http://212.24.105.57:9989/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%93%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9A%D0%A2%D0%98%D0%9A%D0%90ГАЛАКТИКА - Түзөтүүлөр тарыхы2026-04-24T01:44:52ZУикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.0http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9A%D0%A2%D0%98%D0%9A%D0%90&diff=34518&oldid=prevDilde, 09:19, 21 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата2025-10-21T09:19:13Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:19, 21 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГАЛА&#769;КТИКА''' (грекче galaktikjs – сүт сымал), С а м а н ч ы ж о л у с и с т е м а с ы – Күндү камтыган жылдыздардын чоӊ системасы. Ага планеталар системасы да (Жер дагы) кирет. Галактика 100 млрддай жылдыздардан, ошондой эле жылдыз аралык мейкиндиктеги газдуу жана чаӊдуу тумандуулук, ар кандай жылдыз топтору, чаӊдар жана айрым атомдордон турат. Көпчүлүк жылдыздар формасы линза (туурасынан диаметри 30 миӊ, калыӊдыгы 4 миӊ ''пс''ке жакын) түрүндө болуп, анын симметрия тегиздигине (Галактика тегиздиги) жана борборуна (Галактиканын жалпак система бөлүгүн) карай топтолгон. Жылдыздардын азыраак бөлүгү Жерден Жаачы (Стрелец) топ жылдызына (Галактиканын сфералык системасы) багытталган Галактиканын борборуна (ядросуна) топтолуп, радиусу 15 миӊ ''пс''ке жакын сферага чогулган. Күн системасы да Галактиканын борборунан 10 миӊ ''пс''тей аралыкта, ал эми кээ бир облустары бизден 25 миӊ ''пс'' аралыкта жайгашкан. Жерден телескопсуз караган байкоочуга ал ''Саманчы жолу'' түрүндө көрүнөт. Курамына Күн системасы кирген Галактиканы башка ''галактикалардан'' айырмалоо үчүн «биздин Галактика» деп да аташат. Бардык жылдыздар жана жылдыз аралык заттар менен бирге эсептегенде, Галактиканын толук массасы Күн массасынан <math>10^{11}</math> эсе чоӊ же болжол менен <math>10^{44}</math>''г''га барабар. Галактикада жылдыз, чаӊ жена газдар бири биринен алыс жайгашкандыктан, ар түрдүү багытта секундуна ондогон, жүздөгөн ''км'' ылдамдыкта кыймылда болсо да, алар урунушпайт. Галактиканын компоненттери: жылдыздар тобу, жылдыз ассоциациясы, газ менен чаӊдар, күӊүрт жана ачык тумандуулуктар. Булар өтө алыс аралыктан айрым жылдыздарга караганда даана байкалат. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><br/></del>Галактиканы изилдөөдө радиофизиканын ыкмалары колдонулат. Саманчы жолуна биринчи жолу 1610-жылы Г. ''Галилей'' байкоо жүргүзгөн. Бирок Галактиканын түзүлүшүн изилдөөнү XVIII кылымдын аягында англиялык астроном У. Гершель баштаган. В. Я. Струве көлөм бирдигиндеги жылдыздар саны Галактика тегиздигине жакындаган сайын көбөйгөндүгүн, ал эми Күн Галактика борборунда орун албагандыгын аныктаган. Галактиканын өлчөмү жөнүндө XX кылымдын башында немис астроному Х. Зелигер менен голландиялык астроном Я. Каптейн далилдүү сунуш киргизген. XX кылымдын 20-жылдарында америкалык астроном Х. Шепли Галактиканын ортосунун багыты Жаачы жылдызында экендигин аныктап, Күн Галактика борборунда жайгашпаганын далилдеген.Швед астроному Б. Линдблад жылдыздардын түрдүү ылдамдыгына таянып, Галактиканын динамикасы менен түзүлүшүн изилдеген, Галактика татаал түзүлүштө экендигин ачкан. 1927-жылы голландиялык астроном Я. Оорт жылдыздардын жарык ылдамдыгы менен өз алдынча кыймылын изилдөөдө Галактиканын өз алдынча кичи огунун айланышын далилдеген. Галактиканын борборуна жакын бөлүкчөлөрү сыртында жаткан бөлүгүнө караганда тезирээк айланат. Галактиканын тыгыздыгы анын борборуна жакындаган сайын чоӊоёт. Галактикада жылдыздар пайда болуп турарын изилдөөлөр көргөздү. Көп жылдыздар Жерден кийин пайда болгон. ''Галактика ядросу'' жылдыз аралык заттын тыгыз массасынын ичинде орун алгандыктан, аны оптикалык аспаптар менен байкоо кыйын, ал радиоастрномиялык байкоо жүргүзүү аркылуу далилденет. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГАЛА&#769;КТИКА''' (грекче galaktikjs – сүт сымал), С а м а н ч ы ж о л у с и с т е м а с ы – Күндү камтыган жылдыздардын чоӊ системасы. Ага планеталар системасы да (Жер дагы) кирет. Галактика 100 млрддай жылдыздардан, ошондой эле жылдыз аралык мейкиндиктеги газдуу жана чаӊдуу тумандуулук, ар кандай жылдыз топтору, чаӊдар жана айрым атомдордон турат. Көпчүлүк жылдыздар формасы линза (туурасынан диаметри 30 миӊ, калыӊдыгы 4 миӊ ''пс''ке жакын) түрүндө болуп, анын симметрия тегиздигине (Галактика тегиздиги) жана борборуна (Галактиканын жалпак система бөлүгүн) карай топтолгон. Жылдыздардын азыраак бөлүгү Жерден Жаачы (Стрелец) топ жылдызына (Галактиканын сфералык системасы) багытталган Галактиканын борборуна (ядросуна) топтолуп, радиусу 15 миӊ ''пс''ке жакын сферага чогулган. Күн системасы да Галактиканын борборунан 10 миӊ ''пс''тей аралыкта, ал эми кээ бир облустары бизден 25 миӊ ''пс'' аралыкта жайгашкан. Жерден телескопсуз караган байкоочуга ал ''Саманчы жолу'' түрүндө көрүнөт. Курамына Күн системасы кирген Галактиканы башка ''галактикалардан'' айырмалоо үчүн «биздин Галактика» деп да аташат. Бардык жылдыздар жана жылдыз аралык заттар менен бирге эсептегенде, Галактиканын толук массасы Күн массасынан <math>10^{11}</math> эсе чоӊ же болжол менен <math>10^{44}</math>''г''га барабар. Галактикада жылдыз, чаӊ жена газдар бири биринен алыс жайгашкандыктан, ар түрдүү багытта секундуна ондогон, жүздөгөн ''км'' ылдамдыкта кыймылда болсо да, алар урунушпайт. Галактиканын компоненттери: жылдыздар тобу, жылдыз ассоциациясы, газ менен чаӊдар, күӊүрт жана ачык тумандуулуктар. Булар өтө алыс аралыктан айрым жылдыздарга караганда даана байкалат. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>Галактиканы изилдөөдө радиофизиканын ыкмалары колдонулат. Саманчы жолуна биринчи жолу 1610-жылы Г. ''Галилей'' байкоо жүргүзгөн. Бирок Галактиканын түзүлүшүн изилдөөнү XVIII кылымдын аягында англиялык астроном У. Гершель баштаган. В. Я. Струве көлөм бирдигиндеги жылдыздар саны Галактика тегиздигине жакындаган сайын көбөйгөндүгүн, ал эми Күн Галактика борборунда орун албагандыгын аныктаган. Галактиканын өлчөмү жөнүндө XX кылымдын башында немис астроному Х. Зелигер менен голландиялык астроном Я. Каптейн далилдүү сунуш киргизген. XX кылымдын 20-жылдарында америкалык астроном Х. Шепли Галактиканын ортосунун багыты Жаачы жылдызында экендигин аныктап, Күн Галактика борборунда жайгашпаганын далилдеген.Швед астроному Б. Линдблад жылдыздардын түрдүү ылдамдыгына таянып, Галактиканын динамикасы менен түзүлүшүн изилдеген, Галактика татаал түзүлүштө экендигин ачкан. 1927-жылы голландиялык астроном Я. Оорт жылдыздардын жарык ылдамдыгы менен өз алдынча кыймылын изилдөөдө Галактиканын өз алдынча кичи огунун айланышын далилдеген. Галактиканын борборуна жакын бөлүкчөлөрү сыртында жаткан бөлүгүнө караганда тезирээк айланат. Галактиканын тыгыздыгы анын борборуна жакындаган сайын чоӊоёт. Галактикада жылдыздар пайда болуп турарын изилдөөлөр көргөздү. Көп жылдыздар Жерден кийин пайда болгон. ''Галактика ядросу'' жылдыз аралык заттын тыгыз массасынын ичинде орун алгандыктан, аны оптикалык аспаптар менен байкоо кыйын, ал радиоастрномиялык байкоо жүргүзүү аркылуу далилденет. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:ГАЛАКТИКА (33.png | thumb | none|456x456px]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:ГАЛАКТИКА (33.png | thumb | none|456x456px]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:ГАЛАКТИКА (34.png | thumb |317x317px|''Галактикалар: а) пекулярдык галактика; б) Стефандын Квинтет галактикалар тобу.'']]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:ГАЛАКТИКА (34.png | thumb |317x317px|''Галактикалар: а) пекулярдык галактика; б) Стефандын Квинтет галактикалар тобу.'']]</div></td></tr>
