ЗАТ АЛМАШУУ - Түзөтүүлөр тарыхы

Dilde, 04:07, 27 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата

2025-10-27T04:07:08Z

← Мурунку нускасы		04:07, 27 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>ЗАТ АЛМАШУУ</b> , м е т а б о л и з м – организмдеги бардык биохимиялык процесстердин жыйындысы. Ал организмдин өсүп-өөрчүшүн, өзүн-өзү сактоосун ж-а жаңырышын камсыз кылат. Зат алмашуу бир мезгилде жүрүүчү өз ара байланыштуу 2 процесстен – ассимиляция ж-а диссимиляция (анаболизм ж-а катаболизм) м-н ишке ашат. Организм айлана-чөйрөдөн түрдүү заттарды сиңирип, аларды өзгөртүп, өзүнө керек затка айлантат (<i>анаболизм</i>). Ошол эле мезгилде ассимиляцияга тескери <i>катаболизм</i> процесси жүрүп, организм клеткаларындагы заттар ажырап, анын орду жаңы химиялык заттар м-н толукталат. Зат алмашууда <i>витаминдер</i>, ауксин, <i>ферменттер, гормондор, фотосинтез</i>, гумордук факторлор чоң роль ойнойт. Жагымсыз шарттар зат алмашуунун бир калыпта жүрүшүнө тоскоол болуп, организмди жарым-жартылай же толук өлүмгө учуратат. Организмдеги зат алмашуу процесстери бири-бири м-н өз ара байланыштуу. Мал организминде курчап турган чөйрөдөн тоют м-н белок, углевод, май, витамин, минерал туздарды, суу, кычкылтекти кабыл алып, акыркы продуктуларды – көмүр кислотасын, суу, аммиак ж-а мочевинаны бөлүп чыгарат. Мында ассимиляция ж-а диссимиляция процесстеринин бири бирине катышы организмдин жашына, физиологиялык абалына ж-а өөрчүү стадиясына жараша болот. Организм сырткы чөйрөдөн кабыл алган затка жараша зат алмашуу белок, май, углевод, суу ж-а минералдык алмашуу болуп бөлүнөт. Белок алмашуу – малдын организмине тоют м-н келген белоктор ичеги-карында ферменттер ж-а ичеги-карын зилинин (пепсин, трипсин) таасиринен пептид ж-а амин кислотасына ажырайт. Ажыраган заттар канга сиңип, ткандарга тарайт, белокту синтездейт.<br>Зат алмашуунун акыркы продуктулары – амин кислотасы, аммиак, көмүр кычкыл газ ж-а сууга ажырап, сыртка бөлүнүп чыгат. Май алмашуу – малдын организмине келип түшкөн, ткандардагы май, ошондой эле май сымал заттардын химиялык айланышы. Майлар (липиддер) негизинен малдын ичегисинде ферменттердин (липаза, лецитиназа, коламин – фосфотаза, глицерофосфотаза) катышуусу м-н моноглицерид, глицерин, холестеринге ажырайт да, ичегиге сиңет. Углевод алмашуу – организмдеги негизги энергия булагы. Углеводду (целлюлоза, гемилцеллюлоза) организм негизинен тамак-аштан алат. Татаал углеводдор тамак сиңирүү жолдорунда амилаза, мальтоза, сахароза ферменттеринин таасиринен моносахариддерге (<i>глюкоза</i>, фруктоза, галактоза) ажырайт. Суу ж-а минералдык заттардын алмашуусунун мааниси чоң. Суу организмдеги бардык биохимиялык процесстерге катышып, организмде белок, углевод ж-а майдын кычкылданышынын акыркы продуктусу катары тынымсыз пайда болуп турат. Ал канга сиңип, бүт орган, ткандарга тарайт. Суу негизинен териде ж-а булчуңдарда көп болот. Суунун жок болушу физиологиялык процесстин бузулушуна ж-а өлүмгө дуушар кылат. Ал эми өсүмдүктөгү зат алмашуу башка организмдин энергия (кубат) булагы катары жарык энергиясын пайдаланып, фотосинтез процессинде түрдүү органикалык бирикмелерди химиялык энергияга айландырышы м-н айырмаланат. Өсүмдүк сиңирген заттар татаал өзгөрүүлөргө учурап, энергия м-н толукталат ж-а органикалык бирикмелерге – белок, углевод, майларга айланат. Жашыл өсүмдүктөр фотосинтез процессинде көмүр кычкыл газына (СО<sub>2</sub>) ассимиляцияланып, углеводдорду пайда кылат. Өсүмдүктөгү зат алмашуу процессин изилдөөнүн жыйынтыгы селекциялык иште, агротехникалык ыкмалардын комплексин иштеп чыгууда кеңири колдонулат.