http://212.24.105.57:9989/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%94%D0%A3%D0%9D%D0%93%D0%90%D0%9D%2C_%D0%9A%D0%90%D0%9B%D0%9C%D0%90%D0%9A_%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%90_%D0%A3%D0%99%D0%93%D0%A3%D0%A0_%D0%96%D0%95%D0%A0_%D0%9A%D0%9E%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%A3%D0%A3%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%AB 2026-04-20T21:18:37Z Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.0 http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%94%D0%A3%D0%9D%D0%93%D0%90%D0%9D,_%D0%9A%D0%90%D0%9B%D0%9C%D0%90%D0%9A_%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%90_%D0%A3%D0%99%D0%93%D0%A3%D0%A0_%D0%96%D0%95%D0%A0_%D0%9A%D0%9E%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%A3%D0%A3%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%AB&diff=29414&oldid=prev 2025-08-01T02:16:31Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">02:16, 1 Август (Баш оона) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ДУНГАН, КАЛМАК ЖАНА УЙГУР ЖЕР КОТОРУУЛАРЫ''' – 19-кылымдын 60-жылдарында <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Чы&amp;shy;гыш Түркстан ж-а Кытайдын </del>түндүк-батыш <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">айма&amp;shy;гындагы </del>дунгандардын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">көтөрүлүшүнүн басылы&amp;shy;шына </del>байланышкан элдик кыймыл. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кытай бий&amp;shy;лигинин </del>аёосуз жазалоосуна дуушар болуудан улам көтөрүлүшкө катышкандар Кыргызстан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н Ка&amp;shy;закстанга </del>жер которууга мажбур болушкан. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Аде&amp;shy;генде </del>1866-жылы Жети-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Сууга ''</del>сарт калмак<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'' </del>уругунан зоргандар көчүп келип, 1869-жылы Россия <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мамле&amp;shy;кетинин букаралыгына </del>кабыл <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">алынышкан</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Алты сумундар эки </del>айыл <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">болуп, </del>бири <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Текес өрөөнүндө </del>(1317 түтүн), экинчиси <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Верный уез&amp;shy;динде </del>(732 түтүн) эки болуштукту түзүшкөн. Россия күч <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>ээлеп алган жерлер <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1882-жылы кайра Кытайга кайтарылганда </del>(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к. </del>''Петербург <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">келиши&amp;shy;ми</del>, 1881''), 240 түтүн калмак өз <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">каалоосу м-н Рос&amp;shy;сиянын </del>ээлигине <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өтөрү тууралуу бүтүмгө келип, Кытай м-н Россиянын ортосундагы </del>Капкак (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Те&amp;shy;кес </del>өрөөнү) аркылуу өткөн жаңы чек ара <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тактал&amp;shy;гандан </del>кийин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">алар </del>көл кылаасына келип, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ка&amp;shy;ракол</del>, Ырдык өзөндөрүнүн аралыгынан конуш <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">алып, </del>Бөрү-Баш, Челпек, Бурма-Суу кыштактары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">пай&amp;shy;да болгон ж-а 1913-жылы 366 түтүнгө (2262 киши)</del>, 1916-жылы 483 түтүнгө (2,9 миң киши) жеткен.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&lt;br&gt;</del>Дунган калкынын Жети-Сууга келиши эки этапка бөлүнөт. 1-этабында (1877) орус-кытай чек арасынан үч багыт <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>өтүп, Да-Сы-Фу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жол&amp;shy; </del>башчылык кылган 1166 ганьсулук <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">дунгандар&amp;shy;дын </del>алгачкы тобу 1877-жылы ноябрдын башы ченде Беделди ашып, Караколго келишкен. 