ИОД - Түзөтүүлөр тарыхы

Dilde, 05:42, 9 Сентябрь (Аяк оона) 2025 карата

2025-09-09T05:42:00Z

← Мурунку нускасы		05:42, 9 Сентябрь (Аяк оона) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>ИО́Д</b> , й о д (лат. Iodum) – элементтердин мезгилдик системасынын VII тобундагы химиялык элемент, галогендерге кирет, катар номери 53, атом массасы 127. Молекуласы 2 атомдон турат. 1-жолу 1811-жылы франциялык химик Б. Куртуа ачкан. Аты гр. iodes – кызгылт көк (буусунун түсү боюнча) дегенден. Табигый Иод массалык саны 127 болгон туруктуу бир изотоптон турат. Ал эми жасалма радиоактивдүү изотопторунан: <sup>131</sup>I (T<sub>1/2</sub> =8 күн) ж-а <sup>133</sup>I (Т<sub>1/3</sub> ) ж.б. бар. Мүнөздүү окистенүү даражалары –1, +1, +3, +5, +7ге барабар. Иод суу өсүмдүктөрүнүн организминде (балырларда) чогулат. Иод металлдык жалтырактыкка ээ; кара күрөң түстөгү кристаллдык зат; тыгыздыгы 4,94 <i>г/см</i><sup>3</sup>; кайноо t 185,5°С, балкып эрүү t 113,5°С. Суюк ж-а газ абалындагы иоддун молекуласы эки атомдон турат (I<sub>2</sub>). Кадимки шартта кескин жыттуу, кызгылт көк түстө, ал эми ысытканда суюк абалга өтпөй, түздөн-түз бууланат. Сууда начар, күкүрттүү көмүртекте, спиртте ж-а бензолдо жакшы эрийт. Химиялык активдүүлүгү хлор м-н бромго караганда төмөнүрөөк. Металлдар м-н ысытканда реакцияга тез кирип, йодиддерди, суутек м-н иоддуу суутекти пайда кылат. Көмүртек, азот, кычкылтек м-н түздөн-түз кошулбайт. Иоддун окистендиргич касиети хлор м-н бромго салыштырмалуу начар келет. Жегичтердин ысытылган суудагы эритмелери м-н йодид ж-а йодаттарды пайда кылат: 3I<sub>2</sub>+6NaOH=5NaI+NaIO<sub>3</sub>+3H<sub>2</sub>O. Крахмалга иоддун эритмесин тамызганда көк түстү пайда кылат. Иод азоттун кош оксидин пайда кылуу м-н кычкылданат: I<sub>2</sub>+10HNO<sub>3 </sub>=2HIO<sub>3</sub>+10NO<sub>2</sub>+4H<sub>2</sub>O. Өнөр жайда нефть кендерин бургулоодо чыккан суулардагы ж-а деңиз сууларындагы иодиддерди Cl, NaNO<sub>3 </sub>м-н окистендирип, андан кийин активдүү көмүр м-н адсорбциялоодон алынат. Иод ж-а анын бирикмелери медицинада ж-а биологияда, мисалы, радиоактивдүү изотобу калкан безинин ооруларын (богок ж. б.) дарылоодо, анализдик химияда, органикалык синтезде ж-а сүрөт ишинде реагент катары, ал эми өнөр жайда металлды термиялык ажыратууда йодиддер катализатор катары колдонулат.		<b type='title'>ИО́Д</b> , й о д (лат. Iodum) – элементтердин мезгилдик системасынын VII тобундагы химиялык элемент, галогендерге кирет, катар номери 53, атом массасы 127. Молекуласы 2 атомдон турат. 1-жолу 1811-жылы франциялык химик Б. Куртуа ачкан. Аты гр. iodes – кызгылт көк (буусунун түсү боюнча) дегенден. Табигый Иод массалык саны 127 болгон туруктуу бир изотоптон турат. Ал эми жасалма радиоактивдүү изотопторунан: <sup>131</sup>I (T<sub>1/2</sub> =8 күн) ж-а <sup>133</sup>I (Т<sub>1/3</sub> ) ж.б. бар. Мүнөздүү окистенүү даражалары –1, +1, +3, +5, +7ге барабар. Иод суу өсүмдүктөрүнүн организминде (балырларда) чогулат. Иод металлдык жалтырактыкка ээ; кара күрөң түстөгү кристаллдык зат; тыгыздыгы 4,94 <i>г/см</i><sup>3</sup>; кайноо t 185,5°С, балкып эрүү t 113,5°С. Суюк ж-а газ абалындагы иоддун молекуласы эки атомдон турат (I<sub>2</sub>). Кадимки шартта кескин жыттуу, кызгылт көк түстө, ал эми ысытканда суюк абалга өтпөй, түздөн-түз бууланат. Сууда начар, күкүрттүү көмүртекте, спиртте ж-а бензолдо жакшы эрийт. Химиялык активдүүлүгү хлор м-н бромго караганда төмөнүрөөк. Металлдар м-н ысытканда реакцияга тез кирип, йодиддерди, суутек м-н иоддуу суутекти пайда кылат. Көмүртек, азот, кычкылтек м-н түздөн-түз кошулбайт. Иоддун окистендиргич касиети хлор м-н бромго салыштырмалуу начар келет. Жегичтердин ысытылган суудагы эритмелери м-н йодид ж-а йодаттарды пайда кылат: 3I<sub>2</sub>+6NaOH=5NaI+NaIO<sub>3</sub>+3H<sub>2</sub>O. Крахмалга иоддун эритмесин тамызганда көк түстү пайда кылат. Иод азоттун кош оксидин пайда кылуу м-н кычкылданат: I<sub>2</sub>+10HNO<sub>3 </sub>=2HIO<sub>3</sub>+10NO<sub>2</sub>+4H<sub>2</sub>O. Өнөр жайда нефть кендерин бургулоодо чыккан суулардагы ж-а деңиз сууларындагы иодиддерди Cl, NaNO<sub>3 </sub>м-н окистендирип, андан кийин активдүү көмүр м-н адсорбциялоодон алынат. Иод ж-а анын бирикмелери медицинада ж-а биологияда, мисалы, радиоактивдүү изотобу калкан безинин ооруларын (богок ж. б.) дарылоодо, анализдик химияда, органикалык синтезде ж-а сүрөт ишинде реагент катары, ал эми өнөр жайда металлды термиялык ажыратууда йодиддер катализатор катары колдонулат.

