http://212.24.105.57:9989/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%93%D0%98%D0%91%D0%A0%D0%98%D0%94%D0%94%D0%95%D0%A8%D0%A2%D0%98%D0%A0%D2%AE%D2%AE 2026-04-23T21:22:19Z Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.0 http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%98%D0%91%D0%A0%D0%98%D0%94%D0%94%D0%95%D0%A8%D0%A2%D0%98%D0%A0%D2%AE%D2%AE&diff=14127&oldid=prev 2025-01-24T02:45:41Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">02:45, 24 Январь (Үчтүн айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГИБРИДДЕШТИРҮҮ ''' – тукум куума касиеттери м-н айырмаланган жаныбарларды ''аргындаштыруу'' ж-а өсүмдүктөрдү чаӊдаштыруу аркылуу алардын жаӊы формаларын алуу. Гибриддештирүүдө ар кандай типтеги урук клеткаларынын кошулуусу м-н пайда болуп, алардын тукум куума касиеттерин сактаган жаӊы организм ''(гибрид)'' алынат. Табигый шартта өсүмдүктөр кайчылаш чаӊдашуу м-н көбөйүп, гибриддешүү жүрүп турат. Б. з. ч. 2 миӊ жыл мурда эле жаныбар гибриди – качыр белгилүү болгон. Жасалма жол м-н гибрид алуу мүмкүндүгүн 1694-жылы немец илимпозу Р. Камерариус айткан. Гибрид 1760-ж. немец ботаниги Р. Кёльрёйтер тамекинин 2 түрүнүн гибридин алгандан тартып өнүгө баштаган. Гибриддештирүү түр ичиндеги, түр аралык ж-а тукум аралык болуп айырмаланат. Ар башка түргө, тукумга кирүүчү, ошондой эле ар башка географиялык зоналардагы формаларды <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </del>алыскы тегинен <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </del>деп аталат. Алынган гибрид атасы же энеси м-н аргындаштырылса же чаӊдаштырылса кайталама аргындаштыруу же чаӊдаштыруу (беккросс), бул процесс бир нече жолу кайталанса – баскычтуу аргындаштыруу же чаӊдаштыруу деп аталат. Гибриддин 1-мууну айлана-чөйрөгө жакшы ылайыкташат, ысык-суукка байымдуу, түшүмдүү ж-а тукумчул болот.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГИБРИДДЕШТИРҮҮ ''' – тукум куума касиеттери м-н айырмаланган жаныбарларды ''аргындаштыруу'' ж-а өсүмдүктөрдү чаӊдаштыруу аркылуу алардын жаӊы формаларын алуу. Гибриддештирүүдө ар кандай типтеги урук клеткаларынын кошулуусу м-н пайда болуп, алардын тукум куума касиеттерин сактаган жаӊы организм ''(гибрид)'' алынат. Табигый шартта өсүмдүктөр кайчылаш чаӊдашуу м-н көбөйүп, гибриддешүү жүрүп турат. Б. з. ч. 2 миӊ жыл мурда эле жаныбар гибриди – качыр белгилүү болгон. Жасалма жол м-н гибрид алуу мүмкүндүгүн 1694-жылы немец илимпозу Р. Камерариус айткан. Гибрид 1760-ж. немец ботаниги Р. Кёльрёйтер тамекинин 2 түрүнүн гибридин алгандан тартып өнүгө баштаган. Гибриддештирүү түр ичиндеги, түр аралык ж-а тукум аралык болуп айырмаланат. Ар башка түргө, тукумга кирүүчү, ошондой эле ар башка географиялык зоналардагы формаларды <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гибриддештирүү </ins>алыскы тегинен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гибриддештирүү </ins>деп аталат. Алынган гибрид атасы же энеси м-н аргындаштырылса же чаӊдаштырылса кайталама аргындаштыруу же чаӊдаштыруу (беккросс), бул процесс бир нече жолу кайталанса – баскычтуу аргындаштыруу же чаӊдаштыруу деп аталат. Гибриддин 1-мууну айлана-чөйрөгө жакшы ылайыкташат, ысык-суукка байымдуу, түшүмдүү ж-а тукумчул болот.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''Өсүмдүктү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү</del>.''' Эгилме өсүмдүктөрдүн көбү (буудай, картошка, тамеки, гозо, сулу, жүгөрү, кара өрүк, бал камыш, кооздук өсүмдүктөрү ж. б.) – ''хромосомалары'' эки эселенген түр аралык табигый гибриддер (амфидиплоиддер). Өсүмдүк селекциясында <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </del>үчүн алынган алгачкы формалардын оӊ ж-а терс касиеттери теӊ тукумга берилгендиктен, чаӊдаштыруу үчүн терс касиеттери азыраак компоненттер тандалып алынат. Гибрид организмдин жеке өөрчүшүн башкаруу ыкмаларын И. В. ''Мичурин'' иштеп чыккан. Өсүмдүк селекциясында сорт аралык (бир түргө кирүүчү формаларды ж-а сортторду) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </del>кеӊири колдонулат. Мындай жол м-н өсүмдүктөрдүн көп сорттору алынган. Алыскы тегинен <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </del>– гибрид алуунун өтө татаал ж-а кыйын ыкмасы. Мында жуп организмдердин жыныс клеткалары бири-бирине туура келбей, ошондой эле биринчи ж-а андан кийинки гибрид муундар тукумсуз болуп калышы мүмкүн. Кайталама чаӊдаштыруу ж-а полиплоидия жуптардын чаӊдашпоосун ж-а гибриддердин тукумсуздугун жоёт. Алыскы тегинен <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүүдө </del>түшүмү сапаттуу ж-а козу карын илдеттерине, зыянкечтерге туруктуу өсүмдүк түрлөрү алынат. Күн караманын түр аралык гибриди илдет, зыянкечке туруктуу келип, данында 55% май болот. Алыскы геогррафиялык зоналардагы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">формаларды Гибриддештирүүгө </del>ушундай жол м-н алынган буудайдын түшүмдүү, сапаттуу кылкансыз-1 ж. б. сорттору мисал болот. Тамекинин, картошканын эгилме ж-а жапайы түрлөрүн <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </del>м-н баалуу сапаттагы сорттору, ошондой эле капуста м-н чамгырды чаӊдаштырып, сабак, жалбырагын салат, азык тамыры чамгыр сымал жегенге жарамдуу гибрид алынган. Хромосома жыйындысы эки (диплоид) ж-а төрт (тетраплоид) эселенген формаларды <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </del>м-н үч эселенген (триплоид) түшүмдүү гибрид алуу – өсүмдүк селекциясындагы жаӊы багыт. Бул ыкма кант кызылча үрөнчүлүгүндө кеӊири колдонулат. Кыргызстан дыйканчылык ИИИде татаал <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </del>жолу м-н арпанын Нарын-27, Нутанс-970 сорттору, жүгөрүнүн жогорку түшүмдүү Чүй П-2 ж. б. гибриддери, жүзүмдүн жаӊы гибрид сорттору (Кыргыз эртечили ж. б.) чыгарылган.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''Өсүмдүктү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гибриддештирүү</ins>.''' Эгилме өсүмдүктөрдүн көбү (буудай, картошка, тамеки, гозо, сулу, жүгөрү, кара өрүк, бал камыш, кооздук өсүмдүктөрү ж. б.) – ''хромосомалары'' эки эселенген түр аралык табигый гибриддер (амфидиплоиддер). Өсүмдүк селекциясында <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гибриддештирүү </ins>үчүн алынган алгачкы формалардын оӊ ж-а терс касиеттери теӊ тукумга берилгендиктен, чаӊдаштыруу үчүн терс касиеттери азыраак компоненттер тандалып алынат. Гибрид организмдин жеке өөрчүшүн башкаруу ыкмаларын И. В. ''Мичурин'' иштеп чыккан. Өсүмдүк селекциясында сорт аралык (бир түргө кирүүчү формаларды ж-а сортторду) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гибриддештирүү </ins>кеӊири колдонулат. Мындай жол м-н өсүмдүктөрдүн көп сорттору алынган. Алыскы тегинен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гибриддештирүү </ins>– гибрид алуунун өтө татаал ж-а кыйын ыкмасы. Мында жуп организмдердин жыныс клеткалары бири-бирине туура келбей, ошондой эле биринчи ж-а андан кийинки гибрид муундар тукумсуз болуп калышы мүмкүн. Кайталама чаӊдаштыруу ж-а полиплоидия жуптардын чаӊдашпоосун ж-а гибриддердин тукумсуздугун жоёт. Алыскы тегинен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гибриддештирүүдө </ins>түшүмү сапаттуу ж-а козу карын илдеттерине, зыянкечтерге туруктуу өсүмдүк түрлөрү алынат. Күн караманын түр аралык гибриди илдет, зыянкечке туруктуу келип, данында 55% май болот. Алыскы геогррафиялык зоналардагы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">формалардыгибриддештирүүгө </ins>ушундай жол м-н алынган буудайдын түшүмдүү, сапаттуу кылкансыз-1 ж. б. сорттору мисал болот. Тамекинин, картошканын эгилме ж-а жапайы түрлөрүн <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гибриддештирүү </ins>м-н баалуу сапаттагы сорттору, ошондой эле капуста м-н чамгырды чаӊдаштырып, сабак, жалбырагын салат, азык тамыры чамгыр сымал жегенге жарамдуу гибрид алынган. Хромосома жыйындысы эки (диплоид) ж-а төрт (тетраплоид) эселенген формаларды <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гибриддештирүү </ins>м-н үч эселенген (триплоид) түшүмдүү гибрид алуу – өсүмдүк селекциясындагы жаӊы багыт. Бул ыкма кант кызылча үрөнчүлүгүндө кеӊири колдонулат. Кыргызстан дыйканчылык ИИИде татаал <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гибриддештирүү </ins>жолу м-н арпанын Нарын-27, Нутанс-970 сорттору, жүгөрүнүн жогорку түшүмдүү Чүй П-2 ж. б. гибриддери, жүзүмдүн жаӊы гибрид сорттору (Кыргыз эртечили ж. б.) чыгарылган.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''Малды <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү</del>.'''  