Ад.: <i>Мак-Мюррей У</i>. Обмен веществ у человека / Пер. с англ. М., 1980.		<b type='title'>ЗАТ АЛМАШУУ</b> , м е т а б о л и з м – организмдеги бардык биохимиялык процесстердин жыйындысы. Ал организмдин өсүп-өөрчүшүн, өзүн-өзү сактоосун ж-а жаңырышын камсыз кылат. Зат алмашуу бир мезгилде жүрүүчү өз ара байланыштуу 2 процесстен – ассимиляция ж-а диссимиляция (анаболизм ж-а катаболизм) м-н ишке ашат. Организм айлана-чөйрөдөн түрдүү заттарды сиңирип, аларды өзгөртүп, өзүнө керек затка айлантат (<i>анаболизм</i>). Ошол эле мезгилде ассимиляцияга тескери <i>катаболизм</i> процесси жүрүп, организм клеткаларындагы заттар ажырап, анын орду жаңы химиялык заттар м-н толукталат. Зат алмашууда <i>витаминдер</i>, ауксин, <i>ферменттер, гормондор, фотосинтез</i>, гумордук факторлор чоң роль ойнойт. Жагымсыз шарттар зат алмашуунун бир калыпта жүрүшүнө тоскоол болуп, организмди жарым-жартылай же толук өлүмгө учуратат. Организмдеги зат алмашуу процесстери бири-бири м-н өз ара байланыштуу. Мал организминде курчап турган чөйрөдөн тоют м-н белок, углевод, май, витамин, минерал туздарды, суу, кычкылтекти кабыл алып, акыркы продуктуларды – көмүр кислотасын, суу, аммиак ж-а мочевинаны бөлүп чыгарат. Мында ассимиляция ж-а диссимиляция процесстеринин бири бирине катышы организмдин жашына, физиологиялык абалына ж-а өөрчүү стадиясына жараша болот. Организм сырткы чөйрөдөн кабыл алган затка жараша зат алмашуу белок, май, углевод, суу ж-а минералдык алмашуу болуп бөлүнөт. Белок алмашуу – малдын организмине тоют м-н келген белоктор ичеги-карында ферменттер ж-а ичеги-карын зилинин (пепсин, трипсин) таасиринен пептид ж-а амин кислотасына ажырайт. Ажыраган заттар канга сиңип, ткандарга тарайт, белокту синтездейт.<br>Зат алмашуунун акыркы продуктулары – амин кислотасы, аммиак, көмүр кычкыл газ ж-а сууга ажырап, сыртка бөлүнүп чыгат. Май алмашуу – малдын организмине келип түшкөн, ткандардагы май, ошондой эле май сымал заттардын химиялык айланышы. Майлар (липиддер) негизинен малдын ичегисинде ферменттердин (липаза, лецитиназа, коламин – фосфотаза, глицерофосфотаза) катышуусу м-н моноглицерид, глицерин, холестеринге ажырайт да, ичегиге сиңет. Углевод алмашуу – организмдеги негизги энергия булагы. Углеводду (целлюлоза, гемилцеллюлоза) организм негизинен тамак-аштан алат. Татаал углеводдор тамак сиңирүү жолдорунда амилаза, мальтоза, сахароза ферменттеринин таасиринен моносахариддерге (<i>глюкоза</i>, фруктоза, галактоза) ажырайт. Суу ж-а минералдык заттардын алмашуусунун мааниси чоң. Суу организмдеги бардык биохимиялык процесстерге катышып, организмде белок, углевод ж-а майдын кычкылданышынын акыркы продуктусу катары тынымсыз пайда болуп турат. Ал канга сиңип, бүт орган, ткандарга тарайт. Суу негизинен териде ж-а булчуңдарда көп болот. Суунун жок болушу физиологиялык процесстин бузулушуна ж-а өлүмгө дуушар кылат. Ал эми өсүмдүктөгү зат алмашуу башка организмдин энергия (кубат) булагы катары жарык энергиясын пайдаланып, фотосинтез процессинде түрдүү органикалык бирикмелерди химиялык энергияга айландырышы м-н айырмаланат. Өсүмдүк сиңирген заттар татаал өзгөрүүлөргө учурап, энергия м-н толукталат ж-а органикалык бирикмелерге – белок, углевод, майларга айланат. Жашыл өсүмдүктөр фотосинтез процессинде көмүр кычкыл газына (СО<sub>2</sub>) ассимиляцияланып, углеводдорду пайда кылат. Өсүмдүктөгү зат алмашуу процессин изилдөөнүн жыйынтыгы селекциялык иште, агротехникалык ыкмалардын комплексин иштеп чыгууда кеңири колдонулат. Ад.: <i>Мак-Мюррей У</i>. Обмен веществ у человека / Пер. с англ. М., 1980.