	баркилоамперлүү (<i>кА</i>) ион агымын алууга болот. (T<sub>1/2</sub>=22 <i>с</i>) ж. б. бар.		баркилоамперлүү (<i>кА</i>) ион агымын алууга болот. (T<sub>1/2</sub>=22 <i>с</i>) ж. б. бар.

Dilde, 10:35, 8 Сентябрь (Аяк оона) 2025 карата

2025-09-08T10:35:51Z

← Мурунку нускасы		10:35, 8 Сентябрь (Аяк оона) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>ИО́Д</b> , й о д (лат. Iodum) – элементтердин мезгилдик системасынын VII тобундагы химиялык элемент, галогендерге кирет, катар номери 53, атом массасы 127. Молекуласы 2 атомдон турат. 1-жолу 1811-жылы франциялык химик Б. Куртуа ачкан. Аты гр. iodes – кызгылт көк (буусунун түсү боюнча) дегенден. Табигый Иод массалык саны 127 болгон туруктуу бир изотоптон турат. Ал эми жасалма ~~радио активдүү~~ изотопторунан: <sup>131</sup>I (T =8 күн) ж-а <sup>133</sup>I		<b type='title'>ИО́Д</b> , й о д (лат. Iodum) – элементтердин мезгилдик системасынын VII тобундагы химиялык элемент, галогендерге кирет, катар номери 53, атом массасы 127. Молекуласы 2 атомдон турат. 1-жолу 1811-жылы франциялык химик Б. Куртуа ачкан. Аты гр. iodes – кызгылт көк (буусунун түсү боюнча) дегенден. Табигый Иод массалык саны 127 болгон туруктуу бир изотоптон турат. Ал эми жасалма радиоактивдүү изотопторунан: <sup>131</sup>I (T<sub>1/2</sub> =8 күн) ж-а <sup>133</sup>I (Т<sub>1/3</sub> ) ж.б. бар. Мүнөздүү окистенүү даражалары –1, +1, +3, +5, +7ге барабар. Иод суу өсүмдүктөрүнүн организминде (балырларда) чогулат. Иод металлдык жалтырактыкка ээ; кара күрөң түстөгү кристаллдык зат; тыгыздыгы 4,94 <i>г/см</i><sup>3</sup>; кайноо t 185,5°С, балкып эрүү t 113,5°С. Суюк ж-а газ абалындагы иоддун молекуласы эки атомдон турат (I<sub>2</sub>). Кадимки шартта кескин жыттуу, кызгылт көк түстө, ал эми ысытканда суюк абалга өтпөй, түздөн-түз бууланат. Сууда начар, күкүрттүү көмүртекте, спиртте ж-а бензолдо жакшы эрийт. Химиялык активдүүлүгү хлор м-н бромго караганда төмөнүрөөк. Металлдар м-н ысытканда реакцияга тез кирип, йодиддерди, суутек м-н иоддуу суутекти пайда кылат. Көмүртек, азот, кычкылтек м-н түздөн-түз кошулбайт. Иоддун окистендиргич касиети хлор м-н бромго салыштырмалуу начар келет. Жегичтердин ысытылган суудагы эритмелери м-н йодид ж-а йодаттарды пайда кылат: 3I<sub>2</sub>+6NaOH=5NaI+NaIO<sub>3</sub>+3H<sub>2</sub>O. Крахмалга иоддун эритмесин тамызганда көк түстү пайда кылат. Иод