http://212.24.105.57:9989/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%91%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%9E%D0%97 2026-04-23T05:03:49Z Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.0 http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%9E%D0%97&diff=21076&oldid=prev 2025-04-14T05:10:24Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:10, 14 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l4">4 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">4 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Манасчы [[Шапак Рысмендеев]]дин сүрөттөөсү боюнча мүчөсү келишкен, сом чулу, сөөгү калың, эки ийнине эки киши отургандай олбурлуу, кулагы калкандай, чекир кашы арпанын кылканындай тик болуп, кабагын ылдый салса, көзүн жапкан, колдору шадылуу, ыраңы саргыч саз өңдүү, суюк сакал, муруту сакалына кошулуп, тик түшкөн, муруну борбогой, бели карыган кезинде да ийилбей түз, мойну буканын бутундай буржуйган адам болгон. Оокатка тың, сөздү маселдетип сүйлөгөн, туура сөздүү, ачуу тилдүү, айтышкан адамынан дароо кыйкым таба билген ырчы болуп, ыры жай башталып, бара-бара жолборстун доошундай күркүрөп кеткен. «[[Манас]]ты» 13–14 жашынан айта баштап, 20 жашында чоң манасчы, ырчыга айланган. Замандаштарынын эскерүүлөрү боюнча жаш кезинде атасынан ажыраган жана тайке-тайы саруу уруусу болгондуктан, [[Ажыбек датка]]га барып, бир топ жыл жанында жүргөн. Оозеки, жазма маалыматтарга караганда ал мындай өнөрдү Эсен, Нооруз сыяктуу манасчылардан үйрөнгөн. Балыкооз өзү сабатсыз болгонуна карабай, Манаска чейинки кыргыздын оозеки тарыхын, тигил же бул уруулардын аталышы, келип чыгышы, алардын таралышын жатка билип, көбүн ырга айлантып айткан. «Манас» [[эпос]]ундагы «[[Чоң казат]]» окуясын эле 15 күн тынбай айтканын небереси Сукан (Найманбай кызы) эскерген. Муну менен бирге эски тарыхый окуялар, [[этнография]] жана [[фольклор]]ду камтыган «[[Оторкан]]» деген узак [[жомок]]ту жатка айтып, «Манас» эпосун анын уландысы катары караган.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Манасчы [[Шапак Рысмендеев]]дин сүрөттөөсү боюнча мүчөсү келишкен, сом чулу, сөөгү калың, эки ийнине эки киши отургандай олбурлуу, кулагы калкандай, чекир кашы арпанын кылканындай тик болуп, кабагын ылдый салса, көзүн жапкан, колдору шадылуу, ыраңы саргыч саз өңдүү, суюк сакал, муруту сакалына кошулуп, тик түшкөн, муруну борбогой, бели карыган кезинде да ийилбей түз, мойну буканын бутундай буржуйган адам болгон. Оокатка тың, сөздү маселдетип сүйлөгөн, туура сөздүү, ачуу тилдүү, айтышкан адамынан дароо кыйкым таба билген ырчы болуп, ыры жай башталып, бара-бара жолборстун доошундай күркүрөп кеткен. «[[Манас]]ты» 13–14 жашынан айта баштап, 20 жашында чоң манасчы, ырчыга айланган. Замандаштарынын эскерүүлөрү боюнча жаш кезинде атасынан ажыраган жана тайке-тайы саруу уруусу болгондуктан, [[Ажыбек датка]]га барып, бир топ жыл жанында жүргөн. Оозеки, жазма маалыматтарга караганда ал мындай өнөрдү Эсен, Нооруз сыяктуу манасчылардан үйрөнгөн. Балыкооз өзү сабатсыз болгонуна карабай, Манаска чейинки кыргыздын оозеки тарыхын, тигил же бул уруулардын аталышы, келип чыгышы, алардын таралышын жатка билип, көбүн ырга айлантып айткан. «Манас» [[эпос]]ундагы «[[Чоң казат]]» окуясын эле 15 күн тынбай айтканын небереси Сукан (Найманбай кызы) эскерген. Муну менен бирге эски тарыхый окуялар, [[этнография]] жана [[фольклор]]ду камтыган «[[Оторкан]]» деген узак [[жомок]]ту жатка айтып, «Манас» эпосун анын уландысы катары караган.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Анын оозунан жазылган бул жомоктун кыскача варианты [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Улуттук Илимдер академиясы]]нын Ч. [[Айтматов]] атындагы Тил жана Адабият институтунун кол жазмалар фондусуна (КР УИА) сакталып калган. Ал жомок тууралуу Балыкооздун өзү: «Манасты айтканда түп атасы Ороз бий, анан Оторкан деп, бирден-бирден чууртуп отуруп, Манаска алып келчү элем. Бир күнү [[Азирет Аалы]]нын тукумумун деп, Азизкожо деген [[эшен]] келди. Соктуруп, жогорку ырларды айтып, Манаска келип, Манасты айтып, эшендерди кошо айттым. Мурунку ырларды жакшы укпай отурду эле, кийин мусулман дини киргендеги хандарды айтканымда, абдан кулагын салып укту. Анан ал<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">: "Ырчым</del>, сиз мындан кийин мусулман динине кирбеген хандарды – элдерди айтпаңыз. [[Мусулман]] болгон, [[ислам]] дини үчүн урушкан, талашкан хандарды – элдерди айтсаң чоң соопко каласың. [[Мухаммед пайгамбар]], Азирет Аалы шер – кудааны кошуп айтсаң, жаның жанаты болот. Мурунку [[бутпарас]] болгон хандарды, элдерди айтсаң каапыр болосуң, күнөкөр болуп, жаның тозокко түшөт<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">" </del>деди эшен. Ошондон кийин эле коркуп, коюп калгам» деп эскерет. Булардан тышкары «[[Эр Төштүк]]», «Кан Шырдак», кыпчактардын «[[Эр Табылды]] жалгызым», кытайлардын «Кыл муруттуу [[Кожожаш]]», «Сен Саринжи, мен Бөкөй» ж.б. дастандардын өз алдынча вариантын жана алардын жаралуу тарыхын жакшы билген. Өзүнөн мурунку кыргыздын оозеки тарыхы тууралуу: «илгерки хандар, элдер ири-ири, килең-килең, шаарлуу-жергелүү болуп айтылган. Мен аз эле билем. Өткөн замандарда эң кызык, узун болуп айтылчу экен. Найман хандыгы бузулуп, кыргыздын кайта келгени бар. Ногой ханы Ормамбет хан конуш чалып, кайта [[Эдил]]ге көчкөнү, кыргызды өз жерине кондуруп, багыш, оң-сол болгону бар» деп көп ирет эскерген. Болжол менен 1850-жылдар ченде Таласка барган жеринен [[Байтик баатыр]]га жолугуп, таанышкан жана анын чакырыгына макул болуп, Чүйгө көчүп келген. Өз кезегинде [[Калча]], [[Эсенаман|Эсенаман, Чоңду]], [[Назар]], кийинкилерден [[Сагымбай]] ж.б. сыяктуу белгилүү манасчы-акындардын көбү Балыкооздон үлгү алышкан. Уруулаш тууганы Ш. Рысмендеев ырчылык өнөрдү, Манас айтууну үйрөнүү үчүн үч жылдай Балыкоозду ээрчип жүргөн. 1860–1862-жылдары Байтиктин [[Кокон]] бийлиги менен каршылашып, Рахматулла датканы өлтүргөн окуяларга катышкан. Андан кийин Байтик жардам сурап орус аскер бийлигине кайрылууну чечип, Балыкоозду иниси Сатылганга кошуп, Верный чебине жиберген. Балыкооздон Садырбек, Коңурбай, Мамырбай, Найманбай, Алчынбай деген беш уул жана Дилде деген кыз калган. Кызы Ажыбек датканын небереси менен турмуш куруп, чоң кошокчу болгон. Найманбай менен Алчынбай да атасынын өнөрүн улантышкан, бирок Алчынбай ырчылыгын кийин таштап салган. Коңурбайдын Шааркан деген кызы да кошокчу болуп, өспүрүм курагынан өткөн кезинде Манас айта баштаган. Бирок кийинчерээк ал эркек болбогондуктан эл аралап ырдап, Манас айта албай калганын эскерген. Найманбайдын Сукан деген кызы өз учурунда да чоң кошокчу болуп, андан жазылып калган айрым эскерүүлөр кол жазмалар фондусунда сакталуу турат.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Анын оозунан жазылган бул жомоктун кыскача варианты [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Улуттук Илимдер академиясы]]нын Ч. [[Айтматов]] атындагы Тил жана Адабият институтунун кол жазмалар фондусуна (КР УИА) сакталып калган. Ал жомок тууралуу Балыкооздун өзү: «Манасты айтканда түп атасы Ороз бий, анан Оторкан деп, бирден-бирден чууртуп отуруп, Манаска алып келчү элем. Бир күнү [[Азирет Аалы]]нын тукумумун деп, Азизкожо деген [[эшен]] келди. Соктуруп, жогорку ырларды айтып, Манаска келип, Манасты айтып, эшендерди кошо айттым. Мурунку ырларды жакшы укпай отурду эле, кийин мусулман дини киргендеги хандарды айтканымда, абдан кулагын салып укту. Анан ал <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ырчым</ins>, сиз мындан кийин мусулман динине кирбеген хандарды – элдерди айтпаңыз. [[Мусулман]] болгон, [[ислам]] дини үчүн урушкан, талашкан хандарды – элдерди айтсаң чоң соопко каласың. [[Мухаммед пайгамбар]], Азирет Аалы шер – кудааны кошуп айтсаң, жаның жанаты болот. Мурунку [[бутпарас]] болгон хандарды, элдерди айтсаң каапыр болосуң, күнөкөр болуп, жаның тозокко түшөт деди эшен. Ошондон кийин эле коркуп, коюп калгам» деп эскерет. Булардан тышкары «[[Эр Төштүк]]», «Кан Шырдак», кыпчактардын «[[Эр Табылды]] жалгызым», кытайлардын «Кыл муруттуу [[Кожожаш]]», «Сен Саринжи, мен Бөкөй» ж.б. дастандардын өз алдынча вариантын жана алардын жаралуу тарыхын жакшы билген. Өзүнөн мурунку кыргыздын оозеки тарыхы тууралуу: «илгерки хандар, элдер ири-ири, килең-килең, шаарлуу-жергелүү болуп айтылган. Мен аз эле билем. Өткөн замандарда эң кызык, узун болуп айтылчу экен. Найман хандыгы бузулуп, кыргыздын кайта келгени бар. Ногой ханы Ормамбет хан конуш чалып, кайта [[Эдил]]ге көчкөнү, кыргызды өз жерине кондуруп, багыш, оң-сол болгону бар» деп көп ирет эскерген. Болжол менен 1850-жылдар ченде Таласка барган жеринен [[Байтик баатыр]]га жолугуп, таанышкан жана анын чакырыгына макул болуп, Чүйгө көчүп келген. Өз кезегинде [[Калча]], [[Эсенаман|Эсенаман, Чоңду]], [[Назар]], кийинкилерден [[Сагымбай]] ж.б. сыяктуу белгилүү манасчы-акындардын көбү Балыкооздон үлгү алышкан. Уруулаш тууганы Ш. Рысмендеев ырчылык өнөрдү, Манас айтууну үйрөнүү үчүн үч жылдай Балыкоозду ээрчип жүргөн. 1860–1862-жылдары Байтиктин [[Кокон]] бийлиги менен каршылашып, Рахматулла датканы өлтүргөн окуяларга катышкан. Андан кийин Байтик жардам сурап орус аскер бийлигине кайрылууну чечип, Балыкоозду иниси Сатылганга кошуп, Верный чебине жиберген. Балыкооздон Садырбек, Коңурбай, Мамырбай, Найманбай, Алчынбай деген беш уул жана Дилде деген кыз калган. Кызы Ажыбек датканын небереси менен турмуш куруп, чоң кошокчу болгон. Найманбай менен Алчынбай да атасынын өнөрүн улантышкан, бирок Алчынбай ырчылыгын кийин таштап салган. Коңурбайдын Шааркан деген кызы да кошокчу болуп, өспүрүм курагынан өткөн кезинде Манас айта баштаган. Бирок кийинчерээк ал эркек болбогондуктан эл аралап ырдап, Манас айта албай калганын эскерген. Найманбайдын Сукан деген кызы өз учурунда да чоң кошокчу болуп, андан жазылып калган айрым эскерүүлөр кол жазмалар фондусунда сакталуу турат.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Закиров С. Кыргыз санжырасы. Б., 1996; Акылбеков А., Алымбеков Т. Балыкооздун санжырасы. Б., 2009.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Закиров С. Кыргыз санжырасы. Б., 1996; Акылбеков А., Алымбеков Т. Балыкооздун санжырасы. Б., 2009.</div></td></tr> </table>

