ЖАЗЫ ӨРӨӨНҮ - Түзөтүүлөр тарыхы

Begay, 05:45, 25 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-25T05:45:35Z

← Мурунку нускасы		05:45, 25 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>ЖАЗЫ ӨРӨӨНҮ</b> – Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталындагы ландшафты кооз жер. Өзгөн районунун аймагында. Байбиче, Торгой-Дөбө, Доңуз-Тоо, Токсон-Кемпир тоолору, Сурташ ~~ж-а~~ Мырзаке ашуулары аркылуу Өзгөн өрөөнү ~~м-н~~ чектешет. Узундугу 200 <i>км</i>дей, туурасы 5– 6 <i>км</i>. Өзгөн шаарынан 70 <i>км</i> чыгыш тарапта, Оштон 130 <i>км</i>. Жазы өрөөнү – Фергана мегантиклиналынын бир канаты көтөрүлгөн структуралары (Өзгөн, Делдек-Тоо, Капкан-Тоо ~~ж. б.~~) жаракалар ~~м-н~~ тилмеленген. Өрөөндү түзгөн байыркы тоо тектерге палеозойдо пайда болгон алевролит, кумдук, конгломерат ж. б. кирет. Калган бөлүгүн мезозойдун, ошондой эле неогендин тоотектери түзөт. Тектоникалык-эрозиялык рельеф мүнөздүү. Анда байыркы пенеплендин калдыктары бар плато сымал тоолор (сырттар), туурасынан кеткен		<b type='title'>ЖАЗЫ ӨРӨӨНҮ</b> – Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталындагы ландшафты кооз жер. Өзгөн районунун аймагында. Байбиче, Торгой-Дөбө, Доңуз-Тоо, Токсон-Кемпир тоолору, Сурташ жана Мырзаке ашуулары аркылуу Өзгөн өрөөнү менен чектешет. Узундугу 200 <i>км</i>дей, туурасы 5– 6 <i>км</i>. Өзгөн шаарынан 70 <i>км</i> чыгыш тарапта, Оштон 130 <i>км</i>. Жазы өрөөнү – Фергана мегантиклиналынын бир канаты көтөрүлгөн структуралары (Өзгөн, Делдек-Тоо, Капкан-Тоо жана башкалар) жаракалар менен тилмеленген. Өрөөндү түзгөн байыркы тоо тектерге палеозойдо пайда болгон алевролит, кумдук, конгломерат ж. б. кирет. Калган бөлүгүн мезозойдун, ошондой эле неогендин тоотектери түзөт. Тектоникалык-эрозиялык рельеф мүнөздүү. Анда байыркы пенеплендин калдыктары бар плато сымал тоолор (сырттар), туурасынан кеткен

	[[File:ЖАЗЫ ӨРӨӨНҮ7.png \| thumb \| none]]		[[File:ЖАЗЫ ӨРӨӨНҮ7.png \| thumb \| none]]
	Жазы өрөөнү.		Жазы өрөөнү.