азоттун кош оксидин пайда кылуу м-н кычкылданат: I<sub>2</sub>+10HNO<sub>3 </sub>=2HIO<sub>3</sub>+10NO<sub>2</sub>+4H<sub>2</sub>O. Өнөр жайда нефть кендерин бургулоодо чыккан суулардагы ж-а деңиз сууларындагы иодиддерди Cl, NaNO<sub>3 </sub>м-н окистендирип, андан кийин активдүү көмүр м-н адсорбциялоодон алынат. Иод ж-а анын бирикмелери медицинада ж-а биологияда, мисалы, радиоактивдүү изотобу калкан безинин ооруларын (богок ж. б.) дарылоодо, анализдик химияда, органикалык синтезде ж-а сүрөт ишинде реагент катары, ал эми өнөр жайда металлды термиялык ажыратууда йодиддер катализатор катары колдонулат.
	~~килоамперлүү~~ (~~<i>кА</i>) ион агымын алууга болот. (T~~<sub>1/2</sub~~>=22 <i>с</i~~>) ж. б. бар. Мүнөздүү окистенүү даражалары –1, +1, +3, +5, +7ге барабар. Иод суу өсүмдүктөрүнүн организминде (балырларда) чогулат. Иод металлдык жалтырактыкка ээ; каракүрөң түстөгү кристаллдык зат; тыгыздыгы 4,94 <i>г/см</i><sup>3</sup>; кайноо t 185,5°С, балкып эрүү t 113,5°С. Суюк ж-а газ абалындагы ~~Йоддун~~ молекуласы эки атомдон турат (I<sub>2</sub>). Кадимки шартта кескин жыттуу, кызгылт көк түстө, ал эми ысытканда суюк абалга өтпөй, түздөн-түз бууланат. Сууда начар, күкүрттүү көмүртекте, спиртте ж-а бензолдо жакшы эрийт. Химиялык активдүүлүгү хлор м-н бромго караганда төмөнүрөөк. Металлдар м-н ысытканда реакцияга тез кирип, йодиддерди, суутек м-н ~~Иоддуу~~ суутекти пайда кылат. Көмүртек, азот, кычкылтек м-н түздөн-түз кошулбайт. Иоддун окистендиргич касиети хлор м-н бромго салыштырмалуу начар келет. Жегичтердин ысытылган суудагы эритмелери м-н йодид ж-а йодаттарды пайда кылат: 3I<sub>2</sub>+6NaOH=
	=5NaI+NaIO<sub>3</sub>+3H<sub>2</sub>O. Крахмалга ~~Иоддун~~ эритмесин тамызганда көк түстү пайда кылат. Иод азоттун кош оксидин пайда кылуу м-н кычкылданат: I<sub>2</sub>+10HNO<sub>3 </sub>=2HIO<sub>3</sub>+10NO<sub>2</sub>+4H<sub>2</sub>O. Өнөр жайда нефть кендерин бургулоодо чыккан суулардагы ж-а деңиз сууларындагы иодиддерди Cl, NaNO<sub>3 </sub>м-н окистендирип, андан кийин активдүү көмүр м-н адсорбциялоодон алынат. Иод ж-а анын бирикмелери медицинада ж-а биологияда, мисалы, радиоактивдүү изотобу калкан безинин ооруларын (богок ж. б.) дарылоодо, анализдик химияда, органикалык синтезде ж-а сүрөт ишинде реагент катары, ал эми өнөр жайда металлды термиялык ажыратууда йодиддер катализатор катары колдонулат.


