӊири таралган. Азыркы Б. 762-ж. Мадинат ас-Салам (араб. дүйнөнүн шаары) деген аталышта ''Аббасилер'' династиясынын 2-халифи аль-Мансур тарабынан негизделген <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> ''Халифаттын'' борбору болуп калган. Шаардын Жер Ортолук деӊизди, Борб. <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Түш. Азияны, Чыгыш Африканы бириктирген соода жолдорунун тоомунда
	жайгашуусу анын өнүгүүсүнө шарт түзгөн. Б-дын гүлдөгөн учуру халифтер Харун ар-Рашид (786‒809) ж-а Момун (813‒833) башкарган мезгилге туура келет. Бул мезгилде Б. о. кылымдык ''араб-мусулман маданиятынын'' , илимдин ири очогуна айланган. Б-дын атагы алыска тарап, «Миӊ бир түн» жомогунда даӊкталган. Абассилер бийлиги начарлагандан кийин Б. акырындык м-н өзүнүн саясий маанисин жоготкон. 836‒839-ж. халифтер Самарда жашашып, Б-ды гулямдардын гвардиясына башкарууга беришкен. 945-жылдан шаар Ирандын Буилер династиясынын бийлигине өткөн, ал эми 1055-ж. селжуктар басып алган. 9‒13-к-да кайрадан илим ж-а мад-ттын борборуна айланган. 1258-ж. Аббасилер халифаты Хулагу баштаган монгол аскерлери тарабынан кыйратылып, Б. талап-тонолгон. 14‒15-к-дын чегинде Б. эки жолу (1392‒93, 1401‒05) Тимур тарабынан басып алынып, бүлүндүрүлгөн. 1508-ж. шаар Сефевилер державасынын курамына кирген. 16‒17-к-дар аралыгында Осмон империясы м-н Ирандын ортосунда Б. үчүн согуштар болуп өткөн. 1534-ж. түрктөр ээлесе, 1623-ж. ирандыктарга өткөн. 1638-ж. биротоло Осмон империясына кошулуп, 19-к-дын ортосуна чейин Багдад пашалыгынын (кийин Багдад вилайети) борбору болгон. Биринчи дүйнөлүк согуш учурунда англичандар басып алып, 1920‒21-ж. Улуу Британиянын мандат м-н башкарылуучу аймагынын адм., 1921-жылдан Ирак королдугунун борбору, 1958-ж. Б-да рев-я жеӊип чыгып, Ирак Респ-нын түзүлгөндүгү жарыяланган. Ошол кезден анын борбору. 1990‒91-ж. Кувейт кризисинин учурунда Б. антиирактык коалициянын бомбалоосунан өтө жапа чеккен. 2003-ж. АКШ ж-а анын союздаштарынын аскерлеринин киргизилиши учурунда Б.шаары аткылоого ж-а бомбалоого дуушарланган.<br>		жайгашуусу анын өнүгүүсүнө шарт түзгөн. Б-дын гүлдөгөн учуру халифтер Харун ар-Рашид (786‒809) <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Момун (813‒833) башкарган мезгилге туура келет. Бул мезгилде Б. о. кылымдык ''араб-мусулман маданиятынын'' , илимдин ири очогуна айланган. Б-дын атагы алыска тарап, «Миӊ бир түн» жомогунда даӊкталган. Абассилер бийлиги начарлагандан кийин Б. акырындык <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> өзүнүн саясий маанисин жоготкон. 836‒839-ж. халифтер Самарда жашашып, Б-ды гулямдардын гвардиясына башкарууга беришкен. 945-жылдан шаар Ирандын Буилер династиясынын бийлигине өткөн, ал эми 1055-ж. селжуктар басып алган. 9‒13-к-да кайрадан илим <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> мад-ттын борборуна айланган. 1258-ж. Аббасилер халифаты Хулагу баштаган монгол аскерлери тарабынан кыйратылып, Б. талап-тонолгон. 14‒15-к-дын чегинде Б. эки жолу (1392‒93, 1401‒05) Тимур тарабынан басып алынып, бүлүндүрүлгөн. 1508-ж. шаар Сефевилер державасынын курамына кирген. 16‒17-к-дар аралыгында Осмон империясы <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> Ирандын ортосунда Б. үчүн согуштар болуп өткөн. 