</table>Dildehttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9A%D0%A2%D0%98%D0%9A%D0%90&diff=28107&oldid=prevLera, 08:59, 15 Июль (Теке) 2025 карата2025-07-15T08:59:57Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:59, 15 Июль (Теке) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГАЛА&#769;КТИКА''' (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гр. </del>galaktikjs – сүт сымал), С а м а н ч ы ж о л у с и с т е м а с ы – Күндү камтыган жылдыздардын чоӊ системасы. Ага планеталар системасы да (Жер дагы) кирет. Галактика 100 млрддай жылдыздардан, ошондой эле жылдыз аралык мейкиндиктеги газдуу жана чаӊдуу тумандуулук, ар кандай жылдыз топтору, чаӊдар жана айрым атомдордон турат. Көпчүлүк жылдыздар формасы линза (туурасынан диаметри 30 миӊ, калыӊдыгы 4 миӊ ''пс''ке жакын) түрүндө болуп, анын симметрия тегиздигине (Галактика тегиздиги) жана борборуна (Галактиканын жалпак система бөлүгүн) карай топтолгон. Жылдыздардын<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><br/></del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГАЛА&#769;КТИКА''' (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">грекче </ins>galaktikjs – сүт сымал), С а м а н ч ы ж о л у с и с т е м а с ы – Күндү камтыган жылдыздардын чоӊ системасы. Ага планеталар системасы да (Жер дагы) кирет. Галактика 100 млрддай жылдыздардан, ошондой эле жылдыз аралык мейкиндиктеги газдуу жана чаӊдуу тумандуулук, ар кандай жылдыз топтору, чаӊдар жана айрым атомдордон турат. Көпчүлүк жылдыздар формасы линза (туурасынан диаметри 30 миӊ, калыӊдыгы 4 миӊ ''пс''ке жакын) түрүндө болуп, анын симметрия тегиздигине (Галактика тегиздиги) жана борборуна (Галактиканын жалпак система бөлүгүн) карай топтолгон. Жылдыздардын азыраак бөлүгү Жерден Жаачы (Стрелец) топ жылдызына (Галактиканын сфералык системасы) багытталган Галактиканын борборуна (ядросуна) топтолуп, радиусу 15 миӊ ''пс''ке жакын сферага чогулган. Күн системасы да Галактиканын борборунан 10 миӊ ''пс''тей аралыкта, ал эми кээ бир облустары бизден 25 миӊ ''пс'' аралыкта жайгашкан. Жерден телескопсуз караган байкоочуга ал ''Саманчы жолу'' түрүндө көрүнөт. Курамына Күн системасы кирген Галактиканы башка ''галактикалардан'' айырмалоо үчүн «биздин Галактика» деп да аташат. Бардык жылдыздар жана жылдыз аралык заттар менен бирге эсептегенде, Галактиканын толук массасы Күн массасынан <math>10^{11}</math> эсе чоӊ же болжол менен <math>10^{44}</math>''г''га барабар. Галактикада жылдыз, чаӊ жена газдар бири биринен алыс жайгашкандыктан, ар түрдүү багытта секундуна ондогон, жүздөгөн ''км'' ылдамдыкта кыймылда болсо да, алар урунушпайт. Галактиканын компоненттери: жылдыздар тобу, жылдыз ассоциациясы, газ менен чаӊдар, күӊүрт жана ачык тумандуулуктар. Булар өтө алыс аралыктан айрым жылдыздарга караганда даана байкалат. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><br/></ins>Галактиканы изилдөөдө радиофизиканын ыкмалары колдонулат. Саманчы жолуна биринчи жолу 1610-жылы Г. ''Галилей'' байкоо жүргүзгөн. Бирок Галактиканын түзүлүшүн изилдөөнү XVIII кылымдын аягында англиялык астроном У. Гершель баштаган. В. Я. Струве көлөм бирдигиндеги жылдыздар саны Галактика тегиздигине жакындаган сайын көбөйгөндүгүн, ал эми Күн Галактика борборунда орун албагандыгын аныктаган. Галактиканын өлчөмү жөнүндө XX кылымдын башында немис астроному Х. Зелигер менен голландиялык астроном Я. Каптейн далилдүү сунуш киргизген. XX кылымдын 20-жылдарында америкалык астроном Х. Шепли Галактиканын ортосунун багыты Жаачы жылдызында экендигин аныктап, Күн Галактика борборунда жайгашпаганын далилдеген.Швед астроному Б. Линдблад жылдыздардын түрдүү ылдамдыгына таянып, Галактиканын динамикасы менен түзүлүшүн изилдеген, Галактика татаал түзүлүштө экендигин ачкан. 1927-жылы голландиялык астроном Я. Оорт жылдыздардын жарык ылдамдыгы менен өз алдынча кыймылын изилдөөдө Галактиканын өз алдынча кичи огунун айланышын далилдеген. Галактиканын борборуна жакын бөлүкчөлөрү сыртында жаткан бөлүгүнө караганда тезирээк айланат. Галактиканын тыгыздыгы анын борборуна жакындаган сайын чоӊоёт. Галактикада жылдыздар пайда болуп турарын изилдөөлөр көргөздү. Көп жылдыздар Жерден кийин пайда болгон. ''Галактика ядросу'' жылдыз аралык заттын тыгыз массасынын ичинде орун алгандыктан, аны оптикалык аспаптар менен байкоо кыйын, ал радиоастрномиялык байкоо жүргүзүү аркылуу далилденет. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[File:ГАЛАКТИКА (33.png | thumb | none]]</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[File:ГАЛАКТИКА (33.png | thumb | none|456x456px]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[File:ГАЛАКТИКА (34.png | thumb | none]]''Галактикалар: а) пекулярдык галактика; б) Стефандын Квинтет галактикалар тобу.'' </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[File:ГАЛАКТИКА (34.png | thumb |317x317px|''Галактикалар: а) пекулярдык галактика; б) Стефандын Квинтет галактикалар тобу.'']]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></center></del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* </ins>Галактиканын өнүгүүсүн изилдөө адам баласынын дүйнөгө көз карашын кеӊейтти.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* </del>азыраак бөлүгү Жерден Жаачы (Стрелец) топ жылдызына (Галактиканын сфералык системасы) багытталган Галактиканын борборуна (ядросуна) топтолуп, радиусу 15 миӊ ''пс''ке жакын сферага чогулган. Күн системасы да Галактиканын борборунан 10 миӊ ''пс''тей аралыкта, ал эми кээ бир облустары бизден 25 миӊ ''пс'' аралыкта жайгашкан. Жерден телескопсуз караган байкоочуга ал ''Саманчы жолу'' түрүндө көрүнөт. Курамына Күн системасы кирген Галактиканы башка ''галактикалардан'' айырмалоо үчүн «биздин Галактика» деп да аташат. Бардык жылдыздар жана жылдыз аралык заттар менен бирге эсептегенде, Галактиканын толук массасы Күн массасынан <math>10^{11}</math> эсе чоӊ же болжол менен <math>10^{44}</math>''г''га барабар. Галактикада жылдыз, чаӊ жена газдар бири биринен алыс жайгашкандыктан, ар түрдүү багытта секундуна ондогон, жүздөгөн ''км'' ылдамдыкта кыймылда болсо да, алар урунушпайт. Галактиканын компоненттери: жылдыздар тобу, жылдыз ассоциациясы, газ менен чаӊдар, күӊүрт жана ачык тумандуулуктар. Булар өтө алыс аралыктан айрым жылдыздарга караганда даана байкалат. Галактиканы изилдөөдө радиофизиканын ыкмалары колдонулат. Саманчы жолуна биринчи жолу 1610-жылы Г. ''Галилей'' байкоо жүргүзгөн. Бирок Галактиканын түзүлүшүн изилдөөнү XVIII кылымдын аягында англиялык астроном У. Гершель баштаган. В. Я. Струве көлөм бирдигиндеги жылдыздар саны Галактика тегиздигине жакындаган сайын көбөйгөндүгүн, ал эми Күн Галактика борборунда орун албагандыгын аныктаган. Галактиканын өлчөмү жөнүндө XX кылымдын башында немис астроному Х. Зелигер менен голландиялык астроном Я. Каптейн далилдүү сунуш киргизген. XX кылымдын 20-жылдарында америкалык астроном Х. Шепли Галактиканын ортосунун багыты Жаачы жылдызында экендигин аныктап, Күн Галактика борборунда жайгашпаганын далилдеген. Швед астроному Б. Линдблад жылдыздардын түрдүү ылдамдыгына таянып, Галактиканын динамикасы менен түзүлүшүн изилдеген, Галактика татаал түзүлүштө экендигин ачкан. 1927-жылы голландиялык астроном Я. Оорт жылдыздардын жарык ылдамдыгы менен өз алдынча кыймылын изилдөөдө Галактиканын өз алдынча кичи огунун айланышын далилдеген. Галактиканын борборуна жакын бөлүкчөлөрү сыртында жаткан бөлүгүнө караганда тезирээк айланат. Галактиканын тыгыздыгы анын борборуна жакындаган сайын чоӊоёт. Галактикада жылдыздар пайда болуп турарын изилдөөлөр көргөздү. Көп жылдыздар Жерден кийин пайда болгон. ''Галактика ядросу'' жылдыз аралык заттын тыгыз массасынын ичинде орун алгандыктан, аны оптикалык аспаптар менен байкоо кыйын, ал радиоастрномиялык байкоо жүргүзүү аркылуу далилденет. Галактиканын өнүгүүсүн изилдөө адам баласынын дүйнөгө көз карашын кеӊейтти.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br />Ад.: ''Азимов А''. Вселенная. М., 1969; ''Марочник Л. С., Сучков'' А. А. Галактика. М., 1984.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br />Ад.: ''Азимов А''. Вселенная. М., 1969; ''Марочник Л. С., Сучков'' А. А. Галактика. М., 1984.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr>
</table>Lerahttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9A%D0%A2%D0%98%D0%9A%D0%90&diff=19366&oldid=prevDilde, 05:04, 3 Апрель (Чын куран) 2025 карата2025-04-03T05:04:58Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:04, 3 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l3">3 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">3 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:ГАЛАКТИКА (34.png | thumb | none]]''Галактикалар: а) пекулярдык галактика; б) Стефандын Квинтет галактикалар тобу.'' </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:ГАЛАКТИКА (34.png | thumb | none]]''Галактикалар: а) пекулярдык галактика; б) Стефандын Квинтет галактикалар тобу.'' </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></center></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></center></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>азыраак бөлүгү Жерден Жаачы (Стрелец) топ жылдызына (Галактиканын сфералык системасы) багытталган Галактиканын борборуна (ядросуна) топтолуп, радиусу 15 миӊ ''пс''ке жакын сферага чогулган. Күн системасы да Галактиканын борборунан 10 миӊ ''пс''тей аралыкта, ал эми кээ бир облустары бизден 25 миӊ ''пс'' аралыкта жайгашкан. Жерден телескопсуз караган байкоочуга ал ''Саманчы жолу'' түрүндө көрүнөт. Курамына Күн системасы кирген Галактиканы башка ''галактикалардан'' айырмалоо үчүн «биздин Галактика» деп да аташат. Бардык жылдыздар жана жылдыз аралык заттар менен бирге эсептегенде, Галактиканын толук массасы Күн массасынан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1011 </del>эсе чоӊ же болжол менен <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1044 </del>''г''га барабар. Галактикада жылдыз, чаӊ жена газдар бири биринен алыс жайгашкандыктан, ар түрдүү багытта секундуна ондогон, жүздөгөн ''км'' ылдамдыкта кыймылда болсо да, алар урунушпайт. Галактиканын компоненттери: жылдыздар тобу, жылдыз ассоциациясы, газ менен чаӊдар, күӊүрт жана ачык тумандуулуктар. Булар өтө алыс аралыктан айрым жылдыздарга караганда даана байкалат. Галактиканы изилдөөдө радиофизиканын ыкмалары колдонулат. Саманчы жолуна биринчи жолу 1610-жылы Г. ''Галилей'' байкоо жүргүзгөн. Бирок Галактиканын түзүлүшүн изилдөөнү XVIII кылымдын аягында англиялык астроном У. Гершель баштаган. В. Я. Струве көлөм бирдигиндеги жылдыздар саны Галактика тегиздигине жакындаган сайын көбөйгөндүгүн, ал эми Күн Галактика борборунда орун албагандыгын аныктаган. Галактиканын өлчөмү жөнүндө XX кылымдын башында немис астроному Х. Зелигер менен голландиялык астроном Я. Каптейн далилдүү сунуш киргизген. XX кылымдын 20-жылдарында америкалык астроном Х. Шепли Галактиканын ортосунун багыты Жаачы жылдызында экендигин аныктап, Күн Галактика борборунда жайгашпаганын далилдеген. Швед астроному Б. Линдблад жылдыздардын түрдүү ылдамдыгына таянып, Галактиканын динамикасы менен түзүлүшүн изилдеген, Галактика татаал түзүлүштө экендигин ачкан. 