			баркилоамперлүү (<i>кА</i>) ион агымын алууга болот. (T<sub>1/2</sub>=22 <i>с</i>) ж. б. бар.

	талаасы б-ча катод м-н чагылткычтын арасында термелүүчү И. б-н түзөт. Чагылткычтагы ион тешик аркылуу же болбосо анод цилиндриндеги жылчык аркылуу чыгарылат. Цезий м-н капталган электродду суутектин оң иондорунун агымы м-н аткыланганда алар терс ионго айланып, ургаалдуу агым түзүлүп, беттик-плазмалык И. б. алынат. Тез кыймылдоочу нейтралдык бөлүкчөлөр инжекторунда (насосунда) магнит талаасысыз ондогон А тогу бар ион агымын алууга мүмкүнчүлүк түзүүчү кубаттуу жаа И. б. пайдаланылат. Иондордун көлөмдүк зарядын нейтралдаштыруу м-н жогорку жыштыктагы, жүздөгөн		талаасы б-ча катод м-н чагылткычтын арасында термелүүчү И. б-н түзөт. Чагылткычтагы ион тешик аркылуу же болбосо анод цилиндриндеги жылчык аркылуу чыгарылат. Цезий м-н капталган электродду суутектин оң иондорунун агымы м-н аткыланганда алар терс ионго айланып, ургаалдуу агым түзүлүп, беттик-плазмалык И. б. алынат. Тез кыймылдоочу нейтралдык бөлүкчөлөр инжекторунда (насосунда) магнит талаасысыз ондогон А тогу бар ион агымын алууга мүмкүнчүлүк түзүүчү кубаттуу жаа И. б. пайдаланылат. Иондордун көлөмдүк зарядын нейтралдаштыруу м-н жогорку жыштыктагы, жүздөгөн

	[[Категория:3-том, 544-607 бб]]		[[Категория:3-том, 544-607 бб]]

