http://212.24.105.57:9989/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%93%D0%95%D0%9E%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%98%D0%AFГЕОГРАФИЯ - Түзөтүүлөр тарыхы2026-04-21T05:44:41ZУикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.0http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%95%D0%9E%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%98%D0%AF&diff=33254&oldid=prevBegay, 05:02, 2 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата2025-10-02T05:02:30Z<p></p>
<a href="//212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%95%D0%9E%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%98%D0%AF&diff=33254&oldid=33247">Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү</a>Begayhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%95%D0%9E%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%98%D0%AF&diff=33247&oldid=prevBegay, 04:45, 2 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата2025-10-02T04:45:52Z<p></p>
<a href="//212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%95%D0%9E%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%98%D0%AF&diff=33247&oldid=11676">Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү</a>Begayhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%95%D0%9E%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%98%D0%AF&diff=11676&oldid=prevTemirkan, 09:42, 4 Сентябрь (Аяк оона) 2024 карата2024-09-04T09:42:02Z<p></p>
<a href="//212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%95%D0%9E%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%98%D0%AF&diff=11676&oldid=11520">Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү</a>Temirkanhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%95%D0%9E%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%98%D0%AF&diff=11520&oldid=prevTemirkan, 09:55, 23 Август (Баш оона) 2024 карата2024-08-23T09:55:40Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:55, 23 Август (Баш оона) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l7">7 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">7 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br/>СССР ИА 1920–30-жылдарда 22 млн ''км''<sup>2</sup> аянтты ээлеген зор өлкөнүн дээрлик бардык аймактарын изилдөө үчүн комплекстүү ири экспедицияларды уюштуруп, дүйнөлүк географиялык закон ченемдүүлүктөрдү аныктоого зор салым кошту. Геоморфология, гидрология, гляциология, геоботаника, климатология, топурак таануу, тоӊ таануу, палеогеография ж. б. тармактардын теориялык маселелерин изилдөө м-н бирге комплекстик физикалык география ж-а экономикалык география проблемаларга, райондоштурууга көӊүл бурат; табигый чөйрөнүн физикалык географиясы компоненттеринин аймактык таралышынын закон ченемдүүлүктөрү изилденет. Ушул эле жылдары ландшафттарды алгачкы тереӊ изилдөөлөр башталып, ландшафт карталары түзүлөт. Өлкөнүн ар кайсы табигый аймактарында комплекстик ж-а компоненттик Географиялык изилдөөлөрдү жүргүзүү үчүн туруктуу лабораториялар уюштурулат. Физикалык Географиянын теориялык изилдөөлөрү жалпы жер таануу (А. А. Григорьев) ж-а ландшафт таануу багытында жүргүзүлгөн. Океандар ж-а деӊиздер жөнүндө маанилүү эмгектер жарыкка чыккан. <br/>Географиянын алдында турган проблемалардын комплекстүү мүнөзү ж-а татаалдыгы Географияга ыкташкан жаӊы илим тармактарын (биогеоценология, ландшафт геохимиясы, медициналык География ж. б.) пайда кылды, аларга ылайыктуу жаӊы математикалык, геохимиялык ж. б. методдор, синтездөөчү, системалоочу ыктар өздөштүрүлдү. <br/>Советтик физикалык Географияда табигый географиялык комплекстер (геосистемалар) жөнүндөгү илимий түшүнүк калыптанды. Ал ''географиялык кабыктын'' түзүлүшүн ж-а өнүгүү закон ченемдерин (жалпы физикалык География) ж-а анын аймактык бөлүнүшүн, морфологиялык түзүлүшүн ж. б. маселелерди (ландшафт таануу) изилдеди; ири физикалык-географиялык региондорду изилдеп, алардын комплекстүү мүнөздөмөлөрүн түздү (мисалы, «СССРдин табигый шарттары жана жаратылыш ресурстары» жөнүндөгү 15 томдон турган серия). <br/>Экономикалык География жалпы теория м-н бирге СССРдин экономикалык райондорунун калыптаныш маселелерин изилдеп, райондук ж-а тармактык багыттарда маанилүү иштерди аткарып, алар боюнча жалпыланган экономикалык-географиялык мүнөздөмөлөрдү иштеп чыкты (өнөр жай, транспорт, айыл чарба, калк, шаар ж. б.), табигый шарттардын ж-а ресурстардын чарбалык маанисин изилдеп, аларды сарамжалдуу пайдалануу жолдорун сунуштады. Советтик экономикалык География башка өлкөлөрдү изилдөөгө да зор салым кошту.