			ойдуңдар, жер көчкүлөр, корумдар, шиленди конустар кеңири таралган. Жогорку бөлүгү – Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталын кесип өткөн терең капчыгай, чатына жакын тоо этегиндеги дөңсөөлүү түздүк. Климаты субтропиктик: күн тийүү узактыгы жылына 2500– 2700 саат. Абанын температурасы жана жаан-чачындын өлчөмү (300 <i>мм</i>ден 1000 <i>мм</i>ге чейин) аймактын абсолюттук бийиктигине жана каптал экспозицияларына жараша өтө ар түрдүү. Январдын орточо температурасы эл отурукташкан бөлүгүндө –8… –15°С, июлдуку 14–24°С. Өрөөн аркылуу <i>Жазы</i> суусу агат. Күңүрт күрөң, коңур жана каралжын тоо топурагы басымдуу. Өсүмдүктөрү өтө ар түрдүү. Төмөнкү кургакчыл бөлүгүндө (1200 <i>мм</i> бийиктикке чейин) кылкан өсүмдүк-шыбактуу кургак талаа кеңири таралып, улам жогорулаган сайын (1200–1500 <i>м</i>) буудайык-дүйүм чөптүү талаа менен алмашат. Суу жайылмаларын, тоо капталдарынын түндүк экспозицияларын, 1200– 2000 <i>м</i> бийиктиктерди жаңгак-мөмө-жемиштүү токой, ал эми түштүк капталын, ошол эле бийиктиктерди арпакан-дүйүм чөптүү шалбаалуу талаа жана ак чечек-долонолуу сейрек токой ээлейт. Орто бийик тоолордо 2000 <i>м</i>ден 3000 <i>м</i> бийиктикке чейин токой (карагай-арча)-бадал-шалбаалуу зона даана байкалат; анда өскүлөң ак сокто-тарандуу (2000–2800 <i>м</i>) жана орто бийиктикте өскөн каз тамандуу шалбаа (2800–3000 <i>м</i>) кошо кездешет. Андан жогору (3300–3600 <i>м</i>) шалбаалуу субальп талаасы жана чымдуу альп талаасы ээлейт. Жазы өрөөнү – бальнеологиялык-баткак менен дарылоочу курортко ылайыктуу аймак. Анда Кара-Шоро минералдуу суусу жана дары-баткак кени чыгат. Кара-Шоро кени Жазы өрөөнүнүн борбордук бөлүгүндө, Кач-Арала-Тур жана Коңур-Дөбө сууларынын чаттарына жакын 2400 <i>м</i> бийиктикте жайгашкан. Көмүр кычкыл хлорид-гидрокарбонат натрийлүү (минералдануусу 2,4–3,1 <i>г/л</i>) жана көмүр кычкыл гидрокарбонат-хлорид натрийлүү (5,3–15 <i>г/л</i>) №5 бургулоо көзөнөгүнөн чыккан суу (суткалык дебити 29,4 <i>м</i><sup>3</sup>) дарылоо-суусундук катары «Кара-Шоро №5» деген ат менен бөтөлкөгө куюлуп алынат (жылына 1–1,5 млн бөтөлкө). Кыймыл (Жазы-Тогай) дары баткак кени Жазы өрөөнүнүн төмөнкү бөлүгүндө, Өзгөн шаарынан 6 <i>км</i> түндүк-батыш тарапта жайгашкан; Өзгөндөн 6 <i>км</i> түндүк-чыгышта Чымбай кени бар. Бул эки кендин баткагынын курамы бирдей; ылай катмарчалары бар сульфид чым-көңдүү; Кыймыл кенинин запасы 234 миң т, Чымбай кениники 157 миң т. Өрөөндүн 50%ке жакыны жайыт катары пайдаланылат, 10%и айдоо жер, анда бакча өсүмдүктөрү, күн карама, гозо, жүгөрү өстүрүлөт. Өрөөн аркылуу Өзгөн шаарынан Кара-Шорого кетчү автомобиль жолу өтөт.
	ойдуңдар, жер көчкүлөр, корумдар, шиленди конустар кеңири таралган. Жогорку бөлүгү – Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталын кесип өткөн терең капчыгай, чатына жакын тоо этегиндеги дөңсөөлүү түздүк. Климаты субтропиктик: күн тийүү узактыгы жылына 2500– 2700 с. Абанын температурасы ~~ж-а~~ жаан-чачындын өлчөмү (300 <i>мм</i>ден 1000 <i>мм</i>ге чейин) аймактын абсолюттук бийиктигине ~~ж-а~~ каптал экспозицияларына жараша өтө ар түрдүү. Январдын орточо темп~~расы~~ эл отурукташкан бөлүгүндө –8… –15°С, июлдуку 14–24°С. Өрөөн аркылуу <i>Жазы</i> суусу агат. Күңүрт күрөң, коңур ~~ж-а~~ каралжын тоо топурагы басымдуу. Өсүмдүктөрү өтө ар түрдүү. Төмөнкү кургакчыл бөлүгүндө (1200 <i>мм</i> бийиктикке чейин) кылкан өсүмдүк-шыбактуу кургак талаа кеңири таралып, улам жогорулаган сайын (1200–1500 <i>м</i>) буудайык-дүйүм чөптүү талаа ~~м-н~~ алмашат. Суу жайылмаларын, тоо капталдарынын түндүк экспозицияларын, 1200– 2000 <i>м</i> бийиктиктерди жаңгак-мөмө-жемиштүү токой, ал эми түштүк капталын, ошол эле бийиктиктерди арпакан-дүйүм чөптүү шалбаалуу талаа ~~ж-а акчечек~~-долонолуу сейрек токой ээлейт. Орто бийик тоолордо 2000 <i>м</i>ден 3000 <i>м</i> бийиктикке чейин токой (карагай-арча)-бадал-шалбаалуу зона даана байкалат; анда өскүлөң ак сокто-тарандуу (2000–2800 <i>м</i>) ~~ж-а~~ орто бийиктикте өскөн каз тамандуу шалбаа (2800–3000 <i>м</i>) кошо кездешет. Андан жогору (3300–3600 <i>м</i>) шалбаалуу субальп талаасы ~~ж-а~~ чымдуу альп талаасы ээлейт. Жазы өрөөнү – ~~бальнеол.~~-баткак ~~м-н~~ дарылоочу курортко ылайыктуу аймак. Анда Кара-Шоро минералдуу суусу ~~ж-а~~ дары-баткак кени чыгат. Кара-Шоро кени Жазы өрөөнүнүн борбордук бөлүгүндө, ~~Кача~~~~ралатур ж~~-а Коңур-Дөбө сууларынын чаттарына жакын 2400 <i>м</i> бийиктикте жайгашкан. Көмүр кычкыл хлорид-гидрокарбонат натрийлүү (минералдануусу 2,4–3,1 <i>г/л</i>) ~~ж-а~~ көмүр кычкыл гидрокарбонат-хлорид натрийлүү (5,3–15 <i>г/л</i>) ~~№ 5~~ бургулоо көзөнөгүнөн чыккан суу (суткалык дебити 29,4 <i>м</i><sup>3</sup>) дарылоо-суусундук катары «Кара-Шоро ~~№ 5»~~ деген ат ~~м-н~~ бөтөлкөгө куюлуп алынат (жылына 1–1,5 млн бөтөлкө). Кыймыл (Жазы-Тогай) дары баткак кени Жазы өрөөнүнүн төмөнкү бөлүгүндө, Өзгөн шаарынан 6 <i>км</i> түндүк-батыш тарапта жайгашкан; Өзгөндөн 6 <i>км</i> түндүк-чыгышта Чымбай кени бар. Бул эки кендин баткагынын курамы бирдей; ылай катмарчалары бар сульфид чым-көңдүү; Кыймыл кенинин запасы 234 миң т, Чымбай кениники 157 миң т.
	Өрөөндүн 50%ке жакыны жайыт катары пайдаланылат, 10%и айдоо жер, анда бакча өсүмдүктөрү, күн карама, гозо, жүгөрү өстүрүлөт. Өрөөн аркылуу Өзгөн шаарынан Кара-Шорого кетчү автомобиль жолу өтөт.

