ВЕНЕЦИЯ - Түзөтүүлөр тарыхы

Begay, 05:24, 28 Август (Баш оона) 2025 карата

2025-08-28T05:24:22Z

← Мурунку нускасы		05:24, 28 Август (Баш оона) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ВЕНЕ́ЦИЯ ''' –Италиянын түндүк-чыгышындагы шаар. Венеция облусу менен провинциясынын административдик борбору. Адрия деӊизиндеги Венеция лагунасында 150 салааларга жана канал өткөөлдөргө бөлүнүп (алар аркылуу 400гө жакын көпүрө салынган), 118 аралда жайгашкан. Калкы 260,0 миӊ (2020). Өлкөдөгү эӊ ири деӊиз порту (жылына 30 млн т жүк ташылат, 2004). Эл аралык аба жолдор тоому (эл аралык Марко Поло аэропорту бар). Шаар эки бөлүктөн – тарыхый (аралда жайгашкан) жана өнөр жайлуу порттон (материктеги) туруп, алар темир жана автомобиль жолдору аркылуу байланышат. Шаардын аралдардагы бөлүгү – музей-шаар, ал ''Бүткүл дүйнөлүк мурастын'' тизмесине кирген. Венеция – дүйнөдөгү эӊ ири деӊиз курорту жана эл аралык туризмдин борбору. Шаар көрүнүшү көптөгөн каналдар (рио), анын жээгиндеги кууш өткөөлдөр, ачык (кампо) жана кичи (кампьелло) аянттар, үйлөрдүн ортосундагы короолору (корте) жана чаташ көчөлөрү менен өзгөчөлөнөт. Шаардын ички жүргүнчүлөрү дарыя ~~травмайлары~~ (вапоретто; жалгыз коомдук транспорт), ал эми туристтер транспорттун тарыхый түрү болгон гондола менен ташылат. Негизги транспорт артериясы – Чоӊ канал (узундугу 3800 ''м'', туурасы 30–70 ''м'' ), ага анча чоӊ эмес 45 канал куят жана 3 көпүрө салынган. Шаардын экономикасында тейлөө чөйрөсү басымдуу (калктын 60% эмгектенет). Салттуу кол өнөрчүлүк [Венеция айнегинен (Мурано аралында), териден, тордон (Бурано аралында; тор токуу мектеби ачылып, музей уюшулган) буюм жасоо, мозаика] өнүккөн. Венециянын материктеги бөлүгүндө өнөр жай тармагы начар өнүккөн. Кеме ремонттоочу чакан иш-<br/>		'''ВЕНЕ́ЦИЯ ''' –Италиянын түндүк-чыгышындагы шаар. Венеция облусу менен провинциясынын административдик борбору. Адрия деӊизиндеги Венеция лагунасында 150 салааларга жана канал өткөөлдөргө бөлүнүп (алар аркылуу 400гө жакын көпүрө салынган), 118 аралда жайгашкан. Калкы 260,0 миӊ (2020). Өлкөдөгү эӊ ири деӊиз порту (жылына 30 млн т жүк ташылат, 2004). Эл аралык аба жолдор тоому (эл аралык Марко Поло аэропорту бар). Шаар эки бөлүктөн – тарыхый (аралда жайгашкан) жана өнөр жайлуу порттон (материктеги) туруп, алар темир жана автомобиль жолдору аркылуу байланышат. Шаардын аралдардагы бөлүгү – музей-шаар, ал ''Бүткүл дүйнөлүк мурастын'' тизмесине кирген. Венеция – дүйнөдөгү эӊ ири деӊиз курорту жана эл аралык туризмдин борбору. Шаар көрүнүшү көптөгөн каналдар (рио), анын жээгиндеги кууш өткөөлдөр, ачык (кампо) жана кичи (кампьелло) аянттар, үйлөрдүн ортосундагы короолору (корте) жана чаташ көчөлөрү менен өзгөчөлөнөт. Шаардын ички жүргүнчүлөрү дарыя трамвайлары (вапоретто; жалгыз коомдук транспорт), ал эми туристтер транспорттун тарыхый түрү болгон гондола менен ташылат. Негизги транспорт артериясы – Чоӊ канал (узундугу 3800 ''м'', туурасы 30–70 ''м'' ), ага анча чоӊ эмес 45 канал куят жана 3 көпүрө салынган. Шаардын экономикасында тейлөө чөйрөсү басымдуу (калктын 60% эмгектенет). Салттуу кол өнөрчүлүк [Венеция айнегинен (Мурано аралында), териден, тордон (Бурано аралында; тор токуу мектеби ачылып, музей уюшулган) буюм жасоо, мозаика] өнүккөн. Венециянын материктеги бөлүгүндө өнөр жай тармагы начар өнүккөн. Кеме ремонттоочу чакан иш-<br/>
	[[File:ВЕНЕЦИЯ102.png \| thumb \| Сан Марко коӊгуроолуу мунара собору.]]		[[File:ВЕНЕЦИЯ102.png \| thumb \| Сан Марко коӊгуроолуу мунара собору.]]
	каналары [эӊ эскиси – Арсенал, дүйнөдөгү эӊ ири верф, 15-кылым; анын аймагында 1964-жылдан тарыхый деӊиз музейи (1923-жылы негизделген) жайгашкан; кемелердин макети, курал-жарактын түрү ж. б.], түстүү металлургия, нефть ажыратуу, химия, текстиль, тамак-аш, машина куруу өнөр жайлары, техникалык айнек чыгаруучу заводу (Венециянын материктеги бөлүгүндө) иштейт. Көптөгөн ири өнөр жай ишканалары шаардын айланасында жайгашкан. Искусство академиясы, университет, Адрия деӊизин изилдөө институту, опера театры, деӊиз тарыхы ж. б. музейлер бар. Венецияда заманбап искусство көргөзмөлөрү (биеннале; 1895-жылдан 2 жылда бир), эл аралык кино (1932-жылдан жыл сайын) жана музыка (1930) фестивалдары, Венеция карнавалы (жыл сайын февралда), ошондой эле тарыхый регата (кайыктар парады) жана эӊ мыкты кайыкчылардын жарышы (жыл сайын сентябрда) өткөрүлүп турат.<br/>Венеция жайгашкан аралдарга калк ~~б. з. ч.~~ 5-кылымда отурукташа баштаган. 421-жылы венеттер ж. б. уруулар мекендеген. Риальто аралында Венеция кыштагы негизделген. Варвар урууларынын чабуулу кезинде (~~б. з.~~ 4–7-~~кылымдар~~) калктын саны Италиянын материктик бөлүгүнөн качкандардын эсебинен көбөйгөн. 555-жылы Византия каратып, В. Равеннанын экзархына баш ийген, ал шаар башчыларын – дукстарды (дождорду) дайындаган. 7-кылымдын аягы – 8-кылымдын башында аралда республика түзүлгөн. Венеция шаары ~~9 – 10~~-кылымдарда Батыш Европа менен Чыгыштын ири соода борборуна, 4-крест казатынын (1202–04) натыйжасында Жер ортолук деӊиздеги ири деӊиз державасына айланган. 14–16-кылымдарда Венеция кургактагы бир топ жерлерди кошуп алган. 1797-жылы Венецияны Наполеон Бонапарт басып алган. Кампоформий тынчтыгы (1797) боюнча Венеция республикасынын бүткүл аймагы Австрияга берилген, ал эми 1805-жылдагы Пресбург тынчтыгы боюнча Италия королдугуна бириктирилген. ''Вена конгрессинин'' (1814–15) жүрүшүндө Венецияны кайрадан Австрияга берүү тууралуу чечим кабыл алынган. 