ДАБАЧЫ - Түзөтүүлөр тарыхы

Турганбаев Элебай, 06:51, 29 Март (Жалган куран) 2025 карата

2025-03-29T06:51:19Z

← Мурунку нускасы		06:51, 29 Март (Жалган куран) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ДАБАЧЫ ['''калм. Давчи, моңг. Даваач, орусча Даваци, Дебачи, (1723–1760, [[Цинь империясы]], [[Пекин]]) – жуңгар ханы (1753–1755)], [[Эрдене баатыр коңтаажы]]нын (1635–1653) тукумунан чыккан акыркы хан. Кытай жазма маалыматтары боюнча Дабачынын атасы Намчжал-Рагба, чоң атасы Цэрэн-Дондоб (Церен-Дондук) болгон. Церен-Дондобдун атасы Бум нойон бир кабарда Эрдене баатыр коңтаажынын үчүнчү, башка жерде жетинчи уулу экени айтылат. Дабачынын чоң атасы Цэрэн-Дондоб убагында Иртыш өзөнүнөн [[Жети-Суу]]нун чыгышына чейин ээлик кылган. Дабачы алгач аталаш тууганы Ажа ханды (1745–1750) колдоп, анын агасы [[Лама-Доржу]] (Лама Доржи) менен араздашкан. 1750-жылы Ажа хан сүргүнгө айдалып, анын ордуна Олоң Доржу хан (1750–1753) болгондо, 5 миң чамалуу түтүн элин алып, [[Иле дарыясы]]нын чыгышына көчүп келген. Аны [[Калдаң Серең]] (Галдан Цэрен хандын (1727–1745) жээни, хошут (хошоут) князы Амирсана (Амурсан) жана тайшы Банчжурлар колдоп чыккан. Анткени Дабачы Жуңгар хандыгынын тагына ээ болор замат Амирсанага Бороталадан (азыркы Кулма аймагы) [[Тарбагатай тоолору]]на чейинки ээликти берүүгө убада кылган. 1753-жылы кыш айларында аларды кармап келүү үчүн Лама-Доржу хан ири отрядын аттандырат. Бирок Дабачы куулук менен башка жактан айланып келип, ханды өлтүргөн жана өзүн хан жарыялаган. Бирок бийликке жеткен Дабачы мурунку убадаларын аткарбай, бийлик, конуш талашуу кайрадан күчөй баштаган. Биринчи салгылашууда Амирсана жеңилип, ал Банчжур, Цэрен-Убаши, Цэрен-Мэнке, ж.б. тайшыларга кошулуп, 10 миңге чукул түтүнү менен 1754-жылы күзүндө Цинь императорунун кол алдындагы жерлерге журт которуп кетишкен. Хандыктын минтип алсырай баштаганын көргөн цинь өкмөтү аларга каршы 1755-жылы жаз-жай айларында 50 миң аскерин аттандырат. Алар ар бири 25 миңден турган эки топко бөлүнүп, түн жак канатын Амирсананын коштоосунда генерал Банди, түштүк бөлүгүн Жун Чан (Юн Чан) жетектеген. Цинь аскерине каршы күрөшүүгө алы келбей калганын билген Дабачы кол алдындагылар менен [[Музарт]] ашуусу аркылуу [[Кашкар]] тарапка өтүүгө аракет кылган. Бирок 1755-жылы 3-августта Үч-Турпан шаарынын акими Шараф ад-Дин Кожо-Жусуп (Хоцзисы, кожо Сыбек) аны туткунга алып, Пекинге жиберген. Император [[Цяньлун]] (1736–1795) ага 1-даражадагы князь (гун) наамын берип, сый туткун катары хан сарайда калтырган. Ошол жерде көз жумган. [[Кыргыздар]]дын [[оозеки адабият]]ында Дабачы (Дабанчы) тууралуу кыскача маалыматтар кездешет.		'''ДАБАЧЫ ['''калм. Давчи, моңг. Даваач, орусча Даваци, Дебачи, (1723–1760, [[Цинь империясы]], [[Пекин]]) – жуңгар ханы (1753–1755)], [[Эрдене баатыр коңтаажы]]нын (1635–1653) тукумунан чыккан акыркы хан. Кытай жазма маалыматтары боюнча Дабачынын атасы Намчжал-Рагба, чоң атасы Цэрэн-Дондоб (Церен-Дондук) болгон. Церен-Дондобдун атасы Бум нойон бир кабарда Эрдене баатыр коңтаажынын үчүнчү, башка жерде жетинчи уулу экени айтылат. Дабачынын чоң атасы Цэрэн-Дондоб убагында Иртыш өзөнүнөн [[Жети-Суу]]нун чыгышына чейин ээлик кылган. Дабачы алгач аталаш тууганы Ажа ханды (1745–1750) колдоп, анын агасы [[Лама-Доржу]] (Лама Доржи) менен араздашкан. 1750-жылы Ажа хан сүргүнгө айдалып, анын ордуна Олоң Доржу хан (1750–1753) болгондо, 5 миң чамалуу түтүн элин алып, [[Иле дарыясы]]нын чыгышына көчүп келген. Аны [[Калдаң Серең]] (Галдан Цэрен хандын (1727–1745) жээни, хошут (хошоут) князы Амирсана (Амурсан) жана тайшы Банчжурлар колдоп чыккан. Анткени Дабачы Жуңгар хандыгынын тагына ээ болор замат Амирсанага Бороталадан (азыркы Кулма аймагы) [[Тарбагатай тоолору]]на чейинки ээликти берүүгө убада кылган. 1753-жылы кыш айларында аларды кармап келүү үчүн Лама-Доржу хан ири отрядын аттандырат. Бирок Дабачы куулук менен башка жактан айланып келип, ханды өлтүргөн жана өзүн хан жарыялаган. Бирок бийликке жеткен Дабачы мурунку убадаларын аткарбай, бийлик, конуш талашуу кайрадан күчөй баштаган. Биринчи салгылашууда Амирсана жеңилип, ал Банчжур, Цэрен-Убаши, Цэрен-Мэнке, ж.б. тайшыларга кошулуп, 10 миңге чукул түтүнү менен 1754-жылы күзүндө Цинь императорунун кол алдындагы жерлерге журт которуп кетишкен. Хандыктын минтип алсырай баштаганын көргөн цинь өкмөтү аларга каршы 1755-жылы жаз-жай айларында 50 миң аскерин аттандырат. Алар ар бири 25 миңден турган эки топко бөлүнүп, түн жак канатын Амирсананын коштоосунда генерал Банди, түштүк бөлүгүн Жун Чан (Юн Чан) жетектеген. Цинь аскерине каршы күрөшүүгө алы келбей калганын билген Дабачы кол алдындагылар менен [[Музарт]] ашуусу аркылуу [[Кашкар]] тарапка өтүүгө аракет кылган. Бирок 1755-жылы 3-августта Үч-Турпан шаарынын акими Шараф ад-Дин Кожо-Жусуп (Хоцзисы, кожо Сыбек) аны туткунга алып, Пекинге жиберген. Император [[Цяньлун]] (1736–1795) ага 1-даражадагы князь (гун) наамын берип, сый туткун катары хан сарайда калтырган. Ошол жерде көз жумган. [[Кыргыздар]]дын [[оозеки адабият]]ында Дабачы (Дабанчы) тууралуу кыскача маалыматтар кездешет.