1878-жылы жазга маал келгиндерге Караколго жакын Ырдыктан жер бөлүнүп берилген. Кытай аскерлери куугунтуктаган синьцзяндык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>ганьсулук дунгандардын экинчи тобуна (2 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">миң&amp;shy;дей </del>киши) Ма-Да-Жэнь жетекчилик кылып, алар Марал-Башы, Эркеч-Там аркылуу Түштүк Кыргызстанга өткөн. Шэньсилик дунгандардын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бы&amp;shy;янху </del>(Бай Янху) баш болгон топ Торугарт, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кы&amp;shy;зыл</del>-Бел ашууларын ашып, 1877-жылы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Нарынга ке&amp;shy;лишип</del>, андан декабрдын аягында 3314 дунган <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Токмокко </del>жеткен. Жол бою бардык кыргыз айылдары жолоочуларга мал, дан, баш <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">калка&amp;shy;лаганга </del>боз үй, алачык ж. б. жагынан жардам берип турушкан. Дунгандардын Жети-Сууга <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ке&amp;shy;лишинин </del>2-этабы орус өкмөтүнүн Цин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бийли&amp;shy;гине </del>Иле чөлкөмүн кайтарып беришине <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">байла&amp;shy;ныштуу </del>болуп, 1881-ж. Петербургда түзүлгөн орус-кытай келишиминде макулдашылган. Ага ылайык, дунгандар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>уйгурларга Ата <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">журтун&amp;shy;</del>да <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">(Синьцзянда</del>) калуу же Россия ээлигине кетүү эркиндиги берилгенде, кыйла бөлүгү Кытайда калуудан баш тартып, 1884-жылдын аягына карата 4682 адам ооп келип, баш-аягы 10 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">миң&amp;shy;ден </del>ашуун дунган, 45 миңдей уйгур Жети-Суу облусунан орун <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">алышкан</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Уйгурлар </del>негизинен <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Вер&amp;shy;ный </del>(Алматы), Жаркен (Панфилов), дунгандар Бишкек, Ысык-Көл уезддерине жайгашкан. Түштүк Кыргызстанга келген дунган, уйгурлар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">адеген&amp;shy;де Ошко </del>жакын жерде (Кара-Суу району) туруп <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кал&amp;shy;ган</del>. Падышачылыктын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">оторчул </del>саясаты жер-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">&amp;shy;суу </del>маселесинде даана байкалган же мыкты жерлер келгин орус дыйкандарына, казак-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орус&amp;shy;</del>тарга бөлүштүрүлүп, кыргыз, казактар тоо-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">таш&amp;shy;ка</del>, чөл-талаага сүрүлгөн. Токмокко келген <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">дун&amp;shy;гандарга </del>Чүй <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">суусунун </del>оң жээгинен 10306 теше жер берилгенде (1878), алар үй, короо-жай <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">са&amp;shy;лып </del>алышкан (азыркы Масанчын айылы). <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Со&amp;shy;кулукка </del>келген дунгандардын 33 үй-бүлөсүнө 1883-жылы дыйканчылыкка ыңгайлуу 2064 теше жер бөлүнүп, кийин ал жер <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Александровка </del>деп аталган. Бишкек <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>Токмокто дунган <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">слобод&amp;shy;калары </del>(шаар четиндеги кыштак) 1882-жылы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">пай&amp;shy;да </del>болгон. Жети-Сууга отурукташкандан кийин бул аймакта Мариинск (Ырдык), Кара-Коңуз (кийин Николаевск), Александровка (Сокулук), Жаркен (Казакстан), Жалпак-Дөбө (Тараздан 5– 6 ''км'' аралыкта) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">болуштуктары </del>уюшулуп, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">болуш&amp;shy;тар </del>атайын шайлоочулардын жыйынында үч жылдык мөөнөткө шайланышкан.