1534-ж. түрктөр ээлесе, 1623-ж. ирандыктарга өткөн. 1638-ж. биротоло Осмон империясына кошулуп, 19-к-дын ортосуна чейин Багдад пашалыгынын (кийин Багдад вилайети) борбору болгон. Биринчи дүйнөлүк согуш учурунда англичандар басып алып, 1920‒21-ж. Улуу Британиянын мандат <span cat='ж.кыск' oldv='м-н'>менен</span> башкарылуучу аймагынын адм., 1921-жылдан Ирак королдугунун борбору, 1958-ж. Б-да рев-я жеӊип чыгып, Ирак Респ-нын түзүлгөндүгү жарыяланган. Ошол кезден анын борбору. 1990‒91-ж. Кувейт кризисинин учурунда Б. антиирактык коалициянын бомбалоосунан өтө жапа чеккен. 2003-ж. АКШ <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> анын союздаштарынын аскерлеринин киргизилиши учурунда Б.шаары аткылоого <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> бомбалоого дуушарланган.<br>
	Нефть ажыратуу (Уд-Даурдагы ири з-д), нефть-хим., тамак-аш‒татымал, текстиль, булгаары, цемент, эмерек өнөр жайлары, кирпич з-ду, ири кол өнөрчүлүк промыселдери, борб. Ирак банкы иштейт. 12‒13-к-дагы араб арх-расынын эстеликтери, исламга мүнөздүү зодчийлик, Аббасиддер сарайы (12-к-дын аягы, 13-к-дын башы, 1935-жылдан музей, 20-к-да реставрацияланган), Зубайда мавзолейи (13-к-дын башы), Мааруфа аль-Кархи (1215, кайра курулган), аль-		Нефть ажыратуу (Уд-Даурдагы ири з-д), нефть-хим., тамак-аш‒татымал, текстиль, булгаары, цемент, эмерек өнөр жайлары, кирпич з-ду, ири кол өнөрчүлүк промыселдери, борб. Ирак банкы иштейт. 12‒13-к-дагы араб арх-расынын эстеликтери, исламга мүнөздүү зодчийлик, Аббасиддер сарайы (12-к-дын аягы, 13-к-дын башы, 1935-жылдан музей, 20-к-да реставрацияланган), Зубайда мавзолейи (13-к-дын башы), Мааруфа аль-Кархи (1215, кайра курулган), аль-
	[[File:БАГДАД104.png \| thumb \| Рамадан мечити ж-а Белгисиз жоокерге эстелик.]]		[[File:БАГДАД104.png \| thumb\|Рамадан мечити <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> Белгисиз жоокерге эстелик.]]
	Мустансария медресеси (1227‒33, 1823-ж.; кайра курулган), Сук аль-Газаль (1279), медресе ал-Маржания (1356; 1786-ж. жаӊыртылган, хан Маржан кербен-сарайы, 1358‒59; 1937-жылдан музей), Муса аль-Кадимдин Алтын мечити, мавзолейи (1515-ж. салынган; 17‒20-к-да оӊдолгон) сакталган. Жаӊы Б. кайра конструкцияланып, курулууда. Көчөлөр көрктөндүрүлүп, кеӊейтилген. Банк, дүкөндөр, соода борборлору, «14-июлдагы революция» аттуу монумент, Белгисиз солдаттын эстелиги, Тигр д-нын батыш жээгиндеги ар-Рабат сарайы, аэропорт курулган. Парламенттин жаӊы имараты, отел, кинотеатрлар, мечиттер, көп кабаттуу үйлөр ж-а коомдук жайлар курулууда.<br>		Мустансария медресеси (1227‒33, 1823-ж.; кайра курулган), Сук аль-Газаль (1279), медресе ал-Маржания (1356; 1786-ж. жаӊыртылган, хан Маржан кербен-сарайы, 1358‒59; 1937-жылдан музей), Муса аль-Кадимдин Алтын мечити, мавзолейи (1515-ж. салынган; 17‒20-к-да оӊдолгон) сакталган. Жаӊы Б. кайра конструкцияланып, курулууда. Көчөлөр көрктөндүрүлүп, кеӊейтилген. Банк, дүкөндөр, соода борборлору, «14-июлдагы революция» аттуу монумент, Белгисиз солдаттын эстелиги, Тигр д-нын батыш жээгиндеги ар-Рабат сарайы, аэропорт курулган. Парламенттин жаӊы имараты, отел, кинотеатрлар, мечиттер, көп кабаттуу үйлөр <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> коомдук жайлар курулууда.<br>