1848–49-жылдардагы революция кезинде Венеция кайрадан өз алдынчы республика болуп жарыяланган. 1866-жылы Вена келишими боюнча Италия королдугунун курамына кирген.<br/>Венециянын архитектурасы 14–16-кылымдарда калыптана баштаган. Өзгөчөлөнгөн готика, ренессанс жана барокко стилиндеги имараттар, тарыхый эстеликтер, чиркөөлөр, музейлер салынган. Живопистин ''венеция мектеби'' түзүлгөн. Кооздолгон чиркөөлөр, түстүү мрамор менен жасалгаланган сарайлардын галереялуу фасаддары, көп сандаган көпүрө, каналдар, көчө жээктете курулган 3–4 кабат үйлөр шаарга кайталангыс көрк берет. Венециянын борборунда Сан-Марио Пьяццасы (аянты) жайгашкан. Шаарды узатасынан кесип өткөн каналды бойлото венециялык ак сөөктөрдүн сарайлары курулган. Аралдарда роман архитектурасынын эстеликтери орун алган: Торчелло аянтындагы Санта-Мария-Ассунта Собор комплекси (7–11-кылымдар), Санта-Фоска ротондасы (11–12-кылымдар) ж. б. Белгилүү музейлери: Дождор сарай ансамбли, Коррер музейи (1830-жылы негизделген; 13–16-кылымдардагы живопись чыгармаларынын жана байыркы буюмдардын жыйындысы), Академия (1807; венеция мектебинин сүрөтчүлөрүнүн<br/>		каналары [эӊ эскиси – Арсенал, дүйнөдөгү эӊ ири верф, 15-кылым; анын аймагында 1964-жылдан тарыхый деӊиз музейи (1923-жылы негизделген) жайгашкан; кемелердин макети, курал-жарактын түрү ж. б.], түстүү металлургия, нефть ажыратуу, химия, текстиль, тамак-аш, машина куруу өнөр жайлары, техникалык айнек чыгаруучу заводу (Венециянын материктеги бөлүгүндө) иштейт. Көптөгөн ири өнөр жай ишканалары шаардын айланасында жайгашкан. Искусство академиясы, университет, Адрия деӊизин изилдөө институту, опера театры, деӊиз тарыхы ж. б. музейлер бар. Венецияда заманбап искусство көргөзмөлөрү (биеннале; 1895-жылдан 2 жылда бир), эл аралык кино (1932-жылдан жыл сайын) жана музыка (1930) фестивалдары, Венеция карнавалы (жыл сайын февралда), ошондой эле тарыхый регата (кайыктар парады) жана эӊ мыкты кайыкчылардын жарышы (жыл сайын сентябрда) өткөрүлүп турат.<br/>Венеция жайгашкан аралдарга калк биздин заманга чейин 5-кылымда отурукташа баштаган. 421-жылы венеттер ж. б. уруулар мекендеген. Риальто аралында Венеция кыштагы негизделген. Варвар урууларынын чабуулу кезинде (биздин замандын 4–7-кылымдары) калктын саны Италиянын материктик бөлүгүнөн качкандардын эсебинен көбөйгөн. 555-жылы Византия каратып, В. Равеннанын экзархына баш ийген, ал шаар башчыларын – дукстарды (дождорду) дайындаган. 7-кылымдын аягы – 8-кылымдын башында аралда республика түзүлгөн. Венеция шаары 9–10-кылымдарда Батыш Европа менен Чыгыштын ири соода борборуна, 4-крест казатынын (1202–04) натыйжасында Жер ортолук деӊиздеги ири деӊиз державасына айланган. 14–16-кылымдарда Венеция кургактагы бир топ жерлерди кошуп алган. 1797-жылы Венецияны Наполеон Бонапарт басып алган. Кампоформий тынчтыгы (1797) боюнча Венеция республикасынын бүткүл аймагы Австрияга берилген, ал эми 1805-жылдагы Пресбург тынчтыгы боюнча Италия королдугуна бириктирилген. ''Вена конгрессинин'' (1814–15) жүрүшүндө Венецияны кайрадан Австрияга берүү тууралуу чечим кабыл алынган. 1848–49-жылдардагы революция кезинде Венеция кайрадан өз алдынчы республика болуп жарыяланган. 1866-жылы Вена келишими боюнча Италия королдугунун курамына кирген.<br/>Венециянын архитектурасы 14–16-кылымдарда калыптана баштаган. Өзгөчөлөнгөн готика, ренессанс жана барокко стилиндеги имараттар, тарыхый эстеликтер, чиркөөлөр, музейлер салынган. Живопистин ''венеция мектеби'' түзүлгөн. Кооздолгон чиркөөлөр, түстүү мрамор менен жасалгаланган сарайлардын галереялуу фасаддары, көп сандаган көпүрө, каналдар, көчө жээктете курулган 3–4 кабат үйлөр шаарга кайталангыс көрк берет. Венециянын борборунда Сан-Марио Пьяццасы (аянты) жайгашкан. Шаарды узатасынан кесип өткөн каналды бойлото венециялык ак сөөктөрдүн сарайлары курулган. Аралдарда роман архитектурасынын эстеликтери орун алган: Торчелло аянтындагы Санта-Мария-Ассунта Собор комплекси (7–11-кылымдар), Санта-Фоска ротондасы (11–12-кылымдар) ж. б. Белгилүү музейлери: Дождор сарай ансамбли, Коррер музейи (1830-жылы негизделген; 13–16-кылымдардагы живопись чыгармаларынын жана байыркы буюмдардын жыйындысы), Академия (1807; венеция мектебинин сүрөтчүлөрүнүн<br/>
	[[File:ВЕНЕЦИЯ103.png \| thumb \| Санта-Марияделла-Салуте чиркөөсү. Архитектор Б. Лонгена, 1631–87.]]		[[File:ВЕНЕЦИЯ103.png \| thumb \| Санта-Марияделла-Салуте чиркөөсү. Архитектор Б. Лонгена, 1631–87.]]
	чыгармалары), Куэрини-Стампалия галереясы (1869; 14–19-кылымдардагы венеция живописи). Театрлары: «Ла Фениче» (1792), Театро Гольдони» (1792). Венеция – Европадагы байыркы музыкалык маданияттын борбору. 16–17-кылымдарда музыканын венеция мектеби түзүлгөн. 17-кылымда тарыхта алгачкы опера театры (1637) ачылган, анда К. Монтеверди, Ф. Кавалли, М. А. Чести, А. Страделла, А. Вивальди иштеген.		чыгармалары), Куэрини-Стампалия галереясы (1869; 14–19-кылымдардагы венеция живописи). Театрлары: «Ла Фениче» (1792), Театро Гольдони» (1792). Венеция – Европадагы байыркы музыкалык маданияттын борбору. 16–17-кылымдарда музыканын венеция мектеби түзүлгөн. 17-кылымда тарыхта алгачкы опера театры (1637) ачылган, анда К. Монтеверди, Ф. Кавалли, М. А. Чести, А. Страделла, А. Вивальди иштеген.