<br/>География тарыхын ж-а тарыхый Географиянын проблемаларын изилдөө принциптери иштелип чыкты. Советтик картографиянын География м-н тыгыз байланышы алардын тез өнүгүшүнө шарт түздү. Кийинки жылдарда тематикалык ж-а комплекстик картография зор кадам жасады, көп сандаган атайын мазмундуу карталар м-н атластар, комплекстик атластар түзүлдү. Советтик География акыркы учурунда экспериментке таянган, бузулган табигый чөйрөнү кайра калыбына келтирүүгө умтулган, б. а. конструкциялуу мүнөздөгү илимге айлана баштаган. Ал табият м-н коомдун өз ара мамилелерин жалпылоочу ж-а жакшыртуучу илимий проблемаларды изилдөөдө орчундуу ийгиликтерге ээ болгон. Советтик Географиянын теориялык ж-а практикалык нуктагы жетишкендиктери башка өлкөлөрдүн Географиялык изилдөөлөрүндө пайдаланылууда.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br/>СССР ИА 1920–30-жылдарда 22 млн ''км''<sup>2</sup> аянтты ээлеген зор өлкөнүн дээрлик бардык аймактарын изилдөө үчүн комплекстүү ири экспедицияларды уюштуруп, дүйнөлүк географиялык закон ченемдүүлүктөрдү аныктоого зор салым кошту. Геоморфология, гидрология, гляциология, геоботаника, климатология, топурак таануу, тоӊ таануу, палеогеография ж. б. тармактардын теориялык маселелерин изилдөө м-н бирге комплекстик физикалык география ж-а экономикалык география проблемаларга, райондоштурууга көӊүл бурат; табигый чөйрөнүн физикалык географиясы компоненттеринин аймактык таралышынын закон ченемдүүлүктөрү изилденет. Ушул эле жылдары ландшафттарды алгачкы тереӊ изилдөөлөр башталып, ландшафт карталары түзүлөт. Өлкөнүн ар кайсы табигый аймактарында комплекстик ж-а компоненттик Географиялык изилдөөлөрдү жүргүзүү үчүн туруктуу лабораториялар уюштурулат. Физикалык Географиянын теориялык изилдөөлөрү жалпы жер таануу (А. А. Григорьев) ж-а ландшафт таануу багытында жүргүзүлгөн. Океандар ж-а деӊиздер жөнүндө маанилүү эмгектер жарыкка чыккан. <br/>Географиянын алдында турган проблемалардын комплекстүү мүнөзү ж-а татаалдыгы Географияга ыкташкан жаӊы илим тармактарын (биогеоценология, ландшафт геохимиясы, медициналык География ж. б.) пайда кылды, аларга ылайыктуу жаӊы математикалык, геохимиялык ж. б. методдор, синтездөөчү, системалоочу ыктар өздөштүрүлдү. <br/>Советтик физикалык Географияда табигый географиялык комплекстер (геосистемалар) жөнүндөгү илимий түшүнүк калыптанды. Ал ''географиялык кабыктын'' түзүлүшүн ж-а өнүгүү закон ченемдерин (жалпы физикалык География) ж-а анын аймактык бөлүнүшүн, морфологиялык түзүлүшүн ж. б. маселелерди (ландшафт таануу) изилдеди; ири физикалык-географиялык региондорду изилдеп, алардын комплекстүү мүнөздөмөлөрүн түздү (мисалы, «СССРдин табигый шарттары жана жаратылыш ресурстары» жөнүндөгү 15 томдон турган серия). <br/>Экономикалык География жалпы теория м-н бирге СССРдин экономикалык райондорунун калыптаныш маселелерин изилдеп, райондук ж-а тармактык багыттарда маанилүү иштерди аткарып, алар боюнча жалпыланган экономикалык-географиялык мүнөздөмөлөрдү иштеп чыкты (өнөр жай, транспорт, айыл чарба, калк, шаар ж. б.), табигый шарттардын ж-а ресурстардын чарбалык маанисин изилдеп, аларды сарамжалдуу пайдалануу жолдорун сунуштады. Советтик экономикалык География башка өлкөлөрдү изилдөөгө да зор салым кошту.<br/>География тарыхын ж-а тарыхый Географиянын проблемаларын изилдөө принциптери иштелип чыкты. Советтик картографиянын География м-н тыгыз байланышы алардын тез өнүгүшүнө шарт түздү. Кийинки жылдарда тематикалык ж-а комплекстик картография зор кадам жасады, көп сандаган атайын мазмундуу карталар м-н атластар, комплекстик атластар түзүлдү. Советтик География акыркы учурунда экспериментке таянган, бузулган табигый чөйрөнү кайра калыбына келтирүүгө умтулган, б. а. конструкциялуу мүнөздөгү илимге айлана баштаган. Ал табият м-н коомдун өз ара мамилелерин жалпылоочу ж-а жакшыртуучу илимий проблемаларды изилдөөдө орчундуу ийгиликтерге ээ болгон. Советтик Географиянын теориялык ж-а практикалык нуктагы жетишкендиктери башка өлкөлөрдүн Географиялык изилдөөлөрүндө пайдаланылууда.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г-нын </del>башка өлкөлөрдөгү абалы. ==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Географиянын </ins>башка өлкөлөрдөгү абалы. ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Дүйнөлүк экономиканын антагонисттик, стихиялык мүнөздө өсүшү, өнүккөн мамлекеттердин дүйнөлүк табигый ресурстарды ысырапкорлук м-н пайдаланышы айлана-чөйрөнүн глобалдык масштабдагы булганышына алып келди. Ушунун негизинде коомчулуктун ичинде пайда болгон карама-каршылыктар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мамл. </del>бийликтерди ж-а монополияларды тийиштүү чара көрүүгө мажбур кылып, АКШ, Канада, Улуу Британия, Германия, Япония ж. б. айрым өлкөлөрдө өкмөттүк мекемелер ж-а жеке фирмалар географтарды айрым маанилүү изилдөөлөрдү жүргүзүүгө тартышат. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г-лык </del>изилдөөлөр аспап-жабдыктар м-н өлчөө-ченөө аркылуу алынган маалыматтардын негизинде, көбүнчө колдонмо мүнөздө ж-а чакан аймактык кызыкчылыкта жүргүзүлөт. Көп өлкөлөрдө (айрыкча АКШда) хорологиялык концепция басымдуулук кылат. Бул багыттын идеологдору (Р. Хартшорн, П. Жеймс, Д. Уиттси ж. б.) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г-нын </del>жеке өзү изилдей турган объектиси жок, аны <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физ. Г. </del>ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экон. Г-га </del>бөлүү туура болбойт, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. </del>тармактарга ажыратылгыс бир бүтүн илим дешет. Экинчи бирөөлөр <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г-нын </del>изилдөөчү объектиси Жердин кабыгы, же Геосфера, же ландшафт дейт. Батыш <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">европ. </del>изилдөөчүлөр ландшафттын экологиясына өзгөчө көӊүл бурат.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Дүйнөлүк экономиканын антагонисттик, стихиялык мүнөздө өсүшү, өнүккөн мамлекеттердин дүйнөлүк табигый ресурстарды ысырапкорлук м-н пайдаланышы айлана-чөйрөнүн глобалдык масштабдагы булганышына алып келди. Ушунун негизинде коомчулуктун ичинде пайда болгон карама-каршылыктар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мамлекеттик </ins>бийликтерди ж-а монополияларды тийиштүү чара көрүүгө мажбур кылып, АКШ, Канада, Улуу Британия, Германия, Япония ж. б. айрым өлкөлөрдө өкмөттүк мекемелер ж-а жеке фирмалар географтарды айрым маанилүү изилдөөлөрдү жүргүзүүгө тартышат. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Географиялык </ins>изилдөөлөр аспап-жабдыктар м-н өлчөө-ченөө аркылуу алынган маалыматтардын негизинде, көбүнчө колдонмо мүнөздө ж-а чакан аймактык кызыкчылыкта жүргүзүлөт. Көп өлкөлөрдө (айрыкча АКШда) хорологиялык концепция басымдуулук кылат. Бул багыттын идеологдору (Р. Хартшорн, П. Жеймс, Д. Уиттси ж. б.) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Географиянын </ins>жеке өзү изилдей турган объектиси жок, аны <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физикалык География </ins>ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экономикалык Географияга </ins>бөлүү туура болбойт, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">География </ins>тармактарга ажыратылгыс бир бүтүн илим дешет. Экинчи бирөөлөр <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Географиянын </ins>изилдөөчү объектиси Жердин кабыгы, же Геосфера, же ландшафт дейт. Батыш <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">европалык </ins>изилдөөчүлөр ландшафттын экологиясына өзгөчө көӊүл бурат.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== Маанилүү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г-лык </del>коомдор ж-а мекемелер. ==</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>Дүйнөдөгү өлкөлөрдүн географтарынын көпчүлүгү эл аралык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. </del>союзуна (1922) бириккен, ал ар бир 4 жылда эл аралык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г-лык </del>конгресс өткөрөт. Дүйнөлүк ж-а региондук деӊгээлдеги мааниси бар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. </del>уюмдары: Орус <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г-лык </del>коому, РФ ИАнын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. ин-ту</del>, КМШ ИАларынын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. ин-ттары</del>, бөлүмдөрү, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ун-ттердин геогр. ф-ттери</del>, Улуу Британия королдугунун <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. </del>коому, Канаданын королдук <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. </del>коому, АКШ Улуттук <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. </del>коому, Париж <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. </del>коому ж. б.