	Ад.: Думан Л. И. Аграрная политика цинского (манчжурского) правительства в Синьцзяне в конце XVIII века. М.-Л., 1936; Чимитдоржиев Ш. Б. Национально-освободительное движение монгольского народа в XVII-XVIII вв. Улан-Удэ., 2002. Хафизова Ш. К. Степные властители и их дипломатия в ХVIII–ХIХ веках. Нур-Султан, 2019.		Ад.: Думан Л. И. Аграрная политика цинского (манчжурского) правительства в Синьцзяне в конце XVIII века. М.-Л., 1936; Валиханов Ч. Ч. О состоянии Алтышара или шести восточных городов Китайской провинции Нан-Лу (Малой Бухарии) в 1858—1859 годах. /Валиханов Ч. Ч. Собр. соч. в 5и т. Т. 3, А.-А., 1985; Чимитдоржиев Ш. Б. Национально-освободительное движение монгольского народа в XVII-XVIII вв. Улан-Удэ., 2002. Хафизова Ш. К. Степные властители и их дипломатия в ХVIII–ХIХ веках. Нур-Султан, 2019.
	[[Category: 3-том, 5-85 бб]]		[[Category: 3-том, 5-85 бб]]

Турганбаев Элебай, 06:30, 29 Март (Жалган куран) 2025 карата

2025-03-29T06:30:17Z

← Мурунку нускасы		06:30, 29 Март (Жалган куран) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ДАБАЧЫ ['''калм. Давчи, моңг. Даваач, орусча Даваци, Дебачи, (1723–1760, [[Цинь империясы]], [[Пекин]]) жуңгар ханы (1753–1755)], [[Эрдене баатыр коңтаажы]]нын (1635–1653) тукумунан чыккан акыркы хан. Кытай жазма маалыматтары боюнча Дабачынын атасы Намчжал-Рагба, чоң атасы Цэрэн-Дондоб (Церен-Дондук) болгон. Церен-Дондобдун атасы Бум нойон бир кабарда Эрдене баатыр коңтаажынын үчүнчү, башка жерде жетинчи уулу экени айтылат. Дабачынын чоң атасы Цэрэн-Дондоб убагында Иртыш өзөнүнөн [[Жети-Суу]]нун чыгышына чейин ээлик кылган. Дабачы алгач аталаш тууганы Ажа ханды (1745–1750) колдоп, анын агасы [[Лама-Доржу]] (Лама Доржи) менен араздашкан. 1750-жылы Ажа хан сүргүнгө айдалып, анын ордуна Олоң Доржу хан (1750–1753) болгондо, 5 миң чамалуу түтүн элин алып, [[Иле дарыясы]]нын чыгышына көчүп келген. Аны [[Калдаң Серең]] (Галдан Цэрен хандын (1727–1745) жээни, хошут (хошоут) князы Амирсана (Амурсан) жана тайшы Банчжурлар колдоп чыккан. Анткени Дабачы Жуңгар хандыгынын тагына ээ болор замат Амирсанага Бороталадан (азыркы Кулма аймагы) [[Тарбагатай тоолору]]на чейинки ээликти берүүгө убада кылган. 1753-жылы кыш айларында аларды кармап келүү үчүн Лама-Доржу хан ири отрядын аттандырат. Бирок Дабачы куулук менен башка жактан айланып келип, ханды өлтүргөн жана өзүн хан жарыялаган. Бирок бийликке жеткен Дабачы мурунку убадаларын аткарбай, бийлик, конуш талашуу кайрадан күчөй баштаган. Биринчи салгылашууда Амирсана жеңилип, ал Банчжур, Цэрен-Убаши, Цэрен-Мэнке, ж.б. тайшыларга кошулуп, 10 миңге чукул түтүнү менен 1754-жылы күзүндө Цинь императорунун кол алдындагы жерлерге журт которуп кетишкен. Хандыктын минтип алсырай баштаганын көргөн цинь өкмөтү аларга каршы 1755-жылы жаз-жай айларында 50 миң аскерин аттандырат. Алар ар бири 25 миңден турган эки топко бөлүнүп, түн жак канатын Амирсананын коштоосунда генерал Банди, түштүк бөлүгүн Жун Чан (Юн Чан) жетектеген. Цинь аскерине каршы күрөшүүгө алы келбей калганын билген Дабачы кол алдындагылар менен [[Музарт]] ашуусу аркылуу [[Кашкар]] тарапка өтүүгө аракет кылган. Бирок 1755-жылы 3-августта Үч-Турпан шаарынын акими Шараф ад-Дин Кожо-Жусуп (Хоцзисы, кожо Сыбек) аны туткунга алып, Пекинге жиберген. Император [[Цяньлун]] (1736–1795) ага 1-даражадагы князь (гун) наамын берип, сый туткун катары хан сарайда калтырган. Ошол жерде көз жумган. ~~Кыргыздардын~~ оозеки ~~адабиятында~~ Дабачы (Дабанчы) тууралуу кыскача маалыматтар кездешет.		