1927-жылы голландиялык астроном Я. Оорт жылдыздардын жарык ылдамдыгы менен өз алдынча кыймылын изилдөөдө Галактиканын өз алдынча кичи огунун айланышын далилдеген. Галактиканын борборуна жакын бөлүкчөлөрү сыртында жаткан бөлүгүнө караганда тезирээк айланат. Галактиканын тыгыздыгы анын борборуна жакындаган сайын чоӊоёт. Галактикада жылдыздар пайда болуп турарын изилдөөлөр көргөздү. Көп жылдыздар Жерден кийин пайда болгон. ''Галактика ядросу'' жылдыз аралык заттын тыгыз массасынын ичинде орун алгандыктан, аны оптикалык аспаптар менен байкоо кыйын, ал радиоастрномиялык байкоо жүргүзүү аркылуу далилденет. Галактиканын өнүгүүсүн изилдөө адам баласынын дүйнөгө көз карашын кеӊейтти.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">* </ins>азыраак бөлүгү Жерден Жаачы (Стрелец) топ жылдызына (Галактиканын сфералык системасы) багытталган Галактиканын борборуна (ядросуна) топтолуп, радиусу 15 миӊ ''пс''ке жакын сферага чогулган. Күн системасы да Галактиканын борборунан 10 миӊ ''пс''тей аралыкта, ал эми кээ бир облустары бизден 25 миӊ ''пс'' аралыкта жайгашкан. Жерден телескопсуз караган байкоочуга ал ''Саманчы жолу'' түрүндө көрүнөт. Курамына Күн системасы кирген Галактиканы башка ''галактикалардан'' айырмалоо үчүн «биздин Галактика» деп да аташат. Бардык жылдыздар жана жылдыз аралык заттар менен бирге эсептегенде, Галактиканын толук массасы Күн массасынан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><math>10^{11}</math> </ins>эсе чоӊ же болжол менен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"><math>10^{44}</math></ins>''г''га барабар. Галактикада жылдыз, чаӊ жена газдар бири биринен алыс жайгашкандыктан, ар түрдүү багытта секундуна ондогон, жүздөгөн ''км'' ылдамдыкта кыймылда болсо да, алар урунушпайт. Галактиканын компоненттери: жылдыздар тобу, жылдыз ассоциациясы, газ менен чаӊдар, күӊүрт жана ачык тумандуулуктар. Булар өтө алыс аралыктан айрым жылдыздарга караганда даана байкалат. Галактиканы изилдөөдө радиофизиканын ыкмалары колдонулат. Саманчы жолуна биринчи жолу 1610-жылы Г. ''Галилей'' байкоо жүргүзгөн. Бирок Галактиканын түзүлүшүн изилдөөнү XVIII кылымдын аягында англиялык астроном У. Гершель баштаган. В. Я. Струве көлөм бирдигиндеги жылдыздар саны Галактика тегиздигине жакындаган сайын көбөйгөндүгүн, ал эми Күн Галактика борборунда орун албагандыгын аныктаган. Галактиканын өлчөмү жөнүндө XX кылымдын башында немис астроному Х. Зелигер менен голландиялык астроном Я. Каптейн далилдүү сунуш киргизген. XX кылымдын 20-жылдарында америкалык астроном Х. Шепли Галактиканын ортосунун багыты Жаачы жылдызында экендигин аныктап, Күн Галактика борборунда жайгашпаганын далилдеген. Швед астроному Б. Линдблад жылдыздардын түрдүү ылдамдыгына таянып, Галактиканын динамикасы менен түзүлүшүн изилдеген, Галактика татаал түзүлүштө экендигин ачкан. 1927-жылы голландиялык астроном Я. Оорт жылдыздардын жарык ылдамдыгы менен өз алдынча кыймылын изилдөөдө Галактиканын өз алдынча кичи огунун айланышын далилдеген. Галактиканын борборуна жакын бөлүкчөлөрү сыртында жаткан бөлүгүнө караганда тезирээк айланат. Галактиканын тыгыздыгы анын борборуна жакындаган сайын чоӊоёт. Галактикада жылдыздар пайда болуп турарын изилдөөлөр көргөздү. Көп жылдыздар Жерден кийин пайда болгон. ''Галактика ядросу'' жылдыз аралык заттын тыгыз массасынын ичинде орун алгандыктан, аны оптикалык аспаптар менен байкоо кыйын, ал радиоастрномиялык байкоо жүргүзүү аркылуу далилденет. Галактиканын өнүгүүсүн изилдөө адам баласынын дүйнөгө көз карашын кеӊейтти.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br />Ад.: ''Азимов А''. Вселенная. М., 1969; ''Марочник Л. С., Сучков'' А. А. Галактика. М., 1984.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br />Ад.: ''Азимов А''. Вселенная. М., 1969; ''Марочник Л. С., Сучков'' А. А. Галактика. М., 1984.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr>
</table>Dildehttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9A%D0%A2%D0%98%D0%9A%D0%90&diff=19364&oldid=prevDilde, 04:58, 3 Апрель (Чын куран) 2025 карата2025-04-03T04:58:13Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">04:58, 3 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГАЛА&#769;КТИКА''' (гр. galaktikjs – сүт сымал), С а м а н ч ы ж о л у с и с т е м а с ы – Күндү камтыган жылдыздардын чоӊ системасы. Ага планеталар системасы да (Жер дагы) кирет. Галактика 100 млрддай жылдыздардан, ошондой эле жылдыз аралык мейкиндиктеги газдуу жана чаӊдуу тумандуулук, ар кандай жылдыз топтору, чаӊдар жана айрым атомдордон турат. Көпчүлүк жылдыздар формасы линза (туурасынан диаметри 30 миӊ, калыӊдыгы 4 миӊ ''пс''ке жакын) түрүндө болуп, анын симметрия тегиздигине (Галактика тегиздиги) жана борборуна (Галактиканын жалпак система бөлүгүн) карай топтолгон. Жылдыздардын<br/></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГАЛА&#769;КТИКА''' (гр. galaktikjs – сүт сымал), С а м а н ч ы ж о л у с и с т е м а с ы – Күндү камтыган жылдыздардын чоӊ системасы. Ага планеталар системасы да (Жер дагы) кирет. Галактика 100 млрддай жылдыздардан, ошондой эле жылдыз аралык мейкиндиктеги газдуу жана чаӊдуу тумандуулук, ар кандай жылдыз топтору, чаӊдар жана айрым атомдордон турат. Көпчүлүк жылдыздар формасы линза (туурасынан диаметри 30 миӊ, калыӊдыгы 4 миӊ ''пс''ке жакын) түрүндө болуп, анын симметрия тегиздигине (Галактика тегиздиги) жана борборуна (Галактиканын жалпак система бөлүгүн) карай топтолгон. Жылдыздардын<br/></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:ГАЛАКТИКА (33.png | thumb | none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:ГАЛАКТИКА (33.png | thumb | none]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:ГАЛАКТИКА (34.png | thumb | none]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:ГАЛАКТИКА (34.png | thumb | none]]''Галактикалар: а) пекулярдык галактика; б) Стефандын Квинтет галактикалар тобу.'' </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Файл:Простран.jpg|none|thumb|476x476px|в]]<center></del>''Галактикалар: а) пекулярдык галактика; б) Стефандын Квинтет галактикалар тобу.'' </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></center></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></center></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>азыраак бөлүгү Жерден Жаачы (Стрелец) топ жылдызына (Галактиканын сфералык системасы) багытталган Галактиканын борборуна (ядросуна) топтолуп, радиусу 15 миӊ ''пс''ке жакын сферага чогулган. Күн системасы да Галактиканын борборунан 10 миӊ ''пс''тей аралыкта, ал эми кээ бир облустары бизден 25 миӊ ''пс'' аралыкта жайгашкан. Жерден телескопсуз караган байкоочуга ал ''Саманчы жолу'' түрүндө көрүнөт. Курамына Күн системасы кирген Галактиканы башка ''галактикалардан'' айырмалоо үчүн «биздин Галактика» деп да аташат. Бардык жылдыздар жана жылдыз аралык заттар менен бирге эсептегенде, Галактиканын толук массасы Күн массасынан 1011 эсе чоӊ же болжол менен 1044 ''г''га барабар. Галактикада жылдыз, чаӊ жена газдар бири биринен алыс жайгашкандыктан, ар түрдүү багытта секундуна ондогон, жүздөгөн ''км'' ылдамдыкта кыймылда болсо да, алар урунушпайт. Галактиканын компоненттери: жылдыздар тобу, жылдыз ассоциациясы, газ менен чаӊдар, күӊүрт жана ачык тумандуулуктар. Булар өтө алыс аралыктан айрым жылдыздарга караганда даана байкалат. Галактиканы изилдөөдө радиофизиканын ыкмалары колдонулат. Саманчы жолуна биринчи жолу 1610-жылы Г. ''Галилей'' байкоо жүргүзгөн. Бирок Галактиканын түзүлүшүн изилдөөнү XVIII кылымдын аягында англиялык астроном У. Гершель баштаган. В. Я. Струве көлөм бирдигиндеги жылдыздар саны Галактика тегиздигине жакындаган сайын көбөйгөндүгүн, ал эми Күн Галактика борборунда орун албагандыгын аныктаган. Галактиканын өлчөмү жөнүндө XX кылымдын башында немис астроному Х. Зелигер менен голландиялык астроном Я. Каптейн далилдүү сунуш киргизген. XX кылымдын 20-жылдарында америкалык астроном Х. Шепли Галактиканын ортосунун багыты Жаачы жылдызында экендигин аныктап, Күн Галактика борборунда жайгашпаганын далилдеген. Швед астроному Б. Линдблад жылдыздардын түрдүү ылдамдыгына таянып, Галактиканын динамикасы менен түзүлүшүн изилдеген, Галактика татаал түзүлүштө экендигин ачкан. 