Батма http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%9E%D0%97&diff=21074&oldid=prev 2025-04-14T05:08:07Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:08, 14 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">2 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">2 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;БАЛЫКООЗ&#039;&#039;&#039; (Бекмурат) Кумар уулу (1799, [[Кетмен-Төбө]] [[өрөөнү]] – 1887, [[Чүй өрөөнү]], азыркы [[Алчалуу]] айылы) – атактуу манасчы, санжырачы, акын. [[Сарыбагыш]] уруусунун ичиндеги чоң чарык уругунан чыккан. Оозеки маалыматтарда Бекмураттын оозу кере сөөм, балыктын оозу сыяктуу үстүңкү жана астыңкы эрдинин калыңдыгы эки элидей болгону, бирок алар сулуу, кыйыштырып койгондой жарашыктуу экендиги, ушундан улам «Балыкооз» аталып кеткени айтылат.   </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;БАЛЫКООЗ&#039;&#039;&#039; (Бекмурат) Кумар уулу (1799, [[Кетмен-Төбө]] [[өрөөнү]] – 1887, [[Чүй өрөөнү]], азыркы [[Алчалуу]] айылы) – атактуу манасчы, санжырачы, акын. [[Сарыбагыш]] уруусунун ичиндеги чоң чарык уругунан чыккан. Оозеки маалыматтарда Бекмураттын оозу кере сөөм, балыктын оозу сыяктуу үстүңкү жана астыңкы эрдинин калыңдыгы эки элидей болгону, бирок алар сулуу, кыйыштырып койгондой жарашыктуу экендиги, ушундан улам «Балыкооз» аталып кеткени айтылат.   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Бекмурат кумар уулу.jpg|left|thumb]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Бекмурат кумар уулу.jpg|left|thumb]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Манасчы [[Шапак Рысмендеев]]дин сүрөттөөсү боюнча мүчөсү келишкен, сом чулу, сөөгү калың, эки ийнине эки киши отургандай олбурлуу, кулагы калкандай, чекир кашы арпанын кылканындай тик болуп, кабагын ылдый салса, көзүн жапкан, колдору шадылуу, ыраңы саргыч саз өңдүү, суюк сакал, муруту сакалына кошулуп, тик түшкөн, муруну борбогой, бели карыган кезинде да ийилбей түз, мойну буканын бутундай буржуйган адам болгон. Оокатка тың, сөздү маселдетип сүйлөгөн, туура сөздүү, ачуу тилдүү, айтышкан адамынан дароо кыйкым таба билген ырчы болуп, ыры жай башталып, бара-бара жолборстун доошундай күркүрөп кеткен. «[[Манас]]ты» 13–14 жашынан айта баштап, 20 жашында чоң манасчы, ырчыга айланган. Замандаштарынын эскерүүлөрү боюнча жаш кезинде атасынан ажыраган жана тайке-тайы саруу уруусу болгондуктан, [[Ажыбек датка]]га барып, бир топ жыл жанында жүргөн. Оозеки, жазма маалыматтарга караганда ал мындай өнөрдү Эсен, Нооруз сыяктуу манасчылардан үйрөнгөн. Балыкооз өзү сабатсыз болгонуна карабай, Манаска чейинки кыргыздын оозеки тарыхын, тигил же бул уруулардын аталышы, келип чыгышы, алардын таралышын жатка билип, көбүн ырга айлантып айткан. «Манас» [[эпос]]ундагы «[[Чоң казат]]» окуясын эле 15 күн тынбай айтканын небереси Сукан (Найманбай кызы) эскерген. Муну менен бирге эски тарыхый окуялар, [[этнография]] жана [[фольклор]]ду камтыган «[[Оторкан]]» деген узак [[жомок]]ту жатка айтып, «Манас» эпосун анын уландысы катары караган. Анын оозунан жазылган бул жомоктун кыскача варианты [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Улуттук Илимдер академиясы]]нын Ч. [[Айтматов]] атындагы Тил жана Адабият институтунун кол жазмалар фондусуна (КР УИА) сакталып калган. Ал жомок тууралуу Балыкооздун өзү: «Манасты айтканда түп атасы Ороз бий, анан Оторкан деп, бирден-бирден чууртуп отуруп, Манаска алып келчү элем. Бир күнү [[Азирет Аалы]]нын тукумумун деп, Азизкожо деген [[эшен]] келди. Соктуруп, жогорку ырларды айтып, Манаска келип, Манасты айтып, эшендерди кошо айттым. Мурунку ырларды жакшы укпай отурду эле, кийин мусулман дини киргендеги хандарды айтканымда, абдан кулагын салып укту. Анан ал<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, ырчым</del>, сиз мындан кийин мусулман динине кирбеген хандарды – элдерди айтпаңыз. [[Мусулман]] болгон, [[ислам]] дини үчүн урушкан, талашкан хандарды – элдерди айтсаң чоң соопко каласың. [[Мухаммед пайгамбар]], Азирет Аалы шер – кудааны кошуп айтсаң, жаның жанаты болот. Мурунку [[бутпарас]] болгон хандарды, элдерди айтсаң каапыр болосуң, күнөкөр болуп, жаның тозокко түшөт деди эшен. Ошондон кийин эле коркуп, коюп калгам» деп эскерет. Булардан тышкары «[[Эр Төштүк]]», «Кан Шырдак», кыпчактардын «[[Эр Табылды]] жалгызым», кытайлардын «Кыл муруттуу [[Кожожаш]]», «Сен Саринжи, мен Бөкөй» ж.б. дастандардын өз алдынча вариантын жана алардын жаралуу тарыхын жакшы билген. Өзүнөн мурунку кыргыздын оозеки тарыхы тууралуу: «илгерки хандар, элдер ири-ири, килең-килең, шаарлуу-жергелүү болуп айтылган. Мен аз эле билем. Өткөн замандарда эң кызык, узун болуп айтылчу экен. Найман хандыгы бузулуп, кыргыздын кайта келгени бар. Ногой ханы Ормамбет хан конуш чалып, кайта [[Эдил]]ге көчкөнү, кыргызды өз жерине кондуруп, багыш, оң-сол болгону бар» деп көп ирет эскерген. Болжол менен 1850-жылдар ченде Таласка барган жеринен [[Байтик баатыр]]га жолугуп, таанышкан жана анын чакырыгына макул болуп, Чүйгө көчүп келген. Өз кезегинде [[Калча]], [[Эсенаман|Эсенаман, Чоңду]], [[Назар]], кийинкилерден [[Сагымбай]] ж.б. сыяктуу белгилүү манасчы-акындардын көбү Балыкооздон үлгү алышкан. Уруулаш тууганы Ш. Рысмендеев ырчылык өнөрдү, Манас айтууну үйрөнүү үчүн үч жылдай Балыкоозду ээрчип жүргөн. 1860–1862-жылдары Байтиктин [[Кокон]] бийлиги менен каршылашып, Рахматулла датканы өлтүргөн окуяларга катышкан. Андан кийин Байтик жардам сурап орус аскер бийлигине кайрылууну чечип, Балыкоозду иниси Сатылганга кошуп, Верный чебине жиберген. Балыкооздон Садырбек, Коңурбай, Мамырбай, Найманбай, Алчынбай деген беш уул жана Дилде деген кыз калган. Кызы Ажыбек датканын небереси менен турмуш куруп, чоң кошокчу болгон. Найманбай менен Алчынбай да атасынын өнөрүн улантышкан, бирок Алчынбай ырчылыгын кийин таштап салган. Коңурбайдын Шааркан деген кызы да кошокчу болуп, өспүрүм курагынан өткөн кезинде Манас айта баштаган. Бирок кийинчерээк ал эркек болбогондуктан эл аралап ырдап, Манас айта албай калганын эскерген. Найманбайдын Сукан деген кызы өз учурунда да чоң кошокчу болуп, андан жазылып калган айрым эскерүүлөр кол жазмалар фондусунда сакталуу турат.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Манасчы [[Шапак Рысмендеев]]дин сүрөттөөсү боюнча мүчөсү келишкен, сом чулу, сөөгү калың, эки ийнине эки киши отургандай олбурлуу, кулагы калкандай, чекир кашы арпанын кылканындай тик болуп, кабагын ылдый салса, көзүн жапкан, колдору шадылуу, ыраңы саргыч саз өңдүү, суюк сакал, муруту сакалына кошулуп, тик түшкөн, муруну борбогой, бели карыган кезинде да ийилбей түз, мойну буканын бутундай буржуйган адам болгон. Оокатка тың, сөздү маселдетип сүйлөгөн, туура сөздүү, ачуу тилдүү, айтышкан адамынан дароо кыйкым таба билген ырчы болуп, ыры жай башталып, бара-бара жолборстун доошундай күркүрөп кеткен. «[[Манас]]ты» 13–14 жашынан айта баштап, 20 жашында чоң манасчы, ырчыга айланган. Замандаштарынын эскерүүлөрү боюнча жаш кезинде атасынан ажыраган жана тайке-тайы саруу уруусу болгондуктан, [[Ажыбек датка]]га барып, бир топ жыл жанында жүргөн. Оозеки, жазма маалыматтарга караганда ал мындай өнөрдү Эсен, Нооруз сыяктуу манасчылардан үйрөнгөн. Балыкооз өзү сабатсыз болгонуна карабай, Манаска чейинки кыргыздын оозеки тарыхын, тигил же бул уруулардын аталышы, келип чыгышы, алардын таралышын жатка билип, көбүн ырга айлантып айткан. «Манас» [[эпос]]ундагы «[[Чоң казат]]» окуясын эле 15 күн тынбай айтканын небереси Сукан (Найманбай кызы) эскерген. Муну менен бирге эски тарыхый окуялар, [[этнография]] жана [[фольклор]]ду камтыган «[[Оторкан]]» деген узак [[жомок]]ту жатка айтып, «Манас» эпосун анын уландысы катары караган.  </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Анын оозунан жазылган бул жомоктун кыскача варианты [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Улуттук Илимдер академиясы]]нын Ч. [[Айтматов]] атындагы Тил жана Адабият институтунун кол жазмалар фондусуна (КР УИА) сакталып калган. Ал жомок тууралуу Балыкооздун өзү: «Манасты айтканда түп атасы Ороз бий, анан Оторкан деп, бирден-бирден чууртуп отуруп, Манаска алып келчү элем. Бир күнү [[Азирет Аалы]]нын тукумумун деп, Азизкожо деген [[эшен]] келди. Соктуруп, жогорку ырларды айтып, Манаска келип, Манасты айтып, эшендерди кошо айттым. Мурунку ырларды жакшы укпай отурду эле, кийин мусулман дини киргендеги хандарды айтканымда, абдан кулагын салып укту. Анан ал<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">: "Ырчым</ins>, сиз мындан кийин мусулман динине кирбеген хандарды – элдерди айтпаңыз. [[Мусулман]] болгон, [[ислам]] дини үчүн урушкан, талашкан хандарды – элдерди айтсаң чоң соопко каласың. [[Мухаммед пайгамбар]], Азирет Аалы шер – кудааны кошуп айтсаң, жаның жанаты болот. Мурунку [[бутпарас]] болгон хандарды, элдерди айтсаң каапыр болосуң, күнөкөр болуп, жаның тозокко түшөт<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">" </ins>деди эшен. Ошондон кийин эле коркуп, коюп калгам» деп эскерет. Булардан тышкары «[[Эр Төштүк]]», «Кан Шырдак», кыпчактардын «[[Эр Табылды]] жалгызым», кытайлардын «Кыл муруттуу [[Кожожаш]]», «Сен Саринжи, мен Бөкөй» ж.