Begay, 08:13, 30 Март (Жалган куран) 2026 карата

2026-03-30T08:13:11Z

Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү

Temirkan, 03:38, 15 Август (Баш оона) 2025 карата

2025-08-15T03:38:12Z

Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү

Temirkan, 10:03, 14 Август (Баш оона) 2025 карата

2025-08-14T10:03:54Z

Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү

Lera, 08:18, 31 Июль (Теке) 2025 карата

2025-07-31T08:18:34Z

← Мурунку нускасы		08:18, 31 Июль (Теке) 2025 -деги абалы
108 сап:		108 сап:

	==Маданияты==		==Маданияты==
	. Билим берүү еврей коомчулугунда маанилүү орунду ээлеп келген. Калктын сабаттуулук деңгээли ~~б-ча~~ дүйнөдөгү эң алдыңкы		Билим берүү еврей коомчулугунда маанилүү орунду ээлеп келген. Калктын сабаттуулук деңгээли боюнча дүйнөдөгү эң алдыңкы өлкөлөрдүн катарына кирет. Израиль мамлекети кабыл алган алгачкы мыйзамдарында эле 6–13 жаштагы бардык балдарга акысыз билим берүү жөнүндө жарыяланган. Негизинен 5–6 жаштагы балдар үчүн бала бакчалар акысыз. Билим берүү системасында мамлекеттик, мамллекеттик-диний жана диний мектептер бар жана балдардын 80%и мектепке чейинки мекемелерге барат (2004). Мамлекеттик-диний мектептерде иудаизмди окутууга жана еврей салттарын сактоого айрыкча көңүл бурулат. Мамлекеттик мектептерде кыздар жана балдар чогуу билим алса, диний мектептерде бөлөк окушат. Араб тарыхын жана маданиятын окутууга көп көңүл бурулган. Израилде эл аралык кадыр-барктуу жогорку окуу жайлар бар. Мисалы, Иерусалимдеги Еврей университети (1925-жылы негизделген), Технион технологиялык институту (1924), Тель-Авив университети (1956-жылы 3 институттун базасында уюштурулган). Вейцман атындагы химия, математика, физика жана табигый илимдер илимий- изилдөө борбору Реховото штатында 1949-жылы негизделген. 2006-жылы 20 жогорку окуу жайда 75 миң студент окуган. Израилде 500дөн ашык китепкана бар.<br>Израильде 150гө жакын музей бар, эң ириси Иерусалимдеги Израиль музейи (1965-жылы негизделген), белгилүүлөрү: Тель-Авив көркөм сүрөт музейи (1932), Хайф антикалык искусство музейи (1949) жана башкалар. Иврит тилиндеги алгачкы мезгилдүү басылмалар 1863-жылы Иерусалимде чыккан, 1869-жылдан Иерусалимде басма сөз үзгүлтүксүз чыгып турган. 2006-жылы Израилде 40ка жакын күнүгө жана 1000ден ашык апта жана ай сайын чыгуучу гезит-журналдар болгон. «Гаарец» (иврит, англис тилдеринде, 75–95 миң нуска), «Едиот ахронот» (1939-жылдан иврит, англис тилдеринде, 300–750 миң нуска), «Джерузалем пост» (англис тилинде, 25–90 миң нуска) жана башкалар. Радио уктуруусу 1936-жылдан, телекөрсөтүү 1965-жылдан иштейт. Бир нече мамлекеттик жана коммерциялык телекөрсөтүү жана радио каналдар иштейт. Израиль интернет-байланыш кызматы боюнча дүйнөдө 7-орунда турат.<br>Алгачкы иммигрант еврейлер өздөрү жашаган өлкөлөрдүн маданиятынын элементтерин ала келген. Ошондуктан Израилде Борбордук жана Чыгыш Европанын маданий салттары, кийинчерээк батыш жана америкалык маданияттын таасири байкалат. Израиль адабияты негизинен иврит тилинде өнүгүүдө. Анын көрүнүктүү өкүлдөрү Нобель сыйлыгынын лауреаты Ш. Агнон (1888–1970), А. Бараша (1889–1957) жана акындар А. Шлёнский (1900–1973), Л. Гольдберг (1911–1970) жана башкалар. 1980-жылдарда айрыкча А. Б. Иехошуанын «Мырза Мани» (1990) романы, А. Оздун өлкөдөгү ар кыл маданий-этностук топтордун ичиндеги карама-каршылыктарды чагылдырган «Кара ящик» (1987) романы белгилүү болгон. Коомдогу диний маселелер Х. Беер, Х. Бат-Шахар, Х. Эстердин чыгармаларында, араб кыштагынын турмушу иврит тилинде араб христиан акыны А. Шаммастын