Dilde, 10:21, 8 Сентябрь (Аяк оона) 2025 карата

2025-09-08T10:21:27Z

← Мурунку нускасы		10:21, 8 Сентябрь (Аяк оона) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>ИО́Д</b> , й о д (лат. Iodum) – элементтердин мезгилдик системасынын VII тобундагы химиялык элемент, галогендерге кирет, катар номери 53, ~~атмосфералык~~ массасы 127. Молекуласы 2 атомдон турат. 1-жолу 1811-жылы франциялык химик Б. Куртуа ачкан. Аты гр. iodes – кызгылт көк (буусунун түсү боюнча) дегенден. Табигый Иод массалык саны 127 болгон туруктуу бир изотоптон турат. Ал эми жасалма радио активдүү изотопторунан: <sup>131</sup>I (T =8 күн) ж-а <sup>133</sup>I		<b type='title'>ИО́Д</b> , й о д (лат. Iodum) – элементтердин мезгилдик системасынын VII тобундагы химиялык элемент, галогендерге кирет, катар номери 53, атом массасы 127. Молекуласы 2 атомдон турат. 1-жолу 1811-жылы франциялык химик Б. Куртуа ачкан. Аты гр. iodes – кызгылт көк (буусунун түсү боюнча) дегенден. Табигый Иод массалык саны 127 болгон туруктуу бир изотоптон турат. Ал эми жасалма радио активдүү изотопторунан: <sup>131</sup>I (T =8 күн) ж-а <sup>133</sup>I
	килоамперлүү (<i>кА</i>) ион агымын алууга болот. (T<sub>1/2</sub>=22 <i>с</i>) ж. б. бар. Мүнөздүү окистенүү даражалары –1, +1, +3, +5, +7ге барабар. Иод суу өсүмдүктөрүнүн организминде (балырларда) чогулат. Иод металлдык жалтырактыкка ээ; каракүрөң түстөгү кристаллдык зат; тыгыздыгы 4,94 <i>г/см</i><sup>3</sup>; кайноо t 185,5°С, балкып эрүү t 113,5°С. Суюк ж-а газ абалындагы Йоддун молекуласы эки атомдон турат (I<sub>2</sub>). Кадимки шартта кескин жыттуу, кызгылт көк түстө, ал эми ысытканда суюк абалга өтпөй, түздөн-түз бууланат. Сууда начар, күкүрттүү көмүртекте, спиртте ж-а бензолдо жакшы эрийт. Химиялык активдүүлүгү хлор м-н бромго караганда төмөнүрөөк. Металлдар м-н ысытканда реакцияга тез кирип, йодиддерди, суутек м-н Иоддуу суутекти пайда кылат. Көмүртек, азот, кычкылтек м-н түздөн-түз кошулбайт. Иоддун окистендиргич касиети хлор м-н бромго салыштырмалуу начар келет. Жегичтердин ысытылган суудагы эритмелери м-н йодид ж-а йодаттарды пайда кылат: 3I<sub>2</sub>+6NaOH=		килоамперлүү (<i>кА</i>) ион агымын алууга болот. (T<sub>1/2</sub>=22 <i>с</i>) ж. б. бар. Мүнөздүү окистенүү даражалары –1, +1, +3, +5, +7ге барабар. Иод суу өсүмдүктөрүнүн организминде (балырларда) чогулат. Иод металлдык жалтырактыкка ээ; каракүрөң түстөгү кристаллдык зат; тыгыздыгы 4,94 <i>г/см</i><sup>3</sup>; кайноо t 185,5°С, балкып эрүү t 113,5°С. Суюк ж-а газ абалындагы Йоддун молекуласы эки атомдон турат (I<sub>2</sub>). Кадимки шартта кескин жыттуу, кызгылт көк түстө, ал эми ысытканда суюк абалга өтпөй, түздөн-түз бууланат. Сууда начар, күкүрттүү көмүртекте, спиртте ж-а бензолдо жакшы эрийт. Химиялык активдүүлүгү хлор м-н бромго караганда төмөнүрөөк. Металлдар м-н ысытканда реакцияга тез кирип, йодиддерди, суутек м-н Иоддуу суутекти пайда кылат. Көмүртек, азот, кычкылтек м-н түздөн-түз кошулбайт. Иоддун окистендиргич касиети хлор м-н бромго салыштырмалуу начар келет. Жегичтердин ысытылган суудагы эритмелери м-н йодид ж-а йодаттарды пайда кылат: 3I<sub>2</sub>+6NaOH=
	=5NaI+NaIO<sub>3</sub>+3H<sub>2</sub>O. Крахмалга Иоддун эритмесин тамызганда көк түстү пайда кылат. Иод азоттун кош оксидин пайда кылуу м-н кычкылданат: I<sub>2</sub>+10HNO<sub>3 </sub>=2HIO<sub>3</sub>+10NO<sub>2</sub>+4H<sub>2</sub>O. Өнөр жайда нефть кендерин бургулоодо чыккан суулардагы ж-а деңиз сууларындагы иодиддерди Cl, NaNO<sub>3 </sub>м-н окистендирип, андан кийин активдүү көмүр м-н адсорбциялоодон алынат. Иод ж-а анын бирикмелери медицинада ж-а биологияда, мисалы, радиоактивдүү изотобу калкан безинин ооруларын (богок ж. б.) дарылоодо, анализдик химияда, органикалык синтезде ж-а сүрөт ишинде реагент катары, ал эми өнөр жайда металлды термиялык ажыратууда йодиддер катализатор катары колдонулат.		=5NaI+NaIO<sub>3</sub>+3H<sub>2</sub>O. Крахмалга Иоддун эритмесин тамызганда көк түстү пайда кылат. Иод азоттун кош оксидин пайда кылуу м-н кычкылданат: I<sub>2</sub>+10HNO<sub>3 </sub>=2HIO<sub>3</sub>+10NO<sub>2</sub>+4H<sub>2</sub>O. Өнөр жайда нефть кендерин бургулоодо чыккан суулардагы ж-а деңиз сууларындагы иодиддерди Cl, NaNO<sub>3 </sub>м-н окистендирип, андан кийин активдүү көмүр м-н адсорбциялоодон алынат. Иод ж-а анын бирикмелери медицинада ж-а биологияда, мисалы, радиоактивдүү изотобу калкан безинин ооруларын (богок ж. б.) дарылоодо, анализдик химияда, органикалык синтезде ж-а сүрөт ишинде реагент катары, ал эми өнөр жайда металлды термиялык ажыратууда йодиддер катализатор катары колдонулат.