б. дастандардын өз алдынча вариантын жана алардын жаралуу тарыхын жакшы билген. Өзүнөн мурунку кыргыздын оозеки тарыхы тууралуу: «илгерки хандар, элдер ири-ири, килең-килең, шаарлуу-жергелүү болуп айтылган. Мен аз эле билем. Өткөн замандарда эң кызык, узун болуп айтылчу экен. Найман хандыгы бузулуп, кыргыздын кайта келгени бар. Ногой ханы Ормамбет хан конуш чалып, кайта [[Эдил]]ге көчкөнү, кыргызды өз жерине кондуруп, багыш, оң-сол болгону бар» деп көп ирет эскерген. Болжол менен 1850-жылдар ченде Таласка барган жеринен [[Байтик баатыр]]га жолугуп, таанышкан жана анын чакырыгына макул болуп, Чүйгө көчүп келген. Өз кезегинде [[Калча]], [[Эсенаман|Эсенаман, Чоңду]], [[Назар]], кийинкилерден [[Сагымбай]] ж.б. сыяктуу белгилүү манасчы-акындардын көбү Балыкооздон үлгү алышкан. Уруулаш тууганы Ш. Рысмендеев ырчылык өнөрдү, Манас айтууну үйрөнүү үчүн үч жылдай Балыкоозду ээрчип жүргөн. 1860–1862-жылдары Байтиктин [[Кокон]] бийлиги менен каршылашып, Рахматулла датканы өлтүргөн окуяларга катышкан. Андан кийин Байтик жардам сурап орус аскер бийлигине кайрылууну чечип, Балыкоозду иниси Сатылганга кошуп, Верный чебине жиберген. Балыкооздон Садырбек, Коңурбай, Мамырбай, Найманбай, Алчынбай деген беш уул жана Дилде деген кыз калган. Кызы Ажыбек датканын небереси менен турмуш куруп, чоң кошокчу болгон. Найманбай менен Алчынбай да атасынын өнөрүн улантышкан, бирок Алчынбай ырчылыгын кийин таштап салган. Коңурбайдын Шааркан деген кызы да кошокчу болуп, өспүрүм курагынан өткөн кезинде Манас айта баштаган. Бирок кийинчерээк ал эркек болбогондуктан эл аралап ырдап, Манас айта албай калганын эскерген. Найманбайдын Сукан деген кызы өз учурунда да чоң кошокчу болуп, андан жазылып калган айрым эскерүүлөр кол жазмалар фондусунда сакталуу турат.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Закиров С. Кыргыз санжырасы. Б., 1996; Акылбеков А., Алымбеков Т. Балыкооздун санжырасы. Б., 2009.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Закиров С. Кыргыз санжырасы. Б., 1996; Акылбеков А., Алымбеков Т. Балыкооздун санжырасы. Б., 2009.</div></td></tr> </table>

Батма http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%9E%D0%97&diff=21073&oldid=prev 2025-04-14T05:04:28Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:04, 14 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЛЫКООЗ''' (Бекмурат) Кумар уулу (1799, [[Кетмен-Төбө]] [[өрөөнү]] – 1887, [[Чүй өрөөнү]], азыркы [[Алчалуу]] айылы) – атактуу манасчы, санжырачы, акын. [[Сарыбагыш]] уруусунун ичиндеги чоң чарык уругунан чыккан. Оозеки маалыматтарда Бекмураттын оозу кере сөөм, балыктын оозу сыяктуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">үстүнкү </del>жана астыңкы эрдинин калыңдыгы эки элидей болгону, бирок алар сулуу, кыйыштырып койгондой жарашыктуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">болуп</del>, ушундан улам «Балыкооз» аталып кеткени айтылат.   </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЛЫКООЗ''' (Бекмурат) Кумар уулу (1799, [[Кетмен-Төбө]] [[өрөөнү]] – 1887, [[Чүй өрөөнү]], азыркы [[Алчалуу]] айылы) – атактуу манасчы, санжырачы, акын. [[Сарыбагыш]] уруусунун ичиндеги чоң чарык уругунан чыккан. Оозеки маалыматтарда Бекмураттын оозу кере сөөм, балыктын оозу сыяктуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">үстүңкү </ins>жана астыңкы эрдинин калыңдыгы эки элидей болгону, бирок алар сулуу, кыйыштырып койгондой жарашыктуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экендиги</ins>, ушундан улам «Балыкооз» аталып кеткени айтылат.   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Бекмурат кумар уулу.jpg|left|thumb]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Бекмурат кумар уулу.jpg|left|thumb]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Манасчы [[Шапак Рысмендеев]]дин сүрөттөөсү боюнча мүчөсү келишкен, сом чулу, сөөгү калың, эки ийнине эки киши отургандай олбурлуу, кулагы калкандай, чекир кашы арпанын кылканындай тик болуп, кабагын ылдый салса, көзүн жапкан, колдору шадылуу, ыраңы саргыч саз өңдүү, суюк сакал, муруту сакалына кошулуп, тик түшкөн, муруну борбогой, бели карыган кезинде да ийилбей түз, мойну буканын бутундай буржуйган адам болгон. Оокатка тың, сөздү маселдетип сүйлөгөн, туура сөздүү, ачуу тилдүү, айтышкан адамынан дароо кыйкым таба билген ырчы болуп, ыры жай башталып, бара-бара жолборстун доошундай күркүрөп кеткен. «[[Манас]]ты» 13–14 жашынан айта баштап, 20 жашында чоң манасчы, ырчыга айланган. Замандаштарынын эскерүүлөрү боюнча жаш кезинде атасынан ажыраган жана тайке-тайы саруу уруусу болгондуктан, [[Ажыбек датка]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ны жакты каралап </del>барып, бир топ жыл жанында жүргөн. Оозеки, жазма маалыматтарга караганда ал мындай өнөрдү Эсен, Нооруз сыяктуу манасчылардан үйрөнгөн. Балыкооз өзү сабатсыз болгонуна карабай, Манаска чейинки кыргыздын оозеки тарыхын, тигил же бул уруулардын аталышы, келип чыгышы, алардын таралышын жатка билип, көбүн ырга айлантып айткан. «Манас» [[эпос]]ундагы «[[Чоң казат]]» окуясын эле 15 күн тынбай айтканын небереси Сукан (Найманбай кызы) эскерген. Муну менен бирге эски тарыхый окуялар, [[этнография]] жана [[фольклор]]ду камтыган «[[Оторкан]]» деген узак [[жомок]]ту жатка айтып, «Манас» эпосун анын уландысы катары караган. Анын оозунан жазылган бул жомоктун кыскача варианты [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Улуттук Илимдер академиясы]]нын Ч. [[Айтматов]] атындагы Тил жана Адабият институтунун кол жазмалар фондусуна (КР УИА) сакталып калган. Ал жомок тууралуу Балыкооздун өзү: «Манасты айтканда түп атасы Ороз бий, анан Оторкан деп, бирден-бирден чууртуп отуруп, Манаска алып келчү элем. Бир күнү [[Азирет Аалы]]нын тукумумун деп, Азизкожо деген [[эшен]] келди. Соктуруп, жогорку ырларды айтып, Манаска келип, Манасты айтып, эшендерди кошо айттым. Мурунку ырларды жакшы укпай отурду эле, кийин мусулман дини киргендеги хандарды айтканымда, абдан кулагын салып укту. Анан ал, ырчым, сиз мындан кийин мусулман динине кирбеген хандарды – элдерди айтпаңыз. [[Мусулман]] болгон, [[ислам]] дини үчүн урушкан, талашкан хандарды – элдерди айтсаң чоң соопко каласың. [[Мухаммед пайгамбар]], Азирет Аалы шер – кудааны кошуп айтсаң, жаның жанаты болот. Мурунку [[бутпарас]] болгон хандарды, элдерди айтсаң каапыр болосуң, күнөкөр болуп, жаның тозокко түшөт деди эшен. Ошондон кийин эле коркуп, коюп калгам» деп эскерет. Булардан тышкары «[[Эр Төштүк]]», «Кан Шырдак», кыпчактардын «[[Эр Табылды]] жалгызым», кытайлардын «Кыл муруттуу [[Кожожаш]]», «Сен Саринжи, мен Бөкөй» ж.б. дастандардын өз алдынча вариантын жана алардын жаралуу тарыхын жакшы билген. Өзүнөн мурунку кыргыздын оозеки тарыхы тууралуу: «илгерки хандар, элдер ири-ири, килең-килең, шаарлуу-жергелүү болуп айтылган. Мен аз эле билем. Өткөн замандарда эң кызык, узун болуп айтылчу экен. Найман хандыгы бузулуп, кыргыздын кайта келгени бар. Ногой ханы Ормамбет хан конуш чалып, кайта [[Эдил]]ге көчкөнү, кыргызды өз жерине кондуруп, багыш, оң-сол болгону бар» деп көп ирет эскерген. Болжол менен 1850-жылдар ченде Таласка барган жеринен [[Байтик баатыр]]га жолугуп, таанышкан жана анын чакырыгына макул болуп, Чүйгө көчүп келген. Өз кезегинде [[Калча]], [[Эсенаман|Эсенаман, Чоңду]], [[Назар]], кийинкилерден [[Сагымбай]] ж.б. сыяктуу белгилүү манасчы-акындардын көбү Балыкооздон үлгү алышкан. Уруулаш тууганы Ш. Рысмендеев ырчылык өнөрдү, Манас айтууну үйрөнүү үчүн үч жылдай Балыкоозду ээрчип жүргөн. 1860–1862-жылдары Байтиктин [[Кокон]] бийлиги менен каршылашып, Рахматулла датканы өлтүргөн окуяларга катышкан. Андан кийин Байтик жардам сурап орус аскер бийлигине кайрылууну чечип, Балыкоозду иниси Сатылганга кошуп, Верный чебине жиберген. Балыкооздон Садырбек, Коңурбай, Мамырбай, Найманбай, Алчынбай деген беш уул жана Дилде деген кыз калган. Кызы Ажыбек датканын небереси менен турмуш куруп, чоң кошокчу болгон. Найманбай менен Алчынбай да атасынын өнөрүн улантышкан, бирок Алчынбай ырчылыгын кийин таштап салган. Коңурбайдын Шааркан деген кызы да кошокчу болуп, өспүрүм курагынан өткөн кезинде Манас айта баштаган. Бирок кийинчерээк ал эркек болбогондуктан эл аралап ырдап, Манас айта албай калганын эскерген. Найманбайдын Сукан деген кызы өз учурунда да чоң кошокчу болуп, андан жазылып калган айрым эскерүүлөр кол жазмалар фондусунда сакталуу турат.