ГАБОН - Түзөтүүлөр тарыхы

Begay, 08:44, 28 Август (Баш оона) 2025 карата

2025-08-28T08:44:41Z

Lera, 10:49, 25 Июль (Теке) 2025 карата

2025-07-25T10:49:00Z

← Мурунку нускасы		10:49, 25 Июль (Теке) 2025 -деги абалы
15 сап:		15 сап:
	ватордук Африканын курамында болгон. Колониялык режим жылдарында өлкөнүн аймагынын ири бөлүгү француздук компанияларга концессияга берилген. 1940–50-жылдары алгачкы улуттук саясий уюмдар түзүлгөн. 1946-жылы кеӊеш берүү функциялары ыйгарылган өкүлчүлүк органы – Аймактык ассамблея, 1957-жылы жергиликтүү африкалыктардан турган алгачкы Өкмөттүк кеӊеш түзүлгөн, бирок анын чечимдери француздук губернатор тарабынан бекитилүүгө тийиш болгон. 1958-жылы Габон республика болуп жарыяланган. 1959-жылы февралда биринчи конституциясы кабыл алынып, ага ылайык Өкмөттүк кеӊеш Министрлер кеӊешине, Аймактык ассамблея Мыйзам чыгаруу ассамблеясына айландырылган. 1960-жылы 15-июлда француз өкмөтү Габондун көз каранды эместиги жөнүндөгү келишимге кол койгон. 1960-жылы 17-августта Габон көз каранды эмес мамлекет деп жарыяланган. Ошол эле жылы сентябрда ал БУУга кабыл алынган. 1961-жылы февралда жаӊы конституция кабыл алынып, өлкөнүн алгачкы президенти болуп Л. Мба шайланган. 1967-жылы Мба өлгөндөн кийин А. Бонго президент болуп калган. Ал 1968-жылы Габон демократиялык партиясын негиздеген ж-а Батыш өлкөлөрү м-н кызматташуу саясатын уланткан. Бай табигый ресурстарынын натыйжасында Габон Африкадагы эӊ бай мамлекеттердин катарына чыккан. 1991-жылы мартта жаӊы конституция кабыл алынган. 1993, 1998, 2005-жылдардагы шайлоодо Бонго кайрадан жеӊишке жетишкен. <br/>Э к о н о м и к а с ы н ы н негизин – тоо-кен өнөр жайы түзөт. 2005-жылы ички дүӊ продукциянын 58,8% өнөр жайга туура келген (анын и.чинен тоо-кен – 50%), тейлөө кызматы – 35,1%, айыл чарбасы 6%. Бал камыш, какао, жер жаӊгак экспорттолот. Ички муктаждык үчүн маниок, банан, шалы, жүгөрү ж-а экспорт үчүн какао, кофе өстүрүлөт. Экономикасында негизги орунду тоо-кен (негизинен нефть, марганец ж-а уран кенташтары казып алынат), балык уулоо, токой ж-а жыгач иштетүү өнөр жайлары ээлейт. 2003-жылы 1487 млн ''кВт . с'' электр энергиясы өндүрүлгөн. Автомобиль жолунун узундугу 6, 2 миӊ ''км'' (2003), темир жолунуку 814 ''км'' (2004). Эл аралык ири аэропорттору бар (Либревиль, Порт-Жантиль, Моанда). Нефть куурунун узундугу 1385 ''км''. Дарыяларында <br/>		ватордук Африканын курамында болгон. Колониялык режим жылдарында өлкөнүн аймагынын ири бөлүгү француздук компанияларга концессияга берилген. 1940–50-жылдары алгачкы улуттук саясий уюмдар түзүлгөн. 1946-жылы кеӊеш берүү функциялары ыйгарылган өкүлчүлүк органы – Аймактык ассамблея, 1957-жылы жергиликтүү африкалыктардан турган алгачкы Өкмөттүк кеӊеш түзүлгөн, бирок анын чечимдери француздук губернатор тарабынан бекитилүүгө тийиш болгон. 1958-жылы Габон республика болуп жарыяланган. 1959-жылы февралда биринчи конституциясы кабыл алынып, ага ылайык Өкмөттүк кеӊеш Министрлер кеӊешине, Аймактык ассамблея Мыйзам чыгаруу ассамблеясына айландырылган. 1960-жылы 15-июлда француз өкмөтү Габондун көз каранды эместиги жөнүндөгү келишимге кол койгон. 1960-жылы 17-августта Габон көз каранды эмес мамлекет деп жарыяланган. Ошол эле жылы сентябрда ал БУУга кабыл алынган. 