http://212.24.105.57:9989/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%93%D0%9B%D0%AF%D0%A6%D0%98%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AFГЛЯЦИОЛОГИЯ - Түзөтүүлөр тарыхы2026-04-23T07:04:08ZУикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.0http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%9B%D0%AF%D0%A6%D0%98%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF&diff=34540&oldid=prevBegay, 07:54, 23 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата2025-10-23T07:54:34Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:54, 23 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГЛЯЦИОЛО&#769;ГИЯ ''' (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">лат. </del>glacies – муз <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>''...логия'') – жер үстүндөгү табигый муздар (мөӊгү, муздук, кар катмары, суу муздары, тоӊ ж. б.) жөнүндөгү илим. Гляциология муздардын режимин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>өнүгүү динамикасын, айлана-чөйрө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>болгон катнашын, жер бетинин өзгөрүүсүндөгү ролун, ошону <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>бирге кар-муз ресурсун, кар-муз системасынын айлана-чөйрө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>зат алмашуусун, өзгөрүү кыймылын, азайып-көбөйүшүн, тоо мөӊгүлөрү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>уюлдук муздуктардын өзгөчөлүктөрүн, планетанын геологиялык тарыхында муздуктардын ордун изилдейт. Ал өзүнүн теориялык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>практикалык маселелерин чечүүдө климатология, гидрология, геоморфология, физикалык география, механика, физика <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>математика илимдеринин методдорун кеӊири колдонот. Гляциология изилдей турган бирдиктүү объект гляциосфера (атмосфера, гидросфера <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>литосферадагы катуу түрдөгү суу) деп аталат. Гляциологиянын негизги милдеттерин аныктоодо илимпоздордун арасында эки түрдүү көз караш бар. Изилдөөчүлөрдүн бир тобу (С. В. Калесник, М. В. Тронов ж. б.) Гляциологиянын милдети мөӊгүлөрдү гана изилдөө десе, экинчи тобу (П. А. Шумский, Г. Д. Рихтер, И. С. Щукин ж. б.) аны табиятта кезигүүчү бардык муздар, башкача айтканда атмосферадагы (суу үстүнө тоӊгон муз ж. б.) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>литосферадагы (кар катмары, мөӊгү, жер алдындагы муз ж. б.) муздар жөнүндөгү илим деп эсептейт. Бирок, кийинки изилдөөлөр көрсөткөндөй, Гляциологиянын негизги изилдей турган объектиси – тоо мөӊгүлөрү, уюл муздуктары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>кар көчкүлөр. Жер бетиндеги муздардын 99% ушуларда топтолгон. Кыргызстандын мөӊгүлөрү жөнүндөгү маалыматтар 1-жолу 19-кылымдын орто ченинде П. П. Семёнов-Тянь-Шанскийдин изилдөөлөрүнүн натыйжасында алынган. Кыргызстанда 7743 мөӊгү бар, жалпы аянты 8381 ''км''<sup>2</sup> (эӊ чоӊ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түш. </del>Эӊилчек мөӊгүсүнүн <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">уз. </del>58,9 ''км'', туурасы 2–3 ''км'', аянты 613,2 ''км''<sup>2</sup>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орт. </del>калыӊдыгы 300–400 ''м''), аларда 70 млрд ''м''<sup>3</sup> суу топтолгон. Кыргызстандын аймагында ири <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гляциологиялык </del>изилдөөлөр С. В. Калесниктин жетекчилиги <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>2-Эл аралык уюлдук жыл мезгилинде (1930–32) башталып, Кыргыз ССР ИАнын Теӊир-Тоо бийик тоолуу станциясы уюштурулган (1948) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>ал Эл аралык геофизикалык жылдын станцияларынын катарына кирген учурдан (1957–58) өнүктү. Гляциологиялык изилдөөлөр Г. А. Авсюктун, Р. Д. Забировдун ысымдары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>байланыштуу. Ошондой эле илимий-изилдөө иштерине А. Н. Диких, А. О. Осмонов, Е. К. Баков, Р. А. Усубалиев салымын кошкон. Кыргыз гляциологдору эрүүнүн гидрометеорологиялык шарттарын, мөӊгүлөрдүн калыӊдыгын, жылышынын ылдамдыгын, температуралык режимин, жылуулук <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>ным балансын изилдеген. Бул эмгектердин натыйжасында мөӊгүлөрдүн жалпы каталогу түзүлгөн. Анда Кыргызстандын мөӊгүлөрүнүн морфологиясы жөнүндө маалыматтар, корутунду мүнөздөмөлөр камтылган. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГЛЯЦИОЛО&#769;ГИЯ ''' (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">латынча </ins>glacies – муз <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>''...логия'') – жер үстүндөгү табигый муздар (мөӊгү, муздук, кар катмары, суу муздары, тоӊ ж. б.) жөнүндөгү илим. Гляциология муздардын режимин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>өнүгүү динамикасын, айлана-чөйрө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>болгон катнашын, жер бетинин өзгөрүүсүндөгү ролун, ошону <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>бирге кар-муз ресурсун, кар-муз системасынын айлана-чөйрө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>зат алмашуусун, өзгөрүү кыймылын, азайып-көбөйүшүн, тоо мөӊгүлөрү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>уюлдук муздуктардын өзгөчөлүктөрүн, планетанын геологиялык тарыхында муздуктардын ордун изилдейт. Ал өзүнүн теориялык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>практикалык маселелерин чечүүдө климатология, гидрология, геоморфология, физикалык география, механика, физика <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>математика илимдеринин методдорун кеӊири колдонот. Гляциология изилдей турган бирдиктүү объект гляциосфера (атмосфера, гидросфера <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>литосферадагы катуу түрдөгү суу) деп аталат. Гляциологиянын негизги милдеттерин аныктоодо илимпоздордун арасында эки түрдүү көз караш бар. Изилдөөчүлөрдүн бир тобу (С. В. Калесник, М. В. Тронов ж. б.) Гляциологиянын милдети мөӊгүлөрдү гана изилдөө десе, экинчи тобу (П. А. Шумский, Г. Д. Рихтер, И. С. Щукин ж. б.) аны табиятта кезигүүчү бардык муздар, башкача айтканда атмосферадагы (суу үстүнө тоӊгон муз ж. б.) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>литосферадагы (кар катмары, мөӊгү, жер алдындагы муз ж. б.) муздар жөнүндөгү илим деп эсептейт. Бирок, кийинки изилдөөлөр көрсөткөндөй, Гляциологиянын негизги изилдей турган объектиси – тоо мөӊгүлөрү, уюл муздуктары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>кар көчкүлөр. Жер бетиндеги муздардын 99% ушуларда топтолгон. Кыргызстандын мөӊгүлөрү жөнүндөгү маалыматтар 1-жолу 19-кылымдын орто ченинде П. П. Семёнов-Тянь-Шанскийдин изилдөөлөрүнүн натыйжасында алынган. Кыргызстанда 7743 мөӊгү бар, жалпы аянты 8381 ''км''<sup>2</sup> (эӊ чоӊ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түштүк </ins>Эӊилчек мөӊгүсүнүн <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">узундугу </ins>58,9 ''км'', туурасы 2–3 ''км'', аянты 613,2 ''км''<sup>2</sup>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орточо </ins>калыӊдыгы 300–400 ''м''), аларда 70 млрд ''м''<sup>3</sup> суу топтолгон. Кыргызстандын аймагында ири <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гляциологиялык </ins>изилдөөлөр С. В. Калесниктин жетекчилиги <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>2-Эл аралык уюлдук жыл мезгилинде (1930–32) башталып, Кыргыз ССР ИАнын Теӊир-Тоо бийик тоолуу станциясы уюштурулган (1948) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>ал Эл аралык геофизикалык жылдын станцияларынын катарына кирген учурдан (1957–58) өнүктү. Гляциологиялык изилдөөлөр Г. А. Авсюктун, Р. Д. Забировдун ысымдары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>байланыштуу. Ошондой эле илимий-изилдөө иштерине А. Н. Диких, А. О. Осмонов, Е. К. Баков, Р. А. Усубалиев салымын кошкон. Кыргыз гляциологдору эрүүнүн гидрометеорологиялык шарттарын, мөӊгүлөрдүн калыӊдыгын, жылышынын ылдамдыгын, температуралык режимин, жылуулук <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>ным балансын изилдеген. Бул эмгектердин натыйжасында мөӊгүлөрдүн жалпы каталогу түзүлгөн. Анда Кыргызстандын мөӊгүлөрүнүн морфологиясы жөнүндө маалыматтар, корутунду мүнөздөмөлөр камтылган. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br />Ад.: ''Калесник С. В''. Очерки гляциологии. М., 1963; ''Тронов М. В''. Ледники и климат. Л., 1966; ''Богородский В''. Оледенение Заилийского Алатау. М., 1969; ''Котляков В''. Снежный покров Земли и ледники. Л., 1968; ''Максимов Е. В., Осмонов А. О''. Особенности современного оледенения и динамики ледников Киргизского Ала-Тоо. Б., 1995. <br />''А. Осмонов.''</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br />Ад.: ''Калесник С. В''. Очерки гляциологии. М., 1963; ''Тронов М. В''. Ледники и климат. Л., 1966; ''Богородский В''. Оледенение Заилийского Алатау. М., 1969; ''Котляков В''. Снежный покров Земли и ледники. Л., 1968; ''Максимов Е. В., Осмонов А. О''. Особенности современного оледенения и динамики ледников Киргизского Ала-Тоо. Б., 1995. <br />''А. Осмонов.''</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr>
</table>Begayhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%9B%D0%AF%D0%A6%D0%98%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF&diff=12233&oldid=prevTemirkan, 05:25, 18 Октябрь (Тогуздун айы) 2024 карата2024-10-18T05:25:05Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:25, 18 Октябрь (Тогуздун айы) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГЛЯЦИОЛО&#769;ГИЯ ''' (лат. glacies – муз ж-а ''...логия'') – жер үстүндөгү табигый муздар (мөӊгү, муздук, кар катмары, суу муздары, тоӊ ж. б.) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-дөгү </del>илим. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. </del>муздардын режимин ж-а өнүгүү динамикасын, айлана-чөйрө м-н болгон катнашын, жер бетинин өзгөрүүсүндөгү ролун, ошону м-н бирге кар-муз ресурсун, кар-муз системасынын айлана-чөйрө м-н зат алмашуусун, өзгөрүү кыймылын, азайып-көбөйүшүн, тоо мөӊгүлөрү м-н уюлдук муздуктардын өзгөчөлүктөрүн, планетанын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">геол. </del>тарыхында муздуктардын ордун изилдейт. Ал өзүнүн <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">теор. </del>ж-а практикалык маселелерин чечүүдө климатология, гидрология, геоморфология, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физ. </del>география, механика, физика ж-а математика илимдеринин методдорун кеӊири колдонот. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г. </del>изилдей турган бирдиктүү объект гляциосфера (атмосфера, гидросфера ж-а литосферадагы катуу түрдөгү суу) деп аталат. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г-нын </del>негизги милдеттерин аныктоодо илимпоздордун арасында эки түрдүү көз караш бар. Изилдөөчүлөрдүн бир тобу (С. В. Калесник, М. В. Тронов ж. б.) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г-нын </del>милдети мөӊгүлөрдү гана изилдөө десе, экинчи тобу (П. А. Шумский, Г. Д. Рихтер, И. С. Щукин ж. б.) аны табиятта кезигүүчү бардык муздар, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б. а. атм-радагы </del>(суу үстүнө тоӊгон муз ж. б.) ж-а литосферадагы (кар катмары, мөӊгү, жер алдындагы муз ж. б.) муздар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-дөгү </del>илим деп эсептейт. Бирок, кийинки изилдөөлөр көрсөткөндөй, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г-нын </del>негизги изилдей турган объектиси – тоо мөӊгүлөрү, уюл муздуктары ж-а кар көчкүлөр. Жер бетиндеги муздардын 99% ушуларда топтолгон. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кырг-ндын </del>мөӊгүлөрү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-дөгү </del>маалыматтар 1-жолу 19-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-дын </del>орто ченинде П. П. Семёнов-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Тян</del>-Шанскийдин изилдөөлөрүнүн натыйжасында алынган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кырг-нда </del>7743 мөӊгү бар, жалпы аянты 8381 ''км''<sup>2</sup> (эӊ чоӊ Түш. Эӊилчек мөӊгүсүнүн уз. 58,9 ''км'', туурасы 2–3 ''км'', аянты 613,2 ''км''<sup>2</sup>, орт. калыӊдыгы 300–400 ''м''), аларда 70 млрд ''м''<sup>3</sup> суу топтолгон. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кырг-ндын </del>аймагында ири <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г-лык </del>изилдөөлөр С. В. Калесниктин жетекчилиги м-н 2-Эл аралык уюлдук жыл мезгилинде (1930–32) башталып, Кыргыз ССР ИАнын Теӊир-Тоо бийик тоолуу станциясы уюштурулган (1948) ж-а ал Эл аралык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">геофиз. </del>жылдын станцияларынын катарына кирген учурдан (1957–58) өнүктү. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Г-лык </del>изилдөөлөр Г. А. Авсюктун, Р. Д. Забировдун ысымдары м-н байланыштуу. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">О. </del>эле <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ил.</del>-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">из. </del>иштерине А. Н. Диких, А. О. Осмонов, Е. К. Баков, Р. А. Усубалиев салымын кошкон. Кыргыз гляциологдору эрүүнүн <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гидрометеорол. </del>шарттарын, мөӊгүлөрдүн калыӊдыгын, жылышынын ылдамдыгын, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">темп-ралык </del>режимин, жылуулук ж-а ным балансын изилдеген. Бул эмгектердин натыйжасында мөӊгүлөрдүн жалпы каталогу түзүлгөн. Анда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кырг-ндын </del>мөӊгүлөрүнүн морфологиясы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-дө </del>маалыматтар, корутунду мүнөздөмөлөр камтылган. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ГЛЯЦИОЛО&#769;ГИЯ ''' (лат. glacies – муз ж-а ''...логия'') – жер үстүндөгү табигый муздар (мөӊгү, муздук, кар катмары, суу муздары, тоӊ ж. б.) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жөнүндөгү </ins>илим. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гляциология </ins>муздардын режимин ж-а өнүгүү динамикасын, айлана-чөйрө м-н болгон катнашын, жер бетинин өзгөрүүсүндөгү ролун, ошону м-н бирге кар-муз ресурсун, кар-муз системасынын айлана-чөйрө м-н зат алмашуусун, өзгөрүү кыймылын, азайып-көбөйүшүн, тоо мөӊгүлөрү м-н уюлдук муздуктардын өзгөчөлүктөрүн, планетанын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">геологиялык </ins>тарыхында муздуктардын ордун изилдейт. Ал өзүнүн <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">теориялык </ins>ж-а практикалык маселелерин чечүүдө климатология, гидрология, геоморфология, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">физикалык </ins>география, механика, физика ж-а математика илимдеринин методдорун кеӊири колдонот. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гляциология </ins>изилдей турган бирдиктүү объект гляциосфера (атмосфера, гидросфера ж-а литосферадагы катуу түрдөгү суу) деп аталат. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гляциологиянын </ins>негизги милдеттерин аныктоодо илимпоздордун арасында эки түрдүү көз караш бар. Изилдөөчүлөрдүн бир тобу (С. В. Калесник, М. В. Тронов ж. б.) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гляциологиянын </ins>милдети мөӊгүлөрдү гана изилдөө десе, экинчи тобу (П. А. Шумский, Г. Д. Рихтер, И. С. Щукин ж. б.) аны табиятта кезигүүчү бардык муздар, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">башкача айтканда атмосферадагы </ins>(суу үстүнө тоӊгон муз ж. б.) ж-а литосферадагы (кар катмары, мөӊгү, жер алдындагы муз ж. б.) муздар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жөнүндөгү </ins>илим деп эсептейт. Бирок, кийинки изилдөөлөр көрсөткөндөй, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гляциологиянын </ins>негизги изилдей турган объектиси – тоо мөӊгүлөрү, уюл муздуктары ж-а кар көчкүлөр. Жер бетиндеги муздардын 99% ушуларда топтолгон. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстандын </ins>мөӊгүлөрү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жөнүндөгү </ins>маалыматтар 1-жолу 19-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдын </ins>орто ченинде П. П. Семёнов-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Тянь</ins>-Шанскийдин изилдөөлөрүнүн натыйжасында алынган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстанда </ins>7743 мөӊгү бар, жалпы аянты 8381 ''км''<sup>2</sup> (эӊ чоӊ Түш. Эӊилчек мөӊгүсүнүн уз. 58,9 ''км'', туурасы 2–3 ''км'', аянты 613,2 ''км''<sup>2</sup>, орт. калыӊдыгы 300–400 ''м''), аларда 70 млрд ''м''<sup>3</sup> суу топтолгон. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстандын </ins>аймагында ири <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гляциологиялык </ins>изилдөөлөр С. В. Калесниктин жетекчилиги м-н 2-Эл аралык уюлдук жыл мезгилинде (1930–32) башталып, Кыргыз ССР ИАнын Теӊир-Тоо бийик тоолуу станциясы уюштурулган (1948) ж-а ал Эл аралык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">геофизикалык </ins>жылдын станцияларынын катарына кирген учурдан (1957–58) өнүктү. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Гляциологиялык </ins>изилдөөлөр Г. А. Авсюктун, Р. Д. Забировдун ысымдары м-н байланыштуу. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ошондой </ins>эле <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">илимий</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">изилдөө </ins>иштерине А. Н. Диких, А. О. Осмонов, Е. К. Баков, Р. А. Усубалиев салымын кошкон. Кыргыз гляциологдору эрүүнүн <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">гидрометеорологиялык </ins>шарттарын, мөӊгүлөрдүн калыӊдыгын, жылышынын ылдамдыгын, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">температуралык </ins>режимин, жылуулук ж-а ным балансын изилдеген. Бул эмгектердин натыйжасында мөӊгүлөрдүн жалпы каталогу түзүлгөн. Анда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстандын </ins>мөӊгүлөрүнүн морфологиясы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жөнүндө </ins>маалыматтар, корутунду мүнөздөмөлөр камтылган. </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br/>Ад.: ''Калесник С. В''. Очерки гляциологии. М., 1963; ''Тронов М. В''. Ледники и климат. Л., 1966; ''Богородский В''. Оледенение Заилийского Алатау. М., 1969; ''Котляков В''. Снежный покров Земли и ледники. Л., 1968; ''Максимов Е. В., Осмонов А. О''. Особенности современного оледенения и динамики ледников Киргизского Ала-Тоо. Б., 1995. </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br/>''А. Осмонов.''</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><br />Ад.: ''Калесник С. В''. Очерки гляциологии. М., 1963; ''Тронов М. В''. Ледники и климат. Л., 1966; ''Богородский В''. Оледенение Заилийского Алатау. М., 1969; ''Котляков В''. Снежный покров Земли и ледники. Л., 1968; ''Максимов Е. В., Осмонов А. О''. Особенности современного оледенения и динамики ледников Киргизского Ала-Тоо. Б., 1995. <br />''А. Осмонов.''