ИРЛАНДИЯ (мамлекет) - Түзөтүүлөр тарыхы

Temirkan: Temirkan moved page ИРЛАНДИЯ to ИРЛАНДИЯ (мамлекет)

2025-09-12T08:35:23Z

Temirkan moved page ИРЛАНДИЯ to ИРЛАНДИЯ (мамлекет)

← Мурунку нускасы	08:35, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

Temirkan, 08:32, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2025 карата

2025-09-12T08:32:47Z

← Мурунку нускасы		08:32, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2025 -деги абалы
62 сап:		62 сап:

	[[File:ИРЛАНДИЯ35.png \| thumb \| Ж. Китинг. «Аллегория» чен. 1922-ж.\|left]]		[[File:ИРЛАНДИЯ35.png \| thumb \| Ж. Китинг. «Аллегория» чен. 1922-ж.\|left]]
	Белгилүү музыканттары: арфачы, композитор Д. Мёрфи, ырчы, композитор М. Келли (XVIII кылым), опералардын автору, ырчы М. Бальф (XIX кылым), ноктюрн жанрын негиздөөчү Ж. Филд (XIX кылым) жана башкалар. Биринчи ирланд операсы 1909-жылы жазылган. Улуттук симфониялык (1948), Ирландия камералык (1963) оркестрлери, Ирландия королдук музыка академиясы (1848) иштейт. Ар кыл эл аралык музыкалык фестивалдар өткөрүлөт. XIX кылымдын акырынан У. Б. Йейтс жана А. Грегоринин демилгеси менен Ирландия адабий театры түзүлгөн. 1901-жылы ал ышкыбоздор менен биригип, Ирландия улуттук драма коомуна, кийин аббаттык театрга айланган. 1922-жылы драма союзу түзүлгөн. 1929-жылы Э. Хилтон жана Мак-Лиаммор театр уюштурган. 1939-жылдан аббаттык театр гель тилинде оюн көрсөтөт.		Белгилүү музыканттары: арфачы, композитор Д. Мёрфи, ырчы, композитор М. Келли (XVIII кылым), опералардын автору, ырчы М. Бальф (XIX кылым), ноктюрн жанрын негиздөөчү Ж. Филд (XIX кылым) жана башкалар. Биринчи ирланд операсы 1909-жылы жазылган. Улуттук симфониялык (1948), Ирландия камералык (1963) оркестрлери, Ирландия королдук музыка академиясы (1848) иштейт. Ар кыл эл аралык музыкалык фестивалдар өткөрүлөт.

			XIX кылымдын акырынан У. Б. Йейтс жана А. Грегоринин демилгеси менен Ирландия адабий театры түзүлгөн. 1901-жылы ал ышкыбоздор менен биригип, Ирландия улуттук драма коомуна, кийин аббаттык театрга айланган. 1922-жылы драма союзу түзүлгөн. 1929-жылы Э. Хилтон жана Мак-Лиаммор театр уюштурган. 1939-жылдан аббаттык театр гель тилинде оюн көрсөтөт.

	Ад.: <i>Колпаков А. Д.</i> Ирландия – остров мятежный. М., 1965; <i>Афанасьев Г. Е.</i> История Ирландии. М., 2007; Ирландия // Большая Российская энциклопедия. Т. 11. М., 2008.		Ад.: <i>Колпаков А. Д.</i> Ирландия – остров мятежный. М., 1965; <i>Афанасьев Г. Е.</i> История Ирландии. М., 2007; Ирландия // Большая Российская энциклопедия. Т. 11. М., 2008.
	<p align='right'><i type='author'>Т. Өмүрканова.</i></p>		<p align='right'><i type='author'>Т. Өмүрканова.</i></p>
	[[Категория:3-том, 607-672 бб]]		[[Категория:3-том, 607-672 бб]]

Temirkan, 08:23, 12 Сентябрь (Аяк оона) 2025 карата

2025-09-12T08:23:48Z

Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү

Temirkan, 10:19, 11 Сентябрь (Аяк оона) 2025 карата

2025-09-11T10:19:25Z

Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү

Temirkan, 09:25, 11 Сентябрь (Аяк оона) 2025 карата

2025-09-11T09:25:25Z

← Мурунку нускасы		09:25, 11 Сентябрь (Аяк оона) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>ИРЛА́НДИЯ</b> (ирландча Еire, англ. Irе1аnd) – Батыш Европадагы мамлекет. Ирландия ~~а-нын~~ <sup>5</sup>/		<b type='title'>ИРЛА́НДИЯ</b> (ирландча Еire, англ. Irе1аnd) – Батыш Европадагы мамлекет. Ирландия аралынын <sup>5</sup>/6 бөлүгүн, ошондой эле анын батыш жээгине жакын жай-
	6
	бөлүгүн, о. эле анын батыш жээгине жакын жай-