Temirkan, 04:06, 7 Август (Баш оона) 2025 карата

2025-08-07T04:06:50Z

@@ 1 сап: / 1 сап: @@
-<b type='title'>ЗАТ АЛМАШУУ</b> , м е т а б о л и з м – организм&shy;деги бардык биохим. процесстердин жыйын&shy;дысы. Ал организмдин өсүп-өөрчүшүн, өзүн-өзү сактоосун ж-а жаңырышын камсыз кылат. З. а. бир мезгилде жүрүүчү өз ара байланыштуу 2 процесстен – ассимиляция ж-а диссимиляция (анаболизм ж-а катаболизм) м-н ишке ашат. Организм айлана-чөйрөдөн түрдүү заттарды си&shy;ңирип, аларды өзгөртүп, өзүнө керек затка ай&shy;лантат (<i>анаболизм</i>). Ошол эле мезгилде асси&shy;миляцияга тескери <i>катаболизм</i> процесси жүрүп, организм клеткаларындагы заттар ажырап, анын орду жаңы хим. заттар м-н толукталат. З. а-да <i>витаминдер</i>, ауксин, <i>ферменттер, гор&shy;мондор, фотосинтез</i>, гумордук факторлор чоң роль ойнойт. Жагымсыз шарттар З. а-нун бир калыпта жүрүшүнө тоскоол болуп, организмди жарым-жартылай же толук өлүмгө учуратат. Организмдеги З. а. процесстери бири-бири м-н
+<b type='title'>ЗАТ АЛМАШУУ</b> , м е т а б о л и з м – организм&shy;деги бардык биохимиялык процесстердин жыйын&shy;дысы. Ал организмдин өсүп-өөрчүшүн, өзүн-өзү сактоосун ж-а жаңырышын камсыз кылат. Зат алмашуу бир мезгилде жүрүүчү өз ара байланыштуу 2 процесстен – ассимиляция ж-а диссимиляция (анаболизм ж-а катаболизм) м-н ишке ашат. Организм айлана-чөйрөдөн түрдүү заттарды си&shy;ңирип, аларды өзгөртүп, өзүнө керек затка ай&shy;лантат (<i>анаболизм</i>). Ошол эле мезгилде асси&shy;миляцияга тескери <i>катаболизм</i> процесси жүрүп, организм клеткаларындагы заттар ажырап, анын орду жаңы химиялык заттар м-н толукталат. Зат алмашууда <i>витаминдер</i>, ауксин, <i>ферменттер, гор&shy;мондор, фотосинтез</i>, гумордук факторлор чоң роль ойнойт. Жагымсыз шарттар зат алмашуунун бир калыпта жүрүшүнө тоскоол болуп, организмди жарым-жартылай же толук өлүмгө учуратат. Организмдеги зат алмашуу процесстери бири-бири м-н өз ара байланыштуу. Мал организминде кур&shy;чап турган чөйрөдөн тоют м-н белок, углевод, май, витамин, минерал туздарды, суу, кычкыл&shy;текти кабыл алып, акыркы продуктуларды – көмүр кислотасын, суу, аммиак ж-а мочевинаны бөлүп чыгарат. Мында ассимиляция ж-а дисси&shy;миляция процесстеринин бири бирине катышы организмдин жашына, физиологиялык абалына ж-а өөрчүү стадиясына жараша болот. Организм сырткы чөйрөдөн кабыл алган затка жараша зат алмашуу белок, май, углевод, суу ж-а минералдык алмашуу болуп бөлүнөт. Белок алмашуу – мал&shy;дын  организмине тоют м-н келген белоктор иче&shy;ги-карында ферменттер ж-а ичеги-карын зили&shy;нин (пепсин, трипсин) таасиринен пептид ж-а амин кислотасына ажырайт. Ажыраган заттар кан&shy;га сиңип, ткандарга тарайт, белокту синтездейт.