Temirkan, 07:48, 5 Сентябрь (Аяк оона) 2025 карата

2025-09-05T07:48:23Z

← Мурунку нускасы		07:48, 5 Сентябрь (Аяк оона) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>ИО́Д</b> , й о д (лат. Iodum) – элементтердин мезгилдик системасынын VII тобундагы ~~хим.~~ элемент, галогендерге кирет, катар н. 53, ~~ат. м.~~ 127. Молекуласы 2 атомдон турат. 1-жолу 1811-~~ж. фр.~~ химик Б. Куртуа ачкан. Аты гр. iodes – кызгылт көк (буусунун түсү ~~б-ча~~) дегенден. Табигый И. массалык саны 127 болгон туруктуу бир изотоптон турат. Ал эми жасалма радиоакталаасы б-ча катод м-н чагылткычтын арасында термелүүчү И. б-н түзөт. Чагылткычтагы ион тешик аркылуу же болбосо анод цилиндриндеги жылчык аркылуу чыгарылат. Цезий м-н капталган электродду суутектин оң иондорунун агымы м-н аткыланганда алар терс ионго айланып, ургаалдуу агым түзүлүп, беттик-плазмалык И. б. алынат. Тез кыймылдоочу нейтралдык бөлүкчөлөр инжекторунда (насосунда) магнит талаасысыз ондогон А тогу бар ион агымын алууга мүмкүнчүлүк түзүүчү кубаттуу жаа И. б. пайдаланылат. Иондордун көлөмдүк зарядын нейтралдаштыруу м-н жогорку жыштыктагы, жүздөгөн		<b type='title'>ИО́Д</b> , й о д (лат. Iodum) – элементтердин мезгилдик системасынын VII тобундагы химиялык элемент, галогендерге кирет, катар номери 53, атмосфералык массасы 127. Молекуласы 2 атомдон турат. 1-жолу 1811-жылы франциялык химик Б. Куртуа ачкан. Аты гр. iodes – кызгылт көк (буусунун түсү боюнча) дегенден. Табигый Иод массалык саны 127 болгон туруктуу бир изотоптон турат. Ал эми жасалма радио активдүү изотопторунан: <sup>131</sup>I (T =8 күн) ж-а <sup>133</sup>I
	~~тивдүү~~ изотопторунан: <sup>131</sup>I (T		килоамперлүү (<i>кА</i>) ион агымын алууга болот. (T<sub>1/2</sub>=22 <i>с</i>) ж. б. бар. Мүнөздүү окистенүү даражалары –1, +1, +3, +5, +7ге барабар. Иод суу өсүмдүктөрүнүн организминде (балырларда) чогулат. Иод металлдык жалтырактыкка ээ; каракүрөң түстөгү кристаллдык зат; тыгыздыгы 4,94 <i>г/см</i><sup>3</sup>; кайноо t 185,5°С, балкып эрүү t 113,5°С. Суюк ж-а газ абалындагы Йоддун молекуласы эки атомдон турат (I<sub>2</sub>). Кадимки шартта кескин жыттуу, кызгылт көк түстө, ал эми ысытканда суюк абалга өтпөй, түздөн-түз бууланат. Сууда начар, күкүрттүү көмүртекте, спиртте ж-а бензолдо жакшы эрийт. Химиялык активдүүлүгү хлор м-н бромго караганда төмөнүрөөк. Металлдар м-н ысытканда реакцияга тез кирип, йодиддерди, суутек м-н Иоддуу суутекти пайда кылат. Көмүртек, азот, кычкылтек м-н түздөн-түз кошулбайт. Иоддун окистендиргич касиети хлор м-н бромго салыштырмалуу начар келет. Жегичтердин ысытылган суудагы эритмелери м-н йодид ж-а йодаттарды пайда кылат: 3I<sub>2</sub>+6NaOH=