'''ДАБАЧЫ ['''калм. Давчи, моңг. Даваач, орусча Даваци, Дебачи, (1723–1760, [[Цинь империясы]], [[Пекин]]) – жуңгар ханы (1753–1755)], [[Эрдене баатыр коңтаажы]]нын (1635–1653) тукумунан чыккан акыркы хан. Кытай жазма маалыматтары боюнча Дабачынын атасы Намчжал-Рагба, чоң атасы Цэрэн-Дондоб (Церен-Дондук) болгон. Церен-Дондобдун атасы Бум нойон бир кабарда Эрдене баатыр коңтаажынын үчүнчү, башка жерде жетинчи уулу экени айтылат. Дабачынын чоң атасы Цэрэн-Дондоб убагында Иртыш өзөнүнөн [[Жети-Суу]]нун чыгышына чейин ээлик кылган. Дабачы алгач аталаш тууганы Ажа ханды (1745–1750) колдоп, анын агасы [[Лама-Доржу]] (Лама Доржи) менен араздашкан. 1750-жылы Ажа хан сүргүнгө айдалып, анын ордуна Олоң Доржу хан (1750–1753) болгондо, 5 миң чамалуу түтүн элин алып, [[Иле дарыясы]]нын чыгышына көчүп келген. Аны [[Калдаң Серең]] (Галдан Цэрен хандын (1727–1745) жээни, хошут (хошоут) князы Амирсана (Амурсан) жана тайшы Банчжурлар колдоп чыккан. Анткени Дабачы Жуңгар хандыгынын тагына ээ болор замат Амирсанага Бороталадан (азыркы Кулма аймагы) [[Тарбагатай тоолору]]на чейинки ээликти берүүгө убада кылган. 1753-жылы кыш айларында аларды кармап келүү үчүн Лама-Доржу хан ири отрядын аттандырат. Бирок Дабачы куулук менен башка жактан айланып келип, ханды өлтүргөн жана өзүн хан жарыялаган. Бирок бийликке жеткен Дабачы мурунку убадаларын аткарбай, бийлик, конуш талашуу кайрадан күчөй баштаган. Биринчи салгылашууда Амирсана жеңилип, ал Банчжур, Цэрен-Убаши, Цэрен-Мэнке, ж.б. тайшыларга кошулуп, 10 миңге чукул түтүнү менен 1754-жылы күзүндө Цинь императорунун кол алдындагы жерлерге журт которуп кетишкен. Хандыктын минтип алсырай баштаганын көргөн цинь өкмөтү аларга каршы 1755-жылы жаз-жай айларында 50 миң аскерин аттандырат. Алар ар бири 25 миңден турган эки топко бөлүнүп, түн жак канатын Амирсананын коштоосунда генерал Банди, түштүк бөлүгүн Жун Чан (Юн Чан) жетектеген. Цинь аскерине каршы күрөшүүгө алы келбей калганын билген Дабачы кол алдындагылар менен [[Музарт]] ашуусу аркылуу [[Кашкар]] тарапка өтүүгө аракет кылган. Бирок 1755-жылы 3-августта Үч-Турпан шаарынын акими Шараф ад-Дин Кожо-Жусуп (Хоцзисы, кожо Сыбек) аны туткунга алып, Пекинге жиберген. Император [[Цяньлун]] (1736–1795) ага 1-даражадагы князь (гун) наамын берип, сый туткун катары хан сарайда калтырган. Ошол жерде көз жумган. [[Кыргыздар]]дын [[оозеки адабият]]ында Дабачы (Дабанчы) тууралуу кыскача маалыматтар кездешет.

	Ад.: Думан Л. И. Аграрная политика цинского (манчжурского) правительства в Синьцзяне в конце XVIII века. М.-Л., 1936; Чимитдоржиев Ш. Б. Национально-освободительное движение монгольского народа в XVII-XVIII вв. Улан-Удэ., 2002. Хафизова Ш. К. Степные властители и их дипломатия в ХVIII–ХIХ веках. Нур-Султан, 2019.		Ад.: Думан Л. И. Аграрная политика цинского (манчжурского) правительства в Синьцзяне в конце XVIII века. М.-Л., 1936; Чимитдоржиев Ш. Б. Национально-освободительное движение монгольского народа в XVII-XVIII вв. Улан-Удэ., 2002. Хафизова Ш. К. Степные властители и их дипломатия в ХVIII–ХIХ веках. Нур-Султан, 2019.
	[[Category: 3-том, 5-85 бб]]		[[Category: 3-том, 5-85 бб]]