<br>Зат алмашуунун акыркы продуктулары – амин кислотасы, аммиак, көмүр кычкыл газ ж-а сууга ажырап, сыртка бөлүнүп чыгат. Май алмашуу – малдын организмине келип түшкөн, ткандардагы май, ошондой эле май сымал заттардын химиялык айланышы. Майлар (липиддер) негизинен малдын ичегисин&shy;де ферменттердин (липаза, лецитиназа, кола&shy;мин – фосфотаза, глицерофосфотаза) катышуу&shy;су м-н моноглицерид, глицерин, холестеринге ажырайт да, ичегиге сиңет. Углевод алмашуу – организмдеги негизги энергия булагы. Углевод&shy;ду (целлюлоза, гемилцеллюлоза) организм не&shy;гизинен тамак-аштан алат. Татаал углеводдор тамак сиңирүү жолдорунда амилаза, мальтоза, сахароза ферменттеринин таасиринен моносаха&shy;риддерге (<i>глюкоза</i>, фруктоза, галактоза) ажы&shy;райт. Суу ж-а минералдык заттардын алмашуу&shy;сунун мааниси чоң. Суу организмдеги бардык биохимиялык процесстерге катышып, организмде бе&shy;лок, углевод ж-а майдын кычкылданышынын акыркы продуктусу катары тынымсыз пайда болуп турат. Ал канга сиңип, бүт орган, ткан&shy;дарга тарайт. Суу негизинен териде ж-а булчуң&shy;дарда көп болот. Суунун жок болушу физиологиялык процесстин бузулушуна ж-а өлүмгө дуушар кы&shy;лат. Ал эми өсүмдүктөгү зат алмашуу  башка организм&shy;дин энергия (кубат) булагы катары жарык энер&shy;гиясын пайдаланып, фотосинтез процессинде түрдүү органикалык бирикмелерди химиялык энергияга айлан&shy;дырышы м-н айырмаланат. Өсүмдүк сиңирген заттар татаал өзгөрүүлөргө учурап, энергия м-н толукталат ж-а органикалык бирикмелерге – белок, уг&shy;левод, майларга айланат. Жашыл өсүмдүктөр фотосинтез процессинде көмүр кычкыл газына (СО<sub>2</sub>) ассимиляцияланып, углеводдорду пайда кылат. Өсүмдүктөгү зат алмашуу процессин изилдөөнүн жыйынтыгы селекциялык иште, агротехникалык ык&shy;малардын комплексин иштеп чыгууда кеңири колдонулат.Ад.: <i>Мак-Мюррей У</i>. Обмен веществ у человека / Пер. с англ. М., 1980.
@@ 15 сап: / 6 сап: @@
 <p align='right'><i type='author'>А. Т. Акматова, И. К. Нуржанов, Т. С. Исмаилова.</i></p>
 [[Категория:3-том, 449-543 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2025-05-06T16:48:20Z

1 версия

← Мурунку нускасы	16:48, 6 Май (Бугу) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol3>KadyrM, 10:36, 6 Май (Бугу) 2025 карата