Зоотехнияда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </del>ж-а порода аралык ''аргындаштыруу'' жүргүзүлөт. Гибриддештирүү чарбалык баалуу сапаттагы тукум – гибрид мал алуу же жаӊы порода чыгаруу үчүн ар башка түр, түрчө же тукумга кирген малда жүрүгүзүлөт. Аргын мал өз ара оӊой аргындашып, тукум бере алат. Гибрид мал өтө кыйынчылык м-н алынып, көп учурда толук же жарым-жартылай тукумсуз болгондуктан, анын тукумун көбөйтүү да өтө кыйын. Толук тукумсуз гибрид малдын эркек, ургаачысы жарым-жартылай тукумсуз болуп, көбүнчө эркеги тукум бербейт. Ошондуктан гибрид малдын тукумун көбөйтүүдө ургаачы гибрид мал алгач алынган түрдүн эркеги м-н аргындаштырылат. Гибрид мал адатта ата-энесинен пайдалуу чарбалык сапаттары – кунардуулугу, чымырдыгы, күчтүүлүгү, чыдамкайлыгы м-н артыкчылык кылат. Мал чарбачылыгындагы эӊ байыркы гибриддер: жылкынын эшек м-н (качыр), зебра м-н (зеброид), сыӊар өркөч төөнүн айры өркөч төө м-н (нар), топоздун уй м-н гибриддери. Уй чарбасында уйду топоз ж-а зебу м-н <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </del>практикалык мааниге ээ. Уй м-н топоздун гибриди бийик тоолуу жердин катаал шартына чыдамдуу, эт багытындагы мал катары бааланат. Кой чарбасында койду муфлон ж-а аркар м-н <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </del>аркылуу тоо мериносу ж-а казак аркар мериносу породалары чыгарылган. Малды <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </del>боюнча тажрыйбалар ж-а жетишкендиктер илимий таанып билүү ж-а эл чарбасы үчүн чоӊ мааниге ээ. Кыргызстанда малды <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </del>иштерин Кыргызстан мал чарба, ветеринария ж-а тоют ИИИлерде, КАУнун тиешелүү кафедрасынын окумуштуулары&lt;br/&gt;жүргүзүшөт.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''Малды <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гибриддештирүү</ins>.'''  Зоотехнияда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гибриддештирүү </ins>ж-а порода аралык ''аргындаштыруу'' жүргүзүлөт. Гибриддештирүү чарбалык баалуу сапаттагы тукум – гибрид мал алуу же жаӊы порода чыгаруу үчүн ар башка түр, түрчө же тукумга кирген малда жүрүгүзүлөт. Аргын мал өз ара оӊой аргындашып, тукум бере алат. Гибрид мал өтө кыйынчылык м-н алынып, көп учурда толук же жарым-жартылай тукумсуз болгондуктан, анын тукумун көбөйтүү да өтө кыйын. Толук тукумсуз гибрид малдын эркек, ургаачысы жарым-жартылай тукумсуз болуп, көбүнчө эркеги тукум бербейт. Ошондуктан гибрид малдын тукумун көбөйтүүдө ургаачы гибрид мал алгач алынган түрдүн эркеги м-н аргындаштырылат. Гибрид мал адатта ата-энесинен пайдалуу чарбалык сапаттары – кунардуулугу, чымырдыгы, күчтүүлүгү, чыдамкайлыгы м-н артыкчылык кылат. Мал чарбачылыгындагы эӊ байыркы гибриддер: жылкынын эшек м-н (качыр), зебра м-н (зеброид), сыӊар өркөч төөнүн айры өркөч төө м-н (нар), топоздун уй м-н гибриддери. Уй чарбасында уйду топоз ж-а зебу м-н <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гибриддештирүү </ins>практикалык мааниге ээ. Уй м-н топоздун гибриди бийик тоолуу жердин катаал шартына чыдамдуу, эт багытындагы мал катары бааланат. Кой чарбасында койду муфлон ж-а аркар м-н <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гибриддештирүү </ins>аркылуу тоо мериносу ж-а казак аркар мериносу породалары чыгарылган. Малды <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гибриддештирүү </ins>боюнча тажрыйбалар ж-а жетишкендиктер илимий таанып билүү ж-а эл чарбасы үчүн чоӊ мааниге ээ. Кыргызстанда малды <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гибриддештирүү </ins>иштерин Кыргызстан мал чарба, ветеринария ж-а тоют ИИИлерде, КАУнун тиешелүү кафедрасынын окумуштуулары&lt;br/&gt;жүргүзүшөт.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br /&gt;Ад.: &#039;&#039;Ильеф Ф. В.&#039;&#039; Межлинейная гибридизация в животноводстве. М., 1980; Генетические аспекты селекции в Киргизии. Ф., 1984.&lt;br /&gt;&#039;&#039;К. Тургунбаев, Т. Чортонбаев.&#039;&#039;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br /&gt;Ад.: &#039;&#039;Ильеф Ф. В.&#039;&#039; Межлинейная гибридизация в животноводстве. М., 1980; Генетические аспекты селекции в Киргизии. Ф., 1984.&lt;br /&gt;&#039;&#039;К. Тургунбаев, Т. Чортонбаев.&#039;&#039;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr> </table>

Dilde http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%98%D0%91%D0%A0%D0%98%D0%94%D0%94%D0%95%D0%A8%D0%A2%D0%98%D0%A0%D2%AE%D2%AE&diff=12039&oldid=prev 2024-09-20T09:27:45Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:27, 20 Сентябрь (Аяк оона) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГИБРИДДЕШТИРҮҮ ''' – тукум куума касиеттери м-н айырмаланган жаныбарларды ''аргындаштыруу'' ж-а өсүмдүктөрдү чаӊдаштыруу аркылуу алардын жаӊы формаларын алуу. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г-дө </del>ар кандай типтеги урук клеткаларынын кошулуусу м-н пайда болуп, алардын тукум куума касиеттерин сактаган жаӊы организм ''(гибрид)'' алынат. Табигый шартта өсүмдүктөр кайчылаш чаӊдашуу м-н көбөйүп, гибриддешүү жүрүп турат. Б. з. ч. 2 миӊ жыл мурда эле жаныбар гибриди – качыр белгилүү болгон. Жасалма жол м-н гибрид алуу мүмкүндүгүн 1694-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>немец илимпозу Р. Камерариус айткан. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. </del>1760-ж. немец ботаниги Р. Кёльрёйтер тамекинин 2 түрүнүн гибридин алгандан тартып өнүгө баштаган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. </del>түр ичиндеги, түр аралык ж-а тукум аралык болуп айырмаланат. Ар башка түргө, тукумга кирүүчү, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>эле ар башка <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">геогр. </del>зоналардагы формаларды <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. </del>алыскы тегинен <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. </del>деп аталат. Алынган гибрид атасы же энеси м-н аргындаштырылса же чаӊдаштырылса кайталама аргындаштыруу же чаӊдаштыруу (беккросс), бул процесс бир нече жолу кайталанса – баскычтуу аргындаштыруу же чаӊдаштыруу деп аталат. Гибриддин 1-мууну айлана-чөйрөгө жакшы ылайыкташат, ысык-суукка байымдуу, түшүмдүү ж-а тукумчул болот.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГИБРИДДЕШТИРҮҮ ''' – тукум куума касиеттери м-н айырмаланган жаныбарларды ''аргындаштыруу'' ж-а өсүмдүктөрдү чаӊдаштыруу аркылуу алардын жаӊы формаларын алуу. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүүдө </ins>ар кандай типтеги урук клеткаларынын кошулуусу м-н пайда болуп, алардын тукум куума касиеттерин сактаган жаӊы организм ''(гибрид)'' алынат. Табигый шартта өсүмдүктөр кайчылаш чаӊдашуу м-н көбөйүп, гибриддешүү жүрүп турат. Б. з. ч. 2 миӊ жыл мурда эле жаныбар гибриди – качыр белгилүү болгон. Жасалма жол м-н гибрид алуу мүмкүндүгүн 1694-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>немец илимпозу Р. Камерариус айткан. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибрид </ins>1760-ж. немец ботаниги Р. Кёльрёйтер тамекинин 2 түрүнүн гибридин алгандан тартып өнүгө баштаган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </ins>түр ичиндеги, түр аралык ж-а тукум аралык болуп айырмаланат. Ар башка түргө, тукумга кирүүчү, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ошондой </ins>эле ар башка <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">географиялык </ins>зоналардагы формаларды <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </ins>алыскы тегинен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </ins>деп аталат. Алынган гибрид атасы же энеси м-н аргындаштырылса же чаӊдаштырылса кайталама аргындаштыруу же чаӊдаштыруу (беккросс), бул процесс бир нече жолу кайталанса – баскычтуу аргындаштыруу же чаӊдаштыруу деп аталат. Гибриддин 1-мууну айлана-чөйрөгө жакшы ылайыкташат, ысык-суукка байымдуу, түшүмдүү ж-а тукумчул болот.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== </del>Өсүмдүктү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== </del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Эгилме өсүмдүктөрдүн көбү (буудай, картошка, тамеки, гозо, сулу, жүгөрү, кара өрүк, бал камыш, кооздук өсүмдүктөрү ж. б.) – ''хромосомалары'' эки эселенген түр аралык табигый гибриддер (амфидиплоиддер). Өсүмдүк селекциясында <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. </del>үчүн алынган алгачкы формалардын оӊ ж-а терс касиеттери теӊ тукумга берилгендиктен, чаӊдаштыруу үчүн терс касиеттери азыраак компоненттер тандалып алынат. Гибрид организмдин жеке өөрчүшүн башкаруу ыкмаларын И. В. ''Мичурин'' иштеп чыккан. Өсүмдүк селекциясында сорт аралык (бир түргө кирүүчү формаларды ж-а сортторду) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. </del>кеӊири колдонулат. Мындай жол м-н өсүмдүктөрдүн көп сорттору алынган. Алыскы тегинен <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. </del>– гибрид алуунун өтө татаал ж-а кыйын ыкмасы. Мында жуп организмдердин жыныс клеткалары бири-бирине туура келбей, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>эле биринчи ж-а андан кийинки гибрид муундар тукумсуз болуп калышы мүмкүн. Кайталама чаӊдаштыруу ж-а полиплоидия жуптардын чаӊдашпоосун ж-а гибриддердин тукумсуздугун жоёт. Алыскы тегинен <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г-дө </del>түшүмү сапаттуу ж-а козу карын илдеттерине, зыянкечтерге туруктуу өсүмдүк түрлөрү алынат. Күн караманын түр аралык гибриди илдет, зыянкечке туруктуу келип, данында 55% май