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== Маанилүү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Геологиялык </ins>коомдор ж-а мекемелер. ==</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Дүйнөдөгү өлкөлөрдүн географтарынын көпчүлүгү эл аралык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">География </ins>союзуна (1922) бириккен, ал ар бир 4 жылда эл аралык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Географиялык </ins>конгресс өткөрөт. Дүйнөлүк ж-а региондук деӊгээлдеги мааниси бар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">География </ins>уюмдары: Орус <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Географиялык </ins>коому, РФ ИАнын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">География институту</ins>, КМШ ИАларынын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">География институттары</ins>, бөлүмдөрү, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">университеттердин география факультеттери</ins>, Улуу Британия королдугунун <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">География </ins>коому, Канаданын королдук <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">География </ins>коому, АКШ Улуттук <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">География </ins>коому, Париж <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">География </ins>коому ж. б.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== Г-нын Кыргызстанда өнүгүшү.==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== Г-нын Кыргызстанда өнүгүшү.==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>О. Азиянын тоолуу бөлүгү, анын табияты, чарбасы ж-дө Батыш м-н Чыгыш элдери б. з. башталышына чейин эле кабардар болгон. Байыркы Иран («Авеста» ж. б.), Грекия, Рим (Геродот, Птолемей ж. б.) сыяктуу өлкөлөрдүн жазуу эстеликтери Теӊир-Тоо, Памир-Алайды мекендеген сак, усун ж. б. уруулар, алардын жери, кесиби ж. б. Тууралуу алгачкы маалыматтарды берет. О. кылымдарда Кырг-ндын жалпы аймагы ж-а анын айрым табигый бөлүктөрү (мис., Ысык-Көл), шаарлары, чарбасы, калкы, саясий кырдаалы ж. б. кыска, так баяндалат. 18-к-да ж-а 19-к-дын 1-жарымында геогр. маалыматтар көбөйүп, өлкөнүн жалпы абалын, негизги орогидрографиялык схемасын көрсөткөн карталар түзүлөт. Немис илимпоздору К. ''Риттер'' (1832, 1859) ж-а Л. ''Гумбольдт'' (1843) Теӊир-Тоо м-н Болорду (Памир-Алай) мүнөздөп, Борб. Азиянын Г-сы б-ча биринчи жалпыланган ил. концепцияларды берүүгө аракет жасашкан. Өлкөнүн нукура ил. Г-сы акыркы 100–120 жыл ичинде түзүлдү. Биринчи атайын ил. экспедициялык изилдөөлөр кыргыз жергесинде 1856-ж. (Ч. Ч. Валиханов, П. П. Семёнов) башталган. Кырг-н аймагында алгачкы топографиялык ченөөлөрдү ж-а жер бетин картага түшүрүүлөрдү Ысык-Көлдүн чыгыш жээктеринде поручик Яновский (1856) жүргүзгөн. Кырг-ндын көп жерин кучагына алган ар түрдүү экспедициялык ж-а стационардык (1880–90-жылдардан тартып) изилдөөлөр өлкөнүн жаратылыш шарттарынын өзгөчөлүктөрүн ж-а айрым закон ченемдерин, калкынын курамын, чарбасынын багытын, өнүгүшүн көрсөттү. Теӊир-Тоо, Памир-Алай тоо системалары ж-дөгү азыркы ил. түшүнүктөргө негиз салды. 19-к-дын 2-жарымында атайын тармактык (топографиялык-геодезиялык, геол., зоологиялык ж. б.) ж-а комплекстик мүнөздөгү изилдөөлөр өлкө м-н таанышуу, маалымат чогултуу түрүндө болсо да, анын табиятынын ар бир түзүүчүлөрү ж-дө маанилүү жалпылаган тыянактарга алып келди.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>О. Азиянын тоолуу бөлүгү, анын табияты, чарбасы ж-дө Батыш м-н Чыгыш элдери б. з. башталышына чейин эле кабардар болгон. Байыркы Иран («Авеста» ж. б.), Грекия, Рим (Геродот, Птолемей ж. б.) сыяктуу өлкөлөрдүн жазуу эстеликтери Теӊир-Тоо, Памир-Алайды мекендеген сак, усун ж. б. уруулар, алардын жери, кесиби ж. б. Тууралуу алгачкы маалыматтарды берет. О. кылымдарда Кырг-ндын жалпы аймагы ж-а анын айрым табигый бөлүктөрү (мис., Ысык-Көл), шаарлары, чарбасы, калкы, саясий кырдаалы ж. б. кыска, так баяндалат. 18-к-да ж-а 19-к-дын 1-жарымында геогр. маалыматтар көбөйүп, өлкөнүн жалпы абалын, негизги орогидрографиялык схемасын көрсөткөн карталар түзүлөт. Немис илимпоздору К. ''Риттер'' (1832, 1859) ж-а Л. ''Гумбольдт'' (1843) Теӊир-Тоо м-н Болорду (Памир-Алай) мүнөздөп, Борб. Азиянын Г-сы б-ча биринчи жалпыланган ил. концепцияларды берүүгө аракет жасашкан. Өлкөнүн нукура ил. Г-сы акыркы 100–120 жыл ичинде түзүлдү. Биринчи атайын ил. экспедициялык изилдөөлөр кыргыз жергесинде 1856-ж. (Ч. Ч. Валиханов, П. П. Семёнов) башталган. Кырг-н аймагында алгачкы топографиялык ченөөлөрдү ж-а жер бетин картага түшүрүүлөрдү Ысык-Көлдүн чыгыш жээктеринде поручик Яновский (1856) жүргүзгөн. Кырг-ндын көп жерин кучагына алган ар түрдүү экспедициялык ж-а стационардык (1880–90-жылдардан тартып) изилдөөлөр өлкөнүн жаратылыш шарттарынын өзгөчөлүктөрүн ж-а айрым закон ченемдерин, калкынын курамын, чарбасынын багытын, өнүгүшүн көрсөттү. Теӊир-Тоо, Памир-Алай тоо системалары ж-дөгү азыркы ил. түшүнүктөргө негиз салды. 