Temirkan, 08:18, 23 Июль (Теке) 2024 карата

2024-07-23T08:18:43Z

← Мурунку нускасы		08:18, 23 Июль (Теке) 2024 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ВЕНЕ́ЦИЯ ''' –Италиянын ~~түн.~~-чыгышындагы шаар. Венеция ~~обл. м-н~~ провинциясынын ~~адм.~~ борбору. Адрия деӊизиндеги Венеция лагунасында 150 салааларга ~~ж-а~~ канал өткөөлдөргө бөлүнүп (алар аркылуу 400гө жакын көпүрө салынган), 118 аралда жайгашкан. Калкы 260,0 миӊ (2020). Өлкөдөгү эӊ ири деӊиз порту (жылына 30 млн т жүк ташылат, 2004). Эл аралык аба жолдор тоому (эл аралык Марко Поло аэропорту бар). Шаар эки бөлүктөн – тарыхый (аралда жайгашкан) ~~ж-а~~ өнөр жайлуу порттон (материктеги) туруп, алар темир ~~ж-а~~ автомобиль жолдору аркылуу байланышат. Шаардын аралдардагы бөлүгү – музей-шаар, ал ''Бүткүл дүйнөлүк мурастын'' тизмесине кирген. В. – дүйнөдөгү эӊ ири деӊиз курорту ~~ж-а~~ эл аралык туризмдин борбору. Шаар көрүнүшү көптөгөн каналдар (рио), анын жээгиндеги кууш өткөөлдөр, ачык (кампо) ~~ж-а~~ кичи (кампьелло) аянттар, үйлөрдүн ортосундагы короолору (корте) ~~ж-а~~ чаташ көчөлөрү ~~м-н~~ өзгөчөлөнөт. Шаардын ички жүргүнчүлөрү дарыя травмайлары (вапоретто; жалгыз коомдук транспорт), ал эми туристтер транспорттун тарыхый түрү болгон гондола ~~м-н~~ ташылат. Негизги транспорт артериясы – Чоӊ канал (~~уз.~~ 3800 ''м'', туурасы 30–70 ''м'' ), ага анча чоӊ эмес 45 канал куят ~~ж-а~~ 3 көпүрө салынган. Шаардын экономикасында тейлөө чөйрөсү басымдуу (калктын 60% эмгектенет). Салттуу кол өнөрчүлүк [Венеция айнегинен (Мурано ~~а-нда~~), териден, тордон (Бурано ~~а-нда~~; тор токуу мектеби ачылып, музей уюшулган) буюм жасоо, мозаика] өнүккөн. ~~В-нын~~ материктеги бөлүгүндө өнөр жай тармагы начар өнүккөн. Кеме ремонттоочу чакан иш-		'''ВЕНЕ́ЦИЯ ''' –Италиянын түндүк-чыгышындагы шаар. Венеция облусу менен провинциясынын административдик борбору. Адрия деӊизиндеги Венеция лагунасында 150 салааларга жана канал өткөөлдөргө бөлүнүп (алар аркылуу 400гө жакын көпүрө салынган), 118 аралда жайгашкан. Калкы 260,0 миӊ (2020). Өлкөдөгү эӊ ири деӊиз порту (жылына 30 млн т жүк ташылат, 2004). Эл аралык аба жолдор тоому (эл аралык Марко Поло аэропорту бар). Шаар эки бөлүктөн – тарыхый (аралда жайгашкан) жана өнөр жайлуу порттон (материктеги) туруп, алар темир жана автомобиль жолдору аркылуу байланышат. Шаардын аралдардагы бөлүгү – музей-шаар, ал ''Бүткүл дүйнөлүк мурастын'' тизмесине кирген. Венеция – дүйнөдөгү эӊ ири деӊиз курорту жана эл аралык туризмдин борбору. Шаар көрүнүшү көптөгөн каналдар (рио), анын жээгиндеги кууш өткөөлдөр, ачык (кампо) жана кичи (кампьелло) аянттар, үйлөрдүн ортосундагы короолору (корте) жана чаташ көчөлөрү менен өзгөчөлөнөт. Шаардын ички жүргүнчүлөрү дарыя травмайлары (вапоретто; жалгыз коомдук транспорт), ал эми туристтер транспорттун тарыхый түрү болгон гондола менен ташылат. Негизги транспорт артериясы – Чоӊ канал (узундугу 3800 ''м'', туурасы 30–70 ''м'' ), ага анча чоӊ эмес 45 канал куят жана 3 көпүрө салынган. Шаардын экономикасында тейлөө чөйрөсү басымдуу (калктын 60% эмгектенет). Салттуу кол өнөрчүлүк [Венеция айнегинен (Мурано аралында), териден, тордон (Бурано аралында; тор токуу мектеби ачылып, музей уюшулган) буюм жасоо, мозаика] өнүккөн. Венециянын материктеги бөлүгүндө өнөр жай тармагы начар өнүккөн. Кеме ремонттоочу чакан иш-<br/>
	<br/>
	[[File:ВЕНЕЦИЯ102.png \| thumb \| Сан Марко коӊгуроолуу мунара собору.]]		[[File:ВЕНЕЦИЯ102.png \| thumb \| Сан Марко коӊгуроолуу мунара собору.]]
	каналары [эӊ эскиси – Арсенал, дүйнөдөгү эӊ ири верф, 15-к.; анын аймагында 1964-жылдан тарыхый деӊиз музейи (1923-ж. негизделген) жайгашкан; кемелердин макети, курал-жарактын түрү ж. б.], түстүү металлургия, нефть ажыратуу, ~~хим.~~, текстиль, тамак-аш, машина куруу өнөр жайлары, ~~тех.~~ айнек чыгаруучу заводу (~~В-нын~~ материктеги бөлүгүндө) иштейт. Көптөгөн ири өнөр жай ишканалары шаардын айланасында жайгашкан. ~~Иск-во~~ академиясы, ~~ун-т~~, Адрия деӊизин изилдөө ~~ин-ту~~, опера театры, деӊиз тарыхы ж. б. музейлер бар. ~~В-да~~ заманбап ~~иск-во~~ көргөзмөлөрү (биеннале; 1895-жылдан 2 жылда бир), эл аралык кино (1932-жылдан жыл сайын) ~~ж-а~~ музыка (1930) фестивалдары, Венеция карнавалы (жыл сайын февралда), о. эле тарыхый регата (кайыктар парады) ~~ж-а~~ эӊ мыкты кайыкчылардын жарышы (жыл сайын сентябрда) өткөрүлүп турат.		каналары [эӊ эскиси – Арсенал, дүйнөдөгү эӊ ири верф, 15-кылым; анын аймагында 1964-жылдан тарыхый деӊиз музейи (1923-жылы негизделген) жайгашкан; кемелердин макети, курал-жарактын түрү ж. б.], түстүү металлургия, нефть ажыратуу, химия, текстиль, тамак-аш, машина куруу өнөр жайлары, техникалык айнек чыгаруучу заводу (Венециянын материктеги бөлүгүндө) иштейт. Көптөгөн ири өнөр жай ишканалары шаардын айланасында жайгашкан. Искусство академиясы, университет, Адрия деӊизин изилдөө институту, опера театры, деӊиз тарыхы ж. б. музейлер бар. Венецияда заманбап искусство көргөзмөлөрү (биеннале; 1895-жылдан 2 жылда бир), эл аралык кино (1932-жылдан жыл сайын) жана музыка (1930) фестивалдары, Венеция карнавалы (жыл сайын февралда), ошондой эле тарыхый регата (кайыктар парады) жана эӊ мыкты кайыкчылардын жарышы (жыл сайын сентябрда) өткөрүлүп турат.<br/>Венеция жайгашкан аралдарга калк б. з. ч. 5-кылымда отурукташа баштаган. 421-жылы венеттер ж. б. уруулар мекендеген. Риальто аралында Венеция кыштагы негизделген. Варвар урууларынын чабуулу кезинде (б. з. 4–7-кылымдар) калктын саны Италиянын материктик бөлүгүнөн качкандардын эсебинен көбөйгөн. 