болот. Алыскы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">геогр. </del>зоналардагы формаларды <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г-гө </del>ушундай жол м-н алынган буудайдын түшүмдүү, сапаттуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кылкансыз</del>-1 ж. б. сорттору мисал болот. Тамекинин, картошканын эгилме ж-а жапайы түрлөрүн <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. </del>м-н баалуу сапаттагы сорттору, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>эле капуста м-н чамгырды чаӊдаштырып, сабак, жалбырагын салат, азык тамыры чамгыр сымал жегенге жарамдуу гибрид алынган. Хромосома жыйындысы эки (диплоид) ж-а төрт (тетраплоид) эселенген формаларды <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. </del>м-н үч эселенген (триплоид) түшүмдүү гибрид алуу – өсүмдүк селекциясындагы жаӊы багыт. Бул ыкма кант кызылча үрөнчүлүгүндө кеӊири колдонулат. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кырг-н </del>дыйканчылык ИИИде татаал <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. </del>жолу м-н арпанын Нарын-27, Нутанс-970 сорттору, жүгөрүнүн жогорку түшүмдүү Чүй П-2 ж. б. гибриддери, жүзүмдүн жаӊы гибрид сорттору (Кыргыз эртечили ж. б.) чыгарылган.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>Өсүмдүктү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </ins>Эгилме өсүмдүктөрдүн көбү (буудай, картошка, тамеки, гозо, сулу, жүгөрү, кара өрүк, бал камыш, кооздук өсүмдүктөрү ж. б.) – ''хромосомалары'' эки эселенген түр аралык табигый гибриддер (амфидиплоиддер). Өсүмдүк селекциясында <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </ins>үчүн алынган алгачкы формалардын оӊ ж-а терс касиеттери теӊ тукумга берилгендиктен, чаӊдаштыруу үчүн терс касиеттери азыраак компоненттер тандалып алынат. Гибрид организмдин жеке өөрчүшүн башкаруу ыкмаларын И. В. ''Мичурин'' иштеп чыккан. Өсүмдүк селекциясында сорт аралык (бир түргө кирүүчү формаларды ж-а сортторду) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </ins>кеӊири колдонулат. Мындай жол м-н өсүмдүктөрдүн көп сорттору алынган. Алыскы тегинен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </ins>– гибрид алуунун өтө татаал ж-а кыйын ыкмасы. Мында жуп организмдердин жыныс клеткалары бири-бирине туура келбей, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ошондой </ins>эле биринчи ж-а андан кийинки гибрид муундар тукумсуз болуп калышы мүмкүн. Кайталама чаӊдаштыруу ж-а полиплоидия жуптардын чаӊдашпоосун ж-а гибриддердин тукумсуздугун жоёт. Алыскы тегинен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүүдө </ins>түшүмү сапаттуу ж-а козу карын илдеттерине, зыянкечтерге туруктуу өсүмдүк түрлөрү алынат. Күн караманын түр аралык гибриди илдет, зыянкечке туруктуу келип, данында 55% май болот. Алыскы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">геогррафиялык </ins>зоналардагы формаларды <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүүгө </ins>ушундай жол м-н алынган буудайдын түшүмдүү, сапаттуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылкансыз</ins>-1 ж. б. сорттору мисал болот. Тамекинин, картошканын эгилме ж-а жапайы түрлөрүн <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </ins>м-н баалуу сапаттагы сорттору, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ошондой </ins>эле капуста м-н чамгырды чаӊдаштырып, сабак, жалбырагын салат, азык тамыры чамгыр сымал жегенге жарамдуу гибрид алынган. Хромосома жыйындысы эки (диплоид) ж-а төрт (тетраплоид) эселенген формаларды <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </ins>м-н үч эселенген (триплоид) түшүмдүү гибрид алуу – өсүмдүк селекциясындагы жаӊы багыт. Бул ыкма кант кызылча үрөнчүлүгүндө кеӊири колдонулат. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстан </ins>дыйканчылык ИИИде татаал <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </ins>жолу м-н арпанын Нарын-27, Нутанс-970 сорттору, жүгөрүнүн жогорку түшүмдүү Чүй П-2 ж. б. гибриддери, жүзүмдүн жаӊы гибрид сорттору (Кыргыз эртечили ж. б.) чыгарылган.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== </del>Малды <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г ==</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>. Зоотехнияда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. </del>ж-а порода аралык ''аргындаштыруу'' жүргүзүлөт. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. </del>чарбалык баалуу сапаттагы тукум – гибрид мал алуу же жаӊы порода чыгаруу үчүн ар башка түр, түрчө же тукумга кирген малда жүрүгүзүлөт. Аргын мал өз ара оӊой аргындашып, тукум бере алат. Гибрид мал өтө кыйынчылык м-н алынып, көп учурда толук же жарым-жартылай тукумсуз болгондуктан, анын тукумун көбөйтүү да өтө кыйын. Толук тукумсуз гибрид малдын эркек, ургаачысы жарым-жартылай тукумсуз болуп, көбүнчө эркеги тукум бербейт. Ошондуктан гибрид малдын тукумун көбөйтүүдө ургаачы гибрид мал алгач алынган түрдүн эркеги м-н аргындаштырылат. Гибрид мал адатта ата-энесинен пайдалуу чарбалык сапаттары – кунардуулугу, чымырдыгы, күчтүүлүгү, чыдамкайлыгы м-н артыкчылык кылат. Мал чарбачылыгындагы эӊ байыркы гибриддер: жылкынын эшек м-н (качыр), зебра м-н (зеброид), сыӊар өркөч төөнүн айры өркөч төө м-н (нар), топоздун уй м-н гибриддери. Уй чарбасында уйду топоз ж-а зебу м-н <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. </del>практикалык мааниге ээ. Уй м-н топоздун гибриди бийик тоолуу жердин катаал шартына чыдамдуу, эт багытындагы мал катары бааланат. Кой чарбасында койду муфлон ж-а аркар м-н <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. </del>аркылуу тоо мериносу ж-а казак аркар мериносу породалары чыгарылган. Малды <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. б-ча </del>тажрыйбалар ж-а жетишкендиктер <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ил. </del>таанып билүү ж-а эл чарбасы үчүн чоӊ мааниге ээ. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кырг-нда </del>малды <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. </del>иштерин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кырг-н </del>мал чарба, ветеринария ж-а тоют ИИИлерде, КАУнун тиешелүү кафедрасынын окумуштуулары</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>Малды <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''  </ins>Зоотехнияда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </ins>ж-а порода аралык ''аргындаштыруу'' жүргүзүлөт. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </ins>чарбалык баалуу сапаттагы тукум – гибрид мал алуу же жаӊы порода чыгаруу үчүн ар башка түр, түрчө же тукумга кирген малда жүрүгүзүлөт. Аргын мал өз ара оӊой аргындашып, тукум бере алат. Гибрид мал өтө кыйынчылык м-н алынып, көп учурда толук же жарым-жартылай тукумсуз болгондуктан, анын тукумун көбөйтүү да өтө кыйын. Толук тукумсуз гибрид малдын эркек, ургаачысы жарым-жартылай тукумсуз болуп, көбүнчө эркеги тукум бербейт. Ошондуктан гибрид малдын тукумун көбөйтүүдө ургаачы гибрид мал алгач алынган түрдүн эркеги м-н аргындаштырылат. Гибрид мал адатта ата-энесинен пайдалуу чарбалык сапаттары – кунардуулугу, чымырдыгы, күчтүүлүгү, чыдамкайлыгы м-н артыкчылык кылат. Мал чарбачылыгындагы эӊ байыркы гибриддер: жылкынын эшек м-н (качыр), зебра м-н (зеброид), сыӊар өркөч төөнүн айры өркөч төө м-н (нар), топоздун уй м-н гибриддери. Уй чарбасында уйду топоз ж-а зебу м-н <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </ins>практикалык мааниге ээ. Уй м-н топоздун гибриди бийик тоолуу жердин катаал шартына чыдамдуу, эт багытындагы мал катары бааланат. Кой чарбасында койду муфлон ж-а аркар м-н <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </ins>аркылуу тоо мериносу ж-а казак аркар мериносу породалары чыгарылган. Малды <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү боюнча </ins>тажрыйбалар ж-а жетишкендиктер <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">илимий </ins>таанып билүү ж-а эл чарбасы үчүн чоӊ мааниге ээ. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстанда </ins>малды <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гибриддештирүү </ins>иштерин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстан </ins>мал чарба, ветеринария ж-а тоют ИИИлерде, КАУнун тиешелүү кафедрасынын окумуштуулары&lt;br/&gt;жүргүзүшөт.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br/&gt;жүргүзүшөт.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br/&gt;Ад.: ''Ильеф Ф. В.'' Межлинейная гибридизация в животноводстве. М., 1980; Генетические аспекты селекции в Киргизии. Ф., 1984.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br /&gt;Ад.: ''Ильеф Ф. В.'' Межлинейная гибридизация в животноводстве. М., 1980; Генетические аспекты селекции в Киргизии. Ф., 1984.&lt;br /&gt;''К. Тургунбаев, Т. Чортонбаев.''</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br/&gt;''К. Тургунбаев, Т. Чортонбаев.''</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr> </table>