2025-05-06T10:36:46Z

Жаңы барак

ЗАТ АЛМАШУУ , м е т а б о л и з м – организмдеги бардык биохим. процесстердин жыйындысы. Ал организмдин өсүп-өөрчүшүн, өзүн-өзү сактоосун ж-а жаңырышын камсыз кылат. З. а. бир мезгилде жүрүүчү өз ара байланыштуу 2 процесстен – ассимиляция ж-а диссимиляция (анаболизм ж-а катаболизм) м-н ишке ашат. Организм айлана-чөйрөдөн түрдүү заттарды сиңирип, аларды өзгөртүп, өзүнө керек затка айлантат (анаболизм). Ошол эле мезгилде ассимиляцияга тескери катаболизм процесси жүрүп, организм клеткаларындагы заттар ажырап, анын орду жаңы хим. заттар м-н толукталат. З. а-да витаминдер, ауксин, ферменттер, гормондор, фотосинтез, гумордук факторлор чоң роль ойнойт. Жагымсыз шарттар З. а-нун бир калыпта жүрүшүнө тоскоол болуп, организмди жарым-жартылай же толук өлүмгө учуратат. Организмдеги З. а. процесстери бири-бири м-н
өз ара байланыштуу. Мал организминде курчап турган чөйрөдөн тоют м-н белок, углевод, май, витамин, минерал туздарды, суу, кычкылтекти кабыл алып, акыркы продуктуларды – көмүр к-тасын, суу, аммиак ж-а мочевинаны бөлүп чыгарат. Мында ассимиляция ж-а диссимиляция процесстеринин бири бирине катышы организмдин жашына, физиол. абалына ж-а
өөрчүү стадиясына жараша болот. Организм
сырткы чөйрөдөн кабыл алган затка жараша З. а. белок, май, углевод, суу ж-а минералдык алмашуу болуп бөлүнөт. Белок алмашуу – малдын организмине тоют м-н келген белоктор ичеги-карында ферменттер ж-а ичеги-карын зилинин (пепсин, трипсин) таасиринен пептид ж-а амин к-тасына ажырайт. Ажыраган заттар канга сиңип, ткандарга тарайт, белокту синтездейт.
 З. а-нун акыркы продуктулары – амин к-тасы, аммиак, көмүр кычкыл газ ж-а сууга ажырап, сыртка бөлүнүп чыгат. Май алмашуу – малдын организмине келип түшкөн, ткандардагы май, о. эле май сымал заттардын хим. айланышы. Майлар (липиддер) негизинен малдын ичегисинде ферменттердин (липаза, лецитиназа, коламин – фосфотаза, глицерофосфотаза) катышуусу м-н моноглицерид, глицерин, холестеринге ажырайт да, ичегиге сиңет. Углевод алмашуу – организмдеги негизги энергия булагы. Углеводду (целлюлоза, гемилцеллюлоза) организм негизинен тамак-аштан алат. Татаал углеводдор тамак сиңирүү жолдорунда амилаза, мальтоза, сахароза ферменттеринин таасиринен моносахариддерге (глюкоза, фруктоза, галактоза) ажырайт. Суу ж-а минералдык заттардын алмашуусунун мааниси чоң. Суу организмдеги бардык биохим. процесстерге катышып, организмде белок, углевод ж-а майдын кычкылданышынын акыркы продуктусу катары тынымсыз пайда болуп турат. Ал канга сиңип, бүт орган, ткандарга тарайт. Суу негизинен териде ж-а булчуңдарда көп болот. Суунун жок болушу физиол. процесстин бузулушуна ж-а өлүмгө дуушар кылат. Ал эми өсүмдүктөгү З. а. башка организмдин энергия (кубат) булагы катары жарык энергиясын пайдаланып, фотосинтез процессинде түрдүү орг. бирикмелерди хим. энергияга айландырышы м-н айырмаланат. Өсүмдүк сиңирген заттар татаал өзгөрүүлөргө учурап, энергия м-н толукталат ж-а орг. бирикмелерге – белок, углевод, майларга айланат. Жашыл өсүмдүктөр фотосинтез процессинде көмүр кычкыл газына (СО2) ассимиляцияланып, углеводдорду пайда
кылат. Өсүмдүктөгү З. а. процессин изилдөөнүн
жыйынтыгы селекциялык иште, агротех. ыкмалардын комплексин иштеп чыгууда кеңири колдонулат.

Ад.: Мак-Мюррей У. Обмен веществ у человека
/ Пер. с англ. М., 1980.

А. Т. Акматова, И. К. Нуржанов, Т. С. Исмаилова.
[[Категория:3-том, 449-543 бб]]