555-жылы Византия каратып, В. Равеннанын экзархына баш ийген, ал шаар башчыларын – дукстарды (дождорду) дайындаган. 7-кылымдын аягы – 8-кылымдын башында аралда республика түзүлгөн. Венеция шаары 9 – 10-кылымдарда Батыш Европа менен Чыгыштын ири соода борборуна, 4-крест казатынын (1202–04) натыйжасында Жер ортолук деӊиздеги ири деӊиз державасына айланган. 14–16-кылымдарда Венеция кургактагы бир топ жерлерди кошуп алган. 1797-жылы Венецияны Наполеон Бонапарт басып алган. Кампоформий тынчтыгы (1797) боюнча Венеция республикасынын бүткүл аймагы Австрияга берилген, ал эми 1805-жылдагы Пресбург тынчтыгы боюнча Италия королдугуна бириктирилген. ''Вена конгрессинин'' (1814–15) жүрүшүндө Венецияны кайрадан Австрияга берүү тууралуу чечим кабыл алынган. 1848–49-жылдардагы революция кезинде Венеция кайрадан өз алдынчы республика болуп жарыяланган. 1866-жылы Вена келишими боюнча Италия королдугунун курамына кирген.<br/>Венециянын архитектурасы 14–16-кылымдарда калыптана баштаган. Өзгөчөлөнгөн готика, ренессанс жана барокко стилиндеги имараттар, тарыхый эстеликтер, чиркөөлөр, музейлер салынган. Живопистин ''венеция мектеби'' түзүлгөн. Кооздолгон чиркөөлөр, түстүү мрамор менен жасалгаланган сарайлардын галереялуу фасаддары, көп сандаган көпүрө, каналдар, көчө жээктете курулган 3–4 кабат үйлөр шаарга кайталангыс көрк берет. Венециянын борборунда Сан-Марио Пьяццасы (аянты) жайгашкан. Шаарды узатасынан кесип өткөн каналды бойлото венециялык ак сөөктөрдүн сарайлары курулган. Аралдарда роман архитектурасынын эстеликтери орун алган: Торчелло аянтындагы Санта-Мария-Ассунта Собор комплекси (7–11-кылымдар), Санта-Фоска ротондасы (11–12-кылымдар) ж. б. Белгилүү музейлери: Дождор сарай ансамбли, Коррер музейи (1830-жылы негизделген; 13–16-кылымдардагы живопись чыгармаларынын жана байыркы буюмдардын жыйындысы), Академия (1807; венеция мектебинин сүрөтчүлөрүнүн<br/>
	<br/>В. жайгашкан аралдарга калк б. з. ч. 5-~~к-да~~ отурукташа баштаган. 421-ж. венеттер ж. б. уруулар мекендеген. Риальто ~~а-нда В. кыш.~~ негизделген. Варвар урууларынын чабуулу кезинде (б. з. 4–7-к.) калктын саны Италиянын материктик бөлүгүнөн качкандардын эсебинен көбөйгөн. 555-ж. Византия каратып, В. Равеннанын экзархына баш ийген, ал шаар башчыларын – дукстарды (дождорду) дайындаган. 7-~~к-дын~~ аягы – 8-~~к-дын~~ башында аралда республика түзүлгөн. В. шаары 9 – 10-~~к-да~~ Батыш Европа ~~м-н~~ Чыгыштын ири соода борборуна, 4-крест казатынын (1202–04) натыйжасында Жер ортолук деӊиздеги ири деӊиз державасына айланган. 14–16-~~к-да В.~~ кургактагы бир топ жерлерди кошуп алган. 1797-~~ж. В-ны~~ Наполеон Бонапарт басып алган. Кампоформий тынчтыгы (1797) ~~б-ча В. респ-нын~~ бүткүл аймагы Австрияга берилген, ал эми 1805-жылдагы Пресбург тынчтыгы ~~б-ча~~ Италия королдугуна бириктирилген. ''Вена конгрессинин'' (1814–15) жүрүшүндө ~~В-ны~~ кайрадан Австрияга берүү тууралуу чечим кабыл алынган. 1848–49-~~жылдагы рев-я~~ кезинде В. кайрадан өз алдынчы республика болуп жарыяланган. 1866-ж. Вена келишими ~~б-ча~~ Италия королдугунун курамына кирген.
	<br/>~~В-нын арх-расы~~ 14–16-~~к-да~~ калыптана баштаган. Өзгөчөлөнгөн готика, ренессанс ~~ж-а~~ барокко стилиндеги имараттар, тарыхый эстеликтер, чиркөөлөр, музейлер салынган. Живопистин ''венеция мектеби'' түзүлгөн. Кооздолгон чиркөөлөр, түстүү мрамор ~~м-н~~ жасалгаланган сарайлардын галереялуу фасаддары, көп сандаган көпүрө, каналдар, көчө жээктете курулган 3–4 кабат үйлөр шаарга кайталангыс көрк берет. ~~В-нын~~ борборунда Сан-Марио Пьяццасы (аянты) жайгашкан. Шаарды узатасынан кесип өткөн каналды бойлото венециялык ак сөөктөрдүн сарайлары курулган. Аралдарда роман ~~арх-расынын~~ эстеликтери орун алган: Торчелло ~~а-ндагы~~ Санта-Мария-Ассунта Собор комплекси (7–11-к.), Санта-Фоска ротондасы (11–12-к.) ж. б. Белгилүү музейлери: Дождор сарай ансамбли, Коррер музейи (1830-ж. негизделген; 13–16-~~к-дагы~~ живопись чыгармаларынын ~~ж-а~~ байыркы буюмдардын жыйындысы), Академия (1807; венеция мектебинин сүрөтчүлөрүнүн
	<br/>
	[[File:ВЕНЕЦИЯ103.png \| thumb \| Санта-Марияделла-Салуте чиркөөсү. Архитектор Б. Лонгена, 1631–87.]]		[[File:ВЕНЕЦИЯ103.png \| thumb \| Санта-Марияделла-Салуте чиркөөсү. Архитектор Б. Лонгена, 1631–87.]]
	чыгармалары), Куэрини-Стампалия ~~гал.~~ (1869; 14–19-~~к-дагы~~ венеция живописи). Театрлары: «Ла Фениче» (1792), Театро Гольдони» (1792). В. – Европадагы байыркы ~~муз. мад-ттын~~ борбору. 16–17-~~к-да~~ музыканын венеция мектеби түзүлгөн. 17-~~к-да~~ тарыхта алгачкы опера театры (1637) ачылган, анда К. Монтеверди, Ф. Кавалли, М. А. Чести, А. Страделла, А. Вивальди иштеген.		чыгармалары), Куэрини-Стампалия галереясы (1869; 14–19-кылымдардагы венеция живописи). Театрлары: «Ла Фениче» (1792), Театро Гольдони» (1792). Венеция – Европадагы байыркы музыкалык маданияттын борбору. 16–17-кылымдарда музыканын венеция мектеби түзүлгөн. 17-кылымда тарыхта алгачкы опера театры (1637) ачылган, анда К. Монтеверди, Ф. Кавалли, М. А. Чести, А. Страделла, А. Вивальди иштеген.
	<br/>Ад.: ''Всеволожская С. Н.'' Венеция. Л., 1970; ''Федорова Е. В.'' Знаменитые города Италии: Рим, Флоренция, Венеция. М., 1985; ''Анисимов А. Д.'' Венеция:
	<br/>Архитектурный путеводитель. М., 2002; ''Бек К.'' История Венеции. М., 2002.		<br />Ад.: ''Всеволожская С. Н.'' Венеция. Л., 1970; ''Федорова Е. В.'' Знаменитые города Италии: Рим, Флоренция, Венеция. М., 1985; ''Анисимов А. Д.'' Венеция:<br />Архитектурный путеводитель. М., 2002; ''Бек К.'' История Венеции. М., 2002.
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