	[[File:ИРЛАНДИЯ20.png \| thumb \| none]]гашкан чакан аралдарды (Акилл, Аран, Клэр ж. б.) ээлеп, Улуу Британия ж-а ~~Түн.~~ Ирландия Бириккен Королдугуна кирген ~~Түн.~~ Ирландия м-н чектешет. Чыгышынан Улуу Британиядан Ыйык Георг кысыгы ж-а Ирланд деңизи аркылуу бөлүнөт. ~~Түн.~~-батышын, батышын ж-а түштүгүн Атлантика океаны чулгайт. Европадан ~~Түн.~~ Америкага кеткен деңиз жолунда ~~жай-~~		[[File:ИРЛАНДИЯ20.png \| thumb \| none]]гашкан чакан аралдарды (Акилл, Аран, Клэр ж. б.) ээлеп, Улуу Британия ж-а Түндүк Ирландия Бириккен Королдугуна кирген Түндүк Ирландия м-н чектешет. Чыгышынан Улуу Британиядан Ыйык Георг кысыгы ж-а Ирланд деңизи аркылуу бөлүнөт. Түндүк-батышын, батышын ж-а түштүгүн Атлантика океаны чулгайт. Европадан Түндүк Америкага кеткен деңиз жолунда жайгашкан. Аянты 70,2 миң <i>км</i><sup>2</sup>. Калкы 5,1 млн. (2022). Борбору – Дублин ш. Мамл. биринчи тили – ирланд (гэль) тили, экинчиси – англис тили. Акча бирдиги – <i>евро</i>. И-нын аймагы 4 тарыхый провинцияга – Коннахт, Ленстер, Манстер ж-а Ольстерге (Ольстердин негизги бөлүгү Түн. Ирландиянын курамына кирет) бөлүнөт. Адм.-айм. жактан 29 графтыктан ж-а 5 шаарграфтыгынан турат.[[File:ИРЛАНДИЯ21.png \| thumb \| Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2006)]]
	~~гашкан~~. Аянты 70,2 миң <i>км</i><sup>2</sup>. Калкы ~~4364~~,~~5 миң~~ (~~2008~~). Борбору – Дублин ш. Мамл. биринчи тили – ирланд (гэль) тили, экинчиси – англис тили. Акча бирдиги – <i>евро</i>. И-нын аймагы 4 тарыхый провинцияга – Коннахт, Ленстер, Манстер ж-а Ольстерге (Ольстердин негизги бөлүгү Түн. Ирландиянын курамына кирет) бөлүнөт. Адм.-айм. жактан 29 графтыктан ж-а 5 шаарграфтыгынан турат.

	[[File:ИРЛАНДИЯ21.png \| thumb \| Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2006)]]
	И. – БУУнун (1955), Европа советинин (1949), Европа союзунун (1993; 1973–92-ж. ЕККУнун (1973), Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун (1995), ЭВФтин (1957), Эл аралык реконструкция ж-а		И. – БУУнун (1955), Европа советинин (1949), Европа союзунун (1993; 1973–92-ж. ЕККУнун (1973), Бүткүл дүйнөлүк соода уюмунун (1995), ЭВФтин (1957), Эл аралык реконструкция ж-а
	өнүгүү банкынын (1957) мүчөсү.		өнүгүү банкынын (1957) мүчөсү.