Temirkan http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%98%D0%91%D0%A0%D0%98%D0%94%D0%94%D0%95%D0%A8%D0%A2%D0%98%D0%A0%D2%AE%D2%AE&diff=4331&oldid=prev 2024-03-25T01:20:06Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">01:20, 25 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;ГИБРИДДЕШТИРҮҮ &#039;&#039;&#039; – тукум куума касиеттери м-н айырмаланган жаныбарларды &#039;&#039;аргындаштыруу&#039;&#039; ж-а өсүмдүктөрдү чаӊдаштыруу аркылуу алардын жаӊы формаларын алуу. Г-дө ар кандай типтеги урук клеткаларынын кошулуусу м-н пайда болуп, алардын тукум куума касиеттерин сактаган жаӊы организм &#039;&#039;(гибрид)&#039;&#039; алынат. Табигый шартта өсүмдүктөр кайчылаш чаӊдашуу м-н көбөйүп, гибриддешүү жүрүп турат. Б. з. ч. 2 миӊ жыл мурда эле жаныбар гибриди – качыр белгилүү болгон. Жасалма жол м-н гибрид алуу мүмкүндүгүн 1694-ж. немец илимпозу Р. Камерариус айткан. Г. 1760-ж. немец ботаниги Р. Кёльрёйтер тамекинин 2 түрүнүн гибридин алгандан тартып өнүгө баштаган. Г. түр ичиндеги, түр аралык ж-а тукум аралык болуп айырмаланат. Ар башка түргө, тукумга кирүүчү, о. эле ар башка геогр. зоналардагы формаларды Г. алыскы тегинен Г. деп аталат. Алынган гибрид атасы же энеси м-н аргындаштырылса же чаӊдаштырылса кайталама аргындаштыруу же чаӊдаштыруу (беккросс), бул процесс бир нече жолу кайталанса – баскычтуу аргындаштыруу же чаӊдаштыруу деп аталат. Гибриддин 1-мууну айлана-чөйрөгө жакшы ылайыкташат, ысык-суукка байымдуу, түшүмдүү ж-а тукумчул болот.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;&#039;ГИБРИДДЕШТИРҮҮ &#039;&#039;&#039; – тукум куума касиеттери м-н айырмаланган жаныбарларды &#039;&#039;аргындаштыруу&#039;&#039; ж-а өсүмдүктөрдү чаӊдаштыруу аркылуу алардын жаӊы формаларын алуу. Г-дө ар кандай типтеги урук клеткаларынын кошулуусу м-н пайда болуп, алардын тукум куума касиеттерин сактаган жаӊы организм &#039;&#039;(гибрид)&#039;&#039; алынат. Табигый шартта өсүмдүктөр кайчылаш чаӊдашуу м-н көбөйүп, гибриддешүү жүрүп турат. Б. з. ч. 2 миӊ жыл мурда эле жаныбар гибриди – качыр белгилүү болгон. Жасалма жол м-н гибрид алуу мүмкүндүгүн 1694-ж. немец илимпозу Р. Камерариус айткан. Г. 1760-ж. немец ботаниги Р. Кёльрёйтер тамекинин 2 түрүнүн гибридин алгандан тартып өнүгө баштаган. Г. түр ичиндеги, түр аралык ж-а тукум аралык болуп айырмаланат. Ар башка түргө, тукумга кирүүчү, о. эле ар башка геогр. зоналардагы формаларды Г. алыскы тегинен Г. деп аталат. Алынган гибрид атасы же энеси м-н аргындаштырылса же чаӊдаштырылса кайталама аргындаштыруу же чаӊдаштыруу (беккросс), бул процесс бир нече жолу кайталанса – баскычтуу аргындаштыруу же чаӊдаштыруу деп аталат. Гибриддин 1-мууну айлана-чөйрөгө жакшы ылайыкташат, ысык-суукка байымдуу, түшүмдүү ж-а тукумчул болот.</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== Өсүмдүктү Г. == </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Эгилме өсүмдүктөрдүн көбү (буудай, картошка, тамеки, гозо, сулу, жүгөрү, кара өрүк, бал камыш, кооздук өсүмдүктөрү ж. б.) – ''хромосомалары'' эки эселенген түр аралык табигый гибриддер (амфидиплоиддер). Өсүмдүк селекциясында Г. үчүн алынган алгачкы формалардын оӊ ж-а терс касиеттери теӊ тукумга берилгендиктен, чаӊдаштыруу үчүн терс касиеттери азыраак компоненттер тандалып алынат. Гибрид организмдин жеке өөрчүшүн башкаруу ыкмаларын И. В. ''Мичурин'' иштеп чыккан. Өсүмдүк селекциясында сорт аралык (бир түргө кирүүчү формаларды ж-а сортторду) Г. кеӊири колдонулат. Мындай жол м-н өсүмдүктөрдүн көп сорттору алынган. Алыскы тегинен Г. – гибрид алуунун өтө татаал ж-а кыйын ыкмасы. Мында жуп организмдердин жыныс клеткалары бири-бирине туура келбей, о. эле биринчи ж-а андан кийинки гибрид муундар тукумсуз болуп калышы мүмкүн. Кайталама чаӊдаштыруу ж-а полиплоидия жуптардын чаӊдашпоосун ж-а гибриддердин тукумсуздугун жоёт. Алыскы тегинен Г-дө түшүмү сапаттуу ж-а козу карын илдеттерине, зыянкечтерге туруктуу өсүмдүк түрлөрү алынат. Күн караманын түр аралык гибриди илдет, зыянкечке туруктуу келип, данында 55% май болот. Алыскы геогр. зоналардагы формаларды Г-гө ушундай жол м-н алынган буудайдын түшүмдүү, сапаттуу Кылкансыз-1 ж. б. сорттору мисал болот. Тамекинин, картошканын эгилме ж-а жапайы түрлөрүн Г. м-н баалуу сапаттагы сорттору, о. эле капуста м-н чамгырды чаӊдаштырып, сабак, жалбырагын салат, азык тамыры чамгыр сымал жегенге жарамдуу гибрид алынган. Хромосома жыйындысы эки (диплоид) ж-а төрт (тетраплоид) эселенген формаларды Г. м-н үч эселенген (триплоид) түшүмдүү гибрид алуу – өсүмдүк селекциясындагы жаӊы багыт. Бул ыкма кант кызылча үрөнчүлүгүндө кеӊири колдонулат. Кырг-н дыйканчылык ИИИде татаал Г. жолу м-н арпанын Нарын-27, Нутанс-970 сорттору, жүгөрүнүн жогорку түшүмдүү Чүй П-2 ж. б. гибриддери, жүзүмдүн жаӊы гибрид сорттору (Кыргыз эртечили ж. б.) чыгарылган.