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Манасчы [[Шапак Рысмендеев]]дин сүрөттөөсү боюнча мүчөсү келишкен, сом чулу, сөөгү калың, эки ийнине эки киши отургандай олбурлуу, кулагы калкандай, чекир кашы арпанын кылканындай тик болуп, кабагын ылдый салса, көзүн жапкан, колдору шадылуу, ыраңы саргыч саз өңдүү, суюк сакал, муруту сакалына кошулуп, тик түшкөн, муруну борбогой, бели карыган кезинде да ийилбей түз, мойну буканын бутундай буржуйган адам болгон. Оокатка тың, сөздү маселдетип сүйлөгөн, туура сөздүү, ачуу тилдүү, айтышкан адамынан дароо кыйкым таба билген ырчы болуп, ыры жай башталып, бара-бара жолборстун доошундай күркүрөп кеткен. «[[Манас]]ты» 13–14 жашынан айта баштап, 20 жашында чоң манасчы, ырчыга айланган. Замандаштарынын эскерүүлөрү боюнча жаш кезинде атасынан ажыраган жана тайке-тайы саруу уруусу болгондуктан, [[Ажыбек датка]]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">га </ins>барып, бир топ жыл жанында жүргөн. Оозеки, жазма маалыматтарга караганда ал мындай өнөрдү Эсен, Нооруз сыяктуу манасчылардан үйрөнгөн. Балыкооз өзү сабатсыз болгонуна карабай, Манаска чейинки кыргыздын оозеки тарыхын, тигил же бул уруулардын аталышы, келип чыгышы, алардын таралышын жатка билип, көбүн ырга айлантып айткан. «Манас» [[эпос]]ундагы «[[Чоң казат]]» окуясын эле 15 күн тынбай айтканын небереси Сукан (Найманбай кызы) эскерген. Муну менен бирге эски тарыхый окуялар, [[этнография]] жана [[фольклор]]ду камтыган «[[Оторкан]]» деген узак [[жомок]]ту жатка айтып, «Манас» эпосун анын уландысы катары караган. Анын оозунан жазылган бул жомоктун кыскача варианты [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Улуттук Илимдер академиясы]]нын Ч. [[Айтматов]] атындагы Тил жана Адабият институтунун кол жазмалар фондусуна (КР УИА) сакталып калган. Ал жомок тууралуу Балыкооздун өзү: «Манасты айтканда түп атасы Ороз бий, анан Оторкан деп, бирден-бирден чууртуп отуруп, Манаска алып келчү элем. Бир күнү [[Азирет Аалы]]нын тукумумун деп, Азизкожо деген [[эшен]] келди. Соктуруп, жогорку ырларды айтып, Манаска келип, Манасты айтып, эшендерди кошо айттым. Мурунку ырларды жакшы укпай отурду эле, кийин мусулман дини киргендеги хандарды айтканымда, абдан кулагын салып укту. Анан ал, ырчым, сиз мындан кийин мусулман динине кирбеген хандарды – элдерди айтпаңыз. [[Мусулман]] болгон, [[ислам]] дини үчүн урушкан, талашкан хандарды – элдерди айтсаң чоң соопко каласың. [[Мухаммед пайгамбар]], Азирет Аалы шер – кудааны кошуп айтсаң, жаның жанаты болот. Мурунку [[бутпарас]] болгон хандарды, элдерди айтсаң каапыр болосуң, күнөкөр болуп, жаның тозокко түшөт деди эшен. Ошондон кийин эле коркуп, коюп калгам» деп эскерет. Булардан тышкары «[[Эр Төштүк]]», «Кан Шырдак», кыпчактардын «[[Эр Табылды]] жалгызым», кытайлардын «Кыл муруттуу [[Кожожаш]]», «Сен Саринжи, мен Бөкөй» ж.б. дастандардын өз алдынча вариантын жана алардын жаралуу тарыхын жакшы билген. Өзүнөн мурунку кыргыздын оозеки тарыхы тууралуу: «илгерки хандар, элдер ири-ири, килең-килең, шаарлуу-жергелүү болуп айтылган. Мен аз эле билем. Өткөн замандарда эң кызык, узун болуп айтылчу экен. Найман хандыгы бузулуп, кыргыздын кайта келгени бар. Ногой ханы Ормамбет хан конуш чалып, кайта [[Эдил]]ге көчкөнү, кыргызды өз жерине кондуруп, багыш, оң-сол болгону бар» деп көп ирет эскерген. Болжол менен 1850-жылдар ченде Таласка барган жеринен [[Байтик баатыр]]га жолугуп, таанышкан жана анын чакырыгына макул болуп, Чүйгө көчүп келген. Өз кезегинде [[Калча]], [[Эсенаман|Эсенаман, Чоңду]], [[Назар]], кийинкилерден [[Сагымбай]] ж.б. сыяктуу белгилүү манасчы-акындардын көбү Балыкооздон үлгү алышкан. Уруулаш тууганы Ш. Рысмендеев ырчылык өнөрдү, Манас айтууну үйрөнүү үчүн үч жылдай Балыкоозду ээрчип жүргөн. 1860–1862-жылдары Байтиктин [[Кокон]] бийлиги менен каршылашып, Рахматулла датканы өлтүргөн окуяларга катышкан. Андан кийин Байтик жардам сурап орус аскер бийлигине кайрылууну чечип, Балыкоозду иниси Сатылганга кошуп, Верный чебине жиберген. Балыкооздон Садырбек, Коңурбай, Мамырбай, Найманбай, Алчынбай деген беш уул жана Дилде деген кыз калган. Кызы Ажыбек датканын небереси менен турмуш куруп, чоң кошокчу болгон. Найманбай менен Алчынбай да атасынын өнөрүн улантышкан, бирок Алчынбай ырчылыгын кийин таштап салган. Коңурбайдын Шааркан деген кызы да кошокчу болуп, өспүрүм курагынан өткөн кезинде Манас айта баштаган. Бирок кийинчерээк ал эркек болбогондуктан эл аралап ырдап, Манас айта албай калганын эскерген. Найманбайдын Сукан деген кызы өз учурунда да чоң кошокчу болуп, андан жазылып калган айрым эскерүүлөр кол жазмалар фондусунда сакталуу турат.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Закиров С. Кыргыз санжырасы. Б., 1996; Акылбеков А., Алымбеков Т. Балыкооздун санжырасы. Б., 2009.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Закиров С. Кыргыз санжырасы. Б., 1996; Акылбеков А., Алымбеков Т. Балыкооздун санжырасы. Б., 2009.</div></td></tr> </table>

Батма http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%9E%D0%97&diff=21072&oldid=prev 2025-04-14T04:54:52Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">04:54, 14 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''БАЛЫКООЗ''' (Бекмурат) Кумар уулу (1799, [[Кетмен-Төбө]] [[өрөөнү]] – 1887, [[Чүй өрөөнү]], азыркы [[Алчалуу]] айылы) – атактуу манасчы, санжырачы, акын. [[Сарыбагыш]] уруусунун ичиндеги чоң чарык уругунан чыккан. Оозеки маалыматтарда Бекмураттын оозу кере сөөм, балыктын оозу сыяктуу үстүнкү жана астыңкы эрдинин калыңдыгы эки элидей болгону, бирок алар сулуу, кыйыштырып койгондой жарашыктуу болуп, ушундан улам «Балыкооз» аталып кеткени айтылат.  </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Бекмурат кумар уулу.jpg|left|thumb]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Бекмурат кумар уулу.jpg|left|thumb]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''БАЛЫКООЗ''' (Бекмурат) Кумар уулу (1799, [[Кетмен-Төбө]] [[өрөөнү]] – 1887, [[Чүй өрөөнү]], азыркы [[Алчалуу]] айылы) – атактуу манасчы, санжырачы, акын. [[Сарыбагыш]] уруусунун ичиндеги чоң чарык уругунан чыккан. Оозеки маалыматтарда Бекмураттын оозу кере сөөм, балыктын оозу сыяктуу үстүнкү жана астыңкы эрдинин калыңдыгы эки элидей болгону, бирок алар сулуу, кыйыштырып койгондой жарашыктуу болуп, ушундан улам «Балыкооз» аталып кеткени айтылат. </del>Манасчы [[Шапак Рысмендеев]]дин сүрөттөөсү боюнча мүчөсү келишкен, сом чулу, сөөгү калың, эки ийнине эки киши отургандай олбурлуу, кулагы калкандай, чекир кашы арпанын кылканындай тик болуп, кабагын ылдый салса, көзүн жапкан, колдору шадылуу, ыраңы саргыч саз өңдүү, суюк сакал, муруту сакалына кошулуп, тик түшкөн, муруну борбогой, бели карыган кезинде да ийилбей түз, мойну буканын бутундай буржуйган адам болгон. Оокатка тың, сөздү маселдетип сүйлөгөн, туура сөздүү, ачуу тилдүү, айтышкан адамынан дароо кыйкым таба билген ырчы болуп, ыры жай башталып, бара-бара жолборстун доошундай күркүрөп кеткен. «[[Манас]]ты» 13–14 жашынан айта баштап, 20 жашында чоң манасчы, ырчыга айланган. Замандаштарынын эскерүүлөрү боюнча жаш кезинде атасынан ажыраган жана тайке-тайы саруу уруусу болгондуктан, [[Ажыбек датка]]ны жакты каралап барып, бир топ жыл жанында жүргөн. Оозеки, жазма маалыматтарга караганда ал мындай өнөрдү Эсен, Нооруз сыяктуу манасчылардан үйрөнгөн. Балыкооз өзү сабатсыз болгонуна карабай, Манаска чейинки кыргыздын оозеки тарыхын, тигил же бул уруулардын аталышы, келип чыгышы, алардын таралышын жатка билип, көбүн ырга айлантып айткан. «Манас» [[эпос]]ундагы «[[Чоң казат]]» окуясын эле 15 күн тынбай айтканын небереси Сукан (Найманбай кызы) эскерген. Муну менен бирге эски тарыхый окуялар, [[этнография]] жана [[фольклор]]ду камтыган «[[Оторкан]]» деген узак [[жомок]]ту жатка айтып, «Манас» эпосун анын уландысы катары караган. Анын оозунан жазылган бул жомоктун кыскача варианты [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Улуттук Илимдер академиясы]]нын Ч. [[Айтматов]] атындагы Тил жана Адабият институтунун кол жазмалар фондусуна (КР УИА) сакталып калган. Ал жомок тууралуу Балыкооздун өзү: «Манасты айтканда түп атасы Ороз бий, анан Оторкан деп, бирден-бирден чууртуп отуруп, Манаска алып келчү элем. Бир күнү [[Азирет Аалы]]нын тукумумун деп, Азизкожо деген [[эшен]] келди. Соктуруп, жогорку ырларды айтып, Манаска келип, Манасты айтып, эшендерди кошо айттым. Мурунку ырларды жакшы укпай отурду эле, кийин мусулман дини киргендеги хандарды айтканымда, абдан кулагын салып укту. Анан ал, ырчым, сиз мындан кийин мусулман динине кирбеген хандарды – элдерди айтпаңыз. [[Мусулман]] болгон, [[ислам]] дини үчүн урушкан, талашкан хандарды – элдерди айтсаң чоң соопко каласың. [[Мухаммед пайгамбар]], Азирет Аалы шер – кудааны кошуп айтсаң, жаның жанаты болот. Мурунку [[бутпарас]] болгон хандарды, элдерди айтсаң каапыр болосуң, күнөкөр болуп, жаның тозокко түшөт деди эшен. Ошондон кийин эле коркуп, коюп калгам» деп эскерет. Булардан тышкары «[[Эр Төштүк]]», «Кан Шырдак», кыпчактардын «[[Эр Табылды]] жалгызым», кытайлардын «Кыл муруттуу [[Кожожаш]]», «Сен Саринжи, мен Бөкөй» ж.б. дастандардын өз алдынча вариантын жана алардын жаралуу тарыхын жакшы билген. Өзүнөн мурунку кыргыздын оозеки тарыхы тууралуу: «илгерки хандар, элдер ири-ири, килең-килең, шаарлуу-жергелүү болуп айтылган. Мен аз эле билем. Өткөн замандарда эң кызык, узун болуп айтылчу экен. Найман хандыгы бузулуп, кыргыздын кайта келгени бар. Ногой ханы Ормамбет хан конуш чалып, кайта [[Эдил]]ге көчкөнү, кыргызды өз жерине кондуруп, багыш, оң-сол болгону бар» деп көп ирет эскерген. Болжол менен 1850-жылдар ченде Таласка барган жеринен [[Байтик баатыр]]га жолугуп, таанышкан жана анын чакырыгына макул болуп, Чүйгө көчүп келген. Өз кезегинде [[Калча]], [[Эсенаман|Эсенаман, Чоңду]], [[Назар]], кийинкилерден [[Сагымбай]] ж.б. сыяктуу белгилүү манасчы-акындардын көбү Балыкооздон үлгү алышкан. Уруулаш тууганы Ш. Рысмендеев ырчылык өнөрдү, Манас айтууну үйрөнүү үчүн үч жылдай Балыкоозду ээрчип жүргөн. 1860–1862-жылдары Байтиктин [[Кокон]] бийлиги менен каршылашып, Рахматулла датканы өлтүргөн окуяларга катышкан. Андан кийин Байтик жардам сурап орус аскер бийлигине кайрылууну чечип, Балыкоозду иниси Сатылганга кошуп, Верный чебине жиберген. Балыкооздон Садырбек, Коңурбай, Мамырбай, Найманбай, Алчынбай деген беш уул жана Дилде деген кыз калган. Кызы Ажыбек датканын небереси менен турмуш куруп, чоң кошокчу болгон. Найманбай менен Алчынбай да атасынын өнөрүн улантышкан, бирок Алчынбай ырчылыгын кийин таштап салган. Коңурбайдын Шааркан деген кызы да кошокчу болуп, өспүрүм курагынан өткөн кезинде Манас айта баштаган. Бирок кийинчерээк ал эркек болбогондуктан эл аралап ырдап, Манас айта албай калганын эскерген. Найманбайдын Сукан деген кызы өз учурунда да чоң кошокчу болуп, андан жазылып калган айрым эскерүүлөр кол жазмалар фондусунда сакталуу турат.