	Б-да Ирак академиясы (1997-жылдан), Ирак мед. коому (1920), ил.-из. мекемелери (1963), а. ч. ж-а суу ресурстарын изилдөөчү борбор (1980), араб ад-ты ж-а чоӊдорго билим берүү (1966), француз маданий бробору (1950) ж. б., ун-ттер (Багдад, 1957; Аль-Мустансария, 1963; технология, 1975) бар. Китепканалар, Ирак музейи (1934-жылдан), Улуттук (1961), Багдад ун-тинин алдындагы (1960), этногр. (1941-жылдан; учурда сүрөт галереясы), Мадаин (исламга чейин мад-т) музейлери, улуттук театр иштейт.<br>		Б-да Ирак академиясы (1997-жылдан), Ирак мед. коому (1920), ил.-из. мекемелери (1963), а. ч. <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> суу ресурстарын изилдөөчү борбор (1980), араб ад-ты <span cat='ж.кыск' oldv='ж-а'>жана</span> чоӊдорго билим берүү (1966), француз маданий бробору (1950) ж. б., ун-ттер (Багдад, 1957; Аль-Мустансария, 1963; технология, 1975) бар. Китепканалар, Ирак музейи (1934-жылдан), Улуттук (1961), Багдад ун-тинин алдындагы (1960), этногр. (1941-жылдан; учурда сүрөт галереясы), Мадаин (исламга чейин мад-т) музейлери, улуттук театр иштейт.<br>
	Ад.: ''Ковтунович О. В., Ходжаш С. И.'' Багдад. М., 1971; ''Герасимов О. Г.'' Ирак. М., 1984; ''Михайлов И. Б.'' Средневековый Багдад. М., 1990.<br> ''Р. Карачалова, А. Орозов, Н. Жылдызова.''<br>		Ад.: ''Ковтунович О. В., Ходжаш С. И.'' Багдад. М., 1971; ''Герасимов О. Г.'' Ирак. М., 1984; ''Михайлов И. Б.'' Средневековый Багдад. М., 1990.<br> ''Р. Карачалова, А. Орозов, Н. Жылдызова.''<br>

imported>Roza, 04:32, 31 Октябрь (Тогуздун айы) 2022 карата

2022-10-31T04:32:16Z

← Мурунку нускасы		04:32, 31 Октябрь (Тогуздун айы) 2022 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	‒ Ирак Респ-нын борбор шаары. Багдад мухафазасынын (адм.-айм. бирдик) адм. борбору. Калкы 6,1 млн (2011; шаар айланасы м-н 6,5 млн). Месопотамия ойдуӊунда, Тигр д-на Дияла д. куйган жерге жакын жайгашкан. Өлкөнүн негизги транспорт түйүнү. Дарыя порту. Эл аралык аэропорту бар.<br>		'''БАГДАД''' ‒ Ирак Респ-нын борбор шаары. Багдад мухафазасынын (адм.-айм. бирдик) адм. борбору. Калкы 6,1 млн (2011; шаар айланасы м-н 6,5 млн). Месопотамия ойдуӊунда, Тигр д-на Дияла д. куйган жерге жакын жайгашкан. Өлкөнүн негизги транспорт түйүнү. Дарыя порту. Эл аралык аэропорту бар.<br>
	Археол. маалыматтар б-ча Б. орун алган жерде алгачкы турак-жайлар б. з. ч. 19‒18-к-да эле курулган. Азыркы Б-га жакын аймактардан шумер-аккад, вавилон, парфия мад-ттарына таандык эстеликтер табылган. Б. аталышы байыркы перстердин «бага» ‒ алла ж-а «дад» ‒ берген, б. а. «алланын бергени» (тартуусу) деген сөздөрүнөн келип чыккан деген маалымат кеӊири таралган. Азыркы Б. 762-ж. Мадинат ас-Салам (араб. дүйнөнүн шаары) деген аталышта ''Аббасилер'' династиясынын 2-халифи аль-Мансур тарабынан негизделген ж-а ''Халифаттын'' борбору болуп калган. Шаардын Жер Ортолук деӊизди, Борб. ж-а Түш. Азияны, Чыгыш Африканы бириктирген соода жолдорунун тоомунда		Археол. маалыматтар б-ча Б. орун алган жерде алгачкы турак-жайлар б. з. ч. 19‒18-к-да эле курулган. Азыркы Б-га жакын аймактардан шумер-аккад, вавилон, парфия мад-ттарына таандык эстеликтер табылган. Б. аталышы байыркы перстердин «бага» ‒ алла ж-а «дад» ‒ берген, б. а. «алланын бергени» (тартуусу) деген сөздөрүнөн келип чыккан деген маалымат кеӊири таралган. Азыркы Б. 762-ж. Мадинат ас-Салам (араб. дүйнөнүн шаары) деген аталышта ''Аббасилер'' династиясынын 2-халифи аль-Мансур тарабынан негизделген ж-а ''Халифаттын'' борбору болуп калган. Шаардын Жер Ортолук деӊизди, Борб. ж-а Түш. Азияны, Чыгыш Африканы бириктирген соода жолдорунун тоомунда