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">== Малды Г ==</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. Зоотехнияда Г. ж-а порода аралык ''аргындаштыруу'' жүргүзүлөт. Г. чарбалык баалуу сапаттагы тукум – гибрид мал алуу же жаӊы порода чыгаруу үчүн ар башка түр, түрчө же тукумга кирген малда жүрүгүзүлөт. Аргын мал өз ара оӊой аргындашып, тукум бере алат. Гибрид мал өтө кыйынчылык м-н алынып, көп учурда толук же жарым-жартылай тукумсуз болгондуктан, анын тукумун көбөйтүү да өтө кыйын. Толук тукумсуз гибрид малдын эркек, ургаачысы жарым-жартылай тукумсуз болуп, көбүнчө эркеги тукум бербейт. Ошондуктан гибрид малдын тукумун көбөйтүүдө ургаачы гибрид мал алгач алынган түрдүн эркеги м-н аргындаштырылат. Гибрид мал адатта ата-энесинен пайдалуу чарбалык сапаттары – кунардуулугу, чымырдыгы, күчтүүлүгү, чыдамкайлыгы м-н артыкчылык кылат. Мал чарбачылыгындагы эӊ байыркы гибриддер: жылкынын эшек м-н (качыр), зебра м-н (зеброид), сыӊар өркөч төөнүн айры өркөч төө м-н (нар), топоздун уй м-н гибриддери. Уй чарбасында уйду топоз ж-а зебу м-н Г. практикалык мааниге ээ. Уй м-н топоздун гибриди бийик тоолуу жердин катаал шартына чыдамдуу, эт багытындагы мал катары бааланат. Кой чарбасында койду муфлон ж-а аркар м-н Г. аркылуу тоо мериносу ж-а казак аркар мериносу породалары чыгарылган. Малды Г. б-ча тажрыйбалар ж-а жетишкендиктер ил. таанып билүү ж-а эл чарбасы үчүн чоӊ мааниге ээ. Кырг-нда малды Г. иштерин Кырг-н мал чарба, ветеринария ж-а тоют ИИИлерде, КАУнун тиешелүү кафедрасынын окумуштуулары</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;br/>жүргүзүшөт. </ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;br/>Ад.: ''Ильеф Ф. В.'' Межлинейная гибридизация в животноводстве. М., 1980; Генетические аспекты селекции в Киргизии. Ф., 1984.</ins></div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;br/>''К. Тургунбаев, Т. Чортонбаев.''</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Kadyrm http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%98%D0%91%D0%A0%D0%98%D0%94%D0%94%D0%95%D0%A8%D0%A2%D0%98%D0%A0%D2%AE%D2%AE&diff=3707&oldid=prev 2024-03-24T17:18:39Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">17:18, 24 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

Kadyrm http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%98%D0%91%D0%A0%D0%98%D0%94%D0%94%D0%95%D0%A8%D0%A2%D0%98%D0%A0%D2%AE%D2%AE&diff=2892&oldid=prev 2024-03-24T16:42:53Z

<p>1 версия</p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">16:42, 24 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

Kadyrm http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%98%D0%91%D0%A0%D0%98%D0%94%D0%94%D0%95%D0%A8%D0%A2%D0%98%D0%A0%D2%AE%D2%AE&diff=3706&oldid=prev 2024-03-24T10:02:49Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:02, 24 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

vol2_>KadyrM http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%98%D0%91%D0%A0%D0%98%D0%94%D0%94%D0%95%D0%A8%D0%A2%D0%98%D0%A0%D2%AE%D2%AE&diff=2891&oldid=prev 2024-03-24T10:02:49Z

<p></p> <p><b>Жаңы барак</b></p><div>&#039;&#039;&#039;ГИБРИДДЕШТИРҮҮ &#039;&#039;&#039; – тукум куума касиеттери м-н айырмаланган жаныбарларды &#039;&#039;аргындаштыруу&#039;&#039; ж-а өсүмдүктөрдү чаӊдаштыруу аркылуу алардын жаӊы формаларын алуу. Г-дө ар кандай типтеги урук клеткаларынын кошулуусу м-н пайда болуп, алардын тукум куума касиеттерин сактаган жаӊы организм &#039;&#039;(гибрид)&#039;&#039; алынат. Табигый шартта өсүмдүктөр кайчылаш чаӊдашуу м-н көбөйүп, гибриддешүү жүрүп турат. Б. з. ч. 2 миӊ жыл мурда эле жаныбар гибриди – качыр белгилүү болгон. Жасалма жол м-н гибрид алуу мүмкүндүгүн 1694-ж. немец илимпозу Р. Камерариус айткан. Г. 1760-ж. немец ботаниги Р. Кёльрёйтер тамекинин 2 түрүнүн гибридин алгандан тартып өнүгө баштаган. Г. түр ичиндеги, түр аралык ж-а тукум аралык болуп айырмаланат. Ар башка түргө, тукумга кирүүчү, о. эле ар башка геогр. зоналардагы формаларды Г. алыскы тегинен Г. деп аталат. Алынган гибрид атасы же энеси м-н аргындаштырылса же чаӊдаштырылса кайталама аргындаштыруу же чаӊдаштыруу (беккросс), бул процесс бир нече жолу кайталанса – баскычтуу аргындаштыруу же чаӊдаштыруу деп аталат. Гибриддин 1-мууну айлана-чөйрөгө жакшы ылайыкташат, ысык-суукка байымдуу, түшүмдүү ж-а тукумчул болот.<br /> [[Category: 2-том]]<br /> </div>

vol2_>KadyrM