Kadyrm: 1 версия

2024-03-25T09:39:19Z

1 версия

← Мурунку нускасы	09:39, 25 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы
(Айырма жок)

vol2_>KadyrM, 02:40, 25 Март (Жалган куран) 2024 карата

2024-03-25T02:40:40Z

← Мурунку нускасы		02:40, 25 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ВЕНЕ́ЦИЯ''' –Италиянын түн.-чыгышындагы шаар. Венеция обл. м-н провинциясынын адм. борбору. Адрия деӊизиндеги Венеция лагунасында 150 салааларга ж-а канал өткөөлдөргө бөлүнүп (алар аркылуу 400гө жакын көпүрө салынган), 118 аралда жайгашкан. Калкы 260,0 миӊ (2020). Өлкөдөгү эӊ ири деӊиз порту (жылына 30 млн т жүк ташылат, 2004). Эл аралык аба жолдор тоому (эл аралык Марко Поло аэропорту бар). Шаар эки бөлүктөн – тарыхый (аралда жайгашкан) ж-а өнөр жайлуу порттон (материктеги) туруп, алар темир ж-а автомобиль жолдору аркылуу байланышат. Шаардын аралдардагы бөлүгү – музей-шаар, ал ''Бүткүл дүйнөлүк мурастын'' тизмесине кирген. В. – дүйнөдөгү эӊ ири деӊиз курорту ж-а эл аралык туризмдин борбору. Шаар көрүнүшү көптөгөн каналдар (рио), анын жээгиндеги кууш өткөөлдөр, ачык (кампо) ж-а кичи (кампьелло) аянттар, үйлөрдүн ортосундагы короолору (корте) ж-а чаташ көчөлөрү м-н өзгөчөлөнөт. Шаардын ички жүргүнчүлөрү дарыя травмайлары (вапоретто; жалгыз коомдук транспорт), ал эми туристтер транспорттун тарыхый түрү болгон гондола м-н ташылат. Негизги транспорт артериясы – Чоӊ канал (уз. 3800 ''м'', туурасы 30–70 ''м'' ), ага анча чоӊ эмес 45 канал куят ж-а 3 көпүрө салынган. Шаардын экономикасында тейлөө чөйрөсү басымдуу (калктын 60% эмгектенет). Салттуу кол өнөрчүлүк [Венеция айнегинен (Мурано а-нда), териден, тордон (Бурано а-нда; тор токуу мектеби ачылып, музей уюшулган) буюм жасоо, мозаика] өнүккөн. В-нын материктеги бөлүгүндө өнөр жай тармагы начар өнүккөн. Кеме ремонттоочу чакан иш-		'''ВЕНЕ́ЦИЯ ''' –Италиянын түн.-чыгышындагы шаар. Венеция обл. м-н провинциясынын адм. борбору. Адрия деӊизиндеги Венеция лагунасында 150 салааларга ж-а канал өткөөлдөргө бөлүнүп (алар аркылуу 400гө жакын көпүрө салынган), 118 аралда жайгашкан. Калкы 260,0 миӊ (2020). Өлкөдөгү эӊ ири деӊиз порту (жылына 30 млн т жүк ташылат, 2004). Эл аралык аба жолдор тоому (эл аралык Марко Поло аэропорту бар). Шаар эки бөлүктөн – тарыхый (аралда жайгашкан) ж-а өнөр жайлуу порттон (материктеги) туруп, алар темир ж-а автомобиль жолдору аркылуу байланышат. Шаардын аралдардагы бөлүгү – музей-шаар, ал ''Бүткүл дүйнөлүк мурастын'' тизмесине кирген. В. – дүйнөдөгү эӊ ири деӊиз курорту ж-а эл аралык туризмдин борбору. Шаар көрүнүшү көптөгөн каналдар (рио), анын жээгиндеги кууш өткөөлдөр, ачык (кампо) ж-а кичи (кампьелло) аянттар, үйлөрдүн ортосундагы короолору (корте) ж-а чаташ көчөлөрү м-н өзгөчөлөнөт. Шаардын ички жүргүнчүлөрү дарыя травмайлары (вапоретто; жалгыз коомдук транспорт), ал эми туристтер транспорттун тарыхый түрү болгон гондола м-н ташылат. Негизги транспорт артериясы – Чоӊ канал (уз. 3800 ''м'', туурасы 30–70 ''м'' ), ага анча чоӊ эмес 45 канал куят ж-а 3 көпүрө салынган. Шаардын экономикасында тейлөө чөйрөсү басымдуу (калктын 60% эмгектенет). Салттуу кол өнөрчүлүк [Венеция айнегинен (Мурано а-нда), териден, тордон (Бурано а-нда; тор токуу мектеби ачылып, музей уюшулган) буюм жасоо, мозаика] өнүккөн. В-нын материктеги бөлүгүндө өнөр жай тармагы начар өнүккөн. Кеме ремонттоочу чакан иш-
			<br/>
	Сан Марко коӊгуроолуу мунара собору.		[[File:ВЕНЕЦИЯ102.png \| thumb \| Сан Марко коӊгуроолуу мунара собору.]]
	каналары [эӊ эскиси – Арсенал, дүйнөдөгү эӊ ири верф, 15-к.; анын аймагында 1964-жылдан тарыхый деӊиз музейи (1923-ж. негизделген) жайгашкан; кемелердин макети, курал-жарактын түрү ж. б.], түстүү металлургия, нефть ажыратуу, хим., текстиль, тамак-аш, машина куруу өнөр жайлары, тех. айнек чыгаруучу заводу (В-нын материктеги бөлүгүндө) иштейт. Көптөгөн ири өнөр жай ишканалары шаардын айланасында жайгашкан. Иск-во академиясы, ун-т, Адрия деӊизин изилдөө ин-ту, опера театры, деӊиз тарыхы ж. б. музейлер бар. В-да заманбап иск-во көргөзмөлөрү (биеннале; 1895-жылдан 2 жылда бир), эл аралык кино (1932-жылдан жыл сайын) ж-а музыка (1930) фестивалдары, Венеция карнавалы (жыл сайын февралда), о. эле тарыхый регата (кайыктар парады) ж-а эӊ мыкты кайыкчылардын жарышы (жыл сайын сентябрда) өткөрүлүп турат.		каналары [эӊ эскиси – Арсенал, дүйнөдөгү эӊ ири верф, 15-к.; анын аймагында 1964-жылдан тарыхый деӊиз музейи (1923-ж. негизделген) жайгашкан; кемелердин макети, курал-жарактын түрү ж. б.], түстүү металлургия, нефть ажыратуу, хим., текстиль, тамак-аш, машина куруу өнөр жайлары, тех. айнек чыгаруучу заводу (В-нын материктеги бөлүгүндө) иштейт. Көптөгөн ири өнөр жай ишканалары шаардын айланасында жайгашкан. Иск-во академиясы, ун-т, Адрия деӊизин изилдөө ин-ту, опера театры, деӊиз тарыхы ж. б. музейлер бар. В-да заманбап иск-во көргөзмөлөрү (биеннале; 1895-жылдан 2 жылда бир), эл аралык кино (1932-жылдан жыл сайын) ж-а музыка (1930) фестивалдары, Венеция карнавалы (жыл сайын февралда), о. эле тарыхый регата (кайыктар парады) ж-а эӊ мыкты кайыкчылардын жарышы (жыл сайын сентябрда) өткөрүлүп турат.