	өлкөлөрдүн катарына кирет. И. мамлекети кабыл алган алгачкы мыйзамдарында эле 6–13 жаштагы бардык балдарга акысыз билим берүү ~~ж-дө~~ жарыяланган. Негизинен 5–6 жаштагы балдар үчүн бала бакчалар акысыз. Билим берүү системасында ~~мамл.~~, ~~мамл.~~-диний ~~ж-а~~ диний мектептер бар ~~ж-а~~ балдардын 80%и мектепке		«Арабески» романында чагылдырылган.<br>Израилде араб (Э. Хабиби), идиш (Т. Фейзельбаум, В. Чернин) жана орус тилиндериндеги ( И. Губерман, Д. Рубина, А. Горенко жана башкалар) адабият өнүгүүдө.<br>Өлкөнүн аймагында ар кыл мезгилдерге таандык архитектура жана искусство эстеликтери сакталып калган. Алсак, Галилеядагы жертөлөлөр (биздин заманга чейинки 10–8-миң жылдыктар), эрте неолит доорунун таш курулуштары, Бейсандагы энеолиттик шаар калдыктары, Израиль жана Иудей падышалыктарынын мезгилине, Ашкелон, Бейсан, Иерусалим, Кесариядагы Рим дооруна мүнөздүү эстеликтер (биздин заманга чейинки I кылым – биздин заманга чейинки IV кылым). [[File:ИЗРАИЛЬ82.png \| thumb \| Байыркы Бет-Шеан шаарынын археологиялык казуулары болжол менен 5000 жыл жашаган.]]
	чейинки мекемелерге барат (2004). ~~Мамл.~~-диний		Ошондой эле, байыркы синагогалардын калдыктары, эрте христиан жана византия мезгилине таандык – Вифлеемдеги Рождество храмы, Иерусалимдеги Кудайдын табыты храмы ошондой эле, Бет- Альфа, Табгадагы эстеликтер белгилүү. Арабдар басып алган мезгилге таандык Хирбет аль- Мафджар ак сарайы (VIII кылым), кресттүүлөр доорундагы (XI–XIII кылымдар) эстеликтер жана башкалар сакталып калган. XIX кылымдын аяк ченинде эммиграциянын күчөшү менен Европа жана Америка өлкөлөрүнүн таасири архитектура, маданият жаатында таасын байкалат. Тель-Авив шаары (1909-жылы негизделген) шотландиялык архитектор П. Геддестин планы менен курулган. XX кылымдагы христиан храмдары италян архитектору А. Барлуцци (Фавор тоосундагы Преображения храмы), германиялык Ж. Муцио (Назареттеги чиркөө) жана башка архитекторлор тарабынан тургузулган.
	мектептерде иудаизмди окутууга ~~ж-а~~ еврей салттарын сактоого айрыкча көңүл бурулат. ~~Мамл.~~ мектептерде кыздар ~~ж-а~~ балдар чогуу билим алса, диний мектептерде бөлөк окушат. Араб тарыхын ~~ж-а мад-тын~~ окутууга көп көңүл бурулган. ~~И-де~~ эл аралык кадыр-барктуу жогорку окуу жайлар бар. ~~Мис.~~, Иерусалимдеги Еврей ~~ун-ти~~ (1925-ж. негизделген), Технион ~~технол. ин-ту~~ (1924), Тель-Авив ~~ун-ти~~ (1956-ж. 3 ~~ин-ттун~~ базасында уюштурулган). Вейцман ~~атн.~~ химия, математика, физика ~~ж-а~~ табигый илимдер ~~ил.~~- ~~из.~~ борбору Реховото ~~ш-нда~~ 1949-ж. негизделген. 2006-ж. 20 ~~ЖОЖдо~~ 75 миң студент окуган. ~~И-де~~ 500дөн ашык китепкана бар.
	<br>~~И-де~~ 150гө жакын музей бар, эң ириси Иерусалимдеги И. музейи (1965-ж. негизделген), белгилүүлөрү: Тель-Авив көркөм сүрөт музейи (1932), Хайф антикалык ~~иск-во~~ музейи (1949) ~~ж. б~~. Иврит тилиндеги алгачкы мезгилдүү басылмалар 1863-ж. Иерусалимде чыккан, 1869- жылдан Иерусалимде басма сөз үзгүлтүксүз чыгып турган. 2006-~~ж. И-де~~ 40ка жакын күнүгө ~~ж-а~~ 1000ден ашык апта ~~ж-а~~ ай сайын чыгуучу гезит-журналдар болгон. «Гаарец» (иврит, англис тилдеринде, 75–95 миң нуска), «Едиот ахронот» (1939-жылдан иврит, англис тилдеринде, 300–750 миң нуска), «Джерузалем пост» (англис тилинде, 25–90 миң нуска) ж. б. ~~Радио ук~~-