	Ад.: <i>Ильин А. И.</i> Водные ресурсы Ферганской долины (гидрологический очерк). Л., 1959; <i>Глушкова М. И., Данилина А. П.</i> Основные черты рельефа югозападных склонов Ферганского хребта // Известия АН Кирг. ССР. Серия естественных и технических наук. Т. 2. Вып. 10. Ф., 1960; <i>Рахманов Т. Р.</i> О зональности рельефа и рельефообразующих процессов на югозападном склоне Ферганского хребта. // Известия АН Кирг. ССР. № 5. Ф., 1973; Орехово-плодовые леса Юга Кыргызстана. Б., 1997; <i>Бараталиев Ө. Б.</i> Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталынын табиятынын өзгөчөлүктөрү жана анын геоэкологиялык абалы. Б., 2002.		Ад.: <i>Ильин А. И.</i> Водные ресурсы Ферганской долины (гидрологический очерк). Л., 1959; <i>Глушкова М. И., Данилина А. П.</i> Основные черты рельефа югозападных склонов Ферганского хребта // Известия АН Кирг. ССР. Серия естественных и технических наук. Т. 2. Вып. 10. Ф., 1960; <i>Рахманов Т. Р.</i> О зональности рельефа и рельефообразующих процессов на югозападном склоне Ферганского хребта. // Известия АН Кирг. ССР. № 5. Ф., 1973; Орехово-плодовые леса Юга Кыргызстана. Б., 1997; <i>Бараталиев Ө. Б.</i> Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталынын табиятынын өзгөчөлүктөрү жана анын геоэкологиялык абалы. Б., 2002.