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ДУНГАН, КАЛМАК ЖАНА УЙГУР ЖЕР КОТОРУУЛАРЫ''' – 19-кылымдын 60-жылдарында <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> [[Цин империясы]]нын </ins>түндүк-батыш <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">айма­гында жана  Чы­гыш Түркстандагы [[</ins>дунгандардын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">көтөрүлүшү]]нүн басылы­шына </ins>байланышкан элдик кыймыл. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Цин бий­лигинин </ins>аёосуз жазалоосуна дуушар болуудан улам көтөрүлүшкө катышкандар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">азыркы [[</ins>Кыргызстан<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] менен [[Казакстан]]га </ins>жер которууга мажбур болушкан. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Аде­генде </ins>1866-жылы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Жети-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Суу]]га [[</ins>сарт калмак<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>уругунан зоргандар көчүп келип, 1869-жылы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Россия <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">империясы]]нын букаралыгын </ins>кабыл <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">алышкан</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Эки </ins>айыл <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">алты сумундардын </ins>бири (1317 түтүн) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Текес]] өрөөнүндө</ins>, экинчиси (732 түтүн)<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">  [[Верный]] уез­дине келип, </ins>эки болуштукту түзүшкөн. Россия күч <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>ээлеп алган жерлер <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Иле]] аймагынын статусу жөнүндөгү Россия жана Цин империяларынын ортосундагы келишимге </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кара: </ins>''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Петербург <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">келиши­ми</ins>, 1881<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>'') <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ылайык 1882-жылы кайра Кытайга кайтарылганда</ins>, 240 түтүн калмак өз <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ыктыяры менен Рос­сиянын </ins>ээлигине <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өтүүгө макул болушкан. Натыйжада алар </ins>Капкак (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Те­кес </ins>өрөөнү) аркылуу өткөн жаңы чек ара <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">такталгандан </ins>кийин көл кылаасына келип, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ка­ракол</ins>, Ырдык өзөндөрүнүн аралыгынан конуш <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">алышкан. 1913-жылга карай 366 түтүн (2262 киши) </ins>Бөрү-Баш, Челпек, Бурма-Суу кыштактары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">пай­да болуп</ins>, 1916-жылы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">алардын саны </ins>483 түтүнгө (2,9 миң киши) жеткен. Дунган калкынын Жети-Сууга келиши эки этапка бөлүнөт. 1-этабында (1877) орус-кытай чек арасынан үч багыт <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>өтүп, Да-Сы-Фу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жол­ </ins>башчылык кылган 1166 ганьсулук <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">дунгандар­дын </ins>алгачкы тобу 1877-жылы ноябрдын башы ченде Беделди ашып, Караколго келишкен. 