Турганбаев Элебай, 06:28, 29 Март (Жалган куран) 2025 карата

2025-03-29T06:28:50Z

← Мурунку нускасы		06:28, 29 Март (Жалган куран) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ДАБАЧЫ ['''калм. Давчи, моңг. Даваач, орусча Даваци, Дебачи, (1723–1760, [[Цинь империясы]], [[Пекин]]) жуңгар ханы (1753–1755)], [[Эрдене баатыр коңтаажы]]нын (1635–1653) тукумунан чыккан акыркы хан. Кытай жазма маалыматтары боюнча Дабачынын атасы Намчжал-Рагба, чоң атасы Цэрэн-Дондоб (Церен-Дондук) болгон. Церен-Дондобдун атасы Бум нойон бир кабарда Эрдене баатыр коңтаажынын үчүнчү, башка жерде жетинчи уулу экени айтылат. Дабачынын чоң атасы Цэрэн-Дондоб убагында Иртыш өзөнүнөн [[Жети-Суу]]нун чыгышына чейин ээлик кылган. Дабачы алгач аталаш тууганы Ажа ханды (1745–1750) колдоп, анын агасы [[Лама-Доржу]] (Лама Доржи) менен араздашкан. 1750-жылы Ажа хан сүргүнгө айдалып, анын ордуна Олоң Доржу хан (1750–1753) болгондо, 5 миң чамалуу түтүн элин алып, [[Иле дарыясы]]нын чыгышына көчүп келген. Аны [[Калдаң Серең]] (Галдан Цэрен хандын (1727–1745) жээни, хошут (хошоут) князы Амирсана (Амурсан) жана тайшы Банчжурлар колдоп чыккан. Анткени Дабачы Жуңгар хандыгынын тагына ээ болор замат Амирсанага Бороталадан (азыркы Кулма аймагы) [[Тарбагатай тоолору]]на чейинки ээликти берүүгө убада кылган. 1753-жылы кыш айларында аларды кармап келүү үчүн Лама-Доржу хан ири отрядын аттандырат. Бирок Дабачы куулук менен башка жактан айланып келип, ханды өлтүргөн жана өзүн хан жарыялаган. Бирок бийликке жеткен Дабачы мурунку убадаларын аткарбай, бийлик, конуш талашуу кайрадан күчөй баштаган. Биринчи салгылашууда Амирсана жеңилип, ал Банчжур, Цэрен-Убаши, Цэрен-Мэнке, ж.б. тайшыларга кошулуп, 10 миңге чукул түтүнү менен 1754-жылы күзүндө Цинь императорунун кол алдындагы жерлерге журт которуп кетишкен. Хандыктын минтип алсырай баштаганын көргөн цинь өкмөтү аларга каршы 1755-жылы жаз-жай айларында 50 миң аскерин аттандырат. Алар ар бири 25 миңден турган эки топко бөлүнүп, түн жак канатын Амирсананын коштоосунда генерал Банди, түштүк бөлүгүн Жун Чан (Юн Чан) жетектеген. Цинь аскерине каршы күрөшүүгө алы келбей калганын билген Дабачы кол алдындагылар менен [[Музарт]] ашуусу аркылуу [[Кашкар]] тарапка өтүүгө аракет кылган. Бирок 1755-жылы 3-августта Үч-Турпан шаарынын акими Шараф ад-Дин Кожо-Жусуп (Хоцзисы) аны туткунга алып, Пекинге жиберген. Император [[Цяньлун]] (1736–1795) ага 1-даражадагы князь (гун) наамын берип, сый туткун катары хан сарайда калтырган. Ошол жерде көз жумган.		'''ДАБАЧЫ ['''калм. Давчи, моңг. Даваач, орусча Даваци, Дебачи, (1723–1760, [[Цинь империясы]], [[Пекин]]) жуңгар ханы (1753–1755)], [[Эрдене баатыр коңтаажы]]нын (1635–1653) тукумунан чыккан акыркы хан. Кытай жазма маалыматтары боюнча Дабачынын атасы Намчжал-Рагба, чоң атасы Цэрэн-Дондоб (Церен-Дондук) болгон. Церен-Дондобдун атасы Бум нойон бир кабарда Эрдене баатыр коңтаажынын үчүнчү, башка жерде жетинчи уулу экени айтылат. Дабачынын чоң атасы Цэрэн-Дондоб убагында Иртыш өзөнүнөн [[Жети-Суу]]нун чыгышына чейин ээлик кылган. Дабачы алгач аталаш тууганы Ажа ханды (1745–1750) колдоп, анын агасы [[Лама-Доржу]] (Лама Доржи) менен араздашкан. 1750-жылы Ажа хан сүргүнгө айдалып, анын ордуна Олоң Доржу хан (1750–1753) болгондо, 5 миң чамалуу түтүн элин алып, [[Иле дарыясы]]нын чыгышына көчүп келген. Аны [[Калдаң Серең]] (Галдан Цэрен хандын (1727–1745) жээни, хошут (хошоут) князы Амирсана (Амурсан) жана тайшы Банчжурлар колдоп чыккан. Анткени Дабачы Жуңгар хандыгынын тагына ээ болор замат Амирсанага Бороталадан (азыркы Кулма аймагы) [[Тарбагатай тоолору]]на чейинки ээликти берүүгө убада кылган. 1753-жылы кыш айларында аларды кармап келүү үчүн Лама-Доржу хан ири отрядын аттандырат. Бирок Дабачы куулук менен башка жактан айланып келип, ханды өлтүргөн жана өзүн хан жарыялаган. Бирок бийликке жеткен Дабачы мурунку убадаларын аткарбай, бийлик, конуш талашуу кайрадан күчөй баштаган. Биринчи салгылашууда Амирсана жеңилип, ал Банчжур, Цэрен-Убаши, Цэрен-Мэнке, ж.б. тайшыларга кошулуп, 10 миңге чукул түтүнү менен 1754-жылы күзүндө Цинь императорунун кол алдындагы жерлерге журт которуп кетишкен. Хандыктын минтип алсырай баштаганын көргөн цинь өкмөтү аларга каршы 1755-жылы жаз-жай айларында 50 миң аскерин аттандырат. Алар ар бири 25 миңден турган эки топко бөлүнүп, түн жак канатын Амирсананын коштоосунда генерал Банди, түштүк бөлүгүн Жун Чан (Юн Чан) жетектеген. Цинь аскерине каршы күрөшүүгө алы келбей калганын билген Дабачы кол алдындагылар менен [[Музарт]] ашуусу аркылуу [[Кашкар]] тарапка өтүүгө аракет кылган. Бирок 1755-жылы 3-августта Үч-Турпан шаарынын акими Шараф ад-Дин Кожо-Жусуп (Хоцзисы, кожо Сыбек) аны туткунга алып, Пекинге жиберген. Император [[Цяньлун]] (1736–1795) ага 1-даражадагы князь (гун) наамын берип, сый туткун катары хан сарайда калтырган. Ошол жерде көз жумган. Кыргыздардын оозеки адабиятында Дабачы (Дабанчы) тууралуу кыскача маалыматтар кездешет.

