КАВКАЗ СОГУШТАРЫ - Түзөтүүлөр тарыхы

Temirkan, 03:22, 2 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата

2025-10-02T03:22:19Z

← Мурунку нускасы		03:22, 2 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КАВКА́З СОГУШТАРЫ</b> (~~<b>~~18–19-~~к</b>.~~) – орус падышалыгы Кавказ аймактарын басып алуу максатында жүргүзгөн согуштар. Россиянын Иран ж-а Түркия м-н жүргүзгөн согуштары, Крым согушу (1853–56), Тоолуу Дагстан, ~~Түн.~~-Батыш Кавказ ж-а Чеченcтан аймактарындагы тоолук кавказдыктарга каршы жүргүзгөн басып алуучулук согуштары (1817–64), Кавказ элдеринин ~~феод.~~ эзүүгө каршы кыймылын басууга падышалыктын согуштук кийлигишүүсү ~~К. с-нын~~ өзөгүн		<b type='title'>КАВКА́З СОГУШТАРЫ</b> (18–19-кылымдар) – орус падышалыгы Кавказ аймактарын басып алуу максатында жүргүзгөн согуштар. Россиянын Иран ж-а Түркия м-н жүргүзгөн согуштары, Крым согушу (1853–56), Тоолуу Дагстан, Түндүк-Батыш Кавказ ж-а Чеченcтан аймактарындагы тоолук кавказдыктарга каршы жүргүзгөн басып алуучулук согуштары (1817–64), Кавказ элдеринин феодалдык эзүүгө каршы кыймылын басууга падышалыктын согуштук кийлигишүүсү Кавказ согуштарынын өзөгүн түзгөн. Түркия ж-а Иран тараптан кол салуу коркунучу Кавказ элдерин Россиядан ишеничтүү жөлөк издөөгө аргасыз кылган. Кавказ Россия, Түркия ж-а Ирандын ортосундагы күрөш очогуна айланган. Пётр I Персияга жортуул жасаганда (1722–23), орус аскери Түндүк Азербайжандын жээктерин ээлеген, бирок Ганж келишими боюнча (1735) Россия аскерин Терек дарыясынын ар жагына алып кеткен. 1768–74-жылдарда орус-түрк согушунун натыйжасында Россияга Кабарда кошулган. 1783-жылы Чыгыш Грузия Россиянын протекторатына өткөн. 1795-жылы перстердин Грузияга кол салышы Россияны Закавказдагы аракетин активдештирүүгө мажбур кылган. 1801-жылы Россияга Чыгыш Грузия, 1802–06-жылдарда Батыш Грузия, Осетия, Түндүк Азербайжан, 1810-жылы Абхазия, 1813-жылы Дагстан кошулган. Орус-түрк (1828–29), орус-иран (1826–28) согуштары Чыгыш Армения, Түштүк-Батыш Грузия ж-а Кавказдын Кара деңиз жээгинин түндүк бөлүгү Россияга кошулушу м-н аяктаган. Өзүнчө Грузин (1820- жылдардан Кавказ) корпусу түзүлгөн, ага 1816-жылы А. П. Еромолов, 1827-жылы И. Р. Паскеевич, 1831-жылы Г. В. Розен, 1837-жылы Е. А. Головин, 1842-жылы А. И. Нейдгардт, 1844-жылы М. С. Воронцов, 1854-жылы Н. Н. Муравьев, 1857-жылдан А. И. Барятинский командачылык кылган. 1817– 18-жылдарда орустардын Преград Стан, Грозный, Внезапная, Бурная чептери курулуп, алар Түндүк Кавказ тоолуктарынын жерлерин басып алышкан. Падышачылыктын баскынчы саясаты ж-а колониялык эзүүсү тоолуктардын мюридизм туусу астында боштондук кыймылынын күчөшүнө алып келген. 1820-жылдарда тоолуктардын имаматы түзүлгөн. Анын башкаруучулары мюридизм кыймылынын башында турган: Гази-Магомет (1828–32), Гамзат бек (1832–34), Шамил (1834– 59). Шамилге каршы күрөш 1859-ж. бүткөн. Кавказ согуштары 1864-жылы Кавказды багынтуу м-н аяктаган.
	түзгөн. Түркия ж-а Иран тараптан кол салуу коркунучу Кавказ элдерин Россиядан ишеничтүү жөлөк издөөгө аргасыз кылган. Кавказ Россия, Түркия ж-а Ирандын ортосундагы күрөш очогуна айланган. Пётр I Персияга жортуул жасаганда (1722–23), орус аскери ~~Түн.~~ Азербайжандын жээктерин ээлеген, бирок Ганж келишими ~~б-ча~~ (1735) Россия аскерин Терек ~~д-нын~~ ар жагына алып кеткен. 1768–74-ж. орус-түрк согушунун натыйжасында Россияга Кабарда кошулган. 1783-ж. Чыгыш Грузия Россиянын протекторатына өткөн. 1795-ж. перстердин Грузияга кол салышы Россияны Закавказдагы аракетин активдештирүүгө мажбур кылган. 1801-ж. Россияга Чыгыш Грузия, 1802–06-ж. Батыш Грузия, Осетия, ~~Түн.~~ Азербайжан, 1810-ж. Абхазия, 1813-ж. Дагстан кошулган. Орус-түрк (1828–29), орус-иран (1826–28) согуштары Чыгыш Армения, ~~Түш.~~-Батыш Грузия ж-а Кавказдын Кара деңиз жээгинин ~~түн.~~ бөлүгү