	жайгашуусу анын өнүгүүсүнө шарт түзгөн. Б-дын гүлдөгөн учуру халифтер Харун ар-Рашид (786‒809) ж-а Момун (813‒833) башкарган мезгилге туура келет. Бул мезгилде Б. о. кылымдык ''араб-мусулман маданиятынын'' , илимдин ири очогуна айланган. Б-дын атагы алыска тарап, «Миӊ бир түн» жомогунда даӊкталган. Абассилер бийлиги начарлагандан кийин Б. акырындык м-н өзүнүн саясий маанисин жоготкон. 836‒839-ж. халифтер Самарда жашашып, Б-ды гулямдардын гвардиясына башкарууга беришкен. 945-жылдан шаар Ирандын Буилер династиясынын бийлигине өткөн, ал эми 1055-ж. селжуктар басып алган. 9‒13-к-да кайрадан илим ж-а мад-ттын борборуна айланган. 1258-ж. Аббасилер халифаты Хулагу баштаган монгол аскерлери тарабынан кыйратылып, Б. талап-тонолгон. 14‒15-к-дын чегинде Б. эки жолу (1392‒93, 1401‒05) Тимур тарабынан басып алынып, бүлүндүрүлгөн. 1508-ж. шаар Сефевилер державасынын курамына кирген. 16‒17-к-дар аралыгында Осмон империясы м-н Ирандын ортосунда Б. үчүн согуштар болуп өткөн. 1534-ж. түрктөр ээлесе, 1623-ж. ирандыктарга өткөн. 1638-ж. биротоло Осмон империясына кошулуп, 19-к-дын ортосуна чейин Багдад пашалыгынын (кийин Багдад вилайети) борбору болгон. Биринчи дүйнөлүк согуш учурунда англичандар басып алып, 1920‒21-ж. Улуу Британиянын мандат м-н башкарылуучу аймагынын адм., 1921-жылдан Ирак королдугунун борбору, 1958-ж. Б-да рев-я жеӊип чыгып, Ирак Респ-нын түзүлгөндүгү жарыяланган. Ошол кезден анын борбору. 1990‒91-ж. Кувейт кризисинин учурунда Б. антиирактык коалициянын бомбалоосунан өтө жапа чеккен. 2003-ж. АКШ ж-а анын союздаштарынын аскерлеринин киргизилиши учурунда Б.шаары аткылоого ж-а бомбалоого дуушарланган.<br>		жайгашуусу анын өнүгүүсүнө шарт түзгөн. Б-дын гүлдөгөн учуру халифтер Харун ар-Рашид (786‒809) ж-а Момун (813‒833) башкарган мезгилге туура келет. Бул мезгилде Б. о. кылымдык ''араб-мусулман маданиятынын'' , илимдин ири очогуна айланган. Б-дын атагы алыска тарап, «Миӊ бир түн» жомогунда даӊкталган. Абассилер бийлиги начарлагандан кийин Б. акырындык м-н өзүнүн саясий маанисин жоготкон. 836‒839-ж. халифтер Самарда жашашып, Б-ды гулямдардын гвардиясына башкарууга беришкен. 945-жылдан шаар Ирандын Буилер династиясынын бийлигине өткөн, ал эми 1055-ж. селжуктар басып алган. 9‒13-к-да кайрадан илим ж-а мад-ттын борборуна айланган. 1258-ж. Аббасилер халифаты Хулагу баштаган монгол аскерлери тарабынан кыйратылып, Б. талап-тонолгон. 14‒15-к-дын чегинде Б. эки жолу (1392‒93, 1401‒05) Тимур тарабынан басып алынып, бүлүндүрүлгөн. 1508-ж. шаар Сефевилер державасынын курамына кирген. 16‒17-к-дар аралыгында Осмон империясы м-н Ирандын ортосунда Б. үчүн согуштар болуп өткөн. 1534-ж. түрктөр ээлесе, 1623-ж. ирандыктарга өткөн. 