</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>Temirkanhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%9B%D0%AF%D0%A6%D0%98%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF&diff=4071&oldid=prevKadyrm: 1 версия2024-03-24T17:18:48Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">17:18, 24 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%9B%D0%AF%D0%A6%D0%98%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF&diff=3256&oldid=prevKadyrm: 1 версия2024-03-24T16:43:05Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">16:43, 24 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%9B%D0%AF%D0%A6%D0%98%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF&diff=4070&oldid=prevvol2_>KadyrM, 10:02, 24 Март (Жалган куран) 2024 карата2024-03-24T10:02:49Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:02, 24 Март (Жалган куран) 2024 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol2_>KadyrMhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%93%D0%9B%D0%AF%D0%A6%D0%98%D0%9E%D0%9B%D0%9E%D0%93%D0%98%D0%AF&diff=3255&oldid=prevvol2_>KadyrM, 10:02, 24 Март (Жалган куран) 2024 карата2024-03-24T10:02:49Z<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div>'''ГЛЯЦИОЛО&#769;ГИЯ ''' (лат. glacies – муз ж-а ''...логия'') – жер үстүндөгү табигый муздар (мөӊгү, муздук, кар катмары, суу муздары, тоӊ ж. б.) ж-дөгү илим. Г. муздардын режимин ж-а өнүгүү динамикасын, айлана-чөйрө м-н болгон катнашын, жер бетинин өзгөрүүсүндөгү ролун, ошону м-н бирге кар-муз ресурсун, кар-муз системасынын айлана-чөйрө м-н зат алмашуусун, өзгөрүү кыймылын, азайып-көбөйүшүн, тоо мөӊгүлөрү м-н уюлдук муздуктардын өзгөчөлүктөрүн, планетанын геол. тарыхында муздуктардын ордун изилдейт. Ал өзүнүн теор. ж-а практикалык маселелерин чечүүдө климатология, гидрология, геоморфология, физ. география, механика, физика ж-а математика илимдеринин методдорун кеӊири колдонот. Г. изилдей турган бирдиктүү объект гляциосфера (атмосфера, гидросфера ж-а литосферадагы катуу түрдөгү суу) деп аталат. Г-нын негизги милдеттерин аныктоодо илимпоздордун арасында эки түрдүү көз караш бар. Изилдөөчүлөрдүн бир тобу (С. В. Калесник, М. В. Тронов ж. б.) Г-нын милдети мөӊгүлөрдү гана изилдөө десе, экинчи тобу (П. А. Шумский, Г. Д. Рихтер, И. С. Щукин ж. б.) аны табиятта кезигүүчү бардык муздар, б. а. атм-радагы (суу үстүнө тоӊгон муз ж. б.) ж-а литосферадагы (кар катмары, мөӊгү, жер алдындагы муз ж. б.) муздар ж-дөгү илим деп эсептейт. Бирок, кийинки изилдөөлөр көрсөткөндөй, Г-нын негизги изилдей турган объектиси – тоо мөӊгүлөрү, уюл муздуктары ж-а кар көчкүлөр. Жер бетиндеги муздардын 99% ушуларда топтолгон. Кырг-ндын мөӊгүлөрү ж-дөгү маалыматтар 1-жолу 19-к-дын орто ченинде П. П. Семёнов-Тян-Шанскийдин изилдөөлөрүнүн натыйжасында алынган. Кырг-нда 7743 мөӊгү бар, жалпы аянты 8381 ''км''<sup>2</sup> (эӊ чоӊ Түш. Эӊилчек мөӊгүсүнүн уз. 58,9 ''км'', туурасы 2–3 ''км'', аянты 613,2 ''км''<sup>2</sup>, орт. калыӊдыгы 300–400 ''м''), аларда 70 млрд ''м''<sup>3</sup> суу топтолгон. Кырг-ндын аймагында ири Г-лык изилдөөлөр С. В. Калесниктин жетекчилиги м-н 2-Эл аралык уюлдук жыл мезгилинде (1930–32) башталып, Кыргыз ССР ИАнын Теӊир-Тоо бийик тоолуу станциясы уюштурулган (1948) ж-а ал Эл аралык геофиз. жылдын станцияларынын катарына кирген учурдан (1957–58) өнүктү. Г-лык изилдөөлөр Г. А. Авсюктун, Р. Д. Забировдун ысымдары м-н байланыштуу. О. эле ил.-из. иштерине А. Н. Диких, А. О. Осмонов, Е. К. Баков, Р. А. Усубалиев салымын кошкон. Кыргыз гляциологдору эрүүнүн гидрометеорол. шарттарын, мөӊгүлөрдүн калыӊдыгын, жылышынын ылдамдыгын, темп-ралык режимин, жылуулук ж-а ным балансын изилдеген. Бул эмгектердин натыйжасында мөӊгүлөрдүн жалпы каталогу түзүлгөн. Анда Кырг-ндын мөӊгүлөрүнүн морфологиясы ж-дө маалыматтар, корутунду мүнөздөмөлөр камтылган. <br />
<br/>Ад.: ''Калесник С. В''. Очерки гляциологии. М., 1963; ''Тронов М. В''. Ледники и климат. Л., 1966; ''Богородский В''. Оледенение Заилийского Алатау. М., 1969; ''Котляков В''. Снежный покров Земли и ледники. Л., 1968; ''Максимов Е. В., Осмонов А. О''. Особенности современного оледенения и динамики ледников Киргизского Ала-Тоо. Б., 1995. <br />
<br/>''А. Осмонов.''<br />
[[Category: 2-том]]<br />
</div>vol2_>KadyrM