1927-жылы голландиялык астроном Я. Оорт жылдыздардын жарык ылдамдыгы менен өз алдынча кыймылын изилдөөдө Галактиканын өз алдынча кичи огунун айланышын далилдеген. Галактиканын борборуна жакын бөлүкчөлөрү сыртында жаткан бөлүгүнө караганда тезирээк айланат. Галактиканын тыгыздыгы анын борборуна жакындаган сайын чоӊоёт. Галактикада жылдыздар пайда болуп турарын изилдөөлөр көргөздү. Көп жылдыздар Жерден кийин пайда болгон. ''Галактика ядросу'' жылдыз аралык заттын тыгыз массасынын ичинде орун алгандыктан, аны оптикалык аспаптар менен байкоо кыйын, ал радиоастрномиялык байкоо жүргүзүү аркылуу далилденет. Галактиканын өнүгүүсүн изилдөө адам баласынын дүйнөгө көз карашын кеӊейтти.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>азыраак бөлүгү Жерден Жаачы (Стрелец) топ жылдызына (Галактиканын сфералык системасы) багытталган Галактиканын борборуна (ядросуна) топтолуп, радиусу 15 миӊ ''пс''ке жакын сферага чогулган. Күн системасы да Галактиканын борборунан 10 миӊ ''пс''тей аралыкта, ал эми кээ бир облустары бизден 25 миӊ ''пс'' аралыкта жайгашкан. Жерден телескопсуз караган байкоочуга ал ''Саманчы жолу'' түрүндө көрүнөт. Курамына Күн системасы кирген Галактиканы башка ''галактикалардан'' айырмалоо үчүн «биздин Галактика» деп да аташат. Бардык жылдыздар жана жылдыз аралык заттар менен бирге эсептегенде, Галактиканын толук массасы Күн массасынан 1011 эсе чоӊ же болжол менен 1044 ''г''га барабар. Галактикада жылдыз, чаӊ жена газдар бири биринен алыс жайгашкандыктан, ар түрдүү багытта секундуна ондогон, жүздөгөн ''км'' ылдамдыкта кыймылда болсо да, алар урунушпайт. Галактиканын компоненттери: жылдыздар тобу, жылдыз ассоциациясы, газ менен чаӊдар, күӊүрт жана ачык тумандуулуктар. Булар өтө алыс аралыктан айрым жылдыздарга караганда даана байкалат. Галактиканы изилдөөдө радиофизиканын ыкмалары колдонулат. Саманчы жолуна биринчи жолу 1610-жылы Г. ''Галилей'' байкоо жүргүзгөн. Бирок Галактиканын түзүлүшүн изилдөөнү XVIII кылымдын аягында англиялык астроном У. Гершель баштаган. В. Я. Струве көлөм бирдигиндеги жылдыздар саны Галактика тегиздигине жакындаган сайын көбөйгөндүгүн, ал эми Күн Галактика борборунда орун албагандыгын аныктаган. Галактиканын өлчөмү жөнүндө XX кылымдын башында немис астроному Х. Зелигер менен голландиялык астроном Я. Каптейн далилдүү сунуш киргизген. XX кылымдын 20-жылдарында америкалык астроном Х. Шепли Галактиканын ортосунун багыты Жаачы жылдызында экендигин аныктап, Күн Галактика борборунда жайгашпаганын далилдеген. Швед астроному Б. Линдблад жылдыздардын түрдүү ылдамдыгына таянып, Галактиканын динамикасы менен түзүлүшүн изилдеген, Галактика татаал түзүлүштө экендигин ачкан. 1927-жылы голландиялык астроном Я. Оорт жылдыздардын жарык ылдамдыгы менен өз алдынча кыймылын изилдөөдө Галактиканын өз алдынча кичи огунун айланышын далилдеген. Галактиканын борборуна жакын бөлүкчөлөрү сыртында жаткан бөлүгүнө караганда тезирээк айланат. Галактиканын тыгыздыгы анын борборуна жакындаган сайын чоӊоёт. Галактикада жылдыздар пайда болуп турарын изилдөөлөр көргөздү. Көп жылдыздар Жерден кийин пайда болгон. ''Галактика ядросу'' жылдыз аралык заттын тыгыз массасынын ичинде орун алгандыктан, аны оптикалык аспаптар менен байкоо кыйын, ал радиоастрномиялык байкоо жүргүзүү аркылуу далилденет. Галактиканын өнүгүүсүн изилдөө адам баласынын дүйнөгө көз карашын кеӊейтти.</div></td></tr>
</table>Dildehttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9A%D0%A2%D0%98%D0%9A%D0%90&diff=19363&oldid=prevDilde, 04:55, 3 Апрель (Чын куран) 2025 карата2025-04-03T04:55:51Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">04:55, 3 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГАЛА&#769;КТИКА''' (гр. galaktikjs – сүт сымал), С а м а н ч ы ж о л у с и с т е м а с ы – Күндү камтыган жылдыздардын чоӊ системасы. Ага планеталар системасы да (Жер дагы) кирет. Галактика 100 млрддай жылдыздардан, ошондой эле жылдыз аралык мейкиндиктеги газдуу жана чаӊдуу тумандуулук, ар кандай жылдыз топтору, чаӊдар жана айрым атомдордон турат. Көпчүлүк жылдыздар формасы линза (туурасынан диаметри 30 миӊ, калыӊдыгы 4 миӊ ''пс''ке жакын) түрүндө болуп, анын симметрия тегиздигине (Галактика тегиздиги) жана борборуна (Галактиканын жалпак система бөлүгүн) карай топтолгон. Жылдыздардын<br/></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГАЛА&#769;КТИКА''' (гр. galaktikjs – сүт сымал), С а м а н ч ы ж о л у с и с т е м а с ы – Күндү камтыган жылдыздардын чоӊ системасы. Ага планеталар системасы да (Жер дагы) кирет. Галактика 100 млрддай жылдыздардан, ошондой эле жылдыз аралык мейкиндиктеги газдуу жана чаӊдуу тумандуулук, ар кандай жылдыз топтору, чаӊдар жана айрым атомдордон турат. Көпчүлүк жылдыздар формасы линза (туурасынан диаметри 30 миӊ, калыӊдыгы 4 миӊ ''пс''ке жакын) түрүндө болуп, анын симметрия тегиздигине (Галактика тегиздиги) жана борборуна (Галактиканын жалпак система бөлүгүн) карай топтолгон. Жылдыздардын<br/></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Файл</del>:<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Космос</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">jpg</del>|thumb|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">375x375px</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">File</ins>:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ГАЛАКТИКА (33</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">png </ins>| thumb | <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">none</ins>]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Файл</del>:<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гал</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">jpg|left</del>|thumb|<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">451x451px</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">File</ins>:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ГАЛАКТИКА (34</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">png </ins>| thumb | <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">none</ins>]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Простран.jpg|none|thumb|476x476px|в]]<center>''Галактикалар: а) пекулярдык галактика; б) Стефандын Квинтет галактикалар тобу.'' </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Простран.jpg|none|thumb|476x476px|в]]<center>''Галактикалар: а) пекулярдык галактика; б) Стефандын Квинтет галактикалар тобу.'' </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></center></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></center></div></td></tr>
</table>Dildehttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9A%D0%A2%D0%98%D0%9A%D0%90&diff=13465&oldid=prevDilde, 03:48, 22 Январь (Үчтүн айы) 2025 карата2025-01-22T03:48:29Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">03:48, 22 Январь (Үчтүн айы) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГАЛА&#769;КТИКА''' (гр. galaktikjs – сүт сымал), С а м а н ч ы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>ж о л у с и с т е м а с ы – Күндү камтыган жылдыздардын чоӊ системасы. Ага планеталар системасы да (Жер дагы) кирет. Галактика 100 млрддай жылдыздардан, ошондой эле жылдыз аралык мейкиндиктеги газдуу жана чаӊдуу тумандуулук, ар кандай жылдыз топтору, чаӊдар жана айрым атомдордон турат. Көпчүлүк жылдыздар формасы линза (туурасынан диаметри 30 миӊ, калыӊдыгы 4 миӊ ''пс''ке жакын) түрүндө болуп, анын симметрия тегиздигине (Галактика тегиздиги) жана борборуна (Галактиканын жалпак система бөлүгүн) карай топтолгон. Жылдыздардын<br/></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГАЛА&#769;КТИКА''' (гр. galaktikjs – сүт сымал), С а м а н ч ы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>ж о л у с и с т е м а с ы – Күндү камтыган жылдыздардын чоӊ системасы. Ага планеталар системасы да (Жер дагы) кирет. Галактика 100 млрддай жылдыздардан, ошондой эле жылдыз аралык мейкиндиктеги газдуу жана чаӊдуу тумандуулук, ар кандай жылдыз топтору, чаӊдар жана айрым атомдордон турат. Көпчүлүк жылдыздар формасы линза (туурасынан диаметри 30 миӊ, калыӊдыгы 4 миӊ ''пс''ке жакын) түрүндө болуп, анын симметрия тегиздигине (Галактика тегиздиги) жана борборуна (Галактиканын жалпак система бөлүгүн) карай топтолгон. Жылдыздардын<br/></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Космос.jpg|thumb|375x375px]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Космос.jpg|thumb|375x375px]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Гал.jpg|left|thumb|451x451px]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Гал.jpg|left|thumb|451x451px]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Простран.jpg|none|thumb|476x476px|в]]<center>''Галактикалар: а) пекулярдык галактика; б) Стефандын Квинтет галактикалар тобу.'' </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Простран.jpg|none|thumb|476x476px|в]]<center>''Галактикалар: а) пекулярдык галактика; б) Стефандын Квинтет галактикалар тобу.'' </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></center></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></center></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>азыраак бөлүгү Жерден Жаачы (Стрелец) топ жылдызына (Галактиканын сфералык системасы) багытталган Галактиканын борборуна (ядросуна) топтолуп, радиусу 15 миӊ ''пс''ке жакын сферага чогулган. Күн системасы да Галактиканын борборунан 10 миӊ ''пс''тей аралыкта, ал эми кээ бир облустары бизден 25 миӊ ''пс'' аралыкта жайгашкан. Жерден телескопсуз караган байкоочуга ал ''Саманчы жолу'' түрүндө көрүнөт. Курамына Күн системасы кирген Галактиканы башка ''галактикалардан'' айырмалоо үчүн «биздин Галактика» деп да аташат. Бардык жылдыздар жана жылдыз аралык заттар менен бирге эсептегенде, Галактиканын толук массасы Күн массасынан 1011 эсе чоӊ же болжол менен 1044 ''г''га барабар. Галактикада жылдыз, чаӊ жена газдар бири биринен алыс жайгашкандыктан, ар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түрдү </del>багытта секундуна ондогон, жүздөгөн ''км'' ылдамдыкта кыймылда болсо да, алар урунушпайт. Галактиканын компоненттери: жылдыздар тобу, жылдыз ассоциациясы, газ менен чаӊдар, күӊүрт жана ачык тумандуулуктар. Булар өтө алыс аралыктан айрым жылдыздарга караганда даана байкалат. Галактиканы изилдөөдө радиофизиканын ыкмалары колдонулат. Саманчы жолуна биринчи жолу 1610-жылы Г. ''Галилей'' байкоо жүргүзгөн. Бирок Галактиканын түзүлүшүн изилдөөнү XVIII кылымдын аягында англиялык астроном У. Гершель баштаган. В. Я. Струве көлөм бирдигиндеги жылдыздар саны Галактика тегиздигине жакындаган сайын көбөйгөндүгүн, ал эми Күн Галактика борборунда орун албагандыгын аныктаган. Галактиканын өлчөмү жөнүндө XX кылымдын башында немис астроному Х. Зелигер менен голландиялык астроном Я. Каптейн далилдүү сунуш киргизген. XX кылымдын 20-жылдарында америкалык астроном Х. Шепли Галактиканын ортосунун багыты Жаачы жылдызында экендигин аныктап, Күн Галактика борборунда жайгашпаганын далилдеген. Швед астроному Б. Линдблад жылдыздардын түрдүү ылдамдыгына таянып, Галактиканын динамикасы менен түзүлүшүн изилдеген, Галактика татаал түзүлүштө экендигин ачкан. 1927-жылы голландиялык астроном Я. Оорт жылдыздардын жарык ылдамдыгы менен өз алдынча кыймылын изилдөөдө Галактиканын өз алдынча кичи огунун айланышын далилдеген. Галактиканын борборуна жакын бөлүкчөлөрү сыртында жаткан бөлүгүнө караганда тезирээк айланат. Галактиканын тыгыздыгы анын борборуна жакындаган сайын чоӊоёт. Галактикада жылдыздар пайда болуп турарын изилдөөлөр көргөздү. Көп жылдыздар Жерден кийин пайда болгон. ''Галактика ядросу'' жылдыз аралык заттын тыгыз массасынын ичинде орун алгандыктан, аны оптикалык аспаптар менен байкоо кыйын, ал радиоастрномиялык байкоо жүргүзүү аркылуу далилденет. Галактиканын өнүгүүсүн изилдөө адам баласынын дүйнөгө көз карашын кеӊейтти.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>азыраак бөлүгү Жерден Жаачы (Стрелец) топ жылдызына (Галактиканын сфералык системасы) багытталган Галактиканын борборуна (ядросуна) топтолуп, радиусу 15 миӊ ''пс''ке жакын сферага чогулган. Күн системасы да Галактиканын борборунан 10 миӊ ''пс''тей аралыкта, ал эми кээ бир облустары бизден 25 миӊ ''пс'' аралыкта жайгашкан. Жерден телескопсуз караган байкоочуга ал ''Саманчы жолу'' түрүндө көрүнөт. Курамына Күн системасы кирген Галактиканы башка ''галактикалардан'' айырмалоо үчүн «биздин Галактика» деп да аташат. Бардык жылдыздар жана жылдыз аралык заттар менен бирге эсептегенде, Галактиканын толук массасы Күн массасынан 1011 эсе чоӊ же болжол менен 1044 ''г''га барабар. Галактикада жылдыз, чаӊ жена газдар бири биринен алыс жайгашкандыктан, ар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түрдүү </ins>багытта секундуна ондогон, жүздөгөн ''км'' ылдамдыкта кыймылда болсо да, алар урунушпайт. Галактиканын компоненттери: жылдыздар тобу, жылдыз ассоциациясы, газ менен чаӊдар, күӊүрт жана ачык тумандуулуктар. Булар өтө алыс аралыктан айрым жылдыздарга караганда даана байкалат. Галактиканы изилдөөдө радиофизиканын ыкмалары колдонулат. Саманчы жолуна биринчи жолу 1610-жылы Г. ''Галилей'' байкоо жүргүзгөн. Бирок Галактиканын түзүлүшүн изилдөөнү XVIII кылымдын аягында англиялык астроном У. Гершель баштаган. В. Я. Струве көлөм бирдигиндеги жылдыздар саны Галактика тегиздигине жакындаган сайын көбөйгөндүгүн, ал эми Күн Галактика борборунда орун албагандыгын аныктаган. Галактиканын өлчөмү жөнүндө XX кылымдын башында немис астроному Х. Зелигер менен голландиялык астроном Я. Каптейн далилдүү сунуш киргизген. XX кылымдын 20-жылдарында америкалык астроном Х. Шепли Галактиканын ортосунун багыты Жаачы жылдызында экендигин аныктап, Күн Галактика борборунда жайгашпаганын далилдеген. Швед астроному Б. Линдблад жылдыздардын түрдүү ылдамдыгына таянып, Галактиканын динамикасы менен түзүлүшүн изилдеген, Галактика татаал түзүлүштө экендигин ачкан. 1927-жылы голландиялык астроном Я. Оорт жылдыздардын жарык ылдамдыгы менен өз алдынча кыймылын изилдөөдө Галактиканын өз алдынча кичи огунун айланышын далилдеген. Галактиканын борборуна жакын бөлүкчөлөрү сыртында жаткан бөлүгүнө караганда тезирээк айланат. Галактиканын тыгыздыгы анын борборуна жакындаган сайын чоӊоёт. Галактикада жылдыздар пайда болуп турарын изилдөөлөр көргөздү. Көп жылдыздар Жерден кийин пайда болгон. ''Галактика ядросу'' жылдыз аралык заттын тыгыз массасынын ичинде орун алгандыктан, аны оптикалык аспаптар менен байкоо кыйын, ал радиоастрномиялык байкоо жүргүзүү аркылуу далилденет. Галактиканын өнүгүүсүн изилдөө адам баласынын дүйнөгө көз карашын кеӊейтти.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br />Ад.: ''Азимов А''. Вселенная. М., 1969; ''Марочник Л. С., Сучков'' А. А. Галактика. М., 1984.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br />Ад.: ''Азимов А''. Вселенная. М., 1969; ''Марочник Л. С., Сучков'' А. А. Галактика. М., 1984.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr>
</table>Dildehttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9A%D0%A2%D0%98%D0%9A%D0%90&diff=12749&oldid=prevDilde, 04:32, 15 Январь (Үчтүн айы) 2025 карата2025-01-15T04:32:35Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">04:32, 15 Январь (Үчтүн айы) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГАЛА&#769;КТИКА''' (гр. galaktikjs – сүт сымал), С а м а н ч ы ж о л у с и с т е м а с ы – Күндү камтыган жылдыздардын чоӊ системасы. Ага планеталар системасы да (Жер дагы) кирет. Галактика 100 млрддай жылдыздардан, ошондой эле жылдыз аралык мейкиндиктеги газдуу жана чаӊдуу тумандуулук, ар кандай жылдыз топтору, чаӊдар жана айрым атомдордон турат. Көпчүлүк жылдыздар формасы линза (туурасынан диаметри 30 миӊ, калыӊдыгы 4 миӊ ''пс''ке жакын) түрүндө болуп, анын симметрия тегиздигине (Галактика тегиздиги) жана борборуна (Галактиканын жалпак система бөлүгүн) карай топтолгон. Жылдыздардын<br/></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГАЛА&#769;КТИКА''' (гр. galaktikjs – сүт сымал), С а м а н ч ы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>ж о л у <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>с и с т е м а с ы – Күндү камтыган жылдыздардын чоӊ системасы. Ага планеталар системасы да (Жер дагы) кирет. Галактика 100 млрддай жылдыздардан, ошондой эле жылдыз аралык мейкиндиктеги газдуу жана чаӊдуу тумандуулук, ар кандай жылдыз топтору, чаӊдар жана айрым атомдордон турат. Көпчүлүк жылдыздар формасы линза (туурасынан диаметри 30 миӊ, калыӊдыгы 4 миӊ ''пс''ке жакын) түрүндө болуп, анын симметрия тегиздигине (Галактика тегиздиги) жана борборуна (Галактиканын жалпак система бөлүгүн) карай топтолгон. Жылдыздардын<br/></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Космос.jpg|thumb|375x375px]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Космос.jpg|thumb|375x375px]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Гал.jpg|left|thumb|451x451px]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Гал.jpg|left|thumb|451x451px]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Простран.jpg|none|thumb|476x476px|в]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Простран.jpg|none|thumb|476x476px|в]]<center><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</ins>Галактикалар: а) пекулярдык галактика; б) Стефандын Квинтет галактикалар тобу.