1638-ж. биротоло Осмон империясына кошулуп, 19-к-дын ортосуна чейин Багдад пашалыгынын (кийин Багдад вилайети) борбору болгон. Биринчи дүйнөлүк согуш учурунда англичандар басып алып, 1920‒21-ж. Улуу Британиянын мандат м-н башкарылуучу аймагынын адм., 1921-жылдан Ирак королдугунун борбору, 1958-ж. Б-да рев-я жеӊип чыгып, Ирак Респ-нын түзүлгөндүгү жарыяланган. Ошол кезден анын борбору. 1990‒91-ж. Кувейт кризисинин учурунда Б. антиирактык коалициянын бомбалоосунан өтө жапа чеккен. 2003-ж. АКШ ж-а анын союздаштарынын аскерлеринин киргизилиши учурунда Б.шаары аткылоого ж-а бомбалоого дуушарланган.<br>

imported>Roza, 08:03, 26 Апрель (Чын куран) 2022 карата

2022-04-26T08:03:40Z

← Мурунку нускасы		08:03, 26 Апрель (Чын куран) 2022 -деги абалы
2 сап:		2 сап:
	Археол. маалыматтар б-ча Б. орун алган жерде алгачкы турак-жайлар б. з. ч. 19‒18-к-да эле курулган. Азыркы Б-га жакын аймактардан шумер-аккад, вавилон, парфия мад-ттарына таандык эстеликтер табылган. Б. аталышы байыркы перстердин «бага» ‒ алла ж-а «дад» ‒ берген, б. а. «алланын бергени» (тартуусу) деген сөздөрүнөн келип чыккан деген маалымат кеӊири таралган. Азыркы Б. 762-ж. Мадинат ас-Салам (араб. дүйнөнүн шаары) деген аталышта ''Аббасилер'' династиясынын 2-халифи аль-Мансур тарабынан негизделген ж-а ''Халифаттын'' борбору болуп калган. Шаардын Жер Ортолук деӊизди, Борб. ж-а Түш. Азияны, Чыгыш Африканы бириктирген соода жолдорунун тоомунда		Археол. маалыматтар б-ча Б. орун алган жерде алгачкы турак-жайлар б. з. ч. 19‒18-к-да эле курулган. Азыркы Б-га жакын аймактардан шумер-аккад, вавилон, парфия мад-ттарына таандык эстеликтер табылган. Б. аталышы байыркы перстердин «бага» ‒ алла ж-а «дад» ‒ берген, б. а. «алланын бергени» (тартуусу) деген сөздөрүнөн келип чыккан деген маалымат кеӊири таралган. Азыркы Б. 762-ж. Мадинат ас-Салам (араб. дүйнөнүн шаары) деген аталышта ''Аббасилер'' династиясынын 2-халифи аль-Мансур тарабынан негизделген ж-а ''Халифаттын'' борбору болуп калган. Шаардын Жер Ортолук деӊизди, Борб. ж-а Түш. Азияны, Чыгыш Африканы бириктирген соода жолдорунун тоомунда
	жайгашуусу анын өнүгүүсүнө шарт түзгөн. Б-дын гүлдөгөн учуру халифтер Харун ар-Рашид (786‒809) ж-а Момун (813‒833) башкарган мезгилге туура келет. Бул мезгилде Б. о. кылымдык ''араб-мусулман маданиятынын'' , илимдин ири очогуна айланган. Б-дын атагы алыска тарап, «Миӊ бир түн» жомогунда даӊкталган. Абассилер бийлиги начарлагандан кийин Б. акырындык м-н өзүнүн саясий маанисин жоготкон. 836‒839-ж. халифтер Самарда жашашып, Б-ды гулямдардын гвардиясына башкарууга беришкен. 945-жылдан шаар Ирандын Буилер династиясынын бийлигине өткөн, ал эми 1055-ж. селжуктар басып алган. 9‒13-к-да кайрадан илим ж-а мад-ттын борборуна айланган. 1258-ж. Аббасилер халифаты Хулагу баштаган монгол аскерлери тарабынан кыйратылып, Б. талап-тонолгон. 14‒15-к-дын чегинде Б. эки жолу (1392‒93, 1401‒05) Тимур тарабынан басып алынып, бүлүндүрүлгөн. 1508-ж. шаар Сефевилер державасынын курамына кирген. 16‒17-к-дар аралыгында Осмон империясы м-н Ирандын ортосунда Б. үчүн согуштар болуп өткөн. 1534-ж. түрктөр ээлесе, 1623-ж. ирандыктарга өткөн. 