1878-жылы жазга маал келгиндерге Караколго жакын Ырдыктан жер бөлүнүп берилген. Кытай аскерлери куугунтуктаган синьцзяндык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>ганьсулук дунгандардын экинчи тобуна (2 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">миң­дей </ins>киши) Ма-Да-Жэнь жетекчилик кылып, алар Марал-Башы, Эркеч-Там аркылуу Түштүк Кыргызстанга өткөн. Шэньсилик дунгандардын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Би­янху]] </ins>(Бай Янху) баш болгон топ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Торугарт<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кы­зыл</ins>-Бел ашууларын ашып, 1877-жылы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Нарын]]га ке­лишип</ins>, андан декабрдын аягында 3314 дунган <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[Токмок]]ко </ins>жеткен. Жол бою бардык кыргыз айылдары жолоочуларга мал, дан, баш <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">калка­лаганга </ins>боз үй, алачык ж. б. жагынан жардам берип турушкан. Дунгандардын Жети-Сууга <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ке­лишинин </ins>2-этабы орус өкмөтүнүн Цин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бийли­гине </ins>Иле чөлкөмүн кайтарып беришине <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">байла­ныштуу </ins>болуп, 1881-ж. Петербургда түзүлгөн орус-кытай келишиминде макулдашылган. Ага ылайык, дунгандар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>уйгурларга Ата <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">журтун­да ([[Синьцзян]]</ins>да) калуу же Россия ээлигине кетүү эркиндиги берилгенде, кыйла бөлүгү Кытайда калуудан баш тартып, 1884-жылдын аягына карата 4682 адам ооп келип, баш-аягы 10 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">миң­ден </ins>ашуун дунган, 45 миңдей <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>уйгур<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>Жети-Суу облусунан орун <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">алган</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Уйгур улутундагы калк </ins>негизинен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Вер­ный </ins>(Алматы), Жаркен (Панфилов), дунгандар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Бишкек<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] (Пишпек)</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Ысык-Көл<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]] </ins>уезддерине жайгашкан. Түштүк Кыргызстанга келген дунган, уйгурлар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">адеген­де [[Ош]]ко </ins>жакын жерде (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>Кара-Суу району<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]</ins>) туруп <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кал­ган</ins>. Падышачылыктын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">баскынчыл-колониялдык </ins>саясаты жер-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">­суу </ins>маселесинде даана байкалган же мыкты жерлер келгин орус дыйкандарына, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[</ins>казак-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орус­]]</ins>тарга бөлүштүрүлүп, кыргыз, казактар тоо-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">таш­ка</ins>, чөл-талаага сүрүлгөн. Токмокко келген <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">дун­гандарга [[</ins>Чүй <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">суусу]]нун </ins>оң жээгинен 10306 теше жер берилгенде (1878), алар үй, короо-жай <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">са­лып </ins>алышкан (азыркы Масанчын айылы). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Со­кулукка </ins>келген дунгандардын 33 үй-бүлөсүнө 1883-жылы дыйканчылыкка ыңгайлуу 2064 теше жер бөлүнүп, кийин ал жер <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орус падышасы [[Александр III]]нүн урматына «Александровка» </ins>деп аталган. Бишкек <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>Токмокто дунган <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">слобод­калары </ins>(шаар четиндеги кыштак) 1882-жылы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">пай­да </ins>болгон. Жети-Сууга отурукташкандан кийин бул аймакта Мариинск (Ырдык), Кара-Коңуз (кийин Николаевск), Александровка (Сокулук), Жаркен (Казакстан), Жалпак-Дөбө (Тараздан 5– 6 ''км'' аралыкта) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[болуштук]]тары </ins>уюшулуп, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">болуш­тар </ins>атайын шайлоочулардын жыйынында үч жылдык мөөнөткө шайланышкан.