	В. жайгашкан аралдарга калк б. з. ч. 5-к-да отурукташа баштаган. 421-ж. венеттер ж. б. уруулар мекендеген. Риальто а-нда В. кыш. негизделген. Варвар урууларынын чабуулу кезинде (б. з. 4–7-к.) калктын саны Италиянын материктик бөлүгүнөн качкандардын эсебинен көбөйгөн. 555-ж. Византия каратып, В. Равеннанын экзархына баш ийген, ал шаар башчыларын – дукстарды (дождорду) дайындаган. 7-к-дын аягы – 8-к-дын башында аралда республика түзүлгөн. В. шаары 9 – 10-к-да Батыш Европа м-н Чыгыштын ири соода борборуна, 4-крест казатынын (1202–04) натыйжасында Жер ортолук деӊиздеги ири деӊиз державасына айланган. 14–16-к-да В. кургактагы бир топ жерлерди кошуп алган. 1797-ж. В-ны Наполеон Бонапарт басып алган. Кампоформий тынчтыгы (1797) б-ча В. респ-нын бүткүл аймагы Австрияга берилген, ал эми 1805-жылдагы Пресбург тынчтыгы б-ча Италия королдугуна бириктирилген. ''Вена конгрессинин'' (1814–15) жүрүшүндө В-ны кайрадан Австрияга берүү тууралуу чечим кабыл алынган. 1848–49-жылдагы рев-я кезинде В. кайрадан өз алдынчы республика болуп жарыяланган. 1866-ж. Вена келишими б-ча Италия королдугунун курамына кирген.		<br/>В. жайгашкан аралдарга калк б. з. ч. 5-к-да отурукташа баштаган. 421-ж. венеттер ж. б. уруулар мекендеген. Риальто а-нда В. кыш. негизделген. Варвар урууларынын чабуулу кезинде (б. з. 4–7-к.) калктын саны Италиянын материктик бөлүгүнөн качкандардын эсебинен көбөйгөн. 555-ж. Византия каратып, В. Равеннанын экзархына баш ийген, ал шаар башчыларын – дукстарды (дождорду) дайындаган. 7-к-дын аягы – 8-к-дын башында аралда республика түзүлгөн. В. шаары 9 – 10-к-да Батыш Европа м-н Чыгыштын ири соода борборуна, 4-крест казатынын (1202–04) натыйжасында Жер ортолук деӊиздеги ири деӊиз державасына айланган. 14–16-к-да В. кургактагы бир топ жерлерди кошуп алган. 1797-ж. В-ны Наполеон Бонапарт басып алган. Кампоформий тынчтыгы (1797) б-ча В. респ-нын бүткүл аймагы Австрияга берилген, ал эми 1805-жылдагы Пресбург тынчтыгы б-ча Италия королдугуна бириктирилген. ''Вена конгрессинин'' (1814–15) жүрүшүндө В-ны кайрадан Австрияга берүү тууралуу чечим кабыл алынган. 1848–49-жылдагы рев-я кезинде В. кайрадан өз алдынчы республика болуп жарыяланган. 1866-ж. Вена келишими б-ча Италия королдугунун курамына кирген.
	В-нын арх-расы 14–16-к-да калыптана баштаган. Өзгөчөлөнгөн готика, ренессанс ж-а барокко стилиндеги имараттар, тарыхый эстеликтер, чиркөөлөр, музейлер салынган. Живопистин ''венеция мектеби'' түзүлгөн. Кооздолгон чиркөөлөр, түстүү мрамор м-н жасалгаланган сарайлардын галереялуу фасаддары, көп сандаган көпүрө, каналдар, көчө жээктете курулган 3–4 кабат үйлөр шаарга кайталангыс көрк берет. В-нын борборунда Сан-Марио Пьяццасы (аянты) жайгашкан. Шаарды узатасынан кесип өткөн каналды бойлото венециялык ак сөөктөрдүн сарайлары курулган. Аралдарда роман арх-расынын эстеликтери орун алган: Торчелло а-ндагы Санта-Мария-Ассунта Собор комплекси (7–11-к.), Санта-Фоска ротондасы (11–12-к.) ж. б. Белгилүү музейлери: Дождор сарай ансамбли, Коррер музейи (1830-ж. негизделген; 13–16-к-дагы живопись чыгармаларынын ж-а байыркы буюмдардын жыйындысы), Академия (1807; венеция мектебинин сүрөтчүлөрүнүн		<br/>В-нын арх-расы 14–16-к-да калыптана баштаган. Өзгөчөлөнгөн готика, ренессанс ж-а барокко стилиндеги имараттар, тарыхый эстеликтер, чиркөөлөр, музейлер салынган. Живопистин ''венеция мектеби'' түзүлгөн. Кооздолгон чиркөөлөр, түстүү мрамор м-н жасалгаланган сарайлардын галереялуу фасаддары, көп сандаган көпүрө, каналдар, көчө жээктете курулган 3–4 кабат үйлөр шаарга кайталангыс көрк берет. В-нын борборунда Сан-Марио Пьяццасы (аянты) жайгашкан. Шаарды узатасынан кесип өткөн каналды бойлото венециялык ак сөөктөрдүн сарайлары курулган. Аралдарда роман арх-расынын эстеликтери орун алган: Торчелло а-ндагы Санта-Мария-Ассунта Собор комплекси (7–11-к.), Санта-Фоска ротондасы (11–12-к.) ж. б. Белгилүү музейлери: Дождор сарай ансамбли, Коррер музейи (1830-ж. негизделген; 13–16-к-дагы живопись чыгармаларынын ж-а байыркы буюмдардын жыйындысы), Академия (1807; венеция мектебинин сүрөтчүлөрүнүн
			<br/>
	Санта-Марияделла-Салуте чиркөөсү. Архитектор Б. Лонгена, 1631–87.		[[File:ВЕНЕЦИЯ103.png \| thumb \| Санта-Марияделла-Салуте чиркөөсү. Архитектор Б. Лонгена, 1631–87.]]
	чыгармалары), Куэрини-Стампалия гал. (1869; 14–19-к-дагы венеция живописи). Театрлары: «Ла Фениче» (1792), Театро Гольдони» (1792). В. – Европадагы байыркы муз. мад-ттын борбору. 16–17-к-да музыканын венеция мектеби түзүлгөн. 17-к-да тарыхта алгачкы опера театры (1637) ачылган, анда К. Монтеверди, Ф. Кавалли, М. А. Чести, А. Страделла, А. Вивальди иштеген.		чыгармалары), Куэрини-Стампалия гал. (1869; 14–19-к-дагы венеция живописи). Театрлары: «Ла Фениче» (1792), Театро Гольдони» (1792). В. – Европадагы байыркы муз. мад-ттын борбору. 16–17-к-да музыканын венеция мектеби түзүлгөн. 17-к-да тарыхта алгачкы опера театры (1637) ачылган, анда К. Монтеверди, Ф. Кавалли, М. А. Чести, А. Страделла, А. Вивальди иштеген.
	Ад.: ''Всеволожская С. Н.'' Венеция. Л., 1970; ''Федорова Е. В.'' Знаменитые города Италии: Рим, Флоренция, Венеция. М., 1985; ''Анисимов А. Д.'' Венеция:		<br/>Ад.: ''Всеволожская С. Н.'' Венеция. Л., 1970; ''Федорова Е. В.'' Знаменитые города Италии: Рим, Флоренция, Венеция. М., 1985; ''Анисимов А. Д.'' Венеция:
	Архитектурный путеводитель. М., 2002; ''Бек К.'' История Венеции. М., 2002.		<br/>Архитектурный путеводитель. М., 2002; ''Бек К.'' История Венеции. М., 2002.
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