19-к-дын 2-жарымында атайын тармактык (топографиялык-геодезиялык, геол., зоологиялык ж. б.) ж-а комплекстик мүнөздөгү изилдөөлөр өлкө м-н таанышуу, маалымат чогултуу түрүндө болсо да, анын табиятынын ар бир түзүүчүлөрү ж-дө маанилүү жалпылаган тыянактарга алып келди.</div></td></tr>
</table>Temirkanhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%95%D0%9E%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%98%D0%AF&diff=11507&oldid=prevTemirkan, 05:52, 23 Август (Баш оона) 2024 карата2024-08-23T05:52:38Z<p></p>
<a href="//212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%95%D0%9E%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%98%D0%AF&diff=11507&oldid=5882">Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү</a>Temirkanhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%95%D0%9E%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%98%D0%AF&diff=5882&oldid=prevKadyrm: /* Г-ЛЫК ИЛИМДЕРДИН СИСТЕМАСЫ Ж-А ЧЕКТЕШ ИЛИМДЕР М-Н БАЙЛАНЫШЫ. */2024-03-25T10:57:35Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">Г-ЛЫК ИЛИМДЕРДИН СИСТЕМАСЫ Ж-А ЧЕКТЕШ ИЛИМДЕР М-Н БАЙЛАНЫШЫ.</span></span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:57, 25 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГЕОГРА&#769;ФИЯ ''' (''гео...'' ж-а ''...графия'') – табият ж-а коомдук илимдердин табигый ж-а өндүрүштүк аймактык комплекстерди, алардын компоненттерин изилдөөчү системасы. Г-нын ил. изилдөөлөрү табигый чөйрөнүн, анын компоненттеринин өнүгүсүнүн ж-а өзгөрүшүнүн аймактык ж-а мезгилдик закон ченемдүлүктөрүн аныктоого багытталып, практикалык сунуштары табигый ресурстарды натыйжалуу пайдалануу, өндүрүштү рационалдуу жайгаштыруу ж-а адам жашоосу үчүн оӊтойлуу чөйрө түзүү максатын көздөйт. </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГЕОГРА&#769;ФИЯ ''' (''гео...'' ж-а ''...графия'') – табият ж-а коомдук илимдердин табигый ж-а өндүрүштүк аймактык комплекстерди, алардын компоненттерин изилдөөчү системасы. Г-нын ил. изилдөөлөрү табигый чөйрөнүн, анын компоненттеринин өнүгүсүнүн ж-а өзгөрүшүнүн аймактык ж-а мезгилдик закон ченемдүлүктөрүн аныктоого багытталып, практикалык сунуштары табигый ресурстарды натыйжалуу пайдалануу, өндүрүштү рационалдуу жайгаштыруу ж-а адам жашоосу үчүн оӊтойлуу чөйрө түзүү максатын көздөйт. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== Г-ЛЫК ИЛИМДЕРДИН СИСТЕМАСЫ Ж-А ЧЕКТЕШ ИЛИМДЕР М-Н БАЙЛАНЫШЫ.==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== Г-ЛЫК ИЛИМДЕРДИН СИСТЕМАСЫ Ж-А ЧЕКТЕШ ИЛИМДЕР М-Н БАЙЛАНЫШЫ.==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>Г. илимдеринин системасы баштапкы бирдиктүү географиянын өнүгүү ж-а тармактарга ажыроо процессинде пайда болгон.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Г. илимдеринин системасы баштапкы бирдиктүү географиянын өнүгүү ж-а тармактарга ажыроо процессинде пайда болгон.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br/>Анын башкы тармактары: а) табигый же физ. геогр. илимдер (физ. география, жалпы жер таануу, ''палеогеография, геоморфология, климатология,'' кургактыктын гидрологиясы, океанология, гляциология, геокриология, топурак географиясы ж-а биогеография); б) коомдук геогр. илимдер (жалпы ж-а региондук экон. Г., өнөр жай, а. ч., транспорт, калк географиясы, саясий Г. ж. б.); в) ''картография'' ж-а ''геодезия.'' Ар бир геогр. илим экспедициялык ж-а стационардык изилдөөлөрдүн маалыматтарына, ошолордун негизинде түзүлгөн карталарга таянат. Өзүнө таандык усулдардан тышкары, геогр. Илимдер изилдөөлөрүндө математика, геофизика, геохимия, биология сыяктуу илимдердин ыкмаларын ж-а маалыматтарын пайдаланат. Экон. Г. болсо физ. Г. ж-а саясий экономия, демография, социология, өнөр жай ж-а а. ч. экономикасы ж. б. коомдук илимдер м-н тыгыз байланышта. Табигый шарттар м-н ресурстарды толук ж-а сарамжалдуу пайдалануу, өндүргүч күчтөрд үн өсүшү ж-а өндүрүштү ырааттуу жайгаштыруу, табиятты коргоо, калыбына келтирү ж-а кайра куруу жаатында ил. негиздерди иштеп чыгуу – Г-нын милдети.