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: &#039;&#039;Сушанло М.&#039;&#039; Дунганское восстание во второй половине XIХ века и роль в нём Бай Янь-ху. Ф., 1959; Очерки истории советских дунган. Ф., 1967.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: &#039;&#039;Сушанло М.&#039;&#039; Дунганское восстание во второй половине XIХ века и роль в нём Бай Янь-ху. Ф., 1959; Очерки истории советских дунган. Ф., 1967.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Т. Өмүрбеков.&#039;&#039; [[Категория:3-том, 86-170 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Т. Өмүрбеков.&#039;&#039; [[Категория:3-том, 86-170 бб]]</div></td></tr> </table>

Турганбаев Элебай http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%94%D0%A3%D0%9D%D0%93%D0%90%D0%9D,_%D0%9A%D0%90%D0%9B%D0%9C%D0%90%D0%9A_%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%90_%D0%A3%D0%99%D0%93%D0%A3%D0%A0_%D0%96%D0%95%D0%A0_%D0%9A%D0%9E%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%A3%D0%A3%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%AB&diff=21224&oldid=prev 2025-04-16T07:31:09Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:31, 16 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ДУНГАН, КАЛМАК ЖАНА УЙГУР ЖЕР КОТОРУУЛАРЫ''' – 19-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-дын </del>60-жылдарында Чы&amp;shy;гыш Түркстан ж-а Кытайдын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түн.</del>-батыш айма&amp;shy;гындагы дунгандардын көтөрүлүшүнүн басылы&amp;shy;шына байланышкан элдик кыймыл. Кытай бий&amp;shy;лигинин аёосуз жазалоосуна дуушар болуудан улам көтөрүлүшкө катышкандар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кырг-н </del>м-н Ка&amp;shy;закстанга жер которууга мажбур болушкан. Аде&amp;shy;генде 1866-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Жети-Сууга ''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">сарткалмак</del>'' уругунан зоргандар көчүп келип, 1869-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>Россия мамле&amp;shy;кетинин букаралыгына кабыл алынышкан. Алты сумундар эки айыл болуп, бири Текес</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''ДУНГАН, КАЛМАК ЖАНА УЙГУР ЖЕР КОТОРУУЛАРЫ''' – 19-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдын </ins>60-жылдарында Чы&amp;shy;гыш Түркстан ж-а Кытайдын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түндүк</ins>-батыш айма&amp;shy;гындагы дунгандардын көтөрүлүшүнүн басылы&amp;shy;шына байланышкан элдик кыймыл. Кытай бий&amp;shy;лигинин аёосуз жазалоосуна дуушар болуудан улам көтөрүлүшкө катышкандар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кыргызстан </ins>м-н Ка&amp;shy;закстанга жер которууга мажбур болушкан. Аде&amp;shy;генде 1866-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>Жети-Сууга ''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">сарт калмак</ins>'' уругунан зоргандар көчүп келип, 1869-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>Россия мамле&amp;shy;кетинин букаралыгына кабыл алынышкан. Алты сумундар эки айыл болуп, бири Текес өрөөнүндө (1317 түтүн), экинчиси Верный уез&amp;shy;динде (732 түтүн) эки болуштукту түзүшкөн. Россия күч м-н ээлеп алган жерлер 1882-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>кайра Кытайга кайтарылганда (к. ''Петербург келиши&amp;shy;ми, 1881''), 240 түтүн калмак өз каалоосу м-н Рос&amp;shy;сиянын ээлигине өтөрү тууралуу бүтүмгө келип, Кытай м-н Россиянын ортосундагы Капкак (Те&amp;shy;кес өрөөнү) аркылуу өткөн жаңы чек ара тактал&amp;shy;гандан кийин алар көл кылаасына келип, Ка&amp;shy;ракол, Ырдык өзөндөрүнүн аралыгынан конуш алып, Бөрү-Баш, Челпек, Бурма-Суу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кыштактары </ins>пай&amp;shy;да болгон ж-а 1913-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>366 түтүнгө (2262 киши), 1916-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>483 түтүнгө (2,9 миң киши) жеткен.