ДАН - Түзөтүүлөр тарыхы

Dilde, 03:39, 3 Апрель (Чын куран) 2025 карата

2025-04-03T03:39:50Z

← Мурунку нускасы		03:39, 3 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	'''ДАН''' – дан өсүмдүктөрүнүн уругу. Ал – негизги азык, мал үчүн аралаш тоют, ~~ө. ж.~~ сырьёсу. ~~Д-дан~~ ун, акшак, нан, макарон ж-а кондитер азыктары жасалып, адамдын тамакка болгон керектөөсүнүн кыйла бөлүгүн канааттандырат. Д. малга ж-а куштарга сапаттуу тоют катары		'''ДАН''' – дан өсүмдүктөрүнүн уругу. Ал – негизги азык, мал үчүн аралаш тоют, өнөр жай сырьёсу. Дандан ун, акшак, нан, макарон ж-а кондитер азыктары жасалып, адамдын тамакка болгон керектөөсүнүн кыйла бөлүгүн канааттандырат. Дан малга ж-а куштарга сапаттуу тоют катары чоӊ роль ойнойт. Дан кабыксыз (буудай, кара буудай,жүгөрү)ж-а кабыктуу(арпа,сулу,таруу, күрүч, сорго ж. б.) болот. Дан кабыкча, түйүлдүк ж-а эндоспермден турат. Кабыкча данды сырткы чөйрөнүн зыяндуу таасиринен – механикалык жаракадан ж-а ал аркылуу түйүлдүккө уулуу заттардын киришинен сактайт. Дандын эӊ негизги массасын эндосперм түзөт. Эндосперм крахмал м-н белоктордон турат. Андан мыкты ун алынат. Эндоспермдин сырты алейрон кабыкчасы м-н капталган. Дандын төмөнкү бөлүгүндө болочок тамыр, сабак өнүп чыгуучу түйүлдүк орун алган. Ал белок, май, кант, витамин ж-а ферменттерге бай. Буудай данынын салмагынын <sup>4</sup>/5 бөлүгүн же 77–82%ин эндосперм, 6,8–8,6%ин алейрон катмары, 5,5–8,0%ин кабыкча ж-а 1,5– 3,0%ин түйүлдүк түзөт. Сулунукунда 54–61% эндосперм, 4–6% алейрон катмары, 3–4% түйүлдүк, 2,4% кабыкча болот. Буурчак өсүмдүктөрүндө эндосперм болбойт. Андагы углеводдордун негизги бөлүгүн крахмал түзөт (эндоспермдин салмагынын 85%и). Клетчатка ж-а гемицеллюлоза клетканын чел кабыгынын курамына кирет. Данда мальтоза, глюкоза ж-а фруктоза канттары бар. Дандын түсү, жыты, кургактыгы, жаӊылыгы, илдет м-н зыянкечтен тазалыгы анын абалын билдирет, ал эми биологиялык, физикахимиялык, технологиялык ж-а керектөө касиеттери м-н белгилеринин жыйындысы данды кандай максатка – үрөнгө, азык-түлүккө, тоютка ж. б. пайдалануу керек экендигин көрсөтөт. Дандын ж-а андан жасалган азык-түлүктүн сапаты мамлекеттик стандарт боюнча бааланат. Буудай данындагы клейковинанын сапатына, санына жараша нан ж-а кесме азыктарынын сапаты өзгөрүлөт.
	чоӊ роль ойнойт. Д. кабыксыз (буудай, кара буудай,жүгөрү)ж-~~акабыктуу~~(арпа,сулу,таруу, күрүч, сорго ж. б.) болот. ~~Кабыкча~~, түйүлдүк ж-а эндоспермден турат. Кабыкча ~~Д-ды~~ сырткы
	чөйрөнүн зыяндуу таасиринен – ~~мех.~~ жаракадан ж-а ал аркылуу түйүлдүккө уулуу заттардын киришинен сактайт. ~~Д-дын~~ эӊ негизги массасын эндосперм түзөт. Эндосперм крахмал м-н белоктордон турат. Андан мыкты ун алынат. Эндоспермдин сырты алейрон кабыкчасы м-н капталган. ~~Д-дын~~ төмөнкү бөлүгүндө болочок тамыр, сабак өнүп чыгуучу түйүлдүк орун алган. Ал белок, май, кант, витамин ж-а ферменттерге бай. Буудай ~~Д-ынын~~ салмагынын <sup>4</sup>/
	данын тарыхы<sup>′</sup>й тамырлары» (1957), «Моӊгол көркөм адабиятынын обзору», «“Рамаяна” Моӊ- голияда» (1976) ж. б. ил. эмгектери бар. Ад-т м-н илимдеги ишмердиги үчүн Моӊголиянын мамл. сыйл. берилген (1946, 1948, 1951).
	5
	бөлүгүн же 77–82%ин эндосперм, 6,8–8,6%ин
	алейрон катмары, 5,5–8,0%ин кабыкча ж-а 1,5– 3,0%ин түйүлдүк түзөт. Сулунукунда 54–61% эндосперм, 4–6% алейрон катмары, 3–4% түйүлдүк, 2,4% кабыкча болот. Буурчак ~~өсүмдүктө-~~