	=8 күн) ж-а <sup>133</sup>I		=5NaI+NaIO<sub>3</sub>+3H<sub>2</sub>O. Крахмалга Иоддун эритмесин тамызганда көк түстү пайда кылат. Иод азоттун кош оксидин пайда кылуу м-н кычкылданат: I<sub>2</sub>+10HNO<sub>3 </sub>=2HIO<sub>3</sub>+10NO<sub>2</sub>+4H<sub>2</sub>O. Өнөр жайда нефть кендерин бургулоодо чыккан суулардагы ж-а деңиз сууларындагы иодиддерди Cl, NaNO<sub>3 </sub>м-н окистендирип, андан кийин активдүү көмүр м-н адсорбциялоодон алынат. Иод ж-а анын бирикмелери медицинада ж-а биологияда, мисалы, радиоактивдүү изотобу калкан безинин ооруларын (богок ж. б.) дарылоодо, анализдик химияда, органикалык синтезде ж-а сүрөт ишинде реагент катары, ал эми өнөр жайда металлды термиялык ажыратууда йодиддер катализатор катары колдонулат.
	килоамперлүү (<i>кА</i>) ион агымын алууга болот.
	(T<sub>1/2</sub>=22 <i>с</i>) ж. б. бар. Мүнөздүү окистенүү даражалары –1, +1, +3, +5, +7ге барабар. И. суу
	өсүмдүктөрүнүн организминде (балырларда) чогулат. И. металлдык жалтырактыкка ээ; каракүрөң түстөгү кристаллдык зат; тыгыздыгы 4,94 <i>г/см</i><sup>3</sup>; кайноо t 185,5°С, балкып эрүү t 113,5°С. Суюк ж-а газ абалындагы ~~Й-дун~~ молекуласы эки атомдон турат (I<sub>2</sub>). Кадимки шартта кескин
	жыттуу, кызгылт көк түстө, ал эми ысытканда		талаасы б-ча катод м-н чагылткычтын арасында термелүүчү И. б-н түзөт. Чагылткычтагы ион тешик аркылуу же болбосо анод цилиндриндеги жылчык аркылуу чыгарылат. Цезий м-н капталган электродду суутектин оң иондорунун агымы м-н аткыланганда алар терс ионго айланып, ургаалдуу агым түзүлүп, беттик-плазмалык И. б. алынат. Тез кыймылдоочу нейтралдык бөлүкчөлөр инжекторунда (насосунда) магнит талаасысыз ондогон А тогу бар ион агымын алууга мүмкүнчүлүк түзүүчү кубаттуу жаа И. б. пайдаланылат. Иондордун көлөмдүк зарядын нейтралдаштыруу м-н жогорку жыштыктагы, жүздөгөн
	суюк абалга өтпөй, түздөн-түз бууланат. Сууда начар, күкүрттүү көмүртекте, спиртте ж-а бензолдо жакшы эрийт. ~~Хим.~~ активдүүлүгү хлор м-н бромго караганда төмөнүрөөк. Металлдар м-н ысытканда реакцияга тез кирип, йодиддерди, суутек м-н ~~И-дуу~~ суутекти пайда кылат. Көмүртек, азот, кычкылтек м-н түздөн-түз кошулбайт. ~~И-дун~~ окистендиргич касиети хлор м-н бромго салыштырмалуу начар келет. Жегичтердин ысытылган суудагы эритмелери м-н йодид ж-а йодаттарды пайда кылат: 3I<sub>2</sub>+6NaOH=
	=5NaI+NaIO<sub>3</sub>+3H<sub>2</sub>O. Крахмалга ~~И-дун~~ эритмесин тамызганда көк түстү пайда кылат. И. азоттун кош оксидин пайда кылуу м-н кычкылданат: I<sub>2</sub>+10HNO<sub>3 </sub>=2HIO<sub>3</sub>+10NO<sub>2</sub>+4H<sub>2</sub>O. ~~Ө. ж-да~~
	нефть кендерин бургулоодо чыккан суулардагы
	ж-а деңиз сууларындагы иодиддерди Cl, NaNO<sub>3 </sub>м-н окистендирип, андан кийин активдүү көмүр
	м-н адсорбциялоодон алынат. И. ж-а анын бирикмелери медицинада ж-а биологияда, ~~мис.~~, радиоактивдүү изотобу калкан безинин ооруларын (богок ж. б.) дарылоодо, анализдик химияда, ~~орг.~~ синтезде ж-а сүрөт ишинде реагент катары, ал эми ~~ө. ж-да~~ металлды термиялык ажыратууда йодиддер катализатор катары колдонулат.
	[[Категория:3-том, 544-607 бб]]		[[Категория:3-том, 544-607 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2025-08-22T03:15:04Z