&lt;br&gt;Дунган калкынын Жети-Сууга келиши эки этапка бөлүнөт. 1-этабында (1877) орус-кытай чек арасынан үч багыт м-н өтүп, Да-Сы-Фу жол&amp;shy; башчылык кылган 1166 ганьсулук дунгандар&amp;shy;дын алгачкы тобу 1877-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>ноябрдын башы ченде Беделди ашып, Караколго келишкен. 1878-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>жазга маал келгиндерге Караколго <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жакын Ырдыктан жер бөлүнүп берилген. Кытай аскерлери куугунтуктаган синьцзяндык ж</ins>-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">а ганьсулук дунгандардын экинчи тобуна (2 миң&amp;shy;дей киши) Ма-Да-Жэнь жетекчилик кылып, алар Марал-Башы, Эркеч-Там аркылуу Түштүк Кыргызстанга өткөн. Шэньсилик дунгандардын Бы&amp;shy;янху (Бай Янху) баш болгон топ Торугарт, Кы&amp;shy;зыл-Бел ашууларын ашып, 1877-жылы Нарынга ке&amp;shy;лишип, андан декабрдын аягында 3314 дунган Токмокко жеткен. Жол бою бардык кыргыз айылдары жолоочуларга мал, дан, баш калка&amp;shy;лаганга боз үй, алачык ж. б. жагынан жардам берип турушкан. Дунгандардын Жети-Сууга ке&amp;shy;лишинин 2-этабы орус өкмөтүнүн Цин бийли&amp;shy;гине Иле чөлкөмүн кайтарып беришине байла&amp;shy;ныштуу болуп, 1881-ж. Петербургда түзүлгөн орус-кытай келишиминде макулдашылган. Ага ылайык, дунгандар м-н уйгурларга Ата журтун&amp;shy;да (Синьцзянда) калуу же Россия ээлигине кетүү эркиндиги берилгенде, кыйла бөлүгү Кытайда калуудан баш тартып, 1884-жылдын аягына карата 4682 адам ооп келип, баш-аягы 10 миң&amp;shy;ден ашуун дунган, 45 миңдей уйгур Жети-Суу облусунан орун алышкан. Уйгурлар негизинен Вер&amp;shy;ный (Алматы), Жаркен (Панфилов), дунгандар Бишкек, Ысык-Көл уезддерине жайгашкан. Түштүк Кыргызстанга келген дунган, уйгурлар адеген&amp;shy;де Ошко жакын жерде (Кара-Суу району) туруп кал&amp;shy;ган. Падышачылыктын оторчул саясаты жер-&amp;shy;суу маселесинде даана байкалган же мыкты жерлер келгин орус дыйкандарына, казак-орус&amp;shy;тарга бөлүштүрүлүп, кыргыз, казактар тоо-таш&amp;shy;ка, чөл-талаага сүрүлгөн. Токмокко келген дун&amp;shy;гандарга Чүй суусунун оң жээгинен 10306 теше жер берилгенде (1878), алар үй, короо-жай са&amp;shy;лып алышкан (азыркы Масанчын айылы). Со&amp;shy;кулукка келген дунгандардын 33 үй-бүлөсүнө 1883-жылы дыйканчылыкка ыңгайлуу 2064 теше жер бөлүнүп, кийин ал жер Александровка деп аталган. Бишкек м-н Токмокто дунган слобод&amp;shy;калары (шаар четиндеги кыштак) 1882-жылы пай&amp;shy;да болгон. Жети-Сууга отурукташкандан кийин бул аймакта Мариинск (Ырдык), Кара-Коңуз (кийин Николаевск), Александровка (Сокулук), Жаркен (Казакстан), Жалпак-Дөбө (Тараздан 5– 6 ''км'' аралыкта) болуштуктары уюшулуп, болуш&amp;shy;тар атайын шайлоочулардын жыйынында үч жылдык мөөнөткө шайланышкан.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>өрөөнүндө (1317 түтүн), экинчиси Верный уез&amp;shy;динде (732 түтүн) эки болуштукту түзүшкөн. Россия күч м-н ээлеп алган жерлер 1882-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>кайра Кытайга кайтарылганда (к. ''Петербург келиши&amp;shy;ми, 1881''), 240 түтүн калмак өз каалоосу м-н Рос&amp;shy;сиянын ээлигине өтөрү тууралуу бүтүмгө келип, Кытай м-н Россиянын ортосундагы Капкак (Те&amp;shy;кес өрөөнү) аркылуу өткөн жаңы чек ара тактал&amp;shy;гандан кийин алар көл кылаасына келип, Ка&amp;shy;ракол, Ырдык өзөндөрүнүн аралыгынан конуш алып, Бөрү-Баш, Челпек, Бурма-Суу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кыш. </del>пай&amp;shy;да болгон ж-а 1913-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>366 түтүнгө (2262 киши), 1916-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>483 түтүнгө (2,9 миң киши) жеткен.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;br&gt;Дунган калкынын Жети-Сууга келиши эки этапка бөлүнөт. 1-этабында (1877) орус-кытай</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>чек арасынан үч багыт м-н өтүп, Да-Сы-Фу жол&amp;shy;башчылык кылган 1166 ганьсулук дунгандар&amp;shy;дын алгачкы тобу 1877-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>ноябрдын башы</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ченде Беделди ашып, Караколго келишкен. 