1961-жылы февралда жаӊы конституция кабыл алынып, өлкөнүн алгачкы президенти болуп Л. Мба шайланган. 1967-жылы Мба өлгөндөн кийин А. Бонго президент болуп калган. Ал 1968-жылы Габон демократиялык партиясын негиздеген ж-а Батыш өлкөлөрү м-н кызматташуу саясатын уланткан. Бай табигый ресурстарынын натыйжасында Габон Африкадагы эӊ бай мамлекеттердин катарына чыккан. 1991-жылы мартта жаӊы конституция кабыл алынган. 1993, 1998, 2005-жылдардагы шайлоодо Бонго кайрадан жеӊишке жетишкен. <br/>Э к о н о м и к а с ы н ы н негизин – тоо-кен өнөр жайы түзөт. 2005-жылы ички дүӊ продукциянын 58,8% өнөр жайга туура келген (анын и.чинен тоо-кен – 50%), тейлөө кызматы – 35,1%, айыл чарбасы 6%. Бал камыш, какао, жер жаӊгак экспорттолот. Ички муктаждык үчүн маниок, банан, шалы, жүгөрү ж-а экспорт үчүн какао, кофе өстүрүлөт. Экономикасында негизги орунду тоо-кен (негизинен нефть, марганец ж-а уран кенташтары казып алынат), балык уулоо, токой ж-а жыгач иштетүү өнөр жайлары ээлейт. 2003-жылы 1487 млн ''кВт . с'' электр энергиясы өндүрүлгөн. Автомобиль жолунун узундугу 6, 2 миӊ ''км'' (2003), темир жолунуку 814 ''км'' (2004). Эл аралык ири аэропорттору бар (Либревиль, Порт-Жантиль, Моанда). Нефть куурунун узундугу 1385 ''км''. Дарыяларында <br/>
	[[File:ГАБОН7.png \| thumb \| Атлантика океанынын шельфиндеги нефть бургусу.]]		[[File:ГАБОН7.png \| thumb \| Атлантика океанынын шельфиндеги нефть бургусу.]]
	кеме жүрөт. Негизги порттору – Порт-Жантиль ж-а Либревиль. Сыртка нефть, марганец, уран концентратын, жумуру жыгач ж-а кофе, какао чыгарат. Негизги соода шериктери: Франция, Япония, АКШ ж-а Германия.<br/>1980-жылдан 6 жаштан 16 жашка чейин милдеттүү түрдө билим берү киргизилген. 2003-жылга 15 жаштан жогорку курактагы калкынын 59,7% гана сабаттуу болгон. Мектептерде сабак француз тилинде. Жалпы билим берүүчү мектептердин жарымы менчик. Либревилде Улуттук университети, медицина университети, башка шаарларда техникалык университет ~~ж. б.~~ окуу жайлары бар. Айыл ~~ж-а~~ токой чарба изилдөө институттары, китепкана маалымат борбору (1960), искусство ~~ж-а~~ салттуу музейи (1954); илимий, маданий мекемелери иштейт. Мамлекеттик ~~ж-а~~ 5 менчик гезит чыгат. 1959-жылдан радиоуктуруу, 1963-жылдан телекөрсөтүү иштейт. Адабияты француз тилинде басылат. Музыкасында борбордук африкалык элдердин салттуу маданияты басымдуу.		кеме жүрөт. Негизги порттору – Порт-Жантиль ж-а Либревиль. Сыртка нефть, марганец, уран концентратын, жумуру жыгач ж-а кофе, какао чыгарат. Негизги соода шериктери: Франция, Япония, АКШ ж-а Германия.<br/>1980-жылдан 6 жаштан 16 жашка чейин милдеттүү түрдө билим берү киргизилген. 2003-жылга 15 жаштан жогорку курактагы калкынын 59,7% гана сабаттуу болгон. Мектептерде сабак француз тилинде. Жалпы билим берүүчү мектептердин жарымы менчик. Либревилде Улуттук университети, медицина университети, башка шаарларда техникалык университет жана башка окуу жайлары бар. Айыл жана токой чарба изилдөө институттары, китепкана маалымат борбору (1960), искусство жана салттуу музейи (1954); илимий, маданий мекемелери иштейт. Мамлекеттик жана 5 менчик гезит чыгат. 1959-жылдан радиоуктуруу, 1963-жылдан телекөрсөтүү иштейт. Адабияты француз тилинде басылат. Музыкасында борбордук африкалык элдердин салттуу маданияты басымдуу.