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Манасчы [[Шапак Рысмендеев]]дин сүрөттөөсү боюнча мүчөсү келишкен, сом чулу, сөөгү калың, эки ийнине эки киши отургандай олбурлуу, кулагы калкандай, чекир кашы арпанын кылканындай тик болуп, кабагын ылдый салса, көзүн жапкан, колдору шадылуу, ыраңы саргыч саз өңдүү, суюк сакал, муруту сакалына кошулуп, тик түшкөн, муруну борбогой, бели карыган кезинде да ийилбей түз, мойну буканын бутундай буржуйган адам болгон. Оокатка тың, сөздү маселдетип сүйлөгөн, туура сөздүү, ачуу тилдүү, айтышкан адамынан дароо кыйкым таба билген ырчы болуп, ыры жай башталып, бара-бара жолборстун доошундай күркүрөп кеткен. «[[Манас]]ты» 13–14 жашынан айта баштап, 20 жашында чоң манасчы, ырчыга айланган. Замандаштарынын эскерүүлөрү боюнча жаш кезинде атасынан ажыраган жана тайке-тайы саруу уруусу болгондуктан, [[Ажыбек датка]]ны жакты каралап барып, бир топ жыл жанында жүргөн. Оозеки, жазма маалыматтарга караганда ал мындай өнөрдү Эсен, Нооруз сыяктуу манасчылардан үйрөнгөн. Балыкооз өзү сабатсыз болгонуна карабай, Манаска чейинки кыргыздын оозеки тарыхын, тигил же бул уруулардын аталышы, келип чыгышы, алардын таралышын жатка билип, көбүн ырга айлантып айткан. «Манас» [[эпос]]ундагы «[[Чоң казат]]» окуясын эле 15 күн тынбай айтканын небереси Сукан (Найманбай кызы) эскерген. Муну менен бирге эски тарыхый окуялар, [[этнография]] жана [[фольклор]]ду камтыган «[[Оторкан]]» деген узак [[жомок]]ту жатка айтып, «Манас» эпосун анын уландысы катары караган. Анын оозунан жазылган бул жомоктун кыскача варианты [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Улуттук Илимдер академиясы]]нын Ч. [[Айтматов]] атындагы Тил жана Адабият институтунун кол жазмалар фондусуна (КР УИА) сакталып калган. Ал жомок тууралуу Балыкооздун өзү: «Манасты айтканда түп атасы Ороз бий, анан Оторкан деп, бирден-бирден чууртуп отуруп, Манаска алып келчү элем. Бир күнү [[Азирет Аалы]]нын тукумумун деп, Азизкожо деген [[эшен]] келди. Соктуруп, жогорку ырларды айтып, Манаска келип, Манасты айтып, эшендерди кошо айттым. Мурунку ырларды жакшы укпай отурду эле, кийин мусулман дини киргендеги хандарды айтканымда, абдан кулагын салып укту. Анан ал, ырчым, сиз мындан кийин мусулман динине кирбеген хандарды – элдерди айтпаңыз. [[Мусулман]] болгон, [[ислам]] дини үчүн урушкан, талашкан хандарды – элдерди айтсаң чоң соопко каласың. [[Мухаммед пайгамбар]], Азирет Аалы шер – кудааны кошуп айтсаң, жаның жанаты болот. Мурунку [[бутпарас]] болгон хандарды, элдерди айтсаң каапыр болосуң, күнөкөр болуп, жаның тозокко түшөт деди эшен. Ошондон кийин эле коркуп, коюп калгам» деп эскерет. Булардан тышкары «[[Эр Төштүк]]», «Кан Шырдак», кыпчактардын «[[Эр Табылды]] жалгызым», кытайлардын «Кыл муруттуу [[Кожожаш]]», «Сен Саринжи, мен Бөкөй» ж.б. дастандардын өз алдынча вариантын жана алардын жаралуу тарыхын жакшы билген. Өзүнөн мурунку кыргыздын оозеки тарыхы тууралуу: «илгерки хандар, элдер ири-ири, килең-килең, шаарлуу-жергелүү болуп айтылган. Мен аз эле билем. Өткөн замандарда эң кызык, узун болуп айтылчу экен. Найман хандыгы бузулуп, кыргыздын кайта келгени бар. Ногой ханы Ормамбет хан конуш чалып, кайта [[Эдил]]ге көчкөнү, кыргызды өз жерине кондуруп, багыш, оң-сол болгону бар» деп көп ирет эскерген. Болжол менен 1850-жылдар ченде Таласка барган жеринен [[Байтик баатыр]]га жолугуп, таанышкан жана анын чакырыгына макул болуп, Чүйгө көчүп келген. Өз кезегинде [[Калча]], [[Эсенаман|Эсенаман, Чоңду]], [[Назар]], кийинкилерден [[Сагымбай]] ж.б. сыяктуу белгилүү манасчы-акындардын көбү Балыкооздон үлгү алышкан. Уруулаш тууганы Ш. Рысмендеев ырчылык өнөрдү, Манас айтууну үйрөнүү үчүн үч жылдай Балыкоозду ээрчип жүргөн. 1860–1862-жылдары Байтиктин [[Кокон]] бийлиги менен каршылашып, Рахматулла датканы өлтүргөн окуяларга катышкан. Андан кийин Байтик жардам сурап орус аскер бийлигине кайрылууну чечип, Балыкоозду иниси Сатылганга кошуп, Верный чебине жиберген. Балыкооздон Садырбек, Коңурбай, Мамырбай, Найманбай, Алчынбай деген беш уул жана Дилде деген кыз калган. Кызы Ажыбек датканын небереси менен турмуш куруп, чоң кошокчу болгон. Найманбай менен Алчынбай да атасынын өнөрүн улантышкан, бирок Алчынбай ырчылыгын кийин таштап салган. Коңурбайдын Шааркан деген кызы да кошокчу болуп, өспүрүм курагынан өткөн кезинде Манас айта баштаган. Бирок кийинчерээк ал эркек болбогондуктан эл аралап ырдап, Манас айта албай калганын эскерген. Найманбайдын Сукан деген кызы өз учурунда да чоң кошокчу болуп, андан жазылып калган айрым эскерүүлөр кол жазмалар фондусунда сакталуу турат.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Закиров С. Кыргыз санжырасы. Б., 1996; Акылбеков А., Алымбеков Т. Балыкооздун санжырасы. Б., 2009.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Закиров С. Кыргыз санжырасы. Б., 1996; Акылбеков А., Алымбеков Т. Балыкооздун санжырасы. Б., 2009.</div></td></tr> </table>

Батма http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%9E%D0%97&diff=20603&oldid=prev 2025-04-05T08:00:41Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:00, 5 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l8">8 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">8 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Категория</ins>:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Олуттуу түрдө өзгөргөн макалалар</ins>]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Category</del>: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2-том, 1-69 бб</del>]]</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Батма http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%9E%D0%97&diff=20602&oldid=prev 2025-04-05T07:58:28Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:58, 5 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Файл:Балык оооз.jpg|left|thumb]]</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Бекмурат кумар уулу.jpg|left|thumb]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Бекмурат кумар уулу.jpg|left|thumb]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;БАЛЫКООЗ&#039;&#039;&#039; (Бекмурат) Кумар уулу (1799, [[Кетмен-Төбө]] [[өрөөнү]] – 1887, [[Чүй өрөөнү]], азыркы [[Алчалуу]] айылы) – атактуу манасчы, санжырачы, акын. [[Сарыбагыш]] уруусунун ичиндеги чоң чарык уругунан чыккан. Оозеки маалыматтарда Бекмураттын оозу кере сөөм, балыктын оозу сыяктуу үстүнкү жана астыңкы эрдинин калыңдыгы эки элидей болгону, бирок алар сулуу, кыйыштырып койгондой жарашыктуу болуп, ушундан улам «Балыкооз» аталып кеткени айтылат. Манасчы [[Шапак Рысмендеев]]дин сүрөттөөсү боюнча мүчөсү келишкен, сом чулу, сөөгү калың, эки ийнине эки киши отургандай олбурлуу, кулагы калкандай, чекир кашы арпанын кылканындай тик болуп, кабагын ылдый салса, көзүн жапкан, колдору шадылуу, ыраңы саргыч саз өңдүү, суюк сакал, муруту сакалына кошулуп, тик түшкөн, муруну борбогой, бели карыган кезинде да ийилбей түз, мойну буканын бутундай буржуйган адам болгон. Оокатка тың, сөздү маселдетип сүйлөгөн, туура сөздүү, ачуу тилдүү, айтышкан адамынан дароо кыйкым таба билген ырчы болуп, ыры жай башталып, бара-бара жолборстун доошундай күркүрөп кеткен. «[[Манас]]ты» 13–14 жашынан айта баштап, 20 жашында чоң манасчы, ырчыга айланган. Замандаштарынын эскерүүлөрү боюнча жаш кезинде атасынан ажыраган жана тайке-тайы саруу уруусу болгондуктан, [[Ажыбек датка]]ны жакты каралап барып, бир топ жыл жанында жүргөн. Оозеки, жазма маалыматтарга караганда ал мындай өнөрдү Эсен, Нооруз сыяктуу манасчылардан үйрөнгөн. Балыкооз өзү сабатсыз болгонуна карабай, Манаска чейинки кыргыздын оозеки тарыхын, тигил же бул уруулардын аталышы, келип чыгышы, алардын таралышын жатка билип, көбүн ырга айлантып айткан. «Манас» [[эпос]]ундагы «[[Чоң казат]]» окуясын эле 15 күн тынбай айтканын небереси Сукан (Найманбай кызы) эскерген. Муну менен бирге эски тарыхый окуялар, [[этнография]] жана [[фольклор]]ду камтыган «[[Оторкан]]» деген узак [[жомок]]ту жатка айтып, «Манас» эпосун анын уландысы катары караган. Анын оозунан жазылган бул жомоктун кыскача варианты [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Улуттук Илимдер академиясы]]нын Ч. [[Айтматов]] атындагы Тил жана Адабият институтунун кол жазмалар фондусуна (КР УИА) сакталып калган. Ал жомок тууралуу Балыкооздун өзү: «Манасты айтканда түп атасы Ороз бий, анан Оторкан деп, бирден-бирден чууртуп отуруп, Манаска алып келчү элем. Бир күнү [[Азирет Аалы]]нын тукумумун деп, Азизкожо деген [[эшен]] келди. Соктуруп, жогорку ырларды айтып, Манаска келип, Манасты айтып, эшендерди кошо айттым. Мурунку ырларды жакшы укпай отурду эле, кийин мусулман дини киргендеги хандарды айтканымда, абдан кулагын салып укту. Анан ал, ырчым, сиз мындан кийин мусулман динине кирбеген хандарды – элдерди айтпаңыз. [[Мусулман]] болгон, [[ислам]] дини үчүн урушкан, талашкан хандарды – элдерди айтсаң чоң соопко каласың. [[Мухаммед пайгамбар]], Азирет Аалы шер – кудааны кошуп айтсаң, жаның жанаты болот. Мурунку [[бутпарас]] болгон хандарды, элдерди айтсаң каапыр болосуң, күнөкөр болуп, жаның тозокко түшөт деди эшен. Ошондон кийин эле коркуп, коюп калгам» деп эскерет. Булардан тышкары «[[Эр Төштүк]]», «Кан Шырдак», кыпчактардын «[[Эр Табылды]] жалгызым», кытайлардын «Кыл муруттуу [[Кожожаш]]», «Сен Саринжи, мен Бөкөй» ж.б. дастандардын өз алдынча вариантын жана алардын жаралуу тарыхын жакшы билген. Өзүнөн мурунку кыргыздын оозеки тарыхы тууралуу: «илгерки хандар, элдер ири-ири, килең-килең, шаарлуу-жергелүү болуп айтылган. Мен аз эле билем. Өткөн замандарда эң кызык, узун болуп айтылчу экен. Найман хандыгы бузулуп, кыргыздын кайта келгени бар. Ногой ханы Ормамбет хан конуш чалып, кайта [[Эдил]]ге көчкөнү, кыргызды өз жерине кондуруп, багыш, оң-сол болгону бар» деп көп ирет эскерген. Болжол менен 1850-жылдар ченде Таласка барган жеринен [[Байтик баатыр]]га жолугуп, таанышкан жана анын чакырыгына макул болуп, Чүйгө көчүп келген. Өз кезегинде [[Калча]], [[Эсенаман|Эсенаман, Чоңду]], [[Назар]], кийинкилерден [[Сагымбай]] ж.