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </ins> </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Файл:Простран.jpg|thumb|141x141px]]</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del><center>Галактикалар: <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>а)<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>пекулярдык галактика; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''</del>б)<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>Стефандын Квинтет галактикалар тобу. </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></center></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></center></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>азыраак бөлүгү Жерден Жаачы (Стрелец) топ жылдызына (Галактиканын сфералык системасы) багытталган Галактиканын борборуна (ядросуна) топтолуп, радиусу 15 миӊ ''пс''ке жакын сферага чогулган. Күн системасы да Галактиканын борборунан 10 миӊ ''пс''тей аралыкта, ал эми кээ бир облустары бизден 25 миӊ ''пс'' аралыкта жайгашкан. Жерден телескопсуз караган байкоочуга ал ''Саманчы жолу'' түрүндө көрүнөт. Курамына Күн системасы кирген Галактиканы башка ''галактикалардан'' айырмалоо үчүн «биздин Галактика» деп да аташат. Бардык жылдыздар жана жылдыз аралык заттар менен бирге эсептегенде, Галактиканын толук массасы Күн массасынан 1011 эсе чоӊ же болжол менен 1044 ''г''га барабар. Галактикада жылдыз, чаӊ жена газдар бири биринен алыс жайгашкандыктан, ар түрдү багытта секундуна ондогон, жүздөгөн ''км'' ылдамдыкта кыймылда болсо да, алар урунушпайт. Галактиканын компоненттери: жылдыздар тобу, жылдыз ассоциациясы, газ менен чаӊдар, күӊүрт жана ачык тумандуулуктар. Булар өтө алыс аралыктан айрым жылдыздарга караганда даана байкалат. Галактиканы изилдөөдө радиофизиканын ыкмалары колдонулат. Саманчы жолуна биринчи жолу 1610-жылы Г. ''Галилей'' байкоо жүргүзгөн. Бирок Галактиканын түзүлүшүн изилдөөнү XVIII кылымдын аягында англиялык астроном У. Гершель баштаган. В. Я. Струве көлөм бирдигиндеги жылдыздар саны Галактика тегиздигине жакындаган сайын көбөйгөндүгүн, ал эми Күн Галактика борборунда орун албагандыгын аныктаган. Галактиканын өлчөмү жөнүндө XX кылымдын башында немис астроному Х. Зелигер менен голландиялык астроном Я. Каптейн далилдүү сунуш киргизген. XX кылымдын 20-жылдарында америкалык астроном Х. Шепли Галактиканын ортосунун багыты Жаачы жылдызында экендигин аныктап, Күн Галактика борборунда жайгашпаганын далилдеген. Швед астроному Б. Линдблад жылдыздардын түрдүү ылдамдыгына таянып, Галактиканын динамикасы менен түзүлүшүн изилдеген, Галактика татаал түзүлүштө экендигин ачкан. 1927-жылы голландиялык астроном Я. Оорт жылдыздардын жарык ылдамдыгы менен өз алдынча кыймылын изилдөөдө Галактиканын өз алдынча кичи огунун айланышын далилдеген. Галактиканын борборуна жакын бөлүкчөлөрү сыртында жаткан бөлүгүнө караганда тезирээк айланат. Галактиканын тыгыздыгы анын борборуна жакындаган сайын чоӊоёт. Галактикада жылдыздар пайда болуп турарын изилдөөлөр көргөздү. Көп жылдыздар Жерден кийин пайда болгон. ''Галактика ядросу'' жылдыз аралык заттын тыгыз массасынын ичинде орун алгандыктан, аны оптикалык аспаптар менен байкоо кыйын, ал радиоастрномиялык байкоо жүргүзүү аркылуу далилденет. Галактиканын өнүгүүсүн изилдөө адам баласынын дүйнөгө көз карашын кеӊейтти.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>азыраак бөлүгү Жерден Жаачы (Стрелец) топ жылдызына (Галактиканын сфералык системасы) багытталган Галактиканын борборуна (ядросуна) топтолуп, радиусу 15 миӊ ''пс''ке жакын сферага чогулган. Күн системасы да Галактиканын борборунан 10 миӊ ''пс''тей аралыкта, ал эми кээ бир облустары бизден 25 миӊ ''пс'' аралыкта жайгашкан. Жерден телескопсуз караган байкоочуга ал ''Саманчы жолу'' түрүндө көрүнөт. Курамына Күн системасы кирген Галактиканы башка ''галактикалардан'' айырмалоо үчүн «биздин Галактика» деп да аташат. Бардык жылдыздар жана жылдыз аралык заттар менен бирге эсептегенде, Галактиканын толук массасы Күн массасынан 1011 эсе чоӊ же болжол менен 1044 ''г''га барабар. Галактикада жылдыз, чаӊ жена газдар бири биринен алыс жайгашкандыктан, ар түрдү багытта секундуна ондогон, жүздөгөн ''км'' ылдамдыкта кыймылда болсо да, алар урунушпайт. Галактиканын компоненттери: жылдыздар тобу, жылдыз ассоциациясы, газ менен чаӊдар, күӊүрт жана ачык тумандуулуктар. Булар өтө алыс аралыктан айрым жылдыздарга караганда даана байкалат. Галактиканы изилдөөдө радиофизиканын ыкмалары колдонулат. Саманчы жолуна биринчи жолу 1610-жылы Г. ''Галилей'' байкоо жүргүзгөн. Бирок Галактиканын түзүлүшүн изилдөөнү XVIII кылымдын аягында англиялык астроном У. Гершель баштаган. В. Я. Струве көлөм бирдигиндеги жылдыздар саны Галактика тегиздигине жакындаган сайын көбөйгөндүгүн, ал эми Күн Галактика борборунда орун албагандыгын аныктаган. Галактиканын өлчөмү жөнүндө XX кылымдын башында немис астроному Х. Зелигер менен голландиялык астроном Я. Каптейн далилдүү сунуш киргизген. XX кылымдын 20-жылдарында америкалык астроном Х. Шепли Галактиканын ортосунун багыты Жаачы жылдызында экендигин аныктап, Күн Галактика борборунда жайгашпаганын далилдеген. Швед астроному Б. Линдблад жылдыздардын түрдүү ылдамдыгына таянып, Галактиканын динамикасы менен түзүлүшүн изилдеген, Галактика татаал түзүлүштө экендигин ачкан. 1927-жылы голландиялык астроном Я. Оорт жылдыздардын жарык ылдамдыгы менен өз алдынча кыймылын изилдөөдө Галактиканын өз алдынча кичи огунун айланышын далилдеген. Галактиканын борборуна жакын бөлүкчөлөрү сыртында жаткан бөлүгүнө караганда тезирээк айланат. Галактиканын тыгыздыгы анын борборуна жакындаган сайын чоӊоёт. Галактикада жылдыздар пайда болуп турарын изилдөөлөр көргөздү. Көп жылдыздар Жерден кийин пайда болгон. ''Галактика ядросу'' жылдыз аралык заттын тыгыз массасынын ичинде орун алгандыктан, аны оптикалык аспаптар менен байкоо кыйын, ал радиоастрномиялык байкоо жүргүзүү аркылуу далилденет. Галактиканын өнүгүүсүн изилдөө адам баласынын дүйнөгө көз карашын кеӊейтти.</div></td></tr>
</table>Dildehttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9A%D0%A2%D0%98%D0%9A%D0%90&diff=11265&oldid=prevLera, 10:01, 15 Август (Баш оона) 2024 карата2024-08-15T10:01:00Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:01, 15 Август (Баш оона) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГАЛА&#769;КТИКА''' (гр. galaktikjs – сүт сымал), С а м а н ч ы ж о л у с и с т е м а с ы – Күндү камтыган жылдыздардын чоӊ системасы. Ага планеталар системасы да (Жер дагы) кирет. Галактика 100 млрддай жылдыздардан, ошондой эле жылдыз аралык мейкиндиктеги газдуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>чаӊдуу тумандуулук, ар кандай жылдыз топтору, чаӊдар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>айрым атомдордон турат. Көпчүлүк жылдыздар формасы линза (туурасынан диаметри 30 миӊ, калыӊдыгы 4 миӊ ''пс''ке жакын) түрүндө болуп, анын симметрия тегиздигине (Галактика тегиздиги) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>борборуна (Галактиканын жалпак система бөлүгүн) карай топтолгон. Жылдыздардын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">азы- </del><br/></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГАЛА&#769;КТИКА''' (гр. galaktikjs – сүт сымал), С а м а н ч ы ж о л у с и с т е м а с ы – Күндү камтыган жылдыздардын чоӊ системасы. Ага планеталар системасы да (Жер дагы) кирет. Галактика 100 млрддай жылдыздардан, ошондой эле жылдыз аралык мейкиндиктеги газдуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>чаӊдуу тумандуулук, ар кандай жылдыз топтору, чаӊдар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>айрым атомдордон турат. Көпчүлүк жылдыздар формасы линза (туурасынан диаметри 30 миӊ, калыӊдыгы 4 миӊ ''пс''ке жакын) түрүндө болуп, анын симметрия тегиздигине (Галактика тегиздиги) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>борборуна (Галактиканын жалпак система бөлүгүн) карай топтолгон. Жылдыздардын<br/></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Космос.jpg|thumb|375x375px]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Космос.jpg|thumb|375x375px]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Гал.jpg|left|thumb|451x451px]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Гал.jpg|left|thumb|451x451px]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Простран.jpg|none|thumb|476x476px|в]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Простран.jpg|none|thumb|476x476px|в]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Простран.jpg|thumb|141x141px]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Простран.jpg|thumb|141x141px]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''а'' </del><center>Галактикалар: ''а)'' пекулярдык галактика; ''б)'' Стефандын Квинтет галактикалар тобу. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins><center>Галактикалар: ''а)'' пекулярдык галактика; ''б)'' Стефандын Квинтет галактикалар тобу. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></center></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></center></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">раак </del>бөлүгү Жерден Жаачы (Стрелец) топ жылдызына (Галактиканын сфералык системасы) багытталган Галактиканын борборуна (ядросуна) топтолуп, радиусу 15 миӊ ''пс''ке жакын сферага чогулган. Күн системасы да Галактиканын борборунан 10 миӊ ''пс''тей аралыкта, ал эми кээ бир облустары бизден 25 миӊ ''пс'' аралыкта жайгашкан. Жерден телескопсуз караган байкоочуга ал ''Саманчы жолу'' түрүндө көрүнөт. Курамына Күн системасы кирген Галактиканы башка ''галактикалардан'' айырмалоо үчүн «биздин Галактика» деп да аташат. Бардык жылдыздар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>жылдыз аралык заттар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>бирге эсептегенде, Галактиканын толук массасы Күн массасынан 1011 эсе чоӊ же болжол <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>1044 ''г''га барабар. Галактикада жылдыз, чаӊ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>газдар бири биринен алыс жайгашкандыктан, ар түрдү багытта секундуна ондогон, жүздөгөн ''км'' ылдамдыкта кыймылда болсо да, алар урунушпайт. Галактиканын компоненттери: жылдыздар тобу, жылдыз ассоциациясы, газ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>чаӊдар, күӊүрт <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>ачык тумандуулуктар. Булар өтө алыс аралыктан айрым жылдыздарга караганда даана байкалат. Галактиканы изилдөөдө радиофизиканын ыкмалары колдонулат. Саманчы жолуна биринчи жолу 1610-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Г. ''Галилей'' байкоо жүргүзгөн. Бирок Галактиканын түзүлүшүн изилдөөнү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">18-</del>кылымдын аягында англиялык астроном У. Гершель баштаган. В. Я. Струве көлөм бирдигиндеги жылдыздар саны Галактика тегиздигине жакындаган сайын көбөйгөндүгүн, ал эми Күн Галактика борборунда орун албагандыгын аныктаган. Галактиканын өлчөмү жөнүндө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">20-</del>кылымдын башында немис астроному Х. Зелигер <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>голландиялык астроном Я. Каптейн далилдүү сунуш киргизген. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">20-</del>кылымдын 20-жылдарында америкалык астроном Х. Шепли Галактиканын ортосунун багыты Жаачы жылдызында экендигин аныктап, Күн Галактика борборунда жайгашпаганын далилдеген. Швед астроному Б. Линдблад жылдыздардын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түрдү </del>ылдамдыгына таянып, Галактиканын динамикасы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>түзүлүшүн изилдеген, Галактика татаал түзүлүштө экендигин ачкан. 1927-жылы голландиялык астроном Я. Оорт жылдыздардын жарык ылдамдыгы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>өз алдынча кыймылын изилдөөдө Галактиканын өз алдынча кичи огунун айланышын далилдеген. Галактиканын борборуна жакын бөлүкчөлөрү сыртында жаткан бөлүгүнө караганда тезирээк айланат. Галактиканын тыгыздыгы анын борборуна жакындаган сайын чоӊоёт. Галактикада жылдыздар пайда болуп турарын изилдөөлөр көргөздү. Көп жылдыздар Жерден кийин пайда болгон. ''Галактика ядросу'' жылдыз аралык заттын тыгыз массасынын ичинде орун алгандыктан, аны оптикалык аспаптар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>байкоо кыйын, ал <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">радиоастр. </del>байкоо жүргүзүү аркылуу далилденет. Галактиканын өнүгүүсүн изилдөө адам баласынын дүйнөгө көз карашын кеӊейтти.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">азыраак </ins>бөлүгү Жерден Жаачы (Стрелец) топ жылдызына (Галактиканын сфералык системасы) багытталган Галактиканын борборуна (ядросуна) топтолуп, радиусу 15 миӊ ''пс''ке жакын сферага чогулган. Күн системасы да Галактиканын борборунан 10 миӊ ''пс''тей аралыкта, ал эми кээ бир облустары бизден 25 миӊ ''пс'' аралыкта жайгашкан. Жерден телескопсуз караган байкоочуга ал ''Саманчы жолу'' түрүндө көрүнөт. Курамына Күн системасы кирген Галактиканы башка ''галактикалардан'' айырмалоо үчүн «биздин Галактика» деп да аташат. Бардык жылдыздар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>жылдыз аралык заттар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>бирге эсептегенде, Галактиканын толук массасы Күн массасынан 1011 эсе чоӊ же болжол <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>1044 ''г''га барабар. Галактикада жылдыз, чаӊ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жена </ins>газдар бири биринен алыс жайгашкандыктан, ар түрдү багытта секундуна ондогон, жүздөгөн ''км'' ылдамдыкта кыймылда болсо да, алар урунушпайт. Галактиканын компоненттери: жылдыздар тобу, жылдыз ассоциациясы, газ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>чаӊдар, күӊүрт <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>ачык тумандуулуктар. Булар өтө алыс аралыктан айрым жылдыздарга караганда даана байкалат. Галактиканы изилдөөдө радиофизиканын ыкмалары колдонулат. Саманчы жолуна биринчи жолу 1610-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>Г. ''Галилей'' байкоо жүргүзгөн. Бирок Галактиканын түзүлүшүн изилдөөнү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">XVIII </ins>кылымдын аягында англиялык астроном У. Гершель баштаган. В. Я. Струве көлөм бирдигиндеги жылдыздар саны Галактика тегиздигине жакындаган сайын көбөйгөндүгүн, ал эми Күн Галактика борборунда орун албагандыгын аныктаган. Галактиканын өлчөмү жөнүндө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">XX </ins>кылымдын башында немис астроному Х. Зелигер <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>голландиялык астроном Я. Каптейн далилдүү сунуш киргизген. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">XX </ins>кылымдын 20-жылдарында америкалык астроном Х. Шепли Галактиканын ортосунун багыты Жаачы жылдызында экендигин аныктап, Күн Галактика борборунда жайгашпаганын далилдеген. Швед астроному Б. Линдблад жылдыздардын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түрдүү </ins>ылдамдыгына таянып, Галактиканын динамикасы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>түзүлүшүн изилдеген, Галактика татаал түзүлүштө экендигин ачкан. 1927-жылы голландиялык астроном Я. Оорт жылдыздардын жарык ылдамдыгы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>өз алдынча кыймылын изилдөөдө Галактиканын өз алдынча кичи огунун айланышын далилдеген. Галактиканын борборуна жакын бөлүкчөлөрү сыртында жаткан бөлүгүнө караганда тезирээк айланат. Галактиканын тыгыздыгы анын борборуна жакындаган сайын чоӊоёт. Галактикада жылдыздар пайда болуп турарын изилдөөлөр көргөздү. Көп жылдыздар Жерден кийин пайда болгон. ''Галактика ядросу'' жылдыз аралык заттын тыгыз массасынын ичинде орун алгандыктан, аны оптикалык аспаптар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>байкоо кыйын, ал <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">радиоастрномиялык </ins>байкоо жүргүзүү аркылуу далилденет. Галактиканын өнүгүүсүн изилдөө адам баласынын дүйнөгө көз карашын кеӊейтти.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br />Ад.: ''Азимов А''. Вселенная. М., 1969; ''Марочник Л. С., Сучков'' А. А. Галактика. М., 1984.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br />Ад.: ''Азимов А''. Вселенная. М., 1969; ''Марочник Л. С., Сучков'' А. А. Галактика. М., 1984.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr>
</table>Lerahttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9A%D0%A2%D0%98%D0%9A%D0%90&diff=11263&oldid=prevLera, 09:53, 15 Август (Баш оона) 2024 карата2024-08-15T09:53:43Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:53, 15 Август (Баш оона) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГАЛА&#769;КТИКА''' (гр. galaktikjs – сүт сымал), С а м а н ч ы ж о л у с и с т е м а с ы – Күндү камтыган жылдыздардын чоӊ системасы. Ага планеталар системасы да (Жер дагы) кирет. Галактика 100 млрддай жылдыздардан, ошондой эле жылдыз аралык мейкиндиктеги газдуу ж-а чаӊдуу тумандуулук, ар кандай жылдыз топтору, чаӊдар ж-а айрым атомдордон турат. Көпчүлүк жылдыздар формасы линза (туурасынан диаметри 30 миӊ, калыӊдыгы 4 миӊ ''пс''ке жакын) түрүндө болуп, анын симметрия тегиздигине (Галактика тегиздиги) ж-а борборуна (Галактиканын жалпак система бөлүгүн) карай топтолгон. Жылдыздардын азы- <br/></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГАЛА&#769;КТИКА''' (гр. galaktikjs – сүт сымал), С а м а н ч ы ж о л у с и с т е м а с ы – Күндү камтыган жылдыздардын чоӊ системасы. Ага планеталар системасы да (Жер дагы) кирет. Галактика 100 млрддай жылдыздардан, ошондой эле жылдыз аралык мейкиндиктеги газдуу ж-а чаӊдуу тумандуулук, ар кандай жылдыз топтору, чаӊдар ж-а айрым атомдордон турат. Көпчүлүк жылдыздар формасы линза (туурасынан диаметри 30 миӊ, калыӊдыгы 4 миӊ ''пс''ке жакын) түрүндө болуп, анын симметрия тегиздигине (Галактика тегиздиги) ж-а борборуна (Галактиканын жалпак система бөлүгүн) карай топтолгон. Жылдыздардын азы- <br/></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">File</del>:<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ГАЛАКТИКА (33</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">png </del>| thumb | none]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Файл</ins>:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Космос</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">jpg</ins>|thumb<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|375x375px]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">File</del>:<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ГАЛАКТИКА (34</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">png </del>| thumb | <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">none</del>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Файл:Гал.jpg|left|thumb|451x451px]]</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''а'' <center>Галактикалар: ''а)'' пекулярдык галактика; ''б)'' Стефандын Квинтет галактикалар тобу.