			[[File:ИЗРАИЛЬ83.png \| thumb \| Храм тоосундагы К у б б а т - а с - С а х р а (Аска кумпасы) мечити. VII кылым. Иерусалим.]]
			XX кылымдын 2-жарымында Тель-Авивде Ф. Манндын Концерттик залы (З. жана Я. Рехтер, Д. Карми, М. Зархи), «Бейлинсон госпиталы (А. Шарон, Б. Идельсон), 36 кабаттуу «Шалом» соода имараты (И. Яшар, Эйтан) жана башкалар курулган. 1950-жылы композиторлор мектеби жана аткаруу чеберчилиги өнүгө баштаган. 1948-жылы Израиль филармониясы ачылып, ага караштуу камералык «Рамат- Ган» оркестри, Хайфа симфониялык оркестри, улуттук опера театры, 1950-жылы «Инбал» музыкалык театры уюштурулат. 1958-жылдан Тель-Авивде Израиль улуттук театры иштейт. Израилдин биринчи толук метраждуу көркөм тасмасы («Убактылуу элдешүү», режиссёру А. Амар) 1950-жылы тартылган. Тел-Авивде эки, Иерусалимде бир киностудия иштейт.

	туруусу 1936-жылдан, телекөрсөтүү 1965-жылдан иштейт. Бир нече мамл. ж-а коммерциялык телекөрсөтүү ж-а радиоканалдар иштейт. И. Интернет-байланыш кызматы б-ча дүйнөдө 7-орунда турат.
	<br>Алгачкы иммигрант еврейлер өздөрү жашаган өлкөлөрдүн мад-тынын элементтерин ала келген. Ошондуктан И-де Борб. ж-а Чыгыш Европанын маданий салттары, кийинчерээк батыш ж-а амер. мад-ттын таасири байкалат. И. ад-ты негизинен иврит тилинде өнүгүүдө. Анын көрүнүктүү өкүлдөрү Нобель сыйл. лауреаты Ш. Агнон (1888–1970), А. Бараша (1889–1957)
	ж-а акындар А. Шлёнский (1900–73), Л. Гольдберг (1911–70) ж. б. 1980-жылдарда айрыкча А. Б. Иехошуанын «Мырза Мани» (1990) романы, А. Оздун өлкөдөгү ар кыл маданий-этностук топтордун ичиндеги карама-каршылыктарды чагылдырган «Кара ящик» (1987) романы белгилүү болгон. Коомдогу диний маселелер Х. Беер, Х. Бат-Шахар, Х. Эстердин чыгармаларында, араб кыштагынын турмушу иврит тилинде араб христиан акыны А. Шаммастын
	~~«Арабески» романында чагылдырылган.~~
	<br>И-де араб (Э. Хабиби), идиш (Т. Фейзельбаум, В. Чернин) ж-а орус тилиндериндеги ( И. Губерман, Д. Рубина, А. Горенко ж. б.) ад-т өнүгүүдө.
	<br>Өлкөнүн аймагында ар кыл мезгилдерге таандык арх-ра ж-а иск-во эстеликтери сакталып калган. Алсак, Галилеядагы жертөлөлөр (б. з. ч. 10–8-миң жылдыктар), эрте неолит доорунун таш курулуштары, Бейсандагы энеолиттик шаар калдыктары, Израиль ж-а Иудей па-