1638-ж. биротоло Осмон империясына кошулуп, 19-к-дын ортосуна чейин Багдад пашалыгынын (кийин Багдад вилайети) борбору болгон. Биринчи дүйнөлүк согуш учурунда англичандар басып алып, 1920‒21-ж. Улуу Британиянын мандат м-н башкарылуучу аймагынын адм., 1921-жылдан Ирак королдугунун борбору, 1958-ж. Б-да рев-я жеӊип чыгып, Ирак Респ-нын түзүлгөндүгү жарыяланган. Ошол кезден анын борбору. 1990‒91-ж. Кувейт кризисинин учурунда Б. антиирактык коалициянын бомбалоосунан өтө жапа чеккен. 2003-ж. АКШ ж-а анын союздаштарынын аскерлеринин киргизилиши учурунда Б.шаары аткылоого ж-а бомбалоого дуушарланган.<br>		жайгашуусу анын өнүгүүсүнө шарт түзгөн. Б-дын гүлдөгөн учуру халифтер Харун ар-Рашид (786‒809) ж-а Момун (813‒833) башкарган мезгилге туура келет. Бул мезгилде Б. о. кылымдык ''араб-мусулман маданиятынын'' , илимдин ири очогуна айланган. Б-дын атагы алыска тарап, «Миӊ бир түн» жомогунда даӊкталган. Абассилер бийлиги начарлагандан кийин Б. акырындык м-н өзүнүн саясий маанисин жоготкон. 836‒839-ж. халифтер Самарда жашашып, Б-ды гулямдардын гвардиясына башкарууга беришкен. 945-жылдан шаар Ирандын Буилер династиясынын бийлигине өткөн, ал эми 1055-ж. селжуктар басып алган. 9‒13-к-да кайрадан илим ж-а мад-ттын борборуна айланган. 1258-ж. Аббасилер халифаты Хулагу баштаган монгол аскерлери тарабынан кыйратылып, Б. талап-тонолгон. 14‒15-к-дын чегинде Б. эки жолу (1392‒93, 1401‒05) Тимур тарабынан басып алынып, бүлүндүрүлгөн. 1508-ж. шаар Сефевилер державасынын курамына кирген. 16‒17-к-дар аралыгында Осмон империясы м-н Ирандын ортосунда Б. үчүн согуштар болуп өткөн. 1534-ж. түрктөр ээлесе, 1623-ж. ирандыктарга өткөн. 1638-ж. биротоло Осмон империясына кошулуп, 19-к-дын ортосуна чейин Багдад пашалыгынын (кийин Багдад вилайети) борбору болгон. Биринчи дүйнөлүк согуш учурунда англичандар басып алып, 1920‒21-ж. Улуу Британиянын мандат м-н башкарылуучу аймагынын адм., 1921-жылдан Ирак королдугунун борбору, 1958-ж. Б-да рев-я жеӊип чыгып, Ирак Респ-нын түзүлгөндүгү жарыяланган. Ошол кезден анын борбору. 1990‒91-ж. Кувейт кризисинин учурунда Б. антиирактык коалициянын бомбалоосунан өтө жапа чеккен. 2003-ж. АКШ ж-а анын союздаштарынын аскерлеринин киргизилиши учурунда Б.шаары аткылоого ж-а бомбалоого дуушарланган.<br>
	Нефть ажыратуу (Уд-Даурдагы ири з-д), нефть-хим., тамак-аш‒татымал, текстиль, булгаары, цемент, эмерек өнөр жайлары, кирпич з-ду, ири кол өнөрчүлүк промыселдери, борб. Ирак банкы иштейт. 12‒13-к-дагы араб арх-ра		Нефть ажыратуу (Уд-Даурдагы ири з-д), нефть-хим., тамак-аш‒татымал, текстиль, булгаары, цемент, эмерек өнөр жайлары, кирпич з-ду, ири кол өнөрчүлүк промыселдери, борб. Ирак банкы иштейт. 12‒13-к-дагы араб арх-расынын эстеликтери, исламга мүнөздүү зодчийлик, Аббасиддер сарайы (12-к-дын аягы, 13-к-дын башы, 1935-жылдан музей, 20-к-да реставрацияланган), Зубайда мавзолейи (13-к-дын башы), Мааруфа аль-Кархи (1215, кайра курулган), аль-
	~~[[File:БАГДАД103.png \| thumb \| Багдад. «Алтын мечит».]]~~
	~~сынын~~ эстеликтери, исламга мүнөздүү зодчийлик, Аббасиддер сарайы (12-к-дын аягы, 13-к-дын башы, 1935-жылдан музей, 20-к-да ~~реставрация ланган~~), Зубайда мавзолейи (13-к-дын башы), Мааруфа аль-Кархи (1215, кайра курулган), аль-
	[[File:БАГДАД104.png \| thumb \| Рамадан мечити ж-а Белгисиз жоокерге эстелик.]]		[[File:БАГДАД104.png \| thumb \| Рамадан мечити ж-а Белгисиз жоокерге эстелик.]]