	<br />Ад.: ''Соколов Д. Г.'' Габонская Республика. М., 2002.		<br />Ад.: ''Соколов Д. Г.'' Габонская Республика. М., 2002.
	[[Category: 2-том]]		[[Category: 2-том]]

Temirkan, 05:40, 7 Август (Баш оона) 2024 карата

2024-08-07T05:40:14Z

Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү

Kadyrm: 1 версия

2024-03-25T10:51:06Z

1 версия

← Мурунку нускасы	10:51, 25 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы
(Айырма жок)

vol2_>KadyrM, 08:13, 25 Март (Жалган куран) 2024 карата

2024-03-25T08:13:00Z

Жаңы барак

'''ГАБО́Н, ''' Г а б о н Р е с п у б л и к а с ы – Борб. Африкадагы мамлекет. Түн.-батышынан Экватордук Гвинея, түндүгүнөн Камерун, чыгышынан ж-а түштүгүнөн Конго Респ. м-н чектешет. Батышынан Атлантика океаны чулгап жатат. Аянты 267,7 миӊ ''км''2. Калкы 2,2 млн (2020). Мамл. тили – француз тили. Борбору – Либревиль ш.
 
[[File:ГАБОН3.png | thumb | none]]
Г. адм. жактан 9 провинцияга бөлүнөт. Акча бирдиги – Батыш Африка валюта союзунун франкы. Г. – БУУнун (1960), Африка союзунун (1963), Эл аралык валюта фондунун (1963), Эл аралык реконструкция ж-а өнүктүрүү банкынын (1963), Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун (1995) мүчөсү.
 Таблица бар
 <center>Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2006)</center>
Г. – унитардык мамлекет. Конституциясы 1991-ж. 14-мартта кабыл алынган. Башкаруу формасы – президенттик респ. Мамлекет башчысы – президент (7 жылга шайланат). Мыйзам чы-
 
[[File:ГАБОН4.png | thumb | Дарыя жээгиндеги ойдуӊдар.]]

[[File:ГАБОН5.png | thumb | Габонго мүнөздүү кыштактар.]]
гаруу бийлигинин жогорку органы – эки палаталуу парламент (Улуттук чогулуш ж-а Сенат). Аткаруу бийлигин премьер-министр жетектеген өкмөт ишке ашырат, ал президент тарабынан дайындалат. Саясий партиялары: Габон демокр. партиясы, Габон прогресс партиясы ж. б.
 Аймагынын басымдуу бөлүгүн жапыз тоолор ж-а тоо массивдери ээлейт. Бийигирээк тоолору – Шайю (Ибунжи чокусу, бийикт. 1580 ''м'') ж-а Хрусталь (Дана чокусу, 1000 ''м''). Батыш бөлүгүндөгү деӊиз жээктерин туурасы 30–200 ''км'' келген ойдуӊдар ээлейт. кен байлыктары – нефть, газ, марганец, уран, темир. Климаты ысык ж-а нымдуу, түн. жагы экватордук. Апрелдин орт. темп-расы 25°–28°С, июлда 22°–24°С. Жылдык жаан-чачын 1500–3000 ''мм.'' Дарыялары өтө жыш ж-а суусу мол. Ириси – Огове. Аймагынын 75%ин дайыма жашыл нымдуу токой (окуме, озиго, лимба ж. б.), жээк бойлорун мангр токою каптап жатат. Улуттук парктары: Вонга-Вонг, Оканда ж-а биосфера резерваты Ипасса-Макоку. Кызыл-сары латерит топурактуу. Калкынын 92%ин банту улутундагылар түзөт. Шаар калкы – 79%. Негизинен христиан (82%), о. эле салт болуп калган жерг. динди (а. и. 1%ке жакыны мусулман сүнөттөр) тутат. Калкынын жашынын орт. Узактыгы эркектериники – 54, аялдарыныкы – 56 жаш. Орт. жыштыгы 1 ''км''2 жерге 5,3 киши туура келет. Ири шаарлары – Либревиль, Порт-Жантиль, Франсвиль.
 Г-дун аймагында адам палеолит доорунда эле жашай баштагандыгы белгилүү. Өлкөнүн байыркы калкы пигмейлер болсо керек деп болжолдонот, 10–13-к-да бул аймакка бантулар келип отурукташкан. 18–19-к-да түндүктөн келген ж-а жерг. урууларды түштүккө сүрүп чыгарган фанг элдери Г-дун этностук тарыхында маанилүү ролду ойногон. 15-к-дын аягында (1485) Г-го португалиялык деӊиз саякатчылары келген учурда, алар уруулук түзүлүштө жашап турушкан. 16–18-к-да европ. ж-а амер. кул сатуучулар Г-дун аймагын кул сатып алуунун ири борборунун бирине айландырышкан. 1839-ж. француздар Г. булуӊунун сол жээгинде отурукташып, 1849-ж. оӊ жээгин ээлешет да, Либревиль ш-н негиздешет. 19-к-дын 40–80-жылдарында француздар өлкөнүн аймагын толук ээлешет. Г-дун калкынын француз баскынчыларына каршы күрөшү 1-дүйнөлүк согушка чейин созулган. 1903-ж. Г. расмий түрдө колония деп жарыяланып, 1910–58-ж. Франциялык Эк-
 