	~~рүндө~~ эндосперм болбойт. Андагы углеводдордун негизги бөлүгүн крахмал түзөт (эндоспермдин ~~салм-нын~~ 85%и). Клетчатка ж-а гемицеллюлоза клетканын чел кабыгынын курамына кирет. ~~Д-да~~ мальтоза, глюкоза ж-а фруктоза канттары бар. ~~Д-дын~~ түсү, жыты, кургактыгы, жаӊылыгы, илдет м-н зыянкечтен тазалыгы анын абалын билдирет, ал эми ~~биол.~~, физика~~хим.~~, ~~технол.~~ ж-а керектөө касиеттери м-н белгилеринин жыйындысы ~~Д-ды~~ кандай максатка – үрөнгө, азык-түлүккө, тоютка ж. б. пайдалануу керек экендигин көрсөтөт. ~~Д-дын~~ ж-а андан жасалган азык-түлүктүн сапаты ~~мамл.~~ стандарт ~~б-ча~~ бааланат. Буудай ~~Д-ындагы~~ клейковинанын сапатына, санына жараша нан ж-а кесме азыктарынын сапаты өзгөрүлөт.

	Ад.: ''Козмина Н. П.'' Зерно. М., 1969; ''Суднов П. Е.'' Повышение качества зерна пшеницы. М., 1978; ''Ибраимов Н. И.'' Дан тоют өсүмдүктөрү жана аларды Кыргызстанда өстүрүүнүн алдыӊкы ыкмалары. Б., 1995. [[Category: 3-том, 5-85 бб]]		Ад.: ''Козмина Н. П.'' Зерно. М., 1969; ''Суднов П. Е.'' Повышение качества зерна пшеницы. М., 1978; ''Ибраимов Н. И.'' Дан тоют өсүмдүктөрү жана аларды Кыргызстанда өстүрүүнүн алдыӊкы ыкмалары. Б., 1995. [[Category: 3-том, 5-85 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2025-03-18T17:37:09Z

1 версия

← Мурунку нускасы	17:37, 18 Март (Жалган куран) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol_3>KadyrM, 11:19, 18 Март (Жалган куран) 2025 карата

2025-03-18T11:19:56Z

Жаңы барак

'''ДАН''' – дан өсүмдүктөрүнүн уругу. Ал – негизги азык, мал үчүн аралаш тоют, ө. ж. сырьёсу. Д-дан ун, акшак, нан, макарон ж-а кондитер азыктары жасалып, адамдын тамакка болгон керектөөсүнүн кыйла бөлүгүн канааттандырат. Д. малга ж-а куштарга сапаттуу тоют катары
чоӊ роль ойнойт. Д. кабыксыз (буудай, кара буудай,жүгөрү)ж-акабыктуу(арпа,сулу,таруу, күрүч, сорго ж. б.) болот. Кабыкча, түйүлдүк ж-а эндоспермден турат. Кабыкча Д-ды сырткы
чөйрөнүн зыяндуу таасиринен – мех. жаракадан ж-а ал аркылуу түйүлдүккө уулуу заттардын киришинен сактайт. Д-дын эӊ негизги массасын эндосперм түзөт. Эндосперм крахмал м-н белоктордон турат. Андан мыкты ун алынат. Эндоспермдин сырты алейрон кабыкчасы м-н капталган. Д-дын төмөнкү бөлүгүндө болочок тамыр, сабак өнүп чыгуучу түйүлдүк орун алган. Ал белок, май, кант, витамин ж-а ферменттерге бай. Буудай Д-ынын салмагынын <sup>4</sup>/
данын тарыхы<sup>′</sup>й тамырлары» (1957), «Моӊгол көркөм адабиятынын обзору», «“Рамаяна” Моӊ- голияда» (1976) ж. б. ил. эмгектери бар. Ад-т м-н илимдеги ишмердиги үчүн Моӊголиянын мамл. сыйл. берилген (1946, 1948, 1951).
5
бөлүгүн же 77–82%ин эндосперм, 6,8–8,6%ин
алейрон катмары, 5,5–8,0%ин кабыкча ж-а 1,5– 3,0%ин түйүлдүк түзөт. Сулунукунда 54–61% эндосперм, 4–6% алейрон катмары, 3–4% түйүлдүк, 2,4% кабыкча болот. Буурчак өсүмдүктө-

рүндө эндосперм болбойт. Андагы углеводдордун негизги бөлүгүн крахмал түзөт (эндоспермдин салм-нын 85%и). Клетчатка ж-а гемицеллюлоза клетканын чел кабыгынын курамына кирет. Д-да мальтоза, глюкоза ж-а фруктоза канттары бар. Д-дын түсү, жыты, кургактыгы, жаӊылыгы, илдет м-н зыянкечтен тазалыгы анын абалын билдирет, ал эми биол., физикахим., технол. ж-а керектөө касиеттери м-н белгилеринин жыйындысы Д-ды кандай максатка – үрөнгө, азык-түлүккө, тоютка ж. б. пайдалануу керек экендигин көрсөтөт. Д-дын ж-а андан жасалган азык-түлүктүн сапаты мамл. стандарт б-ча бааланат. Буудай Д-ындагы клейковинанын сапатына, санына жараша нан ж-а кесме азыктарынын сапаты өзгөрүлөт.

Ад.: ''Козмина Н. П.'' Зерно. М., 1969; ''Суднов П. Е.'' Повышение качества зерна пшеницы. М., 1978; ''Ибраимов Н. И.'' Дан тоют өсүмдүктөрү жана аларды Кыргызстанда өстүрүүнүн алдыӊкы ыкмалары. Б., 1995. [[Category: 3-том, 5-85 бб]]