Temirkan, 07:48, 22 Май (Бугу) 2025 карата

2025-05-22T07:48:17Z

← Мурунку нускасы		07:48, 22 Май (Бугу) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>ЖАЗЫ ӨРӨӨНҮ</b> – Фергана тоо тизмегинин		<b type='title'>ЖАЗЫ ӨРӨӨНҮ</b> – Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталындагы ландшафты кооз жер. Өзгөн районунун аймагында. Байбиче, Торгой-Дөбө, Доңуз-Тоо, Токсон-Кемпир тоолору, Сурташ ж-а Мырзаке ашуулары аркылуу Өзгөн өрөөнү м-н чектешет. Узундугу 200 <i>км</i>дей, туурасы 5– 6 <i>км</i>. Өзгөн шаарынан 70 <i>км</i> чыгыш тарапта, Оштон 130 <i>км</i>. Жазы өрөөнү – Фергана мегантиклиналынын бир канаты көтөрүлгөн структуралары (Өзгөн, Делдек-Тоо, Капкан-Тоо ж. б.) жаракалар м-н тилмеленген. Өрөөндү түзгөн байыркы тоо тектерге палеозойдо пайда болгон алевролит, кумдук, конгломерат ж. б. кирет. Калган бөлүгүн мезозойдун, ошондой эле неогендин тоотектери түзөт. Тектоникалык-эрозиялык рельеф мүнөздүү. Анда байыркы пенеплендин калдыктары бар плато сымал тоолор (сырттар), туурасынан кеткен
	~~түш.~~-батыш капталындагы ландшафты кооз жер. Өзгөн ~~р-нунун~~ аймагында. Байбиче, Торгой-Дөбө, Доңуз-Тоо, Токсон-Кемпир тоолору, Сурташ ж-а Мырзаке ашуулары аркылуу Өзгөн
	өрөөнү м-н чектешет. ~~Уз.~~ 200 <i>км</i>дей, туурасы 5– 6 <i>км</i>. Өзгөн ~~ш-нан~~ 70 <i>км</i> чыгыш тарапта, Оштон 130 <i>км</i>. ~~Ж. ө.~~ – Фергана мегантиклиналынын бир канаты көтөрүлгөн структуралары (Өзгөн, Делдек-Тоо, Капкан-Тоо ж. б.) жаракалар м-н тилмеленген. Өрөөндү түзгөн байыркы тоо тектерге палеозойдо пайда болгон алевролит, кумдук, конгломерат ж. б. кирет. Калган бөлүгүн мезозойдун, о. эле неогендин тоотектери түзөт. ~~Тектон.~~-эрозиялык рельеф мүнөздүү. Анда байыркы пенеплендин калдыктары бар плато сымал тоолор (сырттар), туурасынан кеткен