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Файл:Простран.jpg</ins>|none<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">|thumb|476x476px|в</ins>]]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Файл</ins>:<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Простран</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">jpg</ins>|thumb|<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">141x141px</ins>]]</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>''а'' <center>Галактикалар: ''а)'' пекулярдык галактика; ''б)'' Стефандын Квинтет галактикалар тобу. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></center></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div></center></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>раак бөлүгү Жерден Жаачы (Стрелец) топ жылдызына (Галактиканын сфералык системасы) багытталган Галактиканын борборуна (ядросуна) топтолуп, радиусу 15 миӊ ''пс''ке жакын сферага чогулган. Күн системасы да Галактиканын борборунан 10 миӊ ''пс''тей аралыкта, ал эми кээ бир облустары бизден 25 миӊ ''пс'' аралыкта жайгашкан. Жерден телескопсуз караган байкоочуга ал ''Саманчы жолу'' түрүндө көрүнөт. Курамына Күн системасы кирген Галактиканы башка ''галактикалардан'' айырмалоо үчүн «биздин Галактика» деп да аташат. Бардык жылдыздар ж-а жылдыз аралык заттар м-н бирге эсептегенде, Галактиканын толук массасы Күн массасынан 1011 эсе чоӊ же болжол м-н 1044 ''г''га барабар. Галактикада жылдыз, чаӊ ж-а газдар бири биринен алыс жайгашкандыктан, ар түрдү багытта секундуна ондогон, жүздөгөн ''км'' ылдамдыкта кыймылда болсо да, алар урунушпайт. Галактиканын компоненттери: жылдыздар тобу, жылдыз ассоциациясы, газ м-н чаӊдар, күӊүрт ж-а ачык тумандуулуктар. Булар өтө алыс аралыктан айрым жылдыздарга караганда даана байкалат. Галактиканы изилдөөдө радиофизиканын ыкмалары колдонулат. Саманчы жолуна биринчи жолу 1610-ж. Г. ''Галилей'' байкоо жүргүзгөн. Бирок Галактиканын түзүлүшүн изилдөөнү 18-кылымдын аягында англиялык астроном У. Гершель баштаган. В. Я. Струве көлөм бирдигиндеги жылдыздар саны Галактика тегиздигине жакындаган сайын көбөйгөндүгүн, ал эми Күн Галактика борборунда орун албагандыгын аныктаган. Галактиканын өлчөмү жөнүндө 20-кылымдын башында немис астроному Х. Зелигер м-н голландиялык астроном Я. Каптейн далилдүү сунуш киргизген. 20-кылымдын 20-жылдарында америкалык астроном Х. Шепли Галактиканын ортосунун багыты Жаачы жылдызында экендигин аныктап, Күн Галактика борборунда жайгашпаганын далилдеген. Швед астроному Б. Линдблад жылдыздардын түрдү ылдамдыгына таянып, Галактиканын динамикасы м-н түзүлүшүн изилдеген, Галактика татаал түзүлүштө экендигин ачкан. 1927-жылы голландиялык астроном Я. Оорт жылдыздардын жарык ылдамдыгы м-н өз алдынча кыймылын изилдөөдө Галактиканын өз алдынча кичи огунун айланышын далилдеген. Галактиканын борборуна жакын бөлүкчөлөрү сыртында жаткан бөлүгүнө караганда тезирээк айланат. Галактиканын тыгыздыгы анын борборуна жакындаган сайын чоӊоёт. Галактикада жылдыздар пайда болуп турарын изилдөөлөр көргөздү. Көп жылдыздар Жерден кийин пайда болгон. ''Галактика ядросу'' жылдыз аралык заттын тыгыз массасынын ичинде орун алгандыктан, аны оптикалык аспаптар м-н байкоо кыйын, ал радиоастр. байкоо жүргүзүү аркылуу далилденет. Галактиканын өнүгүүсүн изилдөө адам баласынын дүйнөгө көз карашын кеӊейтти.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>раак бөлүгү Жерден Жаачы (Стрелец) топ жылдызына (Галактиканын сфералык системасы) багытталган Галактиканын борборуна (ядросуна) топтолуп, радиусу 15 миӊ ''пс''ке жакын сферага чогулган. Күн системасы да Галактиканын борборунан 10 миӊ ''пс''тей аралыкта, ал эми кээ бир облустары бизден 25 миӊ ''пс'' аралыкта жайгашкан. Жерден телескопсуз караган байкоочуга ал ''Саманчы жолу'' түрүндө көрүнөт. Курамына Күн системасы кирген Галактиканы башка ''галактикалардан'' айырмалоо үчүн «биздин Галактика» деп да аташат. Бардык жылдыздар ж-а жылдыз аралык заттар м-н бирге эсептегенде, Галактиканын толук массасы Күн массасынан 1011 эсе чоӊ же болжол м-н 1044 ''г''га барабар. Галактикада жылдыз, чаӊ ж-а газдар бири биринен алыс жайгашкандыктан, ар түрдү багытта секундуна ондогон, жүздөгөн ''км'' ылдамдыкта кыймылда болсо да, алар урунушпайт. Галактиканын компоненттери: жылдыздар тобу, жылдыз ассоциациясы, газ м-н чаӊдар, күӊүрт ж-а ачык тумандуулуктар. Булар өтө алыс аралыктан айрым жылдыздарга караганда даана байкалат. Галактиканы изилдөөдө радиофизиканын ыкмалары колдонулат. Саманчы жолуна биринчи жолу 1610-ж. Г. ''Галилей'' байкоо жүргүзгөн. Бирок Галактиканын түзүлүшүн изилдөөнү 18-кылымдын аягында англиялык астроном У. Гершель баштаган. В. Я. Струве көлөм бирдигиндеги жылдыздар саны Галактика тегиздигине жакындаган сайын көбөйгөндүгүн, ал эми Күн Галактика борборунда орун албагандыгын аныктаган. Галактиканын өлчөмү жөнүндө 20-кылымдын башында немис астроному Х. Зелигер м-н голландиялык астроном Я. Каптейн далилдүү сунуш киргизген. 20-кылымдын 20-жылдарында америкалык астроном Х. Шепли Галактиканын ортосунун багыты Жаачы жылдызында экендигин аныктап, Күн Галактика борборунда жайгашпаганын далилдеген. Швед астроному Б. Линдблад жылдыздардын түрдү ылдамдыгына таянып, Галактиканын динамикасы м-н түзүлүшүн изилдеген, Галактика татаал түзүлүштө экендигин ачкан. 1927-жылы голландиялык астроном Я. Оорт жылдыздардын жарык ылдамдыгы м-н өз алдынча кыймылын изилдөөдө Галактиканын өз алдынча кичи огунун айланышын далилдеген. Галактиканын борборуна жакын бөлүкчөлөрү сыртында жаткан бөлүгүнө караганда тезирээк айланат. Галактиканын тыгыздыгы анын борборуна жакындаган сайын чоӊоёт. Галактикада жылдыздар пайда болуп турарын изилдөөлөр көргөздү. Көп жылдыздар Жерден кийин пайда болгон. ''Галактика ядросу'' жылдыз аралык заттын тыгыз массасынын ичинде орун алгандыктан, аны оптикалык аспаптар м-н байкоо кыйын, ал радиоастр. байкоо жүргүзүү аркылуу далилденет. Галактиканын өнүгүүсүн изилдөө адам баласынын дүйнөгө көз карашын кеӊейтти.</div></td></tr>
</table>Lerahttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%9A%D0%A2%D0%98%D0%9A%D0%90&diff=11051&oldid=prevTemirkan, 05:25, 12 Август (Баш оона) 2024 карата2024-08-12T05:25:26Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:25, 12 Август (Баш оона) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГАЛА&#769;КТИКА <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(</del>''' гр. galaktikjs – сүт сымал), С а м а н ч ы ж о л у с и с т е м а с ы – Күндү камтыган жылдыздардын чоӊ системасы. Ага планеталар системасы да (Жер дагы) кирет. Галактика 100 млрддай жылдыздардан, ошондой эле жылдыз аралык мейкиндиктеги газдуу ж-а чаӊдуу тумандуулук, ар кандай жылдыз топтору, чаӊдар ж-а айрым атомдордон турат. Көпчүлүк жылдыздар формасы линза (туурасынан диаметри 30 миӊ, калыӊдыгы 4 миӊ ''пс''ке жакын) түрүндө болуп, анын симметрия тегиздигине (Галактика тегиздиги) ж-а борборуна (Галактиканын жалпак система бөлүгүн) карай топтолгон. Жылдыздардын азы- <br/></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГАЛА&#769;КТИКА''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(</ins>гр. galaktikjs – сүт сымал), С а м а н ч ы ж о л у с и с т е м а с ы – Күндү камтыган жылдыздардын чоӊ системасы. Ага планеталар системасы да (Жер дагы) кирет. Галактика 100 млрддай жылдыздардан, ошондой эле жылдыз аралык мейкиндиктеги газдуу ж-а чаӊдуу тумандуулук, ар кандай жылдыз топтору, чаӊдар ж-а айрым атомдордон турат. Көпчүлүк жылдыздар формасы линза (туурасынан диаметри 30 миӊ, калыӊдыгы 4 миӊ ''пс''ке жакын) түрүндө болуп, анын симметрия тегиздигине (Галактика тегиздиги) ж-а борборуна (Галактиканын жалпак система бөлүгүн) карай топтолгон. Жылдыздардын азы- <br/></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:ГАЛАКТИКА (33.png | thumb | none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:ГАЛАКТИКА (33.png | thumb | none]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:ГАЛАКТИКА (34.png | thumb | none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:ГАЛАКТИКА (34.png | thumb | none]]</div></td></tr>
</table>Temirkan