1 версия

← Мурунку нускасы	03:15, 22 Август (Баш оона) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol3>KadyrM, 06:47, 30 Июнь (Кулжа) 2025 карата

2025-06-30T06:47:36Z

Жаңы барак

ИО́Д , й о д (лат. Iodum) – элементтердин мезгилдик системасынын VII тобундагы хим. элемент, галогендерге кирет, катар н. 53, ат. м. 127. Молекуласы 2 атомдон турат. 1-жолу 1811-ж. фр. химик Б. Куртуа ачкан. Аты гр. iodes – кызгылт көк (буусунун түсү б-ча) дегенден. Табигый И. массалык саны 127 болгон туруктуу бир изотоптон турат. Ал эми жасалма радиоакталаасы б-ча катод м-н чагылткычтын арасында термелүүчү И. б-н түзөт. Чагылткычтагы ион тешик аркылуу же болбосо анод цилиндриндеги жылчык аркылуу чыгарылат. Цезий м-н капталган электродду суутектин оң иондорунун агымы м-н аткыланганда алар терс ионго айланып, ургаалдуу агым түзүлүп, беттик-плазмалык И. б. алынат. Тез кыймылдоочу нейтралдык бөлүкчөлөр инжекторунда (насосунда) магнит талаасысыз ондогон А тогу бар ион агымын алууга мүмкүнчүлүк түзүүчү кубаттуу жаа И. б. пайдаланылат. Иондордун көлөмдүк зарядын нейтралдаштыруу м-н жогорку жыштыктагы, жүздөгөн
тивдүү изотопторунан: 131I (T
=8 күн) ж-а 133I
килоамперлүү (кА) ион агымын алууга болот.
(T1/2=22 с) ж. б. бар. Мүнөздүү окистенүү даражалары –1, +1, +3, +5, +7ге барабар. И. суу
өсүмдүктөрүнүн организминде (балырларда) чогулат. И. металлдык жалтырактыкка ээ; каракүрөң түстөгү кристаллдык зат; тыгыздыгы 4,94 г/см3; кайноо t 185,5°С, балкып эрүү t 113,5°С. Суюк ж-а газ абалындагы Й-дун молекуласы эки атомдон турат (I2). Кадимки шартта кескин
жыттуу, кызгылт көк түстө, ал эми ысытканда
суюк абалга өтпөй, түздөн-түз бууланат. Сууда начар, күкүрттүү көмүртекте, спиртте ж-а бензолдо жакшы эрийт. Хим. активдүүлүгү хлор м-н бромго караганда төмөнүрөөк. Металлдар м-н ысытканда реакцияга тез кирип, йодиддерди, суутек м-н И-дуу суутекти пайда кылат. Көмүртек, азот, кычкылтек м-н түздөн-түз кошулбайт. И-дун окистендиргич касиети хлор м-н бромго салыштырмалуу начар келет. Жегичтердин ысытылган суудагы эритмелери м-н йодид ж-а йодаттарды пайда кылат: 3I2+6NaOH=
=5NaI+NaIO3+3H2O. Крахмалга И-дун эритмесин тамызганда көк түстү пайда кылат. И. азоттун кош оксидин пайда кылуу м-н кычкылданат: I2+10HNO3 =2HIO3+10NO2+4H2O. Ө. ж-да
нефть кендерин бургулоодо чыккан суулардагы
ж-а деңиз сууларындагы иодиддерди Cl, NaNO3 м-н окистендирип, андан кийин активдүү көмүр
м-н адсорбциялоодон алынат. И. ж-а анын бирикмелери медицинада ж-а биологияда, мис., радиоактивдүү изотобу калкан безинин ооруларын (богок ж. б.) дарылоодо, анализдик химияда, орг. синтезде ж-а сүрөт ишинде реагент катары, ал эми ө. ж-да металлды термиялык ажыратууда йодиддер катализатор катары колдонулат.
[[Категория:3-том, 544-607 бб]]