	[[File:ЖАЗЫ ӨРӨӨНҮ7.png \| thumb \| none]]		[[File:ЖАЗЫ ӨРӨӨНҮ7.png \| thumb \| none]]
	Жазы өрөөнү.		Жазы өрөөнү.
	ойдуңдар, жер көчкүлөр, корумдар, шиленди конустар кеңири таралган. Жогорку бөлүгү – Фергана тоо тизмегинин түш.-батыш капталын кесип өткөн терең капчыгай, чатына жакын тоо этегиндеги дөңсөөлүү түздүк. Климаты субтропиктик: күн тийүү узактыгы жылына 2500– 2700 с. Абанын темп-расы ж-а жаан-чачындын
	~~өлчөмү (300 <i>мм</i>ден 1000 <i>мм</i>ге чейин) аймактын~~
	абс. бийиктигине ж-а каптал экспозицияларына жараша өтө ар түрдүү. Январдын орт. темпрасы эл отурукташкан бөлүгүндө –8… –15°С, июлдуку 14–24°С. Өрөөн аркылуу <i>Жазы</i> суусу агат. Күңүрт күрөң, коңур ж-а каралжын тоо топурагы басымдуу. Өсүмдүктөрү өтө ар түрдүү. Төмөнкү кургакчыл бөлүгүндө (1200 <i>мм</i> бийиктикке чейин) кылкан өсүмдүк-шыбактуу кургак талаа кеңири таралып, улам жогорулаган сайын (1200–1500 <i>м</i>) буудайык-дүйүм чөптүү та-