Lera, 05:35, 1 Август (Баш оона) 2025 карата

2025-08-01T05:35:18Z

← Мурунку нускасы		05:35, 1 Август (Баш оона) 2025 -деги абалы
92 сап:		92 сап:

	==Маданияты==		==Маданияты==
	~~. И-да~~ башталгыч ~~ж-а~~ орто билим алуу милдеттүү түрдө ишке ашырылат. Башталгыч мектептердин көбү мамлекет тарабынан каржыланат, ал эми айрым жерлерде чиркөөлөргө караган мектептер да бар. 1960-ж. чейин орто билим берүүчү мектептер жеке менчик же		Ирландияда башталгыч жfyа орто билим алуу милдеттүү түрдө ишке ашырылат. Башталгыч мектептердин көбү мамлекет тарабынан каржыланат, ал эми айрым жерлерде чиркөөлөргө караган мектептер да бар. 1960-жылга чейин орто билим берүүчү мектептер жеке менчик же чиркөөлөргө караса, 1966-жылдан мамлекеттин карамагына өтүп, кошумча жаңы мектептер салынган. Жогорку окуу жайлары: Дублин университети (королева Елизавета I тарабынан 1591-жылы негизделген), Ирландия улуттук университети (1908-жылы коллеждер федерациясы катары уюшулган, учурда Корка, Дублин, Голуэй жана Мейнуттагы окуу жайлары карайт), Мейнуттагы улуттук университет (католик семинариясы катары да эсептелет), Дублин шаардык университети (1980) жана Лимерика университети (1989) жана башкалар. Ирландияда 13 техникум жана бир катар педагогикалык коллеждер бар. Ирландия королдук академиясы бардык тармактарда илимий изилдөөлөрдү жүргүзөт жана каржылайт. Булардан тышкары, Ирландия королдук искусство академиясы, Ирландия королдук музыка академиясы бар.<br>Ирландияда 1931-жылы негизделген «Айриш индепендент» (82 миңден ашык нуска), «Айриш таймс» (117 миң нуска), «Ивнинг геральд» (95 миң) жана башка күнүнө 5 млндон ашык нускада гезиттер жарык көрөт. [[File:ИРЛАНДИЯ34.png \| thumb \| Кайлмор сепили. 1867–1871.\|left]]
	чиркөөлөргө караса, 1966-жылдан мамлекеттин карамагына өтүп, кошумча жаңы мектептер салынган. ~~ЖОЖдору~~: Дублин ~~ун-ти~~ (королева Елизавета I тарабынан 1591-ж. негизделген), Ирландия улуттук ~~ун-ти~~ (1908-ж. коллеждер федерациясы катары уюшулган, учурда Корка, Дублин, Голуэй ~~ж-а~~ Мейнуттагы окуу жайлары карайт), Мейнуттагы улуттук ~~ун-т~~ (католик семинариясы катары да эсептелет), Дублин ~~ш-дык ун-ти~~ (1980) ~~ж-а~~ Лимерика ~~ун-ти~~ (1989) ж. ~~б. И-да~~ 13 техникум ~~ж-а~~ бир катар ~~пед.~~ коллеждер бар. Ирландия королдук академиясы бардык тармактарда ~~ил.~~ изилдөөлөрдү жүргүзөт ~~ж-а~~ каржылайт. Булардан тышкары, И. королдук ~~иск-во~~ академиясы, И. королдук музыка академиясы бар.<br>
	~~И-да~~ 1931-ж. негизделген «Айриш индепендент» (82 миңден ашык нуска), «Айриш таймс»

			[[File:ИРЛАНДИЯ33.png \| thumb \| Ардмордогу мунара. VIII–X кылым.]]
			1926-жылы радио уктуруу, 1961-жылы телекөрсөтүү башталган. Учурда улуттук коомдук эки тармак жана аймактык радио станцияларын камтыган мамлекеттик «Эйре радио жана телекөрсөтүү» (RTE) компаниясы, бир коммерциялык радио уктуруу жана 21 жергиликтүү коммерциялык станциялар бар. Телекөрсөтүүлөр үч мамлекеттик каналда (экөө англис, бирөө ирланд тилинде) көрсөтүлөт.<br>Биздин замандын алгачкы кылымдарында Кухулин жөнүндөгү баатырдык эпос жаралып, VIII–IX кылымдарда жазылып алынган. Орто кылымдарда бард (профессионал акындар) поэзиясы жогору өрүш алып, XVIII кылымда төмөндөп кеткен. Англиянын колониясы болуп турган учурда адабияты жай өнүккөн. XVIII кылымдагы поэзияда (Ф. О<sup>,</sup>Найв, Ж. Нажент, Б. Мерримен жана башкалар) патриоттук идеялар камтылган. XVIII кылымдын аягында ирланд адабияты менен фольклорунун салтын уланткан англис тилиндеги ирланд адабияты (Т. Мур, Ж. Гриффин, У. Карлтон жана башкалар) маанилүү орун ээлеген. 1XIX кылымдын аягында «Ирланд кайра жаралуусу» деген маданий кыймыл башталып, ага драматург У. Б. Йейтс (1865–1939), акындар Ж. Рассел (1867–1935), Ж. Стивенс (1882– 1950), драматург А. Грегори (1852–1932), жазуучу П. Колум (1881–1972) жана башкалар жигердүү катышкан. Улуттук-боштондук кыймыл Ш. О<sup>’</sup>Кейсинин (1880–1964) драмалары менен прозасында, П. О<sup>’</sup>Доннелдин, Ш. О<sup>’</sup>Фаолейндин жана башка чыгармаларында негизги темага айланган.