	Мустансария медресеси (1227‒33, 1823-ж.; кайра курулган), Сук аль-Газаль (1279), медресе ал-Маржания (1356; 1786-ж. жаӊыртылган, хан Маржан кербен-сарайы, 1358‒59; 1937-жылдан музей), Муса аль-Кадимдин Алтын мечити, мавзолейи (1515-ж. салынган; 17‒20-к-да оӊдолгон) сакталган. Жаӊы Б. кайра конструкцияланып, курулууда. Көчөлөр көрктөндүрүлүп, ~~кеӊейтил ген~~. Банк, дүкөндөр, соода борборлору, «14-июлдагы революция» аттуу монумент, Белгисиз солдаттын эстелиги, Тигр д-нын батыш жээгиндеги ар-Рабат сарайы, аэропорт курулган. Парламенттин жаӊы имараты, отел, кинотеатрлар, мечиттер, көп кабаттуу үйлөр ж-а коомдук жайлар курулууда.<br>		Мустансария медресеси (1227‒33, 1823-ж.; кайра курулган), Сук аль-Газаль (1279), медресе ал-Маржания (1356; 1786-ж. жаӊыртылган, хан Маржан кербен-сарайы, 1358‒59; 1937-жылдан музей), Муса аль-Кадимдин Алтын мечити, мавзолейи (1515-ж. салынган; 17‒20-к-да оӊдолгон) сакталган. Жаӊы Б. кайра конструкцияланып, курулууда. Көчөлөр көрктөндүрүлүп, кеӊейтилген. Банк, дүкөндөр, соода борборлору, «14-июлдагы революция» аттуу монумент, Белгисиз солдаттын эстелиги, Тигр д-нын батыш жээгиндеги ар-Рабат сарайы, аэропорт курулган. Парламенттин жаӊы имараты, отел, кинотеатрлар, мечиттер, көп кабаттуу үйлөр ж-а коомдук жайлар курулууда.<br>
	Б-да Ирак академиясы (1997-жылдан), Ирак мед. коому (1920), ил.-из. мекемелери (1963), а. ч. ж-а суу ресурстарын изилдөөчү борбор (1980), араб ад-ты ж-а чоӊдорго билим берүү (1966), француз маданий бробору (1950) ж. б., ун-ттер (Багдад, 1957; Аль-Мустансария, 1963; технология, 1975) бар. Китепканалар, Ирак музейи (1934-жылдан), Улуттук (1961), Багдад ун-тинин алдындагы (1960), этногр. (1941-жылдан; учурда сүрөт галереясы), Мадаин (исламга чейин мад-т) музейлери, улуттук театр иштейт.<br>		Б-да Ирак академиясы (1997-жылдан), Ирак мед. коому (1920), ил.-из. мекемелери (1963), а. ч. ж-а суу ресурстарын изилдөөчү борбор (1980), араб ад-ты ж-а чоӊдорго билим берүү (1966), француз маданий бробору (1950) ж. б., ун-ттер (Багдад, 1957; Аль-Мустансария, 1963; технология, 1975) бар. Китепканалар, Ирак музейи (1934-жылдан), Улуттук (1961), Багдад ун-тинин алдындагы (1960), этногр. (1941-жылдан; учурда сүрөт галереясы), Мадаин (исламга чейин мад-т) музейлери, улуттук театр иштейт.<br>
	Ад.: ''Ковтунович О. В., Ходжаш С. И.'' Багдад. М., 1971; ''Герасимов О. Г.'' Ирак. М., 1984; ''Михайлов И. Б.'' Средневековый Багдад. М., 1990.<br>		Ад.: ''Ковтунович О. В., Ходжаш С. И.'' Багдад. М., 1971; ''Герасимов О. Г.'' Ирак. М., 1984; ''Михайлов И. Б.'' Средневековый Багдад. М., 1990.<br> ''Р. Карачалова, А. Орозов, Н. Жылдызова.''<br>
	''Р. Карачалова, А. Орозов, Н. Жылдызова.''<br>

556-684>KadyrM, 08:22, 20 Февраль (Бирдин айы) 2022 карата

2022-02-20T08:22:26Z

← Мурунку нускасы	08:22, 20 Февраль (Бирдин айы) 2022 -деги абалы
(Айырма жок)

imported>Kadyrm: 1 версия

2022-02-19T19:16:32Z

1 версия

Жаңы барак

‒ Ирак Респ-нын борбор шаары. Багдад мухафазасынын (адм.-айм. бирдик) адм. борбору. Калкы 6,1 млн (2011; шаар айланасы м-н 6,5 млн). Месопотамия ойдуӊунда, Тигр д-на Дияла д. куйган жерге жакын жайгашкан. Өлкөнүн негизги транспорт түйүнү. Дарыя порту. Эл аралык аэропорту бар. 