б. сыяктуу белгилүү манасчы-акындардын көбү Балыкооздон үлгү алышкан. Уруулаш тууганы Ш. Рысмендеев ырчылык өнөрдү, Манас айтууну үйрөнүү үчүн үч жылдай Балыкоозду ээрчип жүргөн. 1860–1862-жылдары Байтиктин [[Кокон]] бийлиги менен каршылашып, Рахматулла датканы өлтүргөн окуяларга катышкан. Андан кийин Байтик жардам сурап орус аскер бийлигине кайрылууну чечип, Балыкоозду иниси Сатылганга кошуп, Верный чебине жиберген. Балыкооздон Садырбек, Коңурбай, Мамырбай, Найманбай, Алчынбай деген беш уул жана Дилде деген кыз калган. Кызы Ажыбек датканын небереси менен турмуш куруп, чоң кошокчу болгон. Найманбай менен Алчынбай да атасынын өнөрүн улантышкан, бирок Алчынбай ырчылыгын кийин таштап салган. Коңурбайдын Шааркан деген кызы да кошокчу болуп, өспүрүм курагынан өткөн кезинде Манас айта баштаган. Бирок кийинчерээк ал эркек болбогондуктан эл аралап ырдап, Манас айта албай калганын эскерген. Найманбайдын Сукан деген кызы өз учурунда да чоң кошокчу болуп, андан жазылып калган айрым эскерүүлөр кол жазмалар фондусунда сакталуу турат.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;БАЛЫКООЗ&#039;&#039;&#039; (Бекмурат) Кумар уулу (1799, [[Кетмен-Төбө]] [[өрөөнү]] – 1887, [[Чүй өрөөнү]], азыркы [[Алчалуу]] айылы) – атактуу манасчы, санжырачы, акын. [[Сарыбагыш]] уруусунун ичиндеги чоң чарык уругунан чыккан. Оозеки маалыматтарда Бекмураттын оозу кере сөөм, балыктын оозу сыяктуу үстүнкү жана астыңкы эрдинин калыңдыгы эки элидей болгону, бирок алар сулуу, кыйыштырып койгондой жарашыктуу болуп, ушундан улам «Балыкооз» аталып кеткени айтылат. Манасчы [[Шапак Рысмендеев]]дин сүрөттөөсү боюнча мүчөсү келишкен, сом чулу, сөөгү калың, эки ийнине эки киши отургандай олбурлуу, кулагы калкандай, чекир кашы арпанын кылканындай тик болуп, кабагын ылдый салса, көзүн жапкан, колдору шадылуу, ыраңы саргыч саз өңдүү, суюк сакал, муруту сакалына кошулуп, тик түшкөн, муруну борбогой, бели карыган кезинде да ийилбей түз, мойну буканын бутундай буржуйган адам болгон. Оокатка тың, сөздү маселдетип сүйлөгөн, туура сөздүү, ачуу тилдүү, айтышкан адамынан дароо кыйкым таба билген ырчы болуп, ыры жай башталып, бара-бара жолборстун доошундай күркүрөп кеткен. «[[Манас]]ты» 13–14 жашынан айта баштап, 20 жашында чоң манасчы, ырчыга айланган. Замандаштарынын эскерүүлөрү боюнча жаш кезинде атасынан ажыраган жана тайке-тайы саруу уруусу болгондуктан, [[Ажыбек датка]]ны жакты каралап барып, бир топ жыл жанында жүргөн. Оозеки, жазма маалыматтарга караганда ал мындай өнөрдү Эсен, Нооруз сыяктуу манасчылардан үйрөнгөн. Балыкооз өзү сабатсыз болгонуна карабай, Манаска чейинки кыргыздын оозеки тарыхын, тигил же бул уруулардын аталышы, келип чыгышы, алардын таралышын жатка билип, көбүн ырга айлантып айткан. «Манас» [[эпос]]ундагы «[[Чоң казат]]» окуясын эле 15 күн тынбай айтканын небереси Сукан (Найманбай кызы) эскерген. Муну менен бирге эски тарыхый окуялар, [[этнография]] жана [[фольклор]]ду камтыган «[[Оторкан]]» деген узак [[жомок]]ту жатка айтып, «Манас» эпосун анын уландысы катары караган. Анын оозунан жазылган бул жомоктун кыскача варианты [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Улуттук Илимдер академиясы]]нын Ч. [[Айтматов]] атындагы Тил жана Адабият институтунун кол жазмалар фондусуна (КР УИА) сакталып калган. Ал жомок тууралуу Балыкооздун өзү: «Манасты айтканда түп атасы Ороз бий, анан Оторкан деп, бирден-бирден чууртуп отуруп, Манаска алып келчү элем. Бир күнү [[Азирет Аалы]]нын тукумумун деп, Азизкожо деген [[эшен]] келди. Соктуруп, жогорку ырларды айтып, Манаска келип, Манасты айтып, эшендерди кошо айттым. Мурунку ырларды жакшы укпай отурду эле, кийин мусулман дини киргендеги хандарды айтканымда, абдан кулагын салып укту. Анан ал, ырчым, сиз мындан кийин мусулман динине кирбеген хандарды – элдерди айтпаңыз. [[Мусулман]] болгон, [[ислам]] дини үчүн урушкан, талашкан хандарды – элдерди айтсаң чоң соопко каласың. [[Мухаммед пайгамбар]], Азирет Аалы шер – кудааны кошуп айтсаң, жаның жанаты болот. Мурунку [[бутпарас]] болгон хандарды, элдерди айтсаң каапыр болосуң, күнөкөр болуп, жаның тозокко түшөт деди эшен. Ошондон кийин эле коркуп, коюп калгам» деп эскерет. Булардан тышкары «[[Эр Төштүк]]», «Кан Шырдак», кыпчактардын «[[Эр Табылды]] жалгызым», кытайлардын «Кыл муруттуу [[Кожожаш]]», «Сен Саринжи, мен Бөкөй» ж.б. дастандардын өз алдынча вариантын жана алардын жаралуу тарыхын жакшы билген. Өзүнөн мурунку кыргыздын оозеки тарыхы тууралуу: «илгерки хандар, элдер ири-ири, килең-килең, шаарлуу-жергелүү болуп айтылган. Мен аз эле билем. Өткөн замандарда эң кызык, узун болуп айтылчу экен. Найман хандыгы бузулуп, кыргыздын кайта келгени бар. Ногой ханы Ормамбет хан конуш чалып, кайта [[Эдил]]ге көчкөнү, кыргызды өз жерине кондуруп, багыш, оң-сол болгону бар» деп көп ирет эскерген. Болжол менен 1850-жылдар ченде Таласка барган жеринен [[Байтик баатыр]]га жолугуп, таанышкан жана анын чакырыгына макул болуп, Чүйгө көчүп келген. Өз кезегинде [[Калча]], [[Эсенаман|Эсенаман, Чоңду]], [[Назар]], кийинкилерден [[Сагымбай]] ж.б. сыяктуу белгилүү манасчы-акындардын көбү Балыкооздон үлгү алышкан. Уруулаш тууганы Ш. Рысмендеев ырчылык өнөрдү, Манас айтууну үйрөнүү үчүн үч жылдай Балыкоозду ээрчип жүргөн. 1860–1862-жылдары Байтиктин [[Кокон]] бийлиги менен каршылашып, Рахматулла датканы өлтүргөн окуяларга катышкан. Андан кийин Байтик жардам сурап орус аскер бийлигине кайрылууну чечип, Балыкоозду иниси Сатылганга кошуп, Верный чебине жиберген. Балыкооздон Садырбек, Коңурбай, Мамырбай, Найманбай, Алчынбай деген беш уул жана Дилде деген кыз калган. Кызы Ажыбек датканын небереси менен турмуш куруп, чоң кошокчу болгон. Найманбай менен Алчынбай да атасынын өнөрүн улантышкан, бирок Алчынбай ырчылыгын кийин таштап салган. Коңурбайдын Шааркан деген кызы да кошокчу болуп, өспүрүм курагынан өткөн кезинде Манас айта баштаган. Бирок кийинчерээк ал эркек болбогондуктан эл аралап ырдап, Манас айта албай калганын эскерген. Найманбайдын Сукан деген кызы өз учурунда да чоң кошокчу болуп, андан жазылып калган айрым эскерүүлөр кол жазмалар фондусунда сакталуу турат.  </div></td></tr> </table>

Батма http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%9E%D0%97&diff=16802&oldid=prev 2025-02-19T02:44:56Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">02:44, 19 Февраль (Бирдин айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Балык оооз.jpg|left|thumb]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Балык оооз.jpg|left|thumb]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Бекмурат кумар уулу.jpg|left|thumb]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Бекмурат кумар уулу.jpg|left|thumb]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЛЫКООЗ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кумар уулу.'</del>'<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">' ''1799-1887.</del>'' (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Өз аты </del>Бекмурат) (1799, Кетмен-Төбө өрөөнү<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">, Коңур-Өгүз айылы. </del>1887, Чүй өрөөнү, Алчалуу айылы. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Сөөгү </del>Байтиктин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Басбөлтөгүнө коюлган</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">)</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЛЫКООЗ''' (Бекмурат) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кумар уулу </ins>(1799, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Кетмен-Төбө<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] [[</ins>өрөөнү<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] – </ins>1887, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Чүй өрөөнү<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">азыркы [[</ins>Алчалуу<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>айылы<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">) – атактуу манасчы, санжырачы, акын. [[Сарыбагыш]] уруусунун ичиндеги чоң чарык уругунан чыккан. Оозеки маалыматтарда Бекмураттын оозу кере сөөм, балыктын оозу сыяктуу үстүнкү жана астыңкы эрдинин калыңдыгы эки элидей болгону, бирок алар сулуу, кыйыштырып койгондой жарашыктуу болуп, ушундан улам «Балыкооз» аталып кеткени айтылат. Манасчы [[Шапак Рысмендеев]]дин сүрөттөөсү боюнча мүчөсү келишкен, сом чулу, сөөгү калың, эки ийнине эки киши отургандай олбурлуу, кулагы калкандай, чекир кашы арпанын кылканындай тик болуп, кабагын ылдый салса, көзүн жапкан, колдору шадылуу, ыраңы саргыч саз өңдүү, суюк сакал, муруту сакалына кошулуп, тик түшкөн, муруну борбогой, бели карыган кезинде да ийилбей түз, мойну буканын бутундай буржуйган адам болгон. Оокатка тың, сөздү маселдетип сүйлөгөн, туура сөздүү, ачуу тилдүү, айтышкан адамынан дароо кыйкым таба билген ырчы болуп, ыры жай башталып, бара-бара жолборстун доошундай күркүрөп кеткен. «[[Манас]]ты» 13–14 жашынан айта баштап, 20 жашында чоң манасчы, ырчыга айланган. Замандаштарынын эскерүүлөрү боюнча жаш кезинде атасынан ажыраган жана тайке-тайы саруу уруусу болгондуктан, [[Ажыбек датка]]ны жакты каралап барып, бир топ жыл жанында жүргөн. Оозеки, жазма маалыматтарга караганда ал мындай өнөрдү Эсен, Нооруз сыяктуу манасчылардан үйрөнгөн. Балыкооз өзү сабатсыз болгонуна карабай, Манаска чейинки кыргыздын оозеки тарыхын, тигил же бул уруулардын аталышы, келип чыгышы, алардын таралышын жатка билип, көбүн ырга айлантып айткан. «Манас» [[эпос]]ундагы «[[Чоң казат]]» окуясын