Kadyrm: 1 версия

2024-01-18T11:59:22Z

1 версия

← Мурунку нускасы	11:59, 18 Январь (Үчтүн айы) 2024 -деги абалы
(Айырма жок)

2-tom>KadyrM, 03:32, 18 Январь (Үчтүн айы) 2024 карата

2024-01-18T03:32:27Z

← Мурунку нускасы		03:32, 18 Январь (Үчтүн айы) 2024 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''~~ВЕН~~́~~ЕЦИЯ~~''' –Италиянын түн.-чыгышындагы шаар. Венеция обл. м-н провинциясынын адм. борбору. Адрия деӊизиндеги Венеция лагунасында 150 салааларга ж-а канал өткөөлдөргө бөлүнүп (алар аркылуу 400гө жакын көпүрө салынган), 118 аралда жайгашкан. Калкы 260,0 миӊ (2020). Өлкөдөгү эӊ ири деӊиз порту (жылына 30 млн т жүк ташылат, 2004). Эл аралык аба жолдор тоому (эл аралык Марко Поло аэропорту бар). Шаар эки бөлүктөн – тарыхый (аралда жайгашкан) ж-а өнөр жайлуу порттон (материктеги) туруп, алар темир ж-а автомобиль жолдору аркылуу байланышат. Шаардын аралдардагы бөлүгү – музей-шаар, ал ''Бүткүл дүйнөлүк мурастын'' тизмесине кирген. В. – дүйнөдөгү эӊ ири деӊиз курорту ж-а эл аралык туризмдин борбору. Шаар көрүнүшү көптөгөн каналдар (рио), анын жээгиндеги кууш өткөөлдөр, ачык (кампо) ж-а кичи (кампьелло) аянттар, үйлөрдүн ортосундагы короолору (корте) ж-а чаташ көчөлөрү м-н өзгөчөлөнөт. Шаардын ички жүргүнчүлөрү дарыя травмайлары (вапоретто; жалгыз коомдук транспорт), ал эми туристтер транспорттун тарыхый түрү болгон гондола м-н ташылат. Негизги транспорт артериясы – Чоӊ канал (уз. 3800 ''м'', туурасы 30–70 ''м'' ), ага анча чоӊ эмес 45 канал куят ж-а 3 көпүрө салынган. Шаардын экономикасында тейлөө чөйрөсү басымдуу (калктын 60% эмгектенет). Салттуу кол өнөрчүлүк [Венеция айнегинен (Мурано а-нда), териден, тордон (Бурано а-нда; тор токуу мектеби ачылып, музей уюшулган) буюм жасоо, мозаика] өнүккөн. В-нын материктеги бөлүгүндө өнөр жай тармагы начар өнүккөн. Кеме ремонттоочу чакан иш-		'''ВЕНЕ́ЦИЯ''' –Италиянын түн.-чыгышындагы шаар. Венеция обл. м-н провинциясынын адм. борбору. Адрия деӊизиндеги Венеция лагунасында 150 салааларга ж-а канал өткөөлдөргө бөлүнүп (алар аркылуу 400гө жакын көпүрө салынган), 118 аралда жайгашкан. Калкы 260,0 миӊ (2020). Өлкөдөгү эӊ ири деӊиз порту (жылына 30 млн т жүк ташылат, 2004). Эл аралык аба жолдор тоому (эл аралык Марко Поло аэропорту бар). Шаар эки бөлүктөн – тарыхый (аралда жайгашкан) ж-а өнөр жайлуу порттон (материктеги) туруп, алар темир ж-а автомобиль жолдору аркылуу байланышат. Шаардын аралдардагы бөлүгү – музей-шаар, ал ''Бүткүл дүйнөлүк мурастын'' тизмесине кирген. В. – дүйнөдөгү эӊ ири деӊиз курорту ж-а эл аралык туризмдин борбору. Шаар көрүнүшү көптөгөн каналдар (рио), анын жээгиндеги кууш өткөөлдөр, ачык (кампо) ж-а кичи (кампьелло) аянттар, үйлөрдүн ортосундагы короолору (корте) ж-а чаташ көчөлөрү м-н өзгөчөлөнөт. Шаардын ички жүргүнчүлөрү дарыя травмайлары (вапоретто; жалгыз коомдук транспорт), ал эми туристтер транспорттун тарыхый түрү болгон гондола м-н ташылат. Негизги транспорт артериясы – Чоӊ канал (уз. 3800 ''м'', туурасы 30–70 ''м'' ), ага анча чоӊ эмес 45 канал куят ж-а 3 көпүрө салынган. Шаардын экономикасында тейлөө чөйрөсү басымдуу (калктын 60% эмгектенет). Салттуу кол өнөрчүлүк [Венеция айнегинен (Мурано а-нда), териден, тордон (Бурано а-нда; тор токуу мектеби ачылып, музей уюшулган) буюм жасоо, мозаика] өнүккөн. В-нын материктеги бөлүгүндө өнөр жай тармагы начар өнүккөн. Кеме ремонттоочу чакан иш-

	Сан Марко коӊгуроолуу мунара собору.		Сан Марко коӊгуроолуу мунара собору.