[[File:ГАБОН6.png | thumb | none]]
ватордук Африканын курамында болгон. Колониялык режим жылдарында өлкөнүн аймагынын ири бөлүгү француздук компанияларга концессияга берилген. 1940–50-ж. алгачкы улуттук саясий уюмдар түзүлгөн. 1946-ж. кеӊеш берүү функциялары ыйгарылган өкүлчүлүк органы – Аймактык ассамблея, 1957-ж. жерг. африкалыктардан турган алгачкы Өкмөттүк кеӊеш түзүлгөн, бирок анын чечимдери француздук губернатор тарабынан бекитилүүгө тийиш болгон. 1958-ж. Г. респ. болуп жарыяланган. 1959-ж. февралда биринчи конституциясы кабыл алынып, ага ылайык Өкмөттүк кеӊеш Министрлер кеӊешине, Аймактык ассамблея Мыйзам чыгаруу ассамблеясына айландырылган. 1960-ж. 15-июлда француз өкмөтү Г-дун көз каранды эместиги ж-дөгү келишимге кол койгон. 1960-ж. 17-августта Г. көз каранды эмес мамлекет деп жарыяланган. Ошол эле жылы сентябрда ал БУУга кабыл алынган. 1961-ж. февралда жаӊы конституция кабыл алынып, өлкөнүн алгачкы президенти болуп Л. Мба шайланган. 1967-ж. Мба өлгөндөн кийин А. Бонго президент болуп калган. Ал 1968-ж. Габон демокр. партиясын негиздеген ж-а Батыш өлкөлөрү м-н кызматташуу саясатын уланткан. Бай табигый ресурстарынын натыйжасында Г. Африкадагы эӊ бай мамлекеттердин катарына чыккан. 1991-ж. мартта жаӊы конституция кабыл алынган. 1993, 1998, 2005-ж. шайлоодо Бонго кайрадан жеӊишке жетишкен.
 Э к о н о м и к а с ы н ы н негизин – тоо-кен өнөр жайы түзөт. 2005-ж. ички дүӊ продукциянын 58,8% өнөр жайга туура келген (а. и. тоо-кен – 50%), тейлөө кызматы – 35,1%, а. ч-сы 6%. Бал камыш, какао, жер жаӊгак экспорттолот. Ички муктаждык үчүн маниок, банан, шалы, жүгөрү ж-а экспорт үчүн какао, кофе өстүрүлөт. Экономикасында негизги орунду тоо-кен (негизинен нефть, марганец ж-а уран кенташтары казып алынат), балык уулоо, токой ж-а жыгач иштетүү өнөр жайлары ээлейт. 2003-ж. 1487 млн ''кВт . с'' электр энергиясы өндүрүлгөн. Автомобиль жолунун уз. 6, 2 миӊ ''км'' (2003), темир жолунуку 814 ''км'' (2004). Эл аралык ири аэропорттору бар (Либревиль, Порт-Жантиль, Моанда). Нефть куурунун уз. 1385 ''км''. Дарыяларында
 
[[File:ГАБОН7.png | thumb | Атлантика океанынын шельфиндеги нефть бургусу.]]
кеме жүрөт. Негизги порттору – Порт-Жантиль ж-а Либревиль. Сыртка нефть, марганец, уран концентратын, жумуру жыгач ж-а кофе, какао чыгарат. Негизги соода шериктери: Франция, Япония, АКШ ж-а Германия.
 1980-жылдан 6 жаштан 16 жашка чейин милдеттүү түрдө билим берү киргизилген. 2003-жылга 15 жаштан жогорку курактагы калкынын 59,7% гана сабаттуу болгон. Мектептерде сабак француз тилинде. Жалпы билим берүүчү мектептердин жарымы менчик. Либревилде Улуттук ун-ти, мед. ун-ти, башка шаарларда техн. ун-т ж. б. окуу жайлары бар. Айыл ж-а токой чарба изилдөө ин-ттары, китепкана маалымат борбору (1960), иск-во ж-а салттуу музейи (1954); ил., маданий мекемелери иштейт. Мамл. ж-а 5 менчик гезит чыгат. 1959-жылдан радиоуктуруу, 1963-жылдан телекөрсөтүү иштейт. Ад-ты француз тилинде басылат. Музыкасында борб. африкалык элдердин салттуу мад-ты басымдуу.
 Ад.: ''Соколов Д. Г.'' Габонская Республика. М., 2002.
[[Category: 2-том]]