1878-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>жазга маал келгиндерге Караколго <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жа</del>-</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ад.: ''Сушанло М.'' Дунганское восстание во второй половине XIХ века и роль в нём Бай Янь-ху. Ф., 1959; Очерки истории советских дунган. Ф., 1967.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кын Ырдыктан жер бөлүнүп берилген. Кытай аскерлери куугунтуктаган синьцзяндык ж-а ганьсулук дунгандардын экинчи тобуна (2 миң&amp;shy;дей киши) Ма-Да-Жэнь жетекчилик кылып, алар Марал-Башы, Эркеч-Там аркылуу Түш. Кыр-нга өткөн. Шэньсилик дунгандардын Бы&amp;shy;янху (Бай Янху) баш болгон топ Торугарт, Кы&amp;shy;зыл-Бел ашууларын ашып, 1877-ж. Нарынга ке&amp;shy;лишип, андан декабрдын аягында 3314 дунган Токмокко жеткен. Жол бою бардык кыргыз айылдары жолоочуларга мал, дан, баш калка&amp;shy;лаганга боз үй, алачык ж. б. жагынан жардам берип турушкан. Дунгандардын Жети-Сууга ке&amp;shy;лишинин 2-этабы орус өкмөтүнүн Цин бийли&amp;shy;гине Иле чөлкөмүн кайтарып беришине байла&amp;shy;ныштуу болуп, 1881-ж. Петербургда түзүлгөн орус-кытай келишиминде макулдашылган. Ага ылайык, дунгандар м-н уйгурларга Ата журтун&amp;shy;да (Синьцзянда) калуу же Россия ээлигине кетүү эркиндиги берилгенде, кыйла бөлүгү Кытайда калуудан баш тартып, 1884-жылдын аягына карата 4682 адам ооп келип, баш-аягы 10 миң&amp;shy;ден ашуун дунган, 45 миңдей уйгур Жети-Суу обл-нан орун алышкан. Уйгурлар негизинен Вер&amp;shy;ный (Алматы), Жаркен (Панфилов), дунгандар Бишкек, Ысык-Көл уезддерине жайгашкан. Түш. Кырг-нга келген дунган, уйгурлар адеген&amp;shy;де Ошко жакын жерде (Кара-Суу р-ну) туруп кал&amp;shy;ган. Падышачылыктын оторчул саясаты жер&amp;shy;суу маселесинде даана байкалган же мыкты жерлер келгин орус дыйкандарына, казак-орус&amp;shy;тарга бөлүштүрүлүп, кыргыз, казактар тоо-таш&amp;shy;ка, чөл-талаага сүрүлгөн. Токмокко келген дун&amp;shy;гандарга Чүй суусунун оң жээгинен 10306 теше жер берилгенде (1878), алар үй, короо-жай са&amp;shy;лып алышкан (азыркы Масанчын айылы). Со&amp;shy;кулукка келген дунгандардын 33 үй-бүлөсүнө 1883-ж. дыйканчылыкка ыңгайлуу 2064 теше жер бөлүнүп, кийин ал жер Александровка деп аталган. Бишкек м-н Токмокто дунган слобод&amp;shy;калары (шаар четиндеги кыштак) 1882-ж. пай&amp;shy;да болгон. Жети-Сууга отурукташкандан кийин бул аймакта Мариинск (Ырдык), Кара-Коңуз (кийин Николаевск), Александровка (Сокулук), Жаркен (Казакстан), Жалпак-Дөбө (Тараздан 5– 6 ''км'' аралыкта) болуштуктары уюшулуп, болуш&amp;shy;тар атайын шайлоочулардын жыйынында үч жылдык мөөнөткө шайланышкан.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ад.: ''Сушанло М.'' Дунганское восстание во второй половине XIХ века и роль в нём Бай Янь-ху. Ф., 1959; Очерки истории советских дунган. Ф., 1967.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Т. Өмүрбеков.&#039;&#039; [[Категория:3-том, 86-170 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Т. Өмүрбеков.&#039;&#039; [[Категория:3-том, 86-170 бб]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Temirkan http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%94%D0%A3%D0%9D%D0%93%D0%90%D0%9D,_%D0%9A%D0%90%D0%9B%D0%9C%D0%90%D0%9A_%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%90_%D0%A3%D0%99%D0%93%D0%A3%D0%A0_%D0%96%D0%95%D0%A0_%D0%9A%D0%9E%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%A3%D0%A3%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%AB&diff=20226&oldid=prev 2025-04-04T10:41:01Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:41, 4 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div> </td></tr></table>

vol3_>KadyrM http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%94%D0%A3%D0%9D%D0%93%D0%90%D0%9D,_%D0%9A%D0%90%D0%9B%D0%9C%D0%90%D0%9A_%D0%96%D0%90%D0%9D%D0%90_%D0%A3%D0%99%D0%93%D0%A3%D0%A0_%D0%96%D0%95%D0%A0_%D0%9A%D0%9E%D0%A2%D0%9E%D0%A0%D0%A3%D0%A3%D0%9B%D0%90%D0%A0%D0%AB&diff=20227&oldid=prev 2025-04-04T05:00:04Z

