ИНКТЕР - Түзөтүүлөр тарыхы

Temirkan, 05:38, 27 Август (Баш оона) 2025 карата

2025-08-27T05:38:45Z

← Мурунку нускасы		05:38, 27 Август (Баш оона) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>ИНКТЕР</b> , и н к а – 11–16-~~к-да~~ азыркы Перу		<b type='title'>ИНКТЕР</b> , и н к а – 11–16-кылымдарда азыркы Перу аймагында жашап, Түштүк Американын батышындагы Тауантинсуйу мамлекетин түзгөн индейлердин этностук тобу. «Инка» (Сапа Инка – Жалгыз Инка) алгач кечуа урууларынын биринин уруу башчысынын титулу болгон, кийин бул аталыш м-н бүт уруу аталган деп божомолдонот. Инктер Түштүк Америкада эң байыркы цивилизациялардын бирин түзгөн. 14-кылымдын аягы – 15-кылымддын башында Куско өрөөнүндө инктердин калкы 20–30 миң кишиден турган алгачкы мамлекети – Тауантинсуйу (1438) түзүлгөн. 1438–63-жылдарда Пачакути чанкаларды талкалап, башкы бийликке ээ болгон ж-а коңшу аймактарды (Колья, Лупака мамл. бирикмелерди), уулу – Тупак Юпанки (Топа Инка Юпанки) Чимор мамлекетин, Перунун борбордук ж-а түштүк жээктериндеги майда мамлекеттерди ж-а мамлекеттик бирикмелерди, Боливиянын батыш ж-а түштүк- батышын, Аргентинанын түндүк-батышын ж-а азыркы Эквадор, Чилинин түндүк аймактарын басып алган. Элдин саны 9 млнго жетип, мамлекеттин аймагы түндүктөн түштүккө 4000 <i>км</i>ге жеткен. Дыйканчылык ж-а балык уулоочулук м-н кесиптенип, кол өнөрчүлүк (кездемени көркөмдөп токуу, чоподон оймо-чиймелүү карапа идиштерин, металл буюмдарын, аялдардын алтын сөлөкөттөрүн жасоо ж. б.) ж-а соода өнүккөн. 11-кылымда Куско өрөөнүндө эрте инк Кильке маданияты пайда болуп, 14-кылымдан кошуна өрөөндөргө тараган. 15–16-кылымдарда архитектуралык курулуштар (инктердин архитектурасынын шедеври болгон Мачу- Пикчу резиденциясы, Кускодогу (мамлекеттин борбору) күн храмы, Саксауаман, Писак сепилдери, ак сарайлар, обсерваториялар, амфитеатрлар ж. б.) курулган. Инктердин салттуу оозеки маданияты болгон. Поэзия, музыка ж-а бий жогору бааланган. Акындар ж-а музыканттар өзүнчө касталарды (аравикуна) түзүп, Кускодо музыкалык мектептер ачылган. 1532-жылы инктер мекендеген аймакты испандар басып ала баштап, колониялаштырууда мамлекетин талкалап, цивилизацияны жок кылышкан.
	аймагында жашап, ~~Түш.~~ Американын батышындагы Тауантинсуйу мамлекетин түзгөн индейлердин этностук тобу. «Инка» (Сапа Инка – Жалгыз Инка) алгач кечуа урууларынын биринин уруу башчысынын титулу болгон, кийин бул аталыш м-н бүт уруу аталган деп божомолдонот. ~~И. Түш.~~ Америкада эң байыркы цивилизациялардын бирин түзгөн. 14-~~к-дын~~ аягы – 15-~~к-дын~~ башында Куско өрөөнүндө ~~И-дин~~ калкы 20–30 миң кишиден турган алгачкы мамлекети – Тауантинсуйу (1438) түзүлгөн. 1438–63-ж. Пачакути чанкаларды талкалап, башкы бийликке ээ болгон ж-а коңшу аймактарды (Колья, Лупака мамл. бирикмелерди), уулу – Тупак Юпанки (Топа Инка Юпанки)
	Чимор мамлекетин, Перунун ~~борб.~~ ж-а ~~түш.~~ жээктериндеги майда мамлекеттерди ж-а ~~мамл.~~ бирикмелерди, Боливиянын батыш ж-а ~~түш.~~- батышын, Аргентинанын ~~түн.~~-батышын ж-а азыркы Эквадор, Чилинин ~~түн.~~ аймактарын басып алган. Элдин саны 9 млнго жетип, мамлекеттин аймагы түндүктөн түштүккө 4000 <i>км</i>ге жеткен. Дыйканчылык ж-а балык уулоочулук м-н кесиптенип, кол өнөрчүлүк (кездемени көркөмдөп токуу, чоподон оймо-чиймелүү карапа идиштерин, металл буюмдарын, аялдардын алтын сөлөкөттөрүн жасоо ж. б.) ж-а соода өнүккөн. 11-~~к-да~~ Куско өрөөнүндө эрте инк Кильке ~~мад-ты~~ пайда болуп, 14-~~к-дан~~ кошуна өрөөндөргө тараган. 15–16-~~к-да арх-ралык~~ курулуштар (~~И-дин арх-расынын~~ шедеври болгон Мачу- Пикчу резиденциясы, Кускодогу (мамлекеттин борбору) күн храмы, Саксауаман, Писак сепилдери, ак сарайлар, обсерваториялар, амфитеатрлар ж. б.) курулган. ~~И-дин~~ салттуу оозеки мадты болгон. Поэзия, музыка ж-а бий жогору бааланган. Акындар ж-а музыканттар өзүнчө касталарды (аравикуна) түзүп, Кускодо ~~муз.~~ мектептер ачылган. 1532-~~ж. И.~~ мекендеген аймакты испандар басып ала баштап, колониялаштырууда мамлекетин талкалап, цивилизацияны жок кылышкан.
	[[Категория:3-том, 544-607 бб]]		[[Категория:3-том, 544-607 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2025-08-22T03:14:58Z