Археол. маалыматтар б-ча Б. орун алган жерде алгачкы турак-жайлар б. з. ч. 19‒18-к-да эле курулган. Азыркы Б-га жакын аймактардан шумер-аккад, вавилон, парфия мад-ттарына таандык эстеликтер табылган. Б. аталышы байыркы перстердин «бага» ‒ алла ж-а «дад» ‒ берген, б. а. «алланын бергени» (тартуусу) деген сөздөрүнөн келип чыккан деген маалымат кеӊири таралган. Азыркы Б. 762-ж. Мадинат ас-Салам (араб. дүйнөнүн шаары) деген аталышта ''Аббасилер'' династиясынын 2-халифи аль-Мансур тарабынан негизделген ж-а ''Халифаттын'' борбору болуп калган. Шаардын Жер Ортолук деӊизди, Борб. ж-а Түш. Азияны, Чыгыш Африканы бириктирген соода жолдорунун тоомунда
жайгашуусу анын өнүгүүсүнө шарт түзгөн. Б-дын гүлдөгөн учуру халифтер Харун ар-Рашид (786‒809) ж-а Момун (813‒833) башкарган мезгилге туура келет. Бул мезгилде Б. о. кылымдык ''араб-мусулман маданиятынын'' , илимдин ири очогуна айланган. Б-дын атагы алыска тарап, «Миӊ бир түн» жомогунда даӊкталган. Абассилер бийлиги начарлагандан кийин Б. акырындык м-н өзүнүн саясий маанисин жоготкон. 836‒839-ж. халифтер Самарда жашашып, Б-ды гулямдардын гвардиясына башкарууга беришкен. 945-жылдан шаар Ирандын Буилер династиясынын бийлигине өткөн, ал эми 1055-ж. селжуктар басып алган. 9‒13-к-да кайрадан илим ж-а мад-ттын борборуна айланган. 1258-ж. Аббасилер халифаты Хулагу баштаган монгол аскерлери тарабынан кыйратылып, Б. талап-тонолгон. 14‒15-к-дын чегинде Б. эки жолу (1392‒93, 1401‒05) Тимур тарабынан басып алынып, бүлүндүрүлгөн. 1508-ж. шаар Сефевилер державасынын курамына кирген. 16‒17-к-дар аралыгында Осмон империясы м-н Ирандын ортосунда Б. үчүн согуштар болуп өткөн. 1534-ж. түрктөр ээлесе, 1623-ж. ирандыктарга өткөн. 1638-ж. биротоло Осмон империясына кошулуп, 19-к-дын ортосуна чейин Багдад пашалыгынын (кийин Багдад вилайети) борбору болгон. Биринчи дүйнөлүк согуш учурунда англичандар басып алып, 1920‒21-ж. Улуу Британиянын мандат м-н башкарылуучу аймагынын адм., 1921-жылдан Ирак королдугунун борбору, 1958-ж. Б-да рев-я жеӊип чыгып, Ирак Респ-нын түзүлгөндүгү жарыяланган. Ошол кезден анын борбору. 1990‒91-ж. Кувейт кризисинин учурунда Б. антиирактык коалициянын бомбалоосунан өтө жапа чеккен. 2003-ж. АКШ ж-а анын союздаштарынын аскерлеринин киргизилиши учурунда Б.шаары аткылоого ж-а бомбалоого дуушарланган. 
Нефть ажыратуу (Уд-Даурдагы ири з-д), нефть-хим., тамак-аш‒татымал, текстиль, булгаары, цемент, эмерек өнөр жайлары, кирпич з-ду, ири кол өнөрчүлүк промыселдери, борб. Ирак банкы иштейт. 12‒13-к-дагы араб арх-ра
[[File:БАГДАД103.png | thumb | Багдад. «Алтын мечит».]]
сынын эстеликтери, исламга мүнөздүү зодчийлик, Аббасиддер сарайы (12-к-дын аягы, 13-к-дын башы, 1935-жылдан музей, 20-к-да реставрация ланган), Зубайда мавзолейи (13-к-дын башы), Мааруфа аль-Кархи (1215, кайра курулган), аль-
[[File:БАГДАД104.png | thumb | Рамадан мечити ж-а Белгисиз жоокерге эстелик.]]
Мустансария медресеси (1227‒33, 1823-ж.; кайра курулган), Сук аль-Газаль (1279), медресе ал-Маржания (1356; 1786-ж. жаӊыртылган, хан Маржан кербен-сарайы, 1358‒59; 1937-жылдан музей), Муса аль-Кадимдин Алтын мечити, мавзолейи (1515-ж. салынган; 17‒20-к-да оӊдолгон) сакталган. Жаӊы Б. кайра конструкцияланып, курулууда. Көчөлөр көрктөндүрүлүп, кеӊейтил ген. Банк, дүкөндөр, соода борборлору, «14-июлдагы революция» аттуу монумент, Белгисиз солдаттын эстелиги, Тигр д-нын батыш жээгиндеги ар-Рабат сарайы, аэропорт курулган. Парламенттин жаӊы имараты, отел, кинотеатрлар, мечиттер, көп кабаттуу үйлөр ж-а коомдук жайлар курулууда. 
Б-да Ирак академиясы (1997-жылдан), Ирак мед. коому (1920), ил.-из. мекемелери (1963), а. ч. ж-а суу ресурстарын изилдөөчү борбор (1980), араб ад-ты ж-а чоӊдорго билим берүү (1966), француз маданий бробору (1950) ж. б., ун-ттер (Багдад, 1957; Аль-Мустансария, 1963; технология, 1975) бар. Китепканалар, Ирак музейи (1934-жылдан), Улуттук (1961), Багдад ун-тинин алдындагы (1960), этногр. (1941-жылдан; учурда сүрөт галереясы), Мадаин (исламга чейин мад-т) музейлери, улуттук театр иштейт. 
Ад.: ''Ковтунович О. В., Ходжаш С. И.'' Багдад. М., 1971; ''Герасимов О. Г.'' Ирак. М., 1984; ''Михайлов И. Б.'' Средневековый Багдад. М., 1990. 
''Р. Карачалова, А. Орозов, Н. Жылдызова.''