	Ад.: Думан Л. И. Аграрная политика цинского (манчжурского) правительства в Синьцзяне в конце XVIII века. М.-Л., 1936; Чимитдоржиев Ш. Б. Национально-освободительное движение монгольского народа в XVII-XVIII вв. Улан-Удэ., 2002. Хафизова Ш. К. Степные властители и их дипломатия в ХVIII–ХIХ веках. Нур-Султан, 2019.		Ад.: Думан Л. И. Аграрная политика цинского (манчжурского) правительства в Синьцзяне в конце XVIII века. М.-Л., 1936; Чимитдоржиев Ш. Б. Национально-освободительное движение монгольского народа в XVII-XVIII вв. Улан-Удэ., 2002. Хафизова Ш. К. Степные властители и их дипломатия в ХVIII–ХIХ веках. Нур-Султан, 2019.
	[[Category: 3-том, 5-85 бб]]		[[Category: 3-том, 5-85 бб]]

Турганбаев Элебай, 04:57, 29 Март (Жалган куран) 2025 карата

2025-03-29T04:57:51Z

← Мурунку нускасы		04:57, 29 Март (Жалган куран) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ДАБАЧЫ ['''калм. Давчи, моңг. Даваач, орусча Даваци, Дебачи, (1723–1760, [[Цинь империясы]], [[Пекин]]) жуңгар ханы (1753–1755)], [[Эрдене баатыр коңтаажы]]нын (1635–1653) тукумунан чыккан акыркы хан. Кытай жазма маалыматтары боюнча Дабачынын атасы Намчжал-Рагба, чоң атасы Цэрэн-Дондоб (Церен-Дондук) болгон. Церен-Дондобдун атасы Бум нойон бир кабарда Эрдене баатыр коңтаажынын үчүнчү, башка жерде жетинчи уулу экени айтылат. Дабачынын чоң атасы Цэрэн-Дондоб убагында Иртыш өзөнүнөн [[Жети-Суу]]нун чыгышына чейин ээлик кылган. Дабачы алгач аталаш тууганы Ажа ханды (1745–1750) колдоп, анын агасы [[Лама-Доржу]] менен араздашкан. 1750-жылы Ажа хан сүргүнгө айдалып, анын ордуна Олоң Доржу ~~(Лама Доржи)~~ хан (1750–1753) болгондо, 5 миң чамалуу түтүн элин алып, [[Иле дарыясы]]нын чыгышына көчүп келген. Аны [[Калдаң Серең]] (Галдан Цэрен хандын (1727–1745) жээни, хошут (хошоут) князы Амирсана (Амурсан) жана тайшы Банчжурлар колдоп чыккан. Анткени Дабачы Жуңгар хандыгынын тагына ээ болор замат Амирсанага Бороталадан (азыркы Кулма аймагы) [[Тарбагатай тоолору]]на чейинки ээликти берүүгө убада кылган. 1753-жылы кыш айларында аларды кармап келүү үчүн Лама-Доржу хан ири отрядын аттандырат. Бирок Дабачы куулук менен башка жактан айланып келип, ханды өлтүргөн жана өзүн хан жарыялаган. Бирок бийликке жеткен Дабачы мурунку убадаларын аткарбай, бийлик, конуш талашуу кайрадан күчөй баштаган. Биринчи салгылашууда Амирсана жеңилип, ал Банчжур, Цэрен-Убаши, Цэрен-Мэнке, ж.б. тайшыларга кошулуп, 10 миңге чукул түтүнү менен 1754-жылы күзүндө Цинь императорунун кол алдындагы жерлерге журт которуп кетишкен. Хандыктын минтип алсырай баштаганын көргөн цинь өкмөтү аларга каршы 1755-жылы жаз-жай айларында 50 миң аскерин аттандырат. Алар ар бири 25 миңден турган эки топко бөлүнүп, түн жак канатын Амирсананын коштоосунда генерал Банди, түштүк бөлүгүн Жун Чан (Юн Чан) жетектеген. Цинь аскерине каршы күрөшүүгө алы келбей калганын билген Дабачы кол алдындагылар менен [[Музарт]] ашуусу аркылуу [[Кашкар]] тарапка өтүүгө аракет кылган. Бирок 1755-жылы 3-августта Үч-Турпан шаарынын акими Шараф ад-Дин Кожо-Жусуп (Хоцзисы) аны туткунга алып, Пекинге жиберген. Император [[Цяньлун]] (1736–1795) ага 1-даражадагы князь (гун) наамын берип, сый туткун катары хан сарайда калтырган. Ошол жерде көз жумган.		'''ДАБАЧЫ ['''калм. Давчи, моңг. Даваач, орусча Даваци, Дебачи, (1723–1760, [[Цинь империясы]], [[Пекин]]) жуңгар ханы (1753–1755)], [[Эрдене баатыр коңтаажы]]нын (1635–1653) тукумунан чыккан акыркы хан. Кытай жазма маалыматтары боюнча Дабачынын атасы Намчжал-Рагба, чоң атасы Цэрэн-Дондоб (Церен-Дондук) болгон. Церен-Дондобдун атасы Бум нойон бир кабарда Эрдене баатыр коңтаажынын үчүнчү, башка жерде жетинчи уулу экени айтылат. Дабачынын чоң атасы Цэрэн-Дондоб убагында Иртыш өзөнүнөн [[Жети-Суу]]нун чыгышына чейин ээлик кылган. Дабачы алгач аталаш тууганы Ажа ханды (1745–1750) колдоп, анын агасы [[Лама-Доржу]] (Лама Доржи) менен араздашкан. 1750-жылы Ажа хан сүргүнгө айдалып, анын ордуна Олоң Доржу хан (1750–1753) болгондо, 5 миң чамалуу түтүн элин алып, [[Иле дарыясы]]нын чыгышына көчүп келген. Аны [[Калдаң Серең]] (Галдан Цэрен хандын (1727–1745) жээни, хошут (хошоут) князы Амирсана (Амурсан) жана тайшы Банчжурлар колдоп чыккан. Анткени Дабачы Жуңгар хандыгынын тагына ээ болор замат Амирсанага Бороталадан (азыркы Кулма аймагы) [[Тарбагатай тоолору]]на чейинки ээликти берүүгө убада кылган. 1753-жылы кыш айларында аларды кармап келүү үчүн Лама-Доржу хан ири отрядын аттандырат. Бирок Дабачы куулук менен башка жактан айланып келип, ханды өлтүргөн жана өзүн хан жарыялаган. Бирок бийликке жеткен Дабачы мурунку убадаларын аткарбай, бийлик, конуш талашуу кайрадан күчөй баштаган. Биринчи салгылашууда Амирсана жеңилип, ал Банчжур, Цэрен-Убаши, Цэрен-Мэнке, ж.б. тайшыларга кошулуп, 10 миңге чукул түтүнү менен 1754-жылы күзүндө Цинь императорунун кол алдындагы жерлерге журт которуп кетишкен. Хандыктын минтип алсырай баштаганын көргөн цинь өкмөтү аларга каршы 1755-жылы жаз-жай айларында 50 миң аскерин аттандырат. Алар ар бири 25 миңден турган эки топко бөлүнүп, түн жак канатын Амирсананын коштоосунда генерал Банди, түштүк бөлүгүн Жун Чан (Юн Чан) жетектеген. Цинь аскерине каршы күрөшүүгө алы келбей калганын билген Дабачы кол алдындагылар менен [[Музарт]] ашуусу аркылуу [[Кашкар]] тарапка өтүүгө аракет кылган. Бирок 1755-жылы 3-августта Үч-Турпан шаарынын акими Шараф ад-Дин Кожо-Жусуп (Хоцзисы) аны туткунга алып, Пекинге жиберген. Император [[Цяньлун]] (1736–1795) ага 1-даражадагы князь (гун) наамын берип, сый туткун катары хан сарайда калтырган. Ошол жерде көз жумган.