1 версия

← Мурунку нускасы	03:14, 22 Август (Баш оона) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol3>KadyrM, 06:47, 30 Июнь (Кулжа) 2025 карата

2025-06-30T06:47:36Z

Жаңы барак

<b type='title'>ИНКТЕР</b> , и н к а – 11–16-к-да азыркы Перу
аймагында жашап, Түш. Американын батышындагы Тауантинсуйу мамлекетин түзгөн индейлердин этностук тобу. «Инка» (Сапа Инка – Жалгыз Инка) алгач кечуа урууларынын биринин уруу башчысынын титулу болгон, кийин бул аталыш м-н бүт уруу аталган деп божомолдонот. И. Түш. Америкада эң байыркы цивилизациялардын бирин түзгөн. 14-к-дын аягы – 15-к-дын башында Куско өрөөнүндө И-дин калкы 20–30 миң кишиден турган алгачкы мамлекети – Тауантинсуйу (1438) түзүлгөн. 1438–63-ж. Пачакути чанкаларды талкалап, башкы бийликке ээ болгон ж-а коңшу аймактарды (Колья, Лупака мамл. бирикмелерди), уулу – Тупак Юпанки (Топа Инка Юпанки)
Чимор мамлекетин, Перунун борб. ж-а түш. жээктериндеги майда мамлекеттерди ж-а мамл. бирикмелерди, Боливиянын батыш ж-а түш.- батышын, Аргентинанын түн.-батышын ж-а азыркы Эквадор, Чилинин түн. аймактарын басып алган. Элдин саны 9 млнго жетип, мамлекеттин аймагы түндүктөн түштүккө 4000 <i>км</i>ге жеткен. Дыйканчылык ж-а балык уулоочулук м-н кесиптенип, кол өнөрчүлүк (кездемени көркөмдөп токуу, чоподон оймо-чиймелүү карапа идиштерин, металл буюмдарын, аялдардын алтын сөлөкөттөрүн жасоо ж. б.) ж-а соода өнүккөн. 11-к-да Куско өрөөнүндө эрте инк Кильке мад-ты пайда болуп, 14-к-дан кошуна өрөөндөргө тараган. 15–16-к-да арх-ралык курулуштар (И-дин арх-расынын шедеври болгон Мачу- Пикчу резиденциясы, Кускодогу (мамлекеттин борбору) күн храмы, Саксауаман, Писак сепилдери, ак сарайлар, обсерваториялар, амфитеатрлар ж. б.) курулган. И-дин салттуу оозеки мадты болгон. Поэзия, музыка ж-а бий жогору бааланган. Акындар ж-а музыканттар өзүнчө касталарды (аравикуна) түзүп, Кускодо муз. мектептер ачылган. 1532-ж. И. мекендеген аймакты испандар басып ала баштап, колониялаштырууда мамлекетин талкалап, цивилизацияны жок кылышкан.
[[Категория:3-том, 544-607 бб]]