<p>1 версия</p> <p><b>Жаңы барак</b></p><div>&#039;&#039;&#039;ДУНГАН, КАЛМАК ЖАНА УЙГУР ЖЕР КОТОРУУЛАРЫ&#039;&#039;&#039; – 19-к-дын 60-жылдарында Чы&amp;shy;гыш Түркстан ж-а Кытайдын түн.-батыш айма&amp;shy;гындагы дунгандардын көтөрүлүшүнүн басылы&amp;shy;шына байланышкан элдик кыймыл. Кытай бий&amp;shy;лигинин аёосуз жазалоосуна дуушар болуудан улам көтөрүлүшкө катышкандар Кырг-н м-н Ка&amp;shy;закстанга жер которууга мажбур болушкан. Аде&amp;shy;генде 1866-ж. Жети-Сууга &#039;&#039;сарткалмак&#039;&#039; уругунан зоргандар көчүп келип, 1869-ж. Россия мамле&amp;shy;кетинин букаралыгына кабыл алынышкан. Алты сумундар эки айыл болуп, бири Текес<br /> өрөөнүндө (1317 түтүн), экинчиси Верный уез&amp;shy;динде (732 түтүн) эки болуштукту түзүшкөн. Россия күч м-н ээлеп алган жерлер 1882-ж. кайра Кытайга кайтарылганда (к. &#039;&#039;Петербург келиши&amp;shy;ми, 1881&#039;&#039;), 240 түтүн калмак өз каалоосу м-н Рос&amp;shy;сиянын ээлигине өтөрү тууралуу бүтүмгө келип, Кытай м-н Россиянын ортосундагы Капкак (Те&amp;shy;кес өрөөнү) аркылуу өткөн жаңы чек ара тактал&amp;shy;гандан кийин алар көл кылаасына келип, Ка&amp;shy;ракол, Ырдык өзөндөрүнүн аралыгынан конуш алып, Бөрү-Баш, Челпек, Бурма-Суу кыш. пай&amp;shy;да болгон ж-а 1913-ж. 366 түтүнгө (2262 киши), 1916-ж. 483 түтүнгө (2,9 миң киши) жеткен.<br /> &lt;br&gt;Дунган калкынын Жети-Сууга келиши эки этапка бөлүнөт. 1-этабында (1877) орус-кытай<br /> чек арасынан үч багыт м-н өтүп, Да-Сы-Фу жол&amp;shy;башчылык кылган 1166 ганьсулук дунгандар&amp;shy;дын алгачкы тобу 1877-ж. ноябрдын башы<br /> ченде Беделди ашып, Караколго келишкен. 1878-ж. жазга маал келгиндерге Караколго жа-<br /> <br /> <br /> кын Ырдыктан жер бөлүнүп берилген. Кытай аскерлери куугунтуктаган синьцзяндык ж-а ганьсулук дунгандардын экинчи тобуна (2 миң&amp;shy;дей киши) Ма-Да-Жэнь жетекчилик кылып, алар Марал-Башы, Эркеч-Там аркылуу Түш. Кыр-нга өткөн. Шэньсилик дунгандардын Бы&amp;shy;янху (Бай Янху) баш болгон топ Торугарт, Кы&amp;shy;зыл-Бел ашууларын ашып, 1877-ж. Нарынга ке&amp;shy;лишип, андан декабрдын аягында 3314 дунган Токмокко жеткен. Жол бою бардык кыргыз айылдары жолоочуларга мал, дан, баш калка&amp;shy;лаганга боз үй, алачык ж. б. жагынан жардам берип турушкан. Дунгандардын Жети-Сууга ке&amp;shy;лишинин 2-этабы орус өкмөтүнүн Цин бийли&amp;shy;гине Иле чөлкөмүн кайтарып беришине байла&amp;shy;ныштуу болуп, 1881-ж. Петербургда түзүлгөн орус-кытай келишиминде макулдашылган. Ага ылайык, дунгандар м-н уйгурларга Ата журтун&amp;shy;да (Синьцзянда) калуу же Россия ээлигине кетүү эркиндиги берилгенде, кыйла бөлүгү Кытайда калуудан баш тартып, 1884-жылдын аягына карата 4682 адам ооп келип, баш-аягы 10 миң&amp;shy;ден ашуун дунган, 45 миңдей уйгур Жети-Суу обл-нан орун алышкан. Уйгурлар негизинен Вер&amp;shy;ный (Алматы), Жаркен (Панфилов), дунгандар Бишкек, Ысык-Көл уезддерине жайгашкан. Түш. Кырг-нга келген дунган, уйгурлар адеген&amp;shy;де Ошко жакын жерде (Кара-Суу р-ну) туруп кал&amp;shy;ган. Падышачылыктын оторчул саясаты жер&amp;shy;суу маселесинде даана байкалган же мыкты жерлер келгин орус дыйкандарына, казак-орус&amp;shy;тарга бөлүштүрүлүп, кыргыз, казактар тоо-таш&amp;shy;ка, чөл-талаага сүрүлгөн. Токмокко келген дун&amp;shy;гандарга Чүй суусунун оң жээгинен 10306 теше жер берилгенде (1878), алар үй, короо-жай са&amp;shy;лып алышкан (азыркы Масанчын айылы). Со&amp;shy;кулукка келген дунгандардын 33 үй-бүлөсүнө 1883-ж. дыйканчылыкка ыңгайлуу 2064 теше жер бөлүнүп, кийин ал жер Александровка деп аталган. Бишкек м-н Токмокто дунган слобод&amp;shy;калары (шаар четиндеги кыштак) 1882-ж. пай&amp;shy;да болгон. Жети-Сууга отурукташкандан кийин бул аймакта Мариинск (Ырдык), Кара-Коңуз (кийин Николаевск), Александровка (Сокулук), Жаркен (Казакстан), Жалпак-Дөбө (Тараздан 5– 6 &#039;&#039;км&#039;&#039; аралыкта) болуштуктары уюшулуп, болуш&amp;shy;тар атайын шайлоочулардын жыйынында үч жылдык мөөнөткө шайланышкан.<br /> <br /> Ад.: &#039;&#039;Сушанло М.&#039;&#039; Дунганское восстание во второй половине XIХ века и роль в нём Бай Янь-ху. Ф., 1959; Очерки истории советских дунган. Ф., 1967.<br /> &#039;&#039;Т. Өмүрбеков.&#039;&#039; [[Категория:3-том, 86-170 бб]]<br /> </div>

Kadyrm