	Ад.: Думан Л. И. Аграрная политика цинского (манчжурского) правительства в Синьцзяне в конце XVIII века. М.-Л., 1936; Чимитдоржиев Ш. Б. Национально-освободительное движение монгольского народа в XVII-XVIII вв. Улан-Удэ., 2002. Хафизова Ш. К. Степные властители и их дипломатия в ХVIII–ХIХ веках. Нур-Султан, 2019.		Ад.: Думан Л. И. Аграрная политика цинского (манчжурского) правительства в Синьцзяне в конце XVIII века. М.-Л., 1936; Чимитдоржиев Ш. Б. Национально-освободительное движение монгольского народа в XVII-XVIII вв. Улан-Удэ., 2002. Хафизова Ш. К. Степные властители и их дипломатия в ХVIII–ХIХ веках. Нур-Султан, 2019.
	[[Category: 3-том, 5-85 бб]]		[[Category: 3-том, 5-85 бб]]

Турганбаев Элебай, 04:56, 29 Март (Жалган куран) 2025 карата

2025-03-29T04:56:36Z

← Мурунку нускасы		04:56, 29 Март (Жалган куран) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ДАБАЧЫ''' ~~(калмакча «Давчи»~~, ~~моңгол тилинде «Даваач»~~, ~~орус тилинде «Даваци~~, ~~Дебачи»~~, 1723–1760, [[Цинь империясы]], [[Пекин]]) [[жуңгар]] ханы (1753–1755), [[Эрдене баатыр коңтаажы]]нын (1635–1653) тукумунан чыккан акыркы хан. ~~Эрдене баатыр коңтаажынын 10 баласы: [[Сеңге]]'','' [[Галдан Бошокту]]'','' Чечен (Цэцен), Баатыр~~, Цэрэн-Дондоб ~~ж. б.~~) болгон. Дабачынын чоң атасы Цэрэн-Дондоб убагында Иртыш өзөнүнөн [[Жети-Суу]]нун чыгышына чейин ээлик кылган. ~~Дабачыны Галдан Цэрен хандын жээни, хошут (хошоут) князы Амирсана~~ (~~Амурсан~~) ~~жана Банчжур тайшы~~ колдоп, ~~алар 1751-жылы аталаш тууганы~~ [[Лама-Доржу]] хан (~~1749–1753~~) ~~менен араздашып~~, [[Иле дарыясы]]нын ~~оң жээгине~~ көчүп келген. ~~Аларды~~ кармап келүү үчүн Лама-Доржу хан ~~1753-жылы~~ ири ~~отряд аттандырган~~. ~~Аны билген~~ Дабачы куулук менен башка жактан айланып келип, ханды өлтүргөн жана өзүн хан жарыялаган. ~~Көп өтпөй ага нааразы болгон Амирсана~~, Банчжур ж.б. ~~тайшылар~~ Цинь ~~императору менен келишип, анын~~ кол алдындагы жерлерге журт которуп кетишкен. ~~Натыйжада [[Жуңгар хандыгы]] алсырап~~, ~~цинь~~ аскерине каршы ~~күрөшүү үчүн~~ Дабачы ~~Иле дарыясынын башы~~ [[~~Текес~~]] аркылуу [[Кашкар]] тарапка өтүүгө аракет кылган. Бирок Үч-Турпан шаарынын акими Шараф ад-Дин Кожо-Жусуп аны туткунга алып, Пекинге жиберген. Император [[Цяньлун]] (1736–1795) ага 1-даражадагы князь наамын берип, сый туткун катары хан сарайда калтырган. Ошол жерде көз жумган.		'''ДАБАЧЫ ['''калм. Давчи, моңг. Даваач, орусча Даваци, Дебачи, (1723–1760, [[Цинь империясы]], [[Пекин]]) жуңгар ханы (1753–1755)], [[Эрдене баатыр коңтаажы]]нын (1635–1653) тукумунан чыккан акыркы хан. Кытай жазма маалыматтары боюнча Дабачынын атасы Намчжал-Рагба, чоң атасы Цэрэн-Дондоб (Церен-Дондук) болгон. Церен-Дондобдун атасы Бум нойон бир кабарда Эрдене баатыр коңтаажынын үчүнчү, башка жерде жетинчи уулу экени айтылат. Дабачынын чоң атасы Цэрэн-Дондоб убагында Иртыш өзөнүнөн [[Жети-Суу]]нун чыгышына чейин ээлик кылган. Дабачы алгач аталаш тууганы Ажа ханды (1745–1750) колдоп, анын агасы [[Лама-Доржу]] менен араздашкан. 1750-жылы Ажа хан сүргүнгө айдалып, анын ордуна Олоң Доржу (Лама Доржи) хан (1750–1753) болгондо, 5 миң чамалуу түтүн элин алып, [[Иле дарыясы]]нын чыгышына көчүп келген. Аны [[Калдаң Серең]] (Галдан Цэрен хандын (1727–1745) жээни, хошут (хошоут) князы Амирсана (Амурсан) жана тайшы Банчжурлар колдоп чыккан. Анткени Дабачы Жуңгар хандыгынын тагына ээ болор замат Амирсанага Бороталадан (азыркы Кулма аймагы) [[Тарбагатай тоолору]]на чейинки ээликти берүүгө убада кылган. 1753-жылы кыш айларында аларды кармап келүү үчүн Лама-Доржу хан ири отрядын аттандырат. Бирок Дабачы куулук менен башка жактан айланып келип, ханды өлтүргөн жана өзүн хан жарыялаган. Бирок бийликке жеткен Дабачы мурунку убадаларын аткарбай, бийлик, конуш талашуу кайрадан күчөй баштаган. Биринчи салгылашууда Амирсана жеңилип, ал Банчжур, Цэрен-Убаши, Цэрен-Мэнке, ж.б. тайшыларга кошулуп, 10 миңге чукул түтүнү менен 1754-жылы күзүндө Цинь императорунун кол алдындагы жерлерге журт которуп кетишкен. Хандыктын минтип алсырай баштаганын көргөн цинь өкмөтү аларга каршы 1755-жылы жаз-жай айларында 50 миң аскерин аттандырат. Алар ар бири 25 миңден турган эки топко бөлүнүп, түн жак канатын Амирсананын коштоосунда генерал Банди, түштүк бөлүгүн Жун Чан (Юн Чан) жетектеген. Цинь аскерине каршы күрөшүүгө алы келбей калганын билген Дабачы кол алдындагылар менен [[Музарт]] ашуусу аркылуу [[Кашкар]] тарапка өтүүгө аракет кылган. Бирок 1755-жылы 3-августта Үч-Турпан шаарынын акими Шараф ад-Дин Кожо-Жусуп (Хоцзисы) аны туткунга алып, Пекинге жиберген. Император [[Цяньлун]] (1736–1795) ага 1-даражадагы князь (гун) наамын берип, сый туткун катары хан сарайда калтырган. Ошол жерде көз жумган.