Kadyrm: 1 версия

2024-01-17T11:42:08Z

1 версия

← Мурунку нускасы	11:42, 17 Январь (Үчтүн айы) 2024 -деги абалы
(Айырма жок)

2-tom>KadyrM, 10:29, 17 Январь (Үчтүн айы) 2024 карата

2024-01-17T10:29:14Z

Жаңы барак

'''ВЕН́ЕЦИЯ''' –Италиянын түн.-чыгышындагы шаар. Венеция обл. м-н провинциясынын адм. борбору. Адрия деӊизиндеги Венеция лагунасында 150 салааларга ж-а канал өткөөлдөргө бөлүнүп (алар аркылуу 400гө жакын көпүрө салынган), 118 аралда жайгашкан. Калкы 260,0 миӊ (2020). Өлкөдөгү эӊ ири деӊиз порту (жылына 30 млн т жүк ташылат, 2004). Эл аралык аба жолдор тоому (эл аралык Марко Поло аэропорту бар). Шаар эки бөлүктөн – тарыхый (аралда жайгашкан) ж-а өнөр жайлуу порттон (материктеги) туруп, алар темир ж-а автомобиль жолдору аркылуу байланышат. Шаардын аралдардагы бөлүгү – музей-шаар, ал ''Бүткүл дүйнөлүк мурастын'' тизмесине кирген. В. – дүйнөдөгү эӊ ири деӊиз курорту ж-а эл аралык туризмдин борбору. Шаар көрүнүшү көптөгөн каналдар (рио), анын жээгиндеги кууш өткөөлдөр, ачык (кампо) ж-а кичи (кампьелло) аянттар, үйлөрдүн ортосундагы короолору (корте) ж-а чаташ көчөлөрү м-н өзгөчөлөнөт. Шаардын ички жүргүнчүлөрү дарыя травмайлары (вапоретто; жалгыз коомдук транспорт), ал эми туристтер транспорттун тарыхый түрү болгон гондола м-н ташылат. Негизги транспорт артериясы – Чоӊ канал (уз. 3800 ''м'', туурасы 30–70 ''м'' ), ага анча чоӊ эмес 45 канал куят ж-а 3 көпүрө салынган. Шаардын экономикасында тейлөө чөйрөсү басымдуу (калктын 60% эмгектенет). Салттуу кол өнөрчүлүк [Венеция айнегинен (Мурано а-нда), териден, тордон (Бурано а-нда; тор токуу мектеби ачылып, музей уюшулган) буюм жасоо, мозаика] өнүккөн. В-нын материктеги бөлүгүндө өнөр жай тармагы начар өнүккөн. Кеме ремонттоочу чакан иш-

Сан Марко коӊгуроолуу мунара собору.
каналары [эӊ эскиси – Арсенал, дүйнөдөгү эӊ ири верф, 15-к.; анын аймагында 1964-жылдан тарыхый деӊиз музейи (1923-ж. негизделген) жайгашкан; кемелердин макети, курал-жарактын түрү ж. б.], түстүү металлургия, нефть ажыратуу, хим., текстиль, тамак-аш, машина куруу өнөр жайлары, тех. айнек чыгаруучу заводу (В-нын материктеги бөлүгүндө) иштейт. Көптөгөн ири өнөр жай ишканалары шаардын айланасында жайгашкан. Иск-во академиясы, ун-т, Адрия деӊизин изилдөө ин-ту, опера театры, деӊиз тарыхы ж. б. музейлер бар. В-да заманбап иск-во көргөзмөлөрү (биеннале; 1895-жылдан 2 жылда бир), эл аралык кино (1932-жылдан жыл сайын) ж-а музыка (1930) фестивалдары, Венеция карнавалы (жыл сайын февралда), о. эле тарыхый регата (кайыктар парады) ж-а эӊ мыкты кайыкчылардын жарышы (жыл сайын сентябрда) өткөрүлүп турат.
В. жайгашкан аралдарга калк б. з. ч. 5-к-да отурукташа баштаган. 421-ж. венеттер ж. б. уруулар мекендеген. Риальто а-нда В. кыш. негизделген. Варвар урууларынын чабуулу кезинде (б. з. 4–7-к.) калктын саны Италиянын материктик бөлүгүнөн качкандардын эсебинен көбөйгөн. 555-ж. Византия каратып, В. Равеннанын экзархына баш ийген, ал шаар башчыларын – дукстарды (дождорду) дайындаган. 7-к-дын аягы – 8-к-дын башында аралда республика түзүлгөн. В. шаары 9 – 10-к-да Батыш Европа м-н Чыгыштын ири соода борборуна, 4-крест казатынын (1202–04) натыйжасында Жер ортолук деӊиздеги ири деӊиз державасына айланган. 14–16-к-да В. кургактагы бир топ жерлерди кошуп алган. 1797-ж. В-ны Наполеон Бонапарт басып алган. Кампоформий тынчтыгы (1797) б-ча В. респ-нын бүткүл аймагы Австрияга берилген, ал эми 1805-жылдагы Пресбург тынчтыгы б-ча Италия королдугуна бириктирилген. ''Вена конгрессинин'' (1814–15) жүрүшүндө В-ны кайрадан Австрияга берүү тууралуу чечим кабыл алынган. 1848–49-жылдагы рев-я кезинде В. кайрадан өз алдынчы республика болуп жарыяланган. 1866-ж. Вена келишими б-ча Италия королдугунун курамына кирген.
В-нын арх-расы 14–16-к-да калыптана баштаган. Өзгөчөлөнгөн готика, ренессанс ж-а барокко стилиндеги имараттар, тарыхый эстеликтер, чиркөөлөр, музейлер салынган. Живопистин ''венеция мектеби'' түзүлгөн. Кооздолгон чиркөөлөр, түстүү мрамор м-н жасалгаланган сарайлардын галереялуу фасаддары, көп сандаган көпүрө, каналдар, көчө жээктете курулган 3–4 кабат үйлөр шаарга кайталангыс көрк берет. В-нын борборунда Сан-Марио Пьяццасы (аянты) жайгашкан. Шаарды узатасынан кесип өткөн каналды бойлото венециялык ак сөөктөрдүн сарайлары курулган. Аралдарда роман арх-расынын эстеликтери орун алган: Торчелло а-ндагы Санта-Мария-Ассунта Собор комплекси (7–11-к.), Санта-Фоска ротондасы (11–12-к.) ж. б. Белгилүү музейлери: Дождор сарай ансамбли, Коррер музейи (1830-ж. негизделген; 13–16-к-дагы живопись чыгармаларынын ж-а байыркы буюмдардын жыйындысы), Академия (1807; венеция мектебинин сүрөтчүлөрүнүн

Санта-Марияделла-Салуте чиркөөсү. Архитектор Б. Лонгена, 1631–87.
чыгармалары), Куэрини-Стампалия гал. (1869; 14–19-к-дагы венеция живописи). Театрлары: «Ла Фениче» (1792), Театро Гольдони» (1792). В. – Европадагы байыркы муз. мад-ттын борбору. 16–17-к-да музыканын венеция мектеби түзүлгөн. 17-к-да тарыхта алгачкы опера театры (1637) ачылган, анда К. Монтеверди, Ф. Кавалли, М. А. Чести, А. Страделла, А. Вивальди иштеген.
Ад.: ''Всеволожская С. Н.'' Венеция. Л., 1970; ''Федорова Е. В.'' Знаменитые города Италии: Рим, Флоренция, Венеция. М., 1985; ''Анисимов А. Д.'' Венеция:
Архитектурный путеводитель. М., 2002; ''Бек К.'' История Венеции. М., 2002.
[[Category: 2-том]]