	~~лаа~~ м-н алмашат. Суу жайылмаларын, тоо капталдарынын ~~түн.~~ экспозицияларын, 1200– 2000 <i>м</i> бийиктиктерди жаңгак-мөмө-жемиштүү токой, ал эми ~~түш.~~ капталын, ошол эле бийиктиктерди арпакан-дүйүм чөптүү шалбаалуу талаа ж-а акчечек-долонолуу сейрек токой ээлейт. Орто бийик тоолордо 2000 <i>м</i>ден 3000 <i>м</i> бийиктикке чейин токой (карагай-арча)-бадал-шалбаалуу зона даана байкалат; анда өскүлөң ак сокто-тарандуу (2000–2800 <i>м</i>) ж-а орто бийиктикте		ойдуңдар, жер көчкүлөр, корумдар, шиленди конустар кеңири таралган. Жогорку бөлүгү – Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталын кесип өткөн терең капчыгай, чатына жакын тоо этегиндеги дөңсөөлүү түздүк. Климаты субтропиктик: күн тийүү узактыгы жылына 2500– 2700 с. Абанын температурасы ж-а жаан-чачындын өлчөмү (300 <i>мм</i>ден 1000 <i>мм</i>ге чейин) аймактын абсолюттук бийиктигине ж-а каптал экспозицияларына жараша өтө ар түрдүү. Январдын орточо темпрасы эл отурукташкан бөлүгүндө –8… –15°С, июлдуку 14–24°С. Өрөөн аркылуу <i>Жазы</i> суусу агат. Күңүрт күрөң, коңур ж-а каралжын тоо топурагы басымдуу. Өсүмдүктөрү өтө ар түрдүү. Төмөнкү кургакчыл бөлүгүндө (1200 <i>мм</i> бийиктикке чейин) кылкан өсүмдүк-шыбактуу кургак талаа кеңири таралып, улам жогорулаган сайын (1200–1500 <i>м</i>) буудайык-дүйүм чөптүү талаа м-н алмашат. Суу жайылмаларын, тоо капталдарынын түндүк экспозицияларын, 1200– 2000 <i>м</i> бийиктиктерди жаңгак-мөмө-жемиштүү токой, ал эми түштүк капталын, ошол эле бийиктиктерди арпакан-дүйүм чөптүү шалбаалуу талаа ж-а акчечек-долонолуу сейрек токой ээлейт. Орто бийик тоолордо 2000 <i>м</i>ден 3000 <i>м</i> бийиктикке чейин токой (карагай-арча)-бадал-шалбаалуу зона даана байкалат; анда өскүлөң ак сокто-тарандуу (2000–2800 <i>м</i>) ж-а орто бийиктикте өскөн каз тамандуу шалбаа (2800–3000 <i>м</i>) кошо кездешет. Андан жогору (3300–3600 <i>м</i>) шалбаалуу субальп талаасы ж-а чымдуу альп талаасы ээлейт. Жазы өрөөнү – бальнеол.-баткак м-н дарылоочу курортко ылайыктуу аймак. Анда Кара-Шоро минералдуу суусу ж-а дары-баткак кени чыгат. Кара-Шоро кени Жазы өрөөнүнүн борбордук бөлүгүндө, Качаралатур ж-а Коңур-Дөбө сууларынын чаттарына жакын 2400 <i>м</i> бийиктикте жайгашкан. Көмүр кычкыл хлорид-гидрокарбонат натрийлүү (минералдануусу 2,4–3,1 <i>г/л</i>) ж-а көмүр кычкыл гидрокарбонат-хлорид натрийлүү (5,3–15 <i>г/л</i>) № 5 бургулоо көзөнөгүнөн чыккан суу (суткалык дебити 29,4 <i>м</i><sup>3</sup>) дарылоо-суусундук катары «Кара-Шоро № 5» деген ат м-н бөтөлкөгө куюлуп алынат (жылына 1–1,5 млн бөтөлкө). Кыймыл (Жазы-Тогай) дары баткак кени Жазы өрөөнүнүн төмөнкү бөлүгүндө, Өзгөн шаарынан 6 <i>км</i> түндүк-батыш тарапта жайгашкан; Өзгөндөн 6 <i>км</i> түндүк-чыгышта Чымбай кени бар. Бул эки кендин баткагынын курамы бирдей; ылай катмарчалары бар сульфид чым-көңдүү; Кыймыл кенинин запасы 234 миң т, Чымбай кениники 157 миң т.
	өскөн каз тамандуу шалбаа (2800–3000 <i>м</i>) кошо		Өрөөндүн 50%ке жакыны жайыт катары пайдаланылат, 10%и айдоо жер, анда бакча өсүмдүктөрү, күн карама, гозо, жүгөрү өстүрүлөт. Өрөөн аркылуу Өзгөн шаарынан Кара-Шорого кетчү автомобиль жолу өтөт.
	кездешет. Андан жогору (3300–3600 <i>м</i>) шалбаалуу субальп талаасы ж-а чымдуу альп талаасы ээлейт. ~~Ж. ө.~~ – бальнеол.-баткак м-н дарылоочу курортко ылайыктуу аймак. Анда Кара-Шоро
	минералдуу суусу ж-а дары-баткак кени чыгат. Кара-Шоро кени ~~Ж. ө-нүн борб.~~ бөлүгүндө, Качаралатур ж-а Коңур-Дөбө сууларынын чаттарына жакын 2400 <i>м</i> бийиктикте жайгашкан. Көмүр кычкыл хлорид-гидрокарбонат натрийлүү (минералдануусу 2,4–3,1 <i>г/л</i>) ж-а көмүр кычкыл гидрокарбонат-хлорид натрийлүү (5,3–15 <i>г/л</i>) ¹ 5 бургулоо көзөнөгүнөн чыккан суу (суткалык дебити 29,4 <i>м</i><sup>3</sup>) дарылоо-суусундук катары
	«Кара-Шоро ¹ 5» деген ат м-н бөтөлкөгө куюлуп алынат (жылына 1–1,5 млн бөтөлкө). Кыймыл (Жазы-Тогай) дары баткак кени ~~Ж. ө-нүн~~ төмөнкү бөлүгүндө, Өзгөн ~~ш-нан~~ 6 <i>км</i> ~~түн.~~-батыш тарапта жайгашкан; Өзгөндөн 6 <i>км</i> ~~түн.~~-
	чыгышта Чымбай кени бар. Бул эки кендин баткагынын курамы бирдей; ылай катмарчалары бар сульфид чым-көңдүү; Кыймыл кенинин запасы 234 миң т, Чымбай кениники 157 миң т.
	~~<br>~~Өрөөндүн 50%ке жакыны жайыт катары пайдаланылат, 10%и айдоо жер, анда бакча өсүмдүктөрү, күн карама, гозо, жүгөрү өстүрүлөт.
	~~<br>~~Өрөөн аркылуу Өзгөн ~~ш-нан~~ Кара-Шорого кетчү
	автомобиль жолу өтөт.