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br/>Анын башкы тармактары: а) табигый же физ. геогр. илимдер (физ. география, жалпы жер таануу, ''палеогеография, геоморфология, климатология,'' кургактыктын гидрологиясы, океанология, гляциология, геокриология, топурак географиясы ж-а биогеография); б) коомдук геогр. илимдер (жалпы ж-а региондук экон. Г., өнөр жай, а. ч., транспорт, калк географиясы, саясий Г. ж. б.); в) ''картография'' ж-а ''геодезия.'' Ар бир геогр. илим экспедициялык ж-а стационардык изилдөөлөрдүн маалыматтарына, ошолордун негизинде түзүлгөн карталарга таянат. Өзүнө таандык усулдардан тышкары, геогр. Илимдер изилдөөлөрүндө математика, геофизика, геохимия, биология сыяктуу илимдердин ыкмаларын ж-а маалыматтарын пайдаланат. Экон. Г. болсо физ. Г. ж-а саясий экономия, демография, социология, өнөр жай ж-а а. ч. экономикасы ж. б. коомдук илимдер м-н тыгыз байланышта. Табигый шарттар м-н ресурстарды толук ж-а сарамжалдуу пайдалануу, өндүргүч күчтөрд үн өсүшү ж-а өндүрүштү ырааттуу жайгаштыруу, табиятты коргоо, калыбына келтирү ж-а кайра куруу жаатында ил. негиздерди иштеп чыгуу – Г-нын милдети.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br/></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br/></div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==Географиялык ой-пикирлердин өөрчүшүнүн негизги этаптары ==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>==Географиялык ой-пикирлердин өөрчүшүнүн негизги этаптары ==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br/>(маанилүү геогр. саякаттар ж-а ачылыштар ж-дө к. ''Географиялык ачылыштар'' макаласынан). Г. – эзелки илимдерден. Алгачкы геогр. маалыматтар кул ээлөөчүлүк доордогу чыгыш элдеринин жазмаларынан кезигет. Геогр. кубулуштарды ж-а процесстерди табигый-ил. көз карашта, бирок ой жүгүртүү, жоруу деӊгээлинде түшүндүрүү б. з. ч. 6-к-да башталып, илимде 2 геогр. багыт – жалпы жер таануу же физ. география (негиздөөчү Аристотель) ж-а өлкө таануу (негиздөөчү Геродот) пайда болот. Ошол убакта Жердин формасы шарга окшош экендиги ж-а анын бети 5 жылуулук алкагына бөлүнөрү ж-дөгү ойлор пайда болгон. Б. з. ч. 3–2-к-да матем. Г. негизделет. Александриялык грек Эратосфен өзүнүн «География» деген эмгегин жазып, Жер шарынын айланасынын узундугун 1-жолу дээрлик тактыкта аныктаган. Байыркы Г. Страбон м-н Птолемейдин эмгектеринде (б. з. 1–2-к.) биротоло негизделген. Страбон өлкө таануу багытын өөрчүтсө, Птолемей Г-нын милдети карта түзүү деп санаган.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br/>(маанилүү геогр. саякаттар ж-а ачылыштар ж-дө к. ''Географиялык ачылыштар'' макаласынан). Г. – эзелки илимдерден. Алгачкы геогр. маалыматтар кул ээлөөчүлүк доордогу чыгыш элдеринин жазмаларынан кезигет. Геогр. кубулуштарды ж-а процесстерди табигый-ил. көз карашта, бирок ой жүгүртүү, жоруу деӊгээлинде түшүндүрүү б. з. ч. 6-к-да башталып, илимде 2 геогр. багыт – жалпы жер таануу же физ. география (негиздөөчү Аристотель) ж-а өлкө таануу (негиздөөчү Геродот) пайда болот. Ошол убакта Жердин формасы шарга окшош экендиги ж-а анын бети 5 жылуулук алкагына бөлүнөрү ж-дөгү ойлор пайда болгон. Б. з. ч. 3–2-к-да матем. Г. негизделет. Александриялык грек Эратосфен өзүнүн «География» деген эмгегин жазып, Жер шарынын айланасынын узундугун 1-жолу дээрлик тактыкта аныктаган. Байыркы Г. Страбон м-н Птолемейдин эмгектеринде (б. з. 1–2-к.) биротоло негизделген. Страбон өлкө таануу багытын өөрчүтсө, Птолемей Г-нын милдети карта түзүү деп санаган.</div></td></tr>
</table>Kadyrmhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%95%D0%9E%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%98%D0%AF&diff=5873&oldid=prevKadyrm: /* Г-нын Кыргызстанда өнүгүшү. */2024-03-25T10:52:55Z<p><span dir="auto"><span class="autocomment">Г-нын Кыргызстанда өнүгүшү.</span></span></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:52, 25 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l21">21 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">21 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> Дүйнөдөгү өлкөлөрдүн географтарынын көпчүлүгү эл аралык Г. союзуна (1922) бириккен, ал ар бир 4 жылда эл аралык Г-лык конгресс өткөрөт. Дүйнөлүк ж-а региондук деӊгээлдеги мааниси бар Г. уюмдары: Орус Г-лык коому, РФ ИАнын Г. ин-ту, КМШ ИАларынын Г. ин-ттары, бөлүмдөрү, ун-ттердин геогр. ф-ттери, Улуу Британия королдугунун Г. коому, Канаданын королдук Г. коому, АКШ Улуттук Г. коому, Париж Г. коому ж. б.