эле 15 күн тынбай айтканын небереси Сукан (Найманбай кызы) эскерген. Муну менен бирге эски тарыхый окуялар, [[этнография]] жана [[фольклор]]ду камтыган «[[Оторкан]]» деген узак [[жомок]]ту жатка айтып, «Манас» эпосун анын уландысы катары караган. Анын оозунан жазылган бул жомоктун кыскача варианты [[Кыргыз Республикасы]]нын [[Улуттук Илимдер академиясы]]нын Ч. [[Айтматов]] атындагы Тил жана Адабият институтунун кол жазмалар фондусуна (КР УИА) сакталып калган. Ал жомок тууралуу Балыкооздун өзү: «Манасты айтканда түп атасы Ороз бий, анан Оторкан деп, бирден-бирден чууртуп отуруп, Манаска алып келчү элем. Бир күнү [[Азирет Аалы]]нын тукумумун деп, Азизкожо деген [[эшен]] келди. Соктуруп, жогорку ырларды айтып, Манаска келип, Манасты айтып, эшендерди кошо айттым. Мурунку ырларды жакшы укпай отурду эле, кийин мусулман дини киргендеги хандарды айтканымда, абдан кулагын салып укту. Анан ал, ырчым, сиз мындан кийин мусулман динине кирбеген хандарды – элдерди айтпаңыз. [[Мусулман]] болгон, [[ислам]] дини үчүн урушкан, талашкан хандарды – элдерди айтсаң чоң соопко каласың. [[Мухаммед пайгамбар]], Азирет Аалы шер – кудааны кошуп айтсаң, жаның жанаты болот</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мурунку [[бутпарас]] болгон хандарды, элдерди айтсаң каапыр болосуң, күнөкөр болуп, жаның тозокко түшөт деди эшен. Ошондон кийин эле коркуп, коюп калгам» деп эскерет. Булардан тышкары «[[Эр Төштүк]]», «Кан Шырдак», кыпчактардын «[[Эр Табылды]] жалгызым», кытайлардын «Кыл муруттуу [[Кожожаш]]», «Сен Саринжи, мен Бөкөй» ж.б. дастандардын өз алдынча вариантын жана алардын жаралуу тарыхын жакшы билген. Өзүнөн мурунку кыргыздын оозеки тарыхы тууралуу: «илгерки хандар, элдер ири-ири, килең-килең, шаарлуу-жергелүү болуп айтылган. Мен аз эле билем. Өткөн замандарда эң кызык, узун болуп айтылчу экен. Найман хандыгы бузулуп, кыргыздын кайта келгени бар. Ногой ханы Ормамбет хан конуш чалып, кайта [[Эдил]]ге көчкөнү, кыргызды өз жерине кондуруп, багыш, оң-сол болгону бар» деп көп ирет эскерген. Болжол менен 1850-жылдар ченде Таласка барган жеринен [[Байтик баатыр]]га жолугуп, таанышкан жана анын чакырыгына макул болуп, Чүйгө көчүп келген. Өз кезегинде [[Калча]], [[Эсенаман|Эсенаман, Чоңду]], [[Назар]], кийинкилерден [[Сагымбай]] ж.б. сыяктуу белгилүү манасчы-акындардын көбү Балыкооздон үлгү алышкан. Уруулаш тууганы Ш. Рысмендеев ырчылык өнөрдү, Манас айтууну үйрөнүү үчүн үч жылдай Балыкоозду ээрчип жүргөн. 1860–1862-жылдары </ins>Байтиктин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Кокон]] бийлиги менен каршылашып, Рахматулла датканы өлтүргөн окуяларга катышкан. Андан кийин Байтик жардам сурап орус аскер бийлигине кайрылууну чечип, Балыкоозду иниси Сатылганга кошуп, Верный чебине жиберген. Балыкооздон Садырбек, Коңурбай, Мамырбай, Найманбай, Алчынбай деген беш уул жана Дилде деген кыз калган. Кызы Ажыбек датканын небереси менен турмуш куруп, чоң кошокчу болгон. Найманбай менен Алчынбай да атасынын өнөрүн улантышкан, бирок Алчынбай ырчылыгын кийин таштап салган. Коңурбайдын Шааркан деген кызы да кошокчу болуп, өспүрүм курагынан өткөн кезинде Манас айта баштаган. Бирок кийинчерээк ал эркек болбогондуктан эл аралап ырдап, Манас айта албай калганын эскерген. Найманбайдын Сукан деген кызы өз учурунда да чоң кошокчу болуп, андан жазылып калган айрым эскерүүлөр кол жазмалар фондусунда сакталуу турат</ins>.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''Балык — лакап аты</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' Кыска бойлуу</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">денеси жоон</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кара киши болуп, оозу балык оозундай болгонунан Бекмурат аты калып, Балык аталып кеткен</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Шапак Рысмендеевдин сүрөттөөсү боюнча мүчөсү келишкен, сом чулу, сөөгү калың, эки ийнине эки киши отургандай олбурлуу, кулагы калкандай, чекир кашы арпанын кылканындай тик болуп, кабагын ылдый салса, көзүн жапкан, колдору шадылуу, ыраңы саргыч саз өңдүү, суюк сакал, муруту сакалына кошулуп, тик түшкөн, муруну борбогой, бели карыган кезинде да ийилбей түз, бели жоон, курсагына казы алган, мойну буканын бутундай буржуйган экен</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Оокатка тың, сөздү маселдетип сүйлөгөн, туура сөздүү, ачуу тилдүү, айтышкан адамынан дароо кыйкым таба билген ырчы болгон</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ырдаганда акырын баштап</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">анан үнү жолборстун доошундай күркүрөп кетчү экен</del>.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ад.: Закиров С. Кыргыз санжырасы. Б</ins>., <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1996; Акылбеков А.</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Алымбеков Т</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Балыкооздун санжырасы</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б</ins>., <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2009</ins>.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ал манасчы, санжырачы, акын. «Манас» эпосун 13-14 жашынан айта башта&amp;shy;ган. 20 жашында манасчы, ырчы катары таа&amp;shy;нылган. Оозеки, жазма маалыматтарга караганда ал ырчылык м-н манасчылык өнөрдү Эсен&amp;shy;ден, Нооруздан үйрөнгөн. Балыкооз «Манаска» чейинки кыргыз тарыхын, этнографиясын ж-а фольк&amp;shy;лорун камтыган «Оторкан» эпосунун жаратуу&amp;shy;чусу ж-а айтуучусу болгон. «Эр Төштүк», «Кан Шырдак», кыпчактардын «Эр Табылды жалгы&amp;shy;зым», кытайлардын «Кыл муруттуу Кожожаш», «Сен Саринжи, мен Бөкөй» дастандарын өз вариантында айткан. Казак жерин аралай ырдап таанылган каражаак Сокур Калча, Эсенаман, Чоңду, Назар акындар манасчылык м-н ырчылык өнөрдү Балыкооздон үйрөнүшкөн. Анын айткан «Манасындагы» байыркы замандан бери келе жаткан салттык өзөк окуяларды сактап, жо&amp;shy;лун жолдоп, чыгармачылык үлгүсүн уланткан шакирт&amp;shy;тери Шапак Рысменде уулу м-н Сагымбай Ороз&amp;shy;бак уулу болгон. Уулу ''Найманбай'' да атасынан үйрөнүп, эл арасына манасчы катары таанылган. Найманбайдын айтуусундагы айрым эпи&amp;shy;зоддордон (мисалы, «Манастын жоо кийимдери», «Манастын күмбөзү») Балыкооздун вариантына таан&amp;shy;дык үзүндүлөрдү 1923-жылы К. Мифтаков Таластын Кең-Кол ж-а Улуу-Төр жайлоосунда Сулайман Рыскулбек уулунун аткаруусунда жазып алган. Азыр ал КР УИАнын кол жазмалар фондунда сакталып турат.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> </table>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%9E%D0%97&diff=15959&oldid=prev 2025-02-17T05:26:19Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:26, 17 Февраль (Бирдин айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Балык оооз.jpg|left|thumb]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Балык оооз.jpg|left|thumb]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Бекмурат кумар уулу.jpg|left|thumb]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Бекмурат кумар уулу.jpg|left|thumb]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЛЫКООЗ Кумар уулу''' (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өз </del>аты Бекмурат) (1799, Кетмен-Төбө өрөөнү, Коңур-Өгүз айылы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>1887, Чүй өрөөнү, Алчалуу айылы. Сөөгү Байтиктин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Басбөлтөгүндө</del>) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>манасчы, санжырачы, акын. «Манас» эпосун 13-14 жашынан айта башта&amp;shy;ган. 20 жашында манасчы, ырчы катары таа&amp;shy;нылган. Оозеки, жазма маалыматтарга караганда ал ырчылык м-н манасчылык өнөрдү Эсен&amp;shy;ден, Нооруздан үйрөнгөн. Балыкооз «Манаска» чейинки кыргыз тарыхын, этнографиясын ж-а фольк&amp;shy;лорун камтыган «Оторкан» эпосунун жаратуу&amp;shy;чусу ж-а айтуучусу болгон. «Эр Төштүк», «Кан Шырдак», кыпчактардын «Эр Табылды жалгы&amp;shy;зым», кытайлардын «Кыл муруттуу Кожожаш», «Сен Саринжи, мен Бөкөй» дастандарын өз вариантында айткан. Казак жерин аралай ырдап таанылган каражаак Сокур Калча, Эсенаман, Чоңду, Назар акындар манасчылык м-н ырчылык өнөрдү Балыкооздон үйрөнүшкөн. Анын айткан «Манасындагы» байыркы замандан бери келе жаткан салттык өзөк окуяларды сактап, жо&amp;shy;лун жолдоп, чыгармачылык үлгүсүн уланткан шакирт&amp;shy;тери Шапак Рысменде уулу м-н Сагымбай Ороз&amp;shy;бак уулу болгон. Уулу ''Найманбай'' да атасынан үйрөнүп, эл арасына манасчы катары таанылган. Найманбайдын айтуусундагы айрым эпи&amp;shy;зоддордон (мисалы, «Манастын жоо кийимдери», «Манастын күмбөзү») Балыкооздун вариантына таан&amp;shy;дык үзүндүлөрдү 1923-жылы К. Мифтаков Таластын Кең-Кол ж-а Улуу-Төр жайлоосунда Сулайман Рыскулбек уулунун аткаруусунда жазып алган. Азыр ал КР УИАнын кол жазмалар фондунда сакталып турат.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЛЫКООЗ Кумар уулу<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.''' </ins>'<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'1799-1887.</ins>'' (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Өз </ins>аты Бекмурат) (1799, Кетмен-Төбө өрөөнү, Коңур-Өгүз айылы<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>1887, Чүй өрөөнү, Алчалуу айылы. Сөөгү Байтиктин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Басбөлтөгүнө коюлган.</ins>)</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''Балык — лакап аты.''' Кыска бойлуу, денеси жоон, кара киши болуп, оозу балык оозундай болгонунан Бекмурат аты калып, Балык аталып кеткен. Шапак Рысмендеевдин сүрөттөөсү боюнча мүчөсү келишкен, сом чулу, сөөгү калың, эки ийнине эки киши отургандай олбурлуу, кулагы калкандай, чекир кашы арпанын кылканындай тик болуп, кабагын ылдый салса, көзүн жапкан, колдору шадылуу, ыраңы саргыч саз өңдүү, суюк сакал, муруту сакалына кошулуп, тик түшкөн, муруну борбогой, бели карыган кезинде да ийилбей түз, бели жоон, курсагына казы алган, мойну буканын бутундай буржуйган экен. Оокатка тың, сөздү маселдетип сүйлөгөн, туура сөздүү, ачуу тилдүү, айтышкан адамынан дароо кыйкым таба билген ырчы болгон. Ырдаганда акырын баштап, анан үнү жолборстун доошундай күркүрөп кетчү экен. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ал </ins>манасчы, санжырачы, акын. «Манас» эпосун 13-14 жашынан айта башта&amp;shy;ган. 20 жашында манасчы, ырчы катары таа&amp;shy;нылган. Оозеки, жазма маалыматтарга караганда ал ырчылык м-н манасчылык өнөрдү Эсен&amp;shy;ден, Нооруздан үйрөнгөн. Балыкооз «Манаска» чейинки кыргыз тарыхын, этнографиясын ж-а фольк&amp;shy;лорун камтыган «Оторкан» эпосунун жаратуу&amp;shy;чусу ж-а айтуучусу болгон. «Эр Төштүк», «Кан Шырдак», кыпчактардын «Эр Табылды жалгы&amp;shy;зым», кытайлардын «Кыл муруттуу Кожожаш», «Сен Саринжи, мен Бөкөй» дастандарын өз вариантында айткан. Казак жерин аралай ырдап таанылган каражаак Сокур Калча, Эсенаман, Чоңду, Назар акындар манасчылык м-н ырчылык өнөрдү Балыкооздон үйрөнүшкөн. Анын айткан «Манасындагы» байыркы замандан бери келе жаткан салттык өзөк окуяларды сактап, жо&amp;shy;лун жолдоп, чыгармачылык үлгүсүн уланткан шакирт&amp;shy;тери Шапак Рысменде уулу м-н Сагымбай Ороз&amp;shy;бак уулу болгон. Уулу ''Найманбай'' да атасынан үйрөнүп, эл арасына манасчы катары таанылган. Найманбайдын айтуусундагы айрым эпи&amp;shy;зоддордон (мисалы, «Манастын жоо кийимдери», «Манастын күмбөзү») Балыкооздун вариантына таан&amp;shy;дык үзүндүлөрдү 1923-жылы К. Мифтаков Таластын Кең-Кол ж-а Улуу-Төр жайлоосунда Сулайман Рыскулбек уулунун аткаруусунда жазып алган. Азыр ал КР УИАнын кол жазмалар фондунда сакталып турат<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''С. Станалиев.'' </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Батма http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%9E%D0%97&diff=15956&oldid=prev 2025-02-17T04:56:00Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">04:56, 17 Февраль (Бирдин айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Балык оооз.jpg|left|thumb]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Балык оооз.jpg|left|thumb]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Файл:Бекмурат кумар уулу.jpg|left|thumb]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;БАЛЫКООЗ Кумар уулу&#039;&#039;&#039; (өз аты Бекмурат) (1799, Кетмен-Төбө өрөөнү, Коңур-Өгүз айылы - 1887, Чүй өрөөнү, Алчалуу айылы. Сөөгү Байтиктин Басбөлтөгүндө) - манасчы, санжырачы, акын. «Манас» эпосун 13-14 жашынан айта башта&amp;shy;ган. 20 жашында манасчы, ырчы катары таа&amp;shy;нылган. Оозеки, жазма маалыматтарга караганда ал ырчылык м-н манасчылык өнөрдү Эсен&amp;shy;ден, Нооруздан үйрөнгөн. Балыкооз «Манаска» чейинки кыргыз тарыхын, этнографиясын ж-а фольк&amp;shy;лорун камтыган «Оторкан» эпосунун жаратуу&amp;shy;чусу ж-а айтуучусу болгон. «Эр Төштүк», «Кан Шырдак», кыпчактардын «Эр Табылды жалгы&amp;shy;зым», кытайлардын «Кыл муруттуу Кожожаш», «Сен Саринжи, мен Бөкөй» дастандарын өз вариантында айткан. Казак жерин аралай ырдап таанылган каражаак Сокур Калча, Эсенаман, Чоңду, Назар акындар манасчылык м-н ырчылык өнөрдү Балыкооздон үйрөнүшкөн. Анын айткан «Манасындагы» байыркы замандан бери келе жаткан салттык өзөк окуяларды сактап, жо&amp;shy;лун жолдоп, чыгармачылык үлгүсүн уланткан шакирт&amp;shy;тери Шапак Рысменде уулу м-н Сагымбай Ороз&amp;shy;бак уулу болгон. Уулу &#039;&#039;Найманбай&#039;&#039; да атасынан үйрөнүп, эл арасына манасчы катары таанылган. Найманбайдын айтуусундагы айрым эпи&amp;shy;зоддордон (мисалы, «Манастын жоо кийимдери», «Манастын күмбөзү») Балыкооздун вариантына таан&amp;shy;дык үзүндүлөрдү 1923-жылы К. Мифтаков Таластын Кең-Кол ж-а Улуу-Төр жайлоосунда Сулайман Рыскулбек уулунун аткаруусунда жазып алган. Азыр ал КР УИАнын кол жазмалар фондунда сакталып турат.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;БАЛЫКООЗ Кумар уулу&#039;&#039;&#039; (өз аты Бекмурат) (1799, Кетмен-Төбө өрөөнү, Коңур-Өгүз айылы - 1887, Чүй өрөөнү, Алчалуу айылы. Сөөгү Байтиктин Басбөлтөгүндө) - манасчы, санжырачы, акын. «Манас» эпосун 13-14 жашынан айта башта&amp;shy;ган. 20 жашында манасчы, ырчы катары таа&amp;shy;нылган. Оозеки, жазма маалыматтарга караганда ал ырчылык м-н манасчылык өнөрдү Эсен&amp;shy;ден, Нооруздан үйрөнгөн. Балыкооз «Манаска» чейинки кыргыз тарыхын, этнографиясын ж-а фольк&amp;shy;лорун камтыган «Оторкан» эпосунун жаратуу&amp;shy;чусу ж-а айтуучусу болгон. «Эр Төштүк», «Кан Шырдак», кыпчактардын «Эр Табылды жалгы&amp;shy;зым», кытайлардын «Кыл муруттуу Кожожаш», «Сен Саринжи, мен Бөкөй» дастандарын өз вариантында айткан. Казак жерин аралай ырдап таанылган каражаак Сокур Калча, Эсенаман, Чоңду, Назар акындар манасчылык м-н ырчылык өнөрдү Балыкооздон үйрөнүшкөн. Анын айткан «Манасындагы» байыркы замандан бери келе жаткан салттык өзөк окуяларды сактап, жо&amp;shy;лун жолдоп, чыгармачылык үлгүсүн уланткан шакирт&amp;shy;тери Шапак Рысменде уулу м-н Сагымбай Ороз&amp;shy;бак уулу болгон. Уулу &#039;&#039;Найманбай&#039;&#039; да атасынан үйрөнүп, эл арасына манасчы катары таанылган. Найманбайдын айтуусундагы айрым эпи&amp;shy;зоддордон (мисалы, «Манастын жоо кийимдери», «Манастын күмбөзү») Балыкооздун вариантына таан&amp;shy;дык үзүндүлөрдү 1923-жылы К. Мифтаков Таластын Кең-Кол ж-а Улуу-Төр жайлоосунда Сулайман Рыскулбек уулунун аткаруусунда жазып алган. Азыр ал КР УИАнын кол жазмалар фондунда сакталып турат.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;С. Станалиев.&#039;&#039;  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;С. Станалиев.&#039;&#039;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Батма http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A%D0%9E%D0%9E%D0%97&diff=15953&oldid=prev 2025-02-17T04:51:15Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">04:51, 17 Февраль (Бирдин айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Файл:Балык оооз.jpg|left|thumb]]</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;БАЛЫКООЗ Кумар уулу&#039;&#039;&#039; (өз аты Бекмурат) (1799, Кетмен-Төбө өрөөнү, Коңур-Өгүз айылы - 1887, Чүй өрөөнү, Алчалуу айылы. Сөөгү Байтиктин Басбөлтөгүндө) - манасчы, санжырачы, акын. «Манас» эпосун 13-14 жашынан айта башта&amp;shy;ган. 20 жашында манасчы, ырчы катары таа&amp;shy;нылган. Оозеки, жазма маалыматтарга караганда ал ырчылык м-н манасчылык өнөрдү Эсен&amp;shy;ден, Нооруздан үйрөнгөн. Балыкооз «Манаска» чейинки кыргыз тарыхын, этнографиясын ж-а фольк&amp;shy;лорун камтыган «Оторкан» эпосунун жаратуу&amp;shy;чусу ж-а айтуучусу болгон. «Эр Төштүк», «Кан Шырдак», кыпчактардын «Эр Табылды жалгы&amp;shy;зым», кытайлардын «Кыл муруттуу Кожожаш», «Сен Саринжи, мен Бөкөй» дастандарын өз вариантында айткан. Казак жерин аралай ырдап таанылган каражаак Сокур Калча, Эсенаман, Чоңду, Назар акындар манасчылык м-н ырчылык өнөрдү Балыкооздон үйрөнүшкөн. Анын айткан «Манасындагы» байыркы замандан бери келе жаткан салттык өзөк окуяларды сактап, жо&amp;shy;лун жолдоп, чыгармачылык үлгүсүн уланткан шакирт&amp;shy;тери Шапак Рысменде уулу м-н Сагымбай Ороз&amp;shy;бак уулу болгон. Уулу &#039;&#039;Найманбай&#039;&#039; да атасынан үйрөнүп, эл арасына манасчы катары таанылган. Найманбайдын айтуусундагы айрым эпи&amp;shy;зоддордон (мисалы, «Манастын жоо кийимдери», «Манастын күмбөзү») Балыкооздун вариантына таан&amp;shy;дык үзүндүлөрдү 1923-жылы К. Мифтаков Таластын Кең-Кол ж-а Улуу-Төр жайлоосунда Сулайман Рыскулбек уулунун аткаруусунда жазып алган. Азыр ал КР УИАнын кол жазмалар фондунда сакталып турат.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;БАЛЫКООЗ Кумар уулу&#039;&#039;&#039; (өз аты Бекмурат) (1799, Кетмен-Төбө өрөөнү, Коңур-Өгүз айылы - 1887, Чүй өрөөнү, Алчалуу айылы. Сөөгү Байтиктин Басбөлтөгүндө) - манасчы, санжырачы, акын. «Манас» эпосун 13-14 жашынан айта башта&amp;shy;ган. 20 жашында манасчы, ырчы катары таа&amp;shy;нылган. Оозеки, жазма маалыматтарга караганда ал ырчылык м-н манасчылык өнөрдү Эсен&amp;shy;ден, Нооруздан үйрөнгөн. Балыкооз «Манаска» чейинки кыргыз тарыхын, этнографиясын ж-а фольк&amp;shy;лорун камтыган «Оторкан» эпосунун жаратуу&amp;shy;чусу ж-а айтуучусу болгон. «Эр Төштүк», «Кан Шырдак», кыпчактардын «Эр Табылды жалгы&amp;shy;зым», кытайлардын «Кыл муруттуу Кожожаш», «Сен Саринжи, мен Бөкөй» дастандарын өз вариантында айткан. Казак жерин аралай ырдап таанылган каражаак Сокур Калча, Эсенаман, Чоңду, Назар акындар манасчылык м-н ырчылык өнөрдү Балыкооздон үйрөнүшкөн. Анын айткан «Манасындагы» байыркы замандан бери келе жаткан салттык өзөк окуяларды сактап, жо&amp;shy;лун жолдоп, чыгармачылык үлгүсүн уланткан шакирт&amp;shy;тери Шапак Рысменде уулу м-н Сагымбай Ороз&amp;shy;бак уулу болгон. Уулу &#039;&#039;Найманбай&#039;&#039; да атасынан үйрөнүп, эл арасына манасчы катары таанылган. Найманбайдын айтуусундагы айрым эпи&amp;shy;зоддордон (мисалы, «Манастын жоо кийимдери», «Манастын күмбөзү») Балыкооздун вариантына таан&amp;shy;дык үзүндүлөрдү 1923-жылы К. Мифтаков Таластын Кең-Кол ж-а Улуу-Төр жайлоосунда Сулайман Рыскулбек уулунун аткаруусунда жазып алган. Азыр ал КР УИАнын кол жазмалар фондунда сакталып турат.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;С. Станалиев.&#039;&#039;  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;С. Станалиев.&#039;&#039;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Батма