			Ад.: <i>Ильин А. И.</i> Водные ресурсы Ферганской долины (гидрологический очерк). Л., 1959; <i>Глушкова М. И., Данилина А. П.</i> Основные черты рельефа югозападных склонов Ферганского хребта // Известия АН Кирг. ССР. Серия естественных и технических наук. Т. 2. Вып. 10. Ф., 1960; <i>Рахманов Т. Р.</i> О зональности рельефа и рельефообразующих процессов на югозападном склоне Ферганского хребта. // Известия АН Кирг. ССР. № 5. Ф., 1973; Орехово-плодовые леса Юга Кыргызстана. Б., 1997; <i>Бараталиев Ө. Б.</i> Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталынын табиятынын өзгөчөлүктөрү жана анын геоэкологиялык абалы. Б., 2002.

			<i>С. Ахмедов.</i>
	Ад.: <i>Ильин А. И.</i> Водные ресурсы Ферганской долины (гидрологический очерк). Л., 1959; <i>Глушкова М. И., Данилина А. П.</i> Основные черты рельефа югозападных склонов Ферганского хребта // Известия АН Кирг. ССР. Серия естественных и технических наук. Т. 2. Вып. 10. Ф., 1960; <i>Рахманов Т. Р.</i> О зональности рельефа и рельефообразующих процессов на югозападном склоне Ферганского хребта. // Известия АН Кирг. ССР. ¹ 5. Ф., 1973; Орехово-плодовые леса Юга Кыргызстана. Б., 1997; <i>Бараталиев Ө. Б.</i> Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталынын табиятынын өзгөчөлүктөрү жана анын геоэкологиялык абалы. Б., 2002. <i>С. Ахмедов.</i> [[Категория:3-том, 215-326 бб]]		[[Категория:3-том, 215-326 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2025-04-28T13:25:47Z

1 версия

← Мурунку нускасы	13:25, 28 Апрель (Чын куран) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol3>KadyrM, 06:57, 28 Апрель (Чын куран) 2025 карата

2025-04-28T06:57:56Z

Жаңы барак

ЖАЗЫ ӨРӨӨНҮ – Фергана тоо тизмегинин
түш.-батыш капталындагы ландшафты кооз жер. Өзгөн р-нунун аймагында. Байбиче, Торгой-Дөбө, Доңуз-Тоо, Токсон-Кемпир тоолору, Сурташ ж-а Мырзаке ашуулары аркылуу Өзгөн
өрөөнү м-н чектешет. Уз. 200 кмдей, туурасы 5– 6 км. Өзгөн ш-нан 70 км чыгыш тарапта, Оштон 130 км. Ж. ө. – Фергана мегантиклиналынын бир канаты көтөрүлгөн структуралары (Өзгөн, Делдек-Тоо, Капкан-Тоо ж. б.) жаракалар м-н тилмеленген. Өрөөндү түзгөн байыркы тоо тектерге палеозойдо пайда болгон алевролит, кумдук, конгломерат ж. б. кирет. Калган бөлүгүн мезозойдун, о. эле неогендин тоотектери түзөт. Тектон.-эрозиялык рельеф мүнөздүү. Анда байыркы пенеплендин калдыктары бар плато сымал тоолор (сырттар), туурасынан кеткен

[[File:ЖАЗЫ ӨРӨӨНҮ7.png | thumb | none]]
Жазы өрөөнү.
ойдуңдар, жер көчкүлөр, корумдар, шиленди конустар кеңири таралган. Жогорку бөлүгү – Фергана тоо тизмегинин түш.-батыш капталын кесип өткөн терең капчыгай, чатына жакын тоо этегиндеги дөңсөөлүү түздүк. Климаты субтропиктик: күн тийүү узактыгы жылына 2500– 2700 с. Абанын темп-расы ж-а жаан-чачындын
өлчөмү (300 ммден 1000 ммге чейин) аймактын
абс. бийиктигине ж-а каптал экспозицияларына жараша өтө ар түрдүү. Январдын орт. темпрасы эл отурукташкан бөлүгүндө –8… –15°С, июлдуку 14–24°С. Өрөөн аркылуу Жазы суусу агат. Күңүрт күрөң, коңур ж-а каралжын тоо топурагы басымдуу. Өсүмдүктөрү өтө ар түрдүү. Төмөнкү кургакчыл бөлүгүндө (1200 мм бийиктикке чейин) кылкан өсүмдүк-шыбактуу кургак талаа кеңири таралып, улам жогорулаган сайын (1200–1500 м) буудайык-дүйүм чөптүү та-