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> Дүйнөдөгү өлкөлөрдүн географтарынын көпчүлүгү эл аралык Г. союзуна (1922) бириккен, ал ар бир 4 жылда эл аралык Г-лык конгресс өткөрөт. Дүйнөлүк ж-а региондук деӊгээлдеги мааниси бар Г. уюмдары: Орус Г-лык коому, РФ ИАнын Г. ин-ту, КМШ ИАларынын Г. ин-ттары, бөлүмдөрү, ун-ттердин геогр. ф-ттери, Улуу Британия королдугунун Г. коому, Канаданын королдук Г. коому, АКШ Улуттук Г. коому, Париж Г. коому ж. б.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== Г-нын Кыргызстанда өнүгүшү.==</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>== Г-нын Кыргызстанда өнүгүшү.==</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>О. Азиянын тоолуу бөлүгү, анын табияты, чарбасы ж-дө Батыш м-н Чыгыш элдери б. з. башталышына чейин эле кабардар болгон. Байыркы Иран («Авеста» ж. б.), Грекия, Рим (Геродот, Птолемей ж. б.) сыяктуу өлкөлөрдүн жазуу эстеликтери Теӊир-Тоо, Памир-Алайды мекендеген сак, усун ж. б. уруулар, алардын жери, кесиби ж. б. Тууралуу алгачкы маалыматтарды берет. О. кылымдарда Кырг-ндын жалпы аймагы ж-а анын айрым табигый бөлүктөрү (мис., Ысык-Көл), шаарлары, чарбасы, калкы, саясий кырдаалы ж. б. кыска, так баяндалат. 18-к-да ж-а 19-к-дын 1-жарымында геогр. маалыматтар көбөйүп, өлкөнүн жалпы абалын, негизги орогидрографиялык схемасын көрсөткөн карталар түзүлөт. Немис илимпоздору К. ''Риттер'' (1832, 1859) ж-а Л. ''Гумбольдт'' (1843) Теӊир-Тоо м-н Болорду (Памир-Алай) мүнөздөп, Борб. Азиянын Г-сы б-ча биринчи жалпыланган ил. концепцияларды берүүгө аракет жасашкан. Өлкөнүн нукура ил. Г-сы акыркы 100–120 жыл ичинде түзүлдү. Биринчи атайын ил. экспедициялык изилдөөлөр кыргыз жергесинде 1856-ж. (Ч. Ч. Валиханов, П. П. Семёнов) башталган. Кырг-н аймагында алгачкы топографиялык ченөөлөрдү ж-а жер бетин картага түшүрүүлөрдү Ысык-Көлдүн чыгыш жээктеринде поручик Яновский (1856) жүргүзгөн. Кырг-ндын көп жерин кучагына алган ар түрдүү экспедициялык ж-а стационардык (1880–90-жылдардан тартып) изилдөөлөр өлкөнүн жаратылыш шарттарынын өзгөчөлүктөрүн ж-а айрым закон ченемдерин, калкынын курамын, чарбасынын багытын, өнүгүшүн көрсөттү. Теӊир-Тоо, Памир-Алай тоо системалары ж-дөгү азыркы ил. түшүнүктөргө негиз салды. 19-к-дын 2-жарымында атайын тармактык (топографиялык-геодезиялык, геол., зоологиялык ж. б.) ж-а комплекстик мүнөздөгү изилдөөлөр өлкө м-н таанышуу, маалымат чогултуу түрүндө болсо да, анын табиятынын ар бир түзүүчүлөрү ж-дө маанилүү жалпылаган тыянактарга алып келди.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>О. Азиянын тоолуу бөлүгү, анын табияты, чарбасы ж-дө Батыш м-н Чыгыш элдери б. з. башталышына чейин эле кабардар болгон. Байыркы Иран («Авеста» ж. б.), Грекия, Рим (Геродот, Птолемей ж. б.) сыяктуу өлкөлөрдүн жазуу эстеликтери Теӊир-Тоо, Памир-Алайды мекендеген сак, усун ж. б. уруулар, алардын жери, кесиби ж. б. Тууралуу алгачкы маалыматтарды берет. О. кылымдарда Кырг-ндын жалпы аймагы ж-а анын айрым табигый бөлүктөрү (мис., Ысык-Көл), шаарлары, чарбасы, калкы, саясий кырдаалы ж. б. кыска, так баяндалат. 18-к-да ж-а 19-к-дын 1-жарымында геогр. маалыматтар көбөйүп, өлкөнүн жалпы абалын, негизги орогидрографиялык схемасын көрсөткөн карталар түзүлөт. Немис илимпоздору К. ''Риттер'' (1832, 1859) ж-а Л. ''Гумбольдт'' (1843) Теӊир-Тоо м-н Болорду (Памир-Алай) мүнөздөп, Борб. Азиянын Г-сы б-ча биринчи жалпыланган ил. концепцияларды берүүгө аракет жасашкан. Өлкөнүн нукура ил. Г-сы акыркы 100–120 жыл ичинде түзүлдү. Биринчи атайын ил. экспедициялык изилдөөлөр кыргыз жергесинде 1856-ж. (Ч. Ч. Валиханов, П. П. Семёнов) башталган. Кырг-н аймагында алгачкы топографиялык ченөөлөрдү ж-а жер бетин картага түшүрүүлөрдү Ысык-Көлдүн чыгыш жээктеринде поручик Яновский (1856) жүргүзгөн. Кырг-ндын көп жерин кучагына алган ар түрдүү экспедициялык ж-а стационардык (1880–90-жылдардан тартып) изилдөөлөр өлкөнүн жаратылыш шарттарынын өзгөчөлүктөрүн ж-а айрым закон ченемдерин, калкынын курамын, чарбасынын багытын, өнүгүшүн көрсөттү. Теӊир-Тоо, Памир-Алай тоо системалары ж-дөгү азыркы ил. түшүнүктөргө негиз салды. 19-к-дын 2-жарымында атайын тармактык (топографиялык-геодезиялык, геол., зоологиялык ж. б.) ж-а комплекстик мүнөздөгү изилдөөлөр өлкө м-н таанышуу, маалымат чогултуу түрүндө болсо да, анын табиятынын ар бир түзүүчүлөрү ж-дө маанилүү жалпылаган тыянактарга алып келди.