			Ирландия искусствосунун башаты кельттердин көркөм маданиятынан башталат. V–XI кылымдарда Ирландияда мунаралуу чиркөөлөр курулуп, китеп миниатюралары түзүлгөн. XII–XVI кылымдарда имараттар готика жана роман стилинде салынган. Кийин Англия үстөмдүгү Ирландиянын искусствосуна да күчтүү таасирин тийгизген. Ирландия искусствосу XVIII кылымдын аягынан (живописчилер У. Осборн, Н. Хоун Кенже жана башкалар) тартып жандана баштап, XX кылымда улуттук реалисттик мектеп (живописчилери Жон Б. Йейтс, Ч. Лэмб жана башкалар) калыптанган.<br>Кельттердин көп үндүү хору тууралуу ирланд сагаларында эскерилет. Жига, рил, хорнпайт, сетданс бийлеринин ирландча түрлөрү бар. XVI–XVII кылымдарда ак сөөктүк музыкалык чөйрөдөн профессионал композиторлор Рор Долл О’Катайн, Ж. жана Х. Скоттор, Т. жана У. Конелландар чыккан. Романтикалуу Ирландия балладасы жана эски арфа музыкасы XVIII–XIX кылымдарда Европада кыйла бааланган.

	~~[[File:ИРЛАНДИЯ33.png \| thumb \| Ардмордогу мунара. 8–10-к.]]~~		[[File:ИРЛАНДИЯ35.png \| thumb \| Ж. Китинг. «Аллегория» чен. 1922-ж.\|left]]
	(117 миң нуска), «Ивнинг геральд» (95 миң) ж. б. күнүнө 5 млндон ашык нускада гезиттер жарык көрөт. 1926-ж. радио уктуруу, 1961-ж. телекөрсөтүү башталган. Учурда улуттук коомдук эки тармак ж-а аймактык радио станцияларын камтыган мамл. «Эйре радио ж-а телекөрсөтүү» (RTE) компаниясы, бир коммерциялык радио уктуруу ж-а 21 жерг. коммерциялык станциялар бар. Телекөрсөтүүлөр үч мамл. каналда (экөө англис, бирөө ирланд тилинде) көрсөтүлөт.<br>		Белгилүү музыканттары: арфачы, композитор Д. Мёрфи, ырчы, композитор М. Келли (XVIII кылым), опералардын автору, ырчы М. Бальф (XIX кылым), ноктюрн жанрын негиздөөчү Ж. Филд (XIX кылым) жана башкалар. Биринчи ирланд операсы 1909-жылы жазылган. Улуттук симфониялык (1948), Ирландия камералык (1963) оркестрлери, Ирландия королдук музыка академиясы (1848) иштейт. Ар кыл эл аралык музыкалык фестивалдар өткөрүлөт. XIX кылымдын акырынан У. Б. Йейтс жана А. Грегоринин демилгеси менен Ирландия адабий театры түзүлгөн. 1901-жылы ал ышкыбоздор менен биригип, Ирландия улуттук драма коомуна, кийин аббаттык театрга айланган. 1922-жылы драма союзу түзүлгөн. 1929-жылы Э. Хилтон жана Мак-Лиаммор театр уюштурган. 1939-жылдан аббаттык театр гель тилинде оюн көрсөтөт.
	Б. з. алгачкы к-дарында Кухулин ж-дөгү баатырдык эпос жаралып, 8–9-к-да жазылып алынган. О. кылымдарда бард (профессионал акындар) поэзиясы жогору өрүш алып, 18-к-да төмөндөп кеткен. Англиянын колониясы болуп турган учурда ад-ты жай өнүккөн. 18-к-дагы поэзияда (Ф. О<sup>,</sup>Найв, Ж. Нажент, Б. Мерримен ж. б.) патриоттук идеялар камтылган. 18-к-дын аягында ирланд ад-ты м-н фольклорунун салтын уланткан англис тилиндеги ирланд ад-ты (Т. Мур, Ж. Гриффин, У. Карлтон ж. б.) маанилүү орун ээлеген. 19-к-дын аягында «Ирланд кайра жаралуусу» деген маданий кыймыл башталып, ага драматург У. Б. Йейтс (1865–1939), акындар Ж. Рассел (1867–1935), Ж. Стивенс (1882– 1950), драматург А. Грегори (1852–1932), жазуучу П. Колум (1881–1972) ж. б. жигердүү катышкан. Улуттук-боштондук кыймыл Ш. О<sup>’</sup>Кейсинин (1880–1964) драмалары м-н прозасында, П. О<sup>’</sup>Доннелдин, Ш. О<sup>’</sup>Фаолейндин ж. б. чыгармаларында негизги темага айланган.