	~~[[File:ИЗРАИЛЬ82.png \| thumb \| Байыркы Бет-Шеан шаарынын археол. казуулары болжол м-н 5000 жыл жашаган.]]~~
	дышалыктарынын мезгилине, Ашкелон, Бейсан, Иерусалим, Кесариядагы Рим дооруна мүнөздүү эстеликтер (б. з. ч. 1-к. – б. з. ч. 4-к.). О. эле, байыркы синагог алардын калдыктары, эрте христиан ж-а византия мезгилине таандык – Вифлеемдеги Рождество храмы, Иерусалимдеги Кудайдын табыты храмы о. эле, Бет- Альфа, Табгадагы эстеликтер белгилүү. Арабдар басып алган мезгилге таандык Хирбет аль- Мафджар ак сарайы (8-к.), кресттүүлөр доорундагы (11–13-к.) эстеликтер ж. б. сакталып калган. 19-к-дын аяк ченинде эммиграциянын күчөшү м-н Европа ж-а Америка өлкөлөрүнүн таасири арх-ра, мад-т жаатында таасын байкалат. Тель-Авив ш. (1909-ж. негизделген) шотландиялык арх. П. Геддестин планы м-н курулган. 20-к-дагы христиан храмдары итал. арх. А. Барлуцци (Фавор тоосундагы Преображения храмы), германиялык Ж. Муцио (Назареттеги

	~~[[File:ИЗРАИЛЬ83.png \| thumb \| Хр ам т оос ун да г ы К у б б а т - а с - С а х р а (Аска кумпасы) мечити. 7-к. Иерусалим.]]~~
	чиркөө) ж. б. арх-лор тарабынан тургузулган. 20-к-дын 2-жарымында Тель-Авивде Ф. Манндын Концерттик залы (З. ж-а Я. Рехтер, Д. Карми, М. Зархи), «Бейлинсон госпиталы (А. Шарон, Б. Идельсон), 36 кабаттуу «Шалом» соода имараты (И. Яшар, Эйтан) ж. б. курулган.
	1950-ж. комп. мектеби ж-а аткаруу чеберчилиги өнүгө баштаган. 1948-ж. И. филармониясы ачылып, ага караштуу камералык «Рамат- Ган» оркестри, Хайфа симф. оркестри, улуттук опера театры, 1950-ж. «Инбал» муз. театры уюштурулат. 1958-жылдан Тель-Авивде И. улуттук театры иштейт. И-дин биринчи толук метраждуу көркөм фильми («Убактылуу элдешүү», реж. А. Амар) 1950-ж. тартылган. Тел-Авивде эки, Иерусалимде бир киностудия иштейт.


136 сап:		124 сап:
	<p align='right'><i type='author'>Н. Алымкулова, Ө. Бараталиев, Ш. Керимова.</i></p>		<p align='right'><i type='author'>Н. Алымкулова, Ө. Бараталиев, Ш. Керимова.</i></p>
	[[Категория:3-том, 449-543 бб]]		[[Категория:3-том, 449-543 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2025-05-06T16:48:29Z

1 версия

← Мурунку нускасы	16:48, 6 Май (Бугу) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol3>KadyrM, 10:36, 6 Май (Бугу) 2025 карата

2025-05-06T10:36:46Z

Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү

ИЗРАИЛЬ - Түзөтүүлөр тарыхы

Begay, 08:13, 30 Март (Жалган куран) 2026 карата

Temirkan, 03:38, 15 Август (Баш оона) 2025 карата

Temirkan, 10:03, 14 Август (Баш оона) 2025 карата

Lera, 08:18, 31 Июль (Теке) 2025 карата

Kadyrm: 1 версия

vol3>KadyrM, 10:36, 6 Май (Бугу) 2025 карата