	Ад.: Думан Л. И. Аграрная политика цинского (манчжурского) правительства в Синьцзяне в конце XVIII века. М.-Л., 1936; Чимитдоржиев Ш. Б. Национально-освободительное движение монгольского народа в XVII-XVIII вв. Улан-Удэ., 2002. Хафизова Ш. К. Степные властители и их дипломатия в ХVIII–ХIХ веках. Нур-Султан, 2019.		Ад.: Думан Л. И. Аграрная политика цинского (манчжурского) правительства в Синьцзяне в конце XVIII века. М.-Л., 1936; Чимитдоржиев Ш. Б. Национально-освободительное движение монгольского народа в XVII-XVIII вв. Улан-Удэ., 2002. Хафизова Ш. К. Степные властители и их дипломатия в ХVIII–ХIХ веках. Нур-Султан, 2019.
	[[Category: 3-том, 5-85 бб]]		[[Category: 3-том, 5-85 бб]]

Турганбаев Элебай, 09:15, 25 Март (Жалган куран) 2025 карата

2025-03-25T09:15:01Z

← Мурунку нускасы		09:15, 25 Март (Жалган куран) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ДАБАЧЫ''' , ~~Т а б а ч ы~~, ~~Д а в а ц и~~, ~~Д е б а ч и – жуӊгар~~ ханы (~~1750–53~~), ''Эрдене баатыр ~~коӊтаажынын''~~ (~~Куту Көчүн~~) тукумунан чыккан ~~акыркы~~ хан. Эрдене баатыр ~~коӊтаажынын~~ 10 ~~баласы~~: ''~~Сеӊге~~, Галдан Бошокту,'' Чечен (Цэцен), ~~Баатыр~~, ~~Дундук Сереӊ~~ ж. б.) болгон. ~~Дабачы Дундук Сереӊдин тукуму~~. ~~1750-жылы кышында ''~~Галдан Цэрен~~'' хандын~~ жээни, хошут (хошоут) князы ~~Амирсана м~~-~~н бирге~~ аталаш тууганы ~~''Олоӊ~~ Доржу'' (~~Лама~~-~~Доржи)~~ ханды ~~өлтүрүүгө катышып, бүт ''Жуӊгарияга''~~ хан болгон. ~~1753~~-~~жылы Цин аскери тарабынан колго түшүрүлүп~~, ~~Пекинде өлтүрүлгөн~~.		'''ДАБАЧЫ''' (калмакча «Давчи», моңгол тилинде «Даваач», орус тилинде «Даваци, Дебачи», 1723–1760, [[Цинь империясы]], [[Пекин]]) [[жуңгар]] ханы (1753–1755), [[Эрдене баатыр коңтаажы]]нын (1635–1653) тукумунан чыккан акыркы хан. Эрдене баатыр коңтаажынын 10 баласы: [[Сеңге]]'','' [[Галдан Бошокту]]'','' Чечен (Цэцен), Баатыр, Цэрэн-Дондоб ж. б.) болгон. Дабачынын чоң атасы Цэрэн-Дондоб убагында Иртыш өзөнүнөн [[Жети-Суу]]нун чыгышына чейин ээлик кылган. Дабачыны Галдан Цэрен хандын жээни, хошут (хошоут) князы Амирсана (Амурсан) жана Банчжур тайшы колдоп, алар 1751-жылы аталаш тууганы [[Лама-Доржу]] хан (1749–1753) менен араздашып, [[Иле дарыясы]]нын оң жээгине көчүп келген. Аларды кармап келүү үчүн Лама-Доржу хан 1753-жылы ири отряд аттандырган. Аны билген Дабачы куулук менен башка жактан айланып келип, ханды өлтүргөн жана өзүн хан жарыялаган. Көп өтпөй ага нааразы болгон Амирсана, Банчжур ж.б. тайшылар Цинь императору менен келишип, анын кол алдындагы жерлерге журт которуп кетишкен. Натыйжада [[Жуңгар хандыгы]] алсырап, цинь аскерине каршы күрөшүү үчүн Дабачы Иле дарыясынын башы [[Текес]] аркылуу [[Кашкар]] тарапка өтүүгө аракет кылган. Бирок Үч-Турпан шаарынын акими Шараф ад-Дин Кожо-Жусуп аны туткунга алып, Пекинге жиберген. Император [[Цяньлун]] (1736–1795) ага 1-даражадагы князь наамын берип, сый туткун катары хан сарайда калтырган. Ошол жерде көз жумган.

	Ад.: ~~''Златкин~~ И. Я.~~'' История Джунгарского ханства (1635–1758 гг~~.). 2-~~е изд~~. М., ~~1983~~.		Ад.: Думан Л. И. Аграрная политика цинского (манчжурского) правительства в Синьцзяне в конце XVIII века. М.-Л., 1936; Чимитдоржиев Ш. Б. Национально-освободительное движение монгольского народа в XVII-XVIII вв. Улан-Удэ., 2002. Хафизова Ш. К. Степные властители и их дипломатия в ХVIII–ХIХ веках. Нур-Султан, 2019.

	~~''Э~~. ~~Турганбаев~~.''
	[[Category: 3-том, 5-85 бб]]		[[Category: 3-том, 5-85 бб]]

Temirkan, 03:16, 19 Март (Жалган куран) 2025 карата

2025-03-19T03:16:02Z

← Мурунку нускасы		03:16, 19 Март (Жалган куран) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ДАБАЧЫ''' , Т а б а ч ы, Д а в а ц и, Д е б а ч и – жуӊгар ханы (1750–53), ''Эрдене баатыр коӊтаажынын'' (Куту Көчүн) тукумунан чыккан акыркы хан. Эрдене баатыр коӊтаажынын 10 баласы: ''Сеӊге, Галдан Бошокту,'' Чечен (Цэцен), Баатыр, Дундук Сереӊ ж. б.) болгон. Д. Дундук ~~Сереӊ- дин~~ тукуму. 1750-ж. кышында ''Галдан Цэрен'' хандын жээни, хошут (хошоут) князы Амирсана м-н бирге аталаш тууганы ''Олоӊ Доржу'' (Лама-Доржи) ханды өлтүрүүгө катышып, бүт ''~~Жуӊ- гарияга~~'' хан болгон. 1753-ж. Цин аскери тарабынан колго түшүрүлүп, Пекинде өлтүрүлгөн.		'''ДАБАЧЫ''' , Т а б а ч ы, Д а в а ц и, Д е б а ч и – жуӊгар ханы (1750–53), ''Эрдене баатыр коӊтаажынын'' (Куту Көчүн) тукумунан чыккан акыркы хан. Эрдене баатыр коӊтаажынын 10 баласы: ''Сеӊге, Галдан Бошокту,'' Чечен (Цэцен), Баатыр, Дундук Сереӊ ж. б.) болгон. Дабачы Дундук Сереӊдин тукуму. 1750-жылы кышында ''Галдан Цэрен'' хандын жээни, хошут (хошоут) князы Амирсана м-н бирге аталаш тууганы ''Олоӊ Доржу'' (Лама-Доржи) ханды өлтүрүүгө катышып, бүт ''Жуӊгарияга'' хан болгон. 1753-жылы Цин аскери тарабынан колго түшүрүлүп, Пекинде өлтүрүлгөн.

	Ад.: ''Златкин И. Я.'' История Джунгарского ханства (1635–1758 гг.). 2-е изд. М., 1983. ~~''Э. Турганбаев.'' [[Category: 3-том, 5-85 бб]]~~		Ад.: ''Златкин И. Я.'' История Джунгарского ханства (1635–1758 гг.). 2-е изд. М., 1983.

			''Э. Турганбаев.''
			[[Category: 3-том, 5-85 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2025-03-18T17:37:06Z

1 версия

← Мурунку нускасы	17:37, 18 Март (Жалган куран) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol_3>KadyrM, 11:19, 18 Март (Жалган куран) 2025 карата

2025-03-18T11:19:56Z

Жаңы барак

'''ДАБАЧЫ''' , Т а б а ч ы, Д а в а ц и, Д е б а ч и – жуӊгар ханы (1750–53), ''Эрдене баатыр коӊтаажынын'' (Куту Көчүн) тукумунан чыккан акыркы хан. Эрдене баатыр коӊтаажынын 10 баласы: ''Сеӊге, Галдан Бошокту,'' Чечен (Цэцен), Баатыр, Дундук Сереӊ ж. б.) болгон. Д. Дундук Сереӊ- дин тукуму. 1750-ж. кышында ''Галдан Цэрен'' хандын жээни, хошут (хошоут) князы Амирсана м-н бирге аталаш тууганы ''Олоӊ Доржу'' (Лама-Доржи) ханды өлтүрүүгө катышып, бүт ''Жуӊ- гарияга'' хан болгон. 1753-ж. Цин аскери тарабынан колго түшүрүлүп, Пекинде өлтүрүлгөн.

Ад.: ''Златкин И. Я.'' История Джунгарского ханства (1635–1758 гг.). 2-е изд. М., 1983. ''Э. Турганбаев.'' [[Category: 3-том, 5-85 бб]]