	~~[[File:ИРЛАНДИЯ34.png \| thumb \| Кайлмор сепили. 1867–71.]]~~
	~~И. иск-восунун башаты кельттердин көркөм мад-тынан башталат. 5–11-к-да И-да мунаралуу~~
	~~чиркөөлөр курулуп, китеп миниатюралары~~
	түзүлгөн. 12–16-к-да имараттар готика ж-а роман стилинде салынган. Кийин Англия үстөмдүгү И-нын иск-восуна да күчтүү таасирин тийгизген. И. иск-восу 18-к-дын аягынан (живописчилер У. Осборн, Н. Хоун Кенже ж. б.) тартып жандана баштап, 20-к-да улуттук реалисттик мектеп (живописчилери Жон Б. Йейтс, Ч. Лэмб ж. б.) калыптанган.<br>
	Кельттердин көп үндүү хору тууралуу ирланд сагаларында эскерилет. Жига, рил, хорнпайт, сетданс бийлеринин ирландча түрлөрү бар. 16– 17-к-да ак сөөктүк муз. чөйрөдөн профессионал комп-лор Рор Долл О’Катайн, Ж. ж-а Х. Скоттор, Т. ж-а У. Конелландар чыккан. Романтикалуу И. балладасы ж-а эски арфа музыкасы

	[[File:ИРЛАНДИЯ35.png \| thumb \| Ж. Китинг. «Аллегория» чен. 1922-ж.]]
	~~18–19-к-да Европада кыйла бааланган.~~ Белгилүү музыканттары: арфачы, ~~комп.~~ Д. Мёрфи, ырчы, ~~комп.~~ М. Келли (~~18-к.~~), опералардын автору, ырчы М. Бальф (~~19-к.~~), ноктюрн жанрын негиздөөчү Ж. Филд (~~19-к.~~) ~~ж. б~~. Биринчи ирланд операсы 1909-ж. жазылган. Улуттук симфониялык (1948), Ирландия камералык (1963) оркестрлери, Ирландия королдук музыка академиясы (1848) иштейт. Ар кыл эл аралык ~~муз.~~ фестивалдар өткөрүлөт.
	~~19-к-дын~~ акырынан У. Б. Йейтс ~~ж-а~~ А. Грегоринин демилгеси ~~м-н И.~~ адабий театры түзүлгөн. 1901-ж. ал ышкыбоздор ~~м-н~~ биригип, И. улуттук драма коомуна, кийин аббаттык театрга айланган. 1922-ж. драма союзу түзүлгөн. 1929-ж. Э. Хилтон ~~ж-а~~ Мак-Лиаммор театр уюштурган. 1939-жылдан аббаттык театр гель тилинде оюн көрсөтөт.


116 сап:		106 сап:
	<p align='right'><i type='author'>Т. Өмүрканова.</i></p>		<p align='right'><i type='author'>Т. Өмүрканова.</i></p>
	[[Категория:3-том, 607-672 бб]]		[[Категория:3-том, 607-672 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2025-06-25T18:42:09Z

1 версия

← Мурунку нускасы	18:42, 25 Июнь (Кулжа) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol3>KadyrM, 08:43, 23 Июнь (Кулжа) 2025 карата

2025-06-23T08:43:25Z

Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү