Temirkan, 10:20, 26 Февраль (Бирдин айы) 2025 карата

2025-02-26T10:20:25Z

Temirkan, 09:55, 26 Февраль (Бирдин айы) 2025 карата

2025-02-26T09:55:13Z

← Мурунку нускасы		09:55, 26 Февраль (Бирдин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''БЕНИ́Н''' , Б е н и н Р е с п у б л и к а с ы (1975-ж.		'''БЕНИ́Н''' , Б е н и н Р е с п у б л и к а с ы (1975-жылга чейин Дагомея) – Батыш Африкадагы мамлекет. Түндүгүнөн Нигер, түндүк-батышынан Буркина-Фасо, чыгышынан Нигерия, батышынан Того мамлекеттери м-н чектешет. Түштүгүн Гвинея булуңу чулгайт. Аянты 112,6 миң ''км''<sup>2</sup>. Калкы 7,3 млн (2005). Расмий тили – француз тили. Борбору – Порто-Ново шаары. Административдик-аймактык жактан 12
	дун эң жөнөкөй өкүлү. Мүнөздүү жыты бар, тез буулануучу түссүз суюктук, эрүү t 5,5°C, кайноо t 80,1°C. Анын буусу белгилүү өлчөмдө аба м-н аралашса жарылуу пайда болот. Бензин, эфир сыяктуу орг. эриткичтер м-н жакшы аралашат. Май, каучук, нефть заттарын, лактарды, полимерлерди жакшы эритет. Б-ду 1825-ж. М. Фарадей ачкан. 1833-ж. Э. Мичерлих бензой к-тасынын кальций тузун кургак буулантуудан таза түрүндө бөлүп алган. 1865-ж. Кекуле 6 мүчөлүү циклдүү формуласын сунуш кылган:
	чейин Дагомея) – Батыш Африкадагы мамлекет. Түндүгүнөн Нигер, ~~түн.~~-батышынан Буркина-Фасо, чыгышынан Нигерия, батышынан Того мамлекеттери м-н чектешет. Түштүгүн Гвинея булуңу чулгайт. Аянты 112,6 миң ''км''<sup>2</sup>. Калкы 7,3 млн (2005). Расмий тили – француз тили. Борбору – Порто-Ново ~~ш. Адм~~.-~~айм.~~ жактан 12


35 сап:		33 сап:

	Ад.: ''Бернар'' О. Северная Африка. М., 1949; ''Ольдерогге Д. А.'' Искусство народов Западной Африки в музеях СССР. Л.; М., 1958; ''Субботин В. А.'' Колонии Франции в 1870–1918 гг. М., 1973. [[Category: 2-том, 146-225 бб]]		Ад.: ''Бернар'' О. Северная Африка. М., 1949; ''Ольдерогге Д. А.'' Искусство народов Западной Африки в музеях СССР. Л.; М., 1958; ''Субботин В. А.'' Колонии Франции в 1870–1918 гг. М., 1973. [[Category: 2-том, 146-225 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2025-02-18T08:55:13Z

1 версия

← Мурунку нускасы	08:55, 18 Февраль (Бирдин айы) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol2_146_225_>KadyrM, 02:30, 18 Февраль (Бирдин айы) 2025 карата

2025-02-18T02:30:14Z

Жаңы барак

'''БЕНИ́Н''' , Б е н и н Р е с п у б л и к а с ы (1975-ж.
дун эң жөнөкөй өкүлү. Мүнөздүү жыты бар, тез буулануучу түссүз суюктук, эрүү t 5,5°C, кайноо t 80,1°C. Анын буусу белгилүү өлчөмдө аба м-н аралашса жарылуу пайда болот. Бензин, эфир сыяктуу орг. эриткичтер м-н жакшы аралашат. Май, каучук, нефть заттарын, лактарды, полимерлерди жакшы эритет. Б-ду 1825-ж. М. Фарадей ачкан. 1833-ж. Э. Мичерлих бензой к-тасынын кальций тузун кургак буулантуудан таза түрүндө бөлүп алган. 1865-ж. Кекуле 6 мүчөлүү циклдүү формуласын сунуш кылган:
чейин Дагомея) – Батыш Африкадагы мамлекет. Түндүгүнөн Нигер, түн.-батышынан Буркина-Фасо, чыгышынан Нигерия, батышынан Того мамлекеттери м-н чектешет. Түштүгүн Гвинея булуңу чулгайт. Аянты 112,6 миң ''км''<sup>2</sup>. Калкы 7,3 млн (2005). Расмий тили – француз тили. Борбору – Порто-Ново ш. Адм.-айм. жактан 12

[[File:БЕНИН66.png | thumb | none]]
департаментке бөлүнөт. Б. – БУУнун, Африка союзунун, Батыш Африка экон. бирикмесинин, Жалпы африка-маврика уюмунун ж. б-дын мүчөсү. Акча бирдиги – Батыш Африка валюта
союзунун франкы.
Б. – унитардык мамлекет. Конституциясы 2.12.1990-ж. кабыл алынган. Башкаруу формасы – президенттик респ. Мамлекет ж-а өкмөт башчысы – президент. Мыйзам чыгаруу бийлигинин жогорку органы – бир палаталуу Улуттук чогулуш. Саясий партиялары: Бениндин
[[File:БЕНИН67.png | thumb | Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2005)]]

келечеги үчүн союз, Өнүгүү ж-а прогресс үчүн Африка союзу, Бенин кайра жаралуу партиясы, Демокр. кайра жаралуу партиясы.

Өлкөнүн түштүгү ойдуңдуу; түндүгүн бийикт. 500 ''м''ге жеткен плато, түн.-батышын Атакора тоосу (641 ''м'', өлкөнүн эң бийик жери), түштүгүн деңиз бою ойдуңу ээлейт. Жээгинде булуң-буйткалар аз, лагуналар арбын. Нигериянын чектеш булуңда нефть чыгат; түндүгүндө темир рудасы, фосфорит кени, бир аз жез, калай, алтын, сейрек металлдар бар. Климаты ойдуңдарында экватордук, жаанчыл, эки сезонго бөлүнөт (биринчиси – март-июль айларында, экинчиси – сентябрдын аягынан ноябрдын башына
чейин). Түн. бөлүгүндө субэкватордук. Айлык орт. темп-расы 24–30°С. Жылдык жаан-чачыны 600–1000 ''мм''. Башкы дарыялары: Веме, Нигер (чегара аркылуу агат). Кызыл, кызгылт сары латерит топурагы басымдуу. Көпчүлүк бөлүгүн бийик өскөн саванна, дарыя бойлорун ж-а түштүгүн дайыма жашыл, нымдуу (тропик) токой ээлейт. Б-де коргоого алынган 5 аймагы бар (жалпы аянты 1,2 млн га), а. и. Пенжари, Дубль-Ве улуттук парктары уюшулган.
Калкынын көпчүлүгү нигер-кордофан тилинде сүйлөгөндөр. Жарым чөлдүү аймактарда көчмөн фульбелер, шаарда европалыктар жашайт. Калкынын орт. жыштыгы 1 ''км''<sup>2 </sup>жерге
65 киши. Салт болуп калган динди калктын
60%, калганы христиан (23%), ислам (15%) динин тутат. Калкынын жашынын орт. узактыгы: эркектериники – 50, аялдарыныкы – 51 жаш. Шаар калкы – 31%. Ири шаарлары: Котону, Параку, Абомей-Калави. Ири порту – Котону.

Азыркы Б-дин аймагын адамдар палеолит ж-а неолит доорунан эле мекендешкендиги белгилүү. 19-к-дын аягына чейин Б. ''Нигериянын'' түш. бөлүгүндө өзалдынча мамлекет катары жашаган. Бул мамлекеттин өнүккөн учуру 13– 17-к-га туш келет. Кийинчерээк ичара жаңжалдардын натыйжасында кыйраган. 15-к-дын акыркы чейрегинде Б-дин аймагына европалыктар (алгачкылардан болуп португалиялыктар) келе баштаган ж-а бул жерди кул сатуунун ири борборуна (ушундан улам Эрксиз жээк аталган) айландырган. Б. деп португалиялыктар жерг. бини элинин атынан улам аташкан деп болжолдонот. 17-к-да азыркы Б-дин аймагында Дагомея мамлекети түзүлгөндүгү ж-дөгү алгачкы маалыматтарда эскерилет. 1890-ж. француз колонизаторлору Дагомеяга каршы согуш баштап, 1892-ж. анын борбору Абомейди ээлешкен. 19- к-дын аягында Б. аймагын англ. колонизаторлор ээлешип, Нигерия колониясынын карамагына киргизишкен. 1904-ж. Б. Дагомея аталышы м-н Француздук Батыш Африканын курамына кирген. Экинчи дүйнөлүк согуштан кийин, 1946-ж. Б-ге «Француз Союзунун деңизде-
[[File:БЕНИН68.png | thumb | Саванадагы канна антилопалары.]] ги алыскы департаменти» деген статус берилген. 1960-ж. 1-августта Б. Дагомея Респ. делип, көзкаранды эместигин жарыялаган ж-а 1-сентябрда БУУга кабыл алынган. 1960–62-ж. аралыгында өлкөдөгү ички абал турукташпай, 5 жолу аскердик төңкөрүш болуп, 10 жолу өкмөт алмашкан. 1972-ж. аскер адамдарынын тобунун жардамы м-н М. Керекунун Аскердик рев-ялык
өкмөтү бийликке келгенден кийин өлкөдөгү саясий кырдаал турукташа баштаган. 1975-жылдан өлкө Бенин Эл Респ., 1990-жылдын март айынан Бенин Респ. деп аталат. 1990-ж. декабрда жаңы конституция кабыл алынган. [1991-ж. Д. Согло президент болуп шайланып, өлкөдө реформа жүргүзүү аракети калктын турмушун начарлатып, нааразычылыктарды пайда кылган. 2001-ж. М. Кереку кайрадан президент болуп шайланган].
Б. – агрардык өлкө. ИДПнин көлөмү 8,3 млрд доллар (АКШ), аны киши башына бөлүштүргөндө 1200 доллардан (2004) туура келет. ИДПдеги тейлөө чөйрөсүнүн үлүшү 49,4%, а. ч-ныкы 36,3%, өнөржайыныкы 14,3%. 1982-жылдан Гвинея булуңунда нефть, о. эле алтын (жылына 500 ''кг''), акиташтеги, мрамор казылып алынат. Текстиль, тамак-аш өнөржайы, а. ч. продуктуларын кайра иштетүүчү ишканалары иштейт. Б. Африкадагы өзүн-өзү азык-түлүк м-н камсыз кылган өлкөлөрдүн бири. Айдоо аянты аймагынын 17%ин, жайыт 4%ин ээлейт. Негизги а. ч. өсүмдүгү пахта (жылына 385–400 т жыйналат; экспорттон түшкөн кирешенин 80%ин түзөт). Кой, эчки, бодомал, чочко асыралат. Балык кармалат. Деңиз продуктулары даярдалат

[[File:БЕНИН69.png | thumb | Бениндеги сваяларга курулган үйлөр.]]

(2003-ж. 50 миң т). Пахта, жержаңгак, май алынуучу пальма, кофе өстүрүлөт. Сыртка пахта, нефть продукциялары, пальма майы ж. б. продуктуларын чыгарып, сырттан химия ж-а оор машина жабдууларын, азык-түлүк, пахта буласын, отун, транспорт жабдууларын, тамеки алат. 2002-ж. 285 млн ''кВт·с'' электр энергиясы өндүрүлгөн. Темиржолунун уз. 579 ''км'', автомобиль жолунуку 6787 ''км'' (а. и. 1357 ''км''и асфальтталган). Башкы порттору: Котону, Порто-Ново, Ве-
[[File:БЕНИН70.png | thumb | none]]
ме. Нигер д-нда кеме жүрөт. Беш аэропорту бар. Негизги соода шериктештери: Кытай, Гана, Таиланд, Индия.
1960-ж. чейин мектеп жашындагы балдардын 20% гана окууга тартылган. Жогорку окуу жайы болгон эмес. Кийин элге билим берүү тез өнүгө баштаган. Элге билим берүү системасы – 6 жылдык башталгыч мектеп, толук эмес орто мектеп-коллеж (4 жыл) ж-а толук орто мектеп-лицей (7 жыл). Порто-Новодогу юрид. ин-ту (1962), Бенин ин-ту иштейт. Порто-Новодо улуттук китепкана, байыркы мамлекетинин борбору – Абомейде тарых музейи бар. Мамл. радиостанциясы (Котону ш-нда) иштейт. Уктуруулар француз ж-а жерг. тилдерде жүргүзүлөт. Жерг. калк фольклорго бай. Анда Б-дин өткөндөгү турмушу
чагылдырылат. Азыркы ад-ты француз тилинде өнүгүүдө. Б-де байыртан көркөм колөнөрчүлүк
өнүккөн. О. эле момго адамдын ж-а айбанаттардын тулкусун түшүрүү, туу бетине, колчатырга, баш кийимдерге ачык өңдүү сайма саюу кеңири таралган. Жыгачка, пил сөөгүнө оймо-чийме салып, түрдүү буюмдарды жасашат. Б-дин азыркы театр өнөрүнүн негизин диний ырымжырымдар коштогон, элдик ыр-бий, акробатика оюндары түзөт. Б-дин иск-восу 15–17-к-да коло айкелдерин (падыша айкелин таанымал адамдардын жандоосунда) жасоо м-н даңкталган. Барельефи (аскер, чиновик ж. б-дын), живописи (согуш тартылган), сүрөттөрү (португалдар курал м-н негрлерди атып жаткан сүрөттөрү; 15–16-к.) кеңири белгилүү.

Ад.: ''Бернар'' О. Северная Африка. М., 1949; ''Ольдерогге Д. А.'' Искусство народов Западной Африки в музеях СССР. Л.; М., 1958; ''Субботин В. А.'' Колонии Франции в 1870–1918 гг. М., 1973. [[Category: 2-том, 146-225 бб]]

БЕНИН - Түзөтүүлөр тарыхы

Temirkan, 10:20, 26 Февраль (Бирдин айы) 2025 карата

Temirkan, 09:55, 26 Февраль (Бирдин айы) 2025 карата

Kadyrm: 1 версия

vol2_146_225_>KadyrM, 02:30, 18 Февраль (Бирдин айы) 2025 карата