лаа м-н алмашат. Суу жайылмаларын, тоо капталдарынын түн. экспозицияларын, 1200– 2000 м бийиктиктерди жаңгак-мөмө-жемиштүү токой, ал эми түш. капталын, ошол эле бийиктиктерди арпакан-дүйүм чөптүү шалбаалуу талаа ж-а акчечек-долонолуу сейрек токой ээлейт. Орто бийик тоолордо 2000 мден 3000 м бийиктикке чейин токой (карагай-арча)-бадал-шалбаалуу зона даана байкалат; анда өскүлөң ак сокто-тарандуу (2000–2800 м) ж-а орто бийиктикте
өскөн каз тамандуу шалбаа (2800–3000 м) кошо
кездешет. Андан жогору (3300–3600 м) шалбаалуу субальп талаасы ж-а чымдуу альп талаасы ээлейт. Ж. ө. – бальнеол.-баткак м-н дарылоочу курортко ылайыктуу аймак. Анда Кара-Шоро
минералдуу суусу ж-а дары-баткак кени чыгат. Кара-Шоро кени Ж. ө-нүн борб. бөлүгүндө, Качаралатур ж-а Коңур-Дөбө сууларынын чаттарына жакын 2400 м бийиктикте жайгашкан. Көмүр кычкыл хлорид-гидрокарбонат натрийлүү (минералдануусу 2,4–3,1 г/л) ж-а көмүр кычкыл гидрокарбонат-хлорид натрийлүү (5,3–15 г/л) ¹ 5 бургулоо көзөнөгүнөн чыккан суу (суткалык дебити 29,4 м3) дарылоо-суусундук катары
«Кара-Шоро ¹ 5» деген ат м-н бөтөлкөгө куюлуп алынат (жылына 1–1,5 млн бөтөлкө). Кыймыл (Жазы-Тогай) дары баткак кени Ж. ө-нүн төмөнкү бөлүгүндө, Өзгөн ш-нан 6 км түн.-батыш тарапта жайгашкан; Өзгөндөн 6 км түн.-
чыгышта Чымбай кени бар. Бул эки кендин баткагынын курамы бирдей; ылай катмарчалары бар сульфид чым-көңдүү; Кыймыл кенинин запасы 234 миң т, Чымбай кениники 157 миң т.
 Өрөөндүн 50%ке жакыны жайыт катары пайдаланылат, 10%и айдоо жер, анда бакча өсүмдүктөрү, күн карама, гозо, жүгөрү өстүрүлөт.
 Өрөөн аркылуу Өзгөн ш-нан Кара-Шорого кетчү
автомобиль жолу өтөт.

Ад.: Ильин А. И. Водные ресурсы Ферганской долины (гидрологический очерк). Л., 1959; Глушкова М. И., Данилина А. П. Основные черты рельефа югозападных склонов Ферганского хребта // Известия АН Кирг. ССР. Серия естественных и технических наук. Т. 2. Вып. 10. Ф., 1960; Рахманов Т. Р. О зональности рельефа и рельефообразующих процессов на югозападном склоне Ферганского хребта. // Известия АН Кирг. ССР. ¹ 5. Ф., 1973; Орехово-плодовые леса Юга Кыргызстана. Б., 1997; Бараталиев Ө. Б. Фергана тоо тизмегинин түштүк-батыш капталынын табиятынын өзгөчөлүктөрү жана анын геоэкологиялык абалы. Б., 2002. С. Ахмедов. [[Категория:3-том, 215-326 бб]]