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br/>Кырг-ндын Г-сын изилдөөгө чет өлкөлүк окумуштуулар (венгрлер Д. Алмаши ж-а Д. Принц, немистер Г. Мерцбахер ж-а М. Фридрихсен, амер. В. М. Девис, чех Ф. Махачек ж. б.) ж-а жерг. саякатчылар, өлкө таануучулар (А. М. Фетисов, Я. И. Корольков, О. Е. Неживов, А. А. Куценко, С. Абдыбеков ж. б.) да катышкан. Октябрь соц. рев-ясынан кийии Г-лык изилдөөлөр кескин өнүгүп, табигый ресурстардын жайгашуу ж-а өзгөрүү закон ченемдиктерин үйрөнүүгө, коомдук өндүрүштү туура жайгаштырууга орчундуу салым кошту. Совет бийлигине чейин Кырг-нда бир да ил. мекеме болгон эмес, жогорку билимд үү адистер жокко эсе эле. Азыр респ-да атайын</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br/>Кырг-ндын Г-сын изилдөөгө чет өлкөлүк окумуштуулар (венгрлер Д. Алмаши ж-а Д. Принц, немистер Г. Мерцбахер ж-а М. Фридрихсен, амер. В. М. Девис, чех Ф. Махачек ж. б.) ж-а жерг. саякатчылар, өлкө таануучулар (А. М. Фетисов, Я. И. Корольков, О. Е. Неживов, А. А. Куценко, С. Абдыбеков ж. б.) да катышкан. Октябрь соц. рев-ясынан кийии Г-лык изилдөөлөр кескин өнүгүп, табигый ресурстардын жайгашуу ж-а өзгөрүү закон ченемдиктерин үйрөнүүгө, коомдук өндүрүштү туура жайгаштырууга орчундуу салым кошту. Совет бийлигине чейин Кырг-нда бир да ил. мекеме болгон эмес, жогорку билимд үү адистер жокко эсе эле. Азыр респ-да атайын</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br/>Г-лык (КР ИАнын геогр. бөлүмү, Бийик тоолуу Теӊир-Тоо физ. геогр. станциясы, КУУ, БГУ, КМУ, Ысык-Көл, Ош, Жалал-Абад ун-ттеринин Г. багыттагы ф-ттери, Борб. Азия Жер изилдөө ин-ту ж. б.) ж-а геогр. багыттагы (гидрометеорология кызматынын башкармалыгы, Н. М. Пржевальскийдин мемориалдык музейи ж. б.) ил., өндүрүштүк мекемелер, коллективдер ж. б. бар. Гидрометеорол. элементтерге көп сандаган пункттарда байкоо жүргүзүлөт. Өлкөнүн топурагын, өсүмдүктөрүн, эл чарбасын, калкын ж. б-ды Г-га чектеш илимдер изилдейт. Кырг-н Г-лык (1947) ж-а Табиятты коргоо (1967) коомдору иштейт. Улуттук жогорку деӊгээлдеги адис географтар өсүп чыкты. 1940-жылдарга чейин респ-нын табигый ресурстарын изилдөө көбүнчө Москва, Ленинград ж-а Ташкендин адистеринин күчү м-н жүргүзүлгөн. 1920–40-жылдарда СССР ИАнын ж-а О. Азия ун-тинин экспедициялары Кырг-ндын Г-сына зор салым кошту. 1948-ж. СССР ИАнын Геогр. ин-ту негиздеген Физ. геогр. станция (Тескей Ала-Тоодо) ушул багыттагы дүйнөдөгү бирден-бир атайын ил. мекеме болуп калды.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br/>Г-лык (КР ИАнын геогр. бөлүмү, Бийик тоолуу Теӊир-Тоо физ. геогр. станциясы, КУУ, БГУ, КМУ, Ысык-Көл, Ош, Жалал-Абад ун-ттеринин Г. багыттагы ф-ттери, Борб. Азия Жер изилдөө ин-ту ж. б.) ж-а геогр. багыттагы (гидрометеорология кызматынын башкармалыгы, Н. М. Пржевальскийдин мемориалдык музейи ж. б.) ил., өндүрүштүк мекемелер, коллективдер ж. б. бар. Гидрометеорол. элементтерге көп сандаган пункттарда байкоо жүргүзүлөт. Өлкөнүн топурагын, өсүмдүктөрүн, эл чарбасын, калкын ж. б-ды Г-га чектеш илимдер изилдейт. Кырг-н Г-лык (1947) ж-а Табиятты коргоо (1967) коомдору иштейт. Улуттук жогорку деӊгээлдеги адис географтар өсүп чыкты. 1940-жылдарга чейин респ-нын табигый ресурстарын изилдөө көбүнчө Москва, Ленинград ж-а Ташкендин адистеринин күчү м-н жүргүзүлгөн. 1920–40-жылдарда СССР ИАнын ж-а О. Азия ун-тинин экспедициялары Кырг-ндын Г-сына зор салым кошту. 1948-ж. СССР ИАнын Геогр. ин-ту негиздеген Физ. геогр. станция (Тескей Ала-Тоодо) ушул багыттагы дүйнөдөгү бирден-бир атайын ил. мекеме болуп калды.</div></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l38">38 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">38 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br/>''С. Аламанов.''</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br/>''С. Аламанов.''</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>Kadyrmhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%95%D0%9E%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%98%D0%AF&diff=5702&oldid=prevKadyrm: 1 версия2024-03-25T10:51:32Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:51, 25 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%95%D0%9E%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%98%D0%AF&diff=5701&oldid=prevvol2_>KadyrM, 08:13, 25 Март (Жалган куран) 2024 карата2024-03-25T08:13:00Z<p></p>
<a href="//212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%95%D0%9E%D0%93%D0%A0%D0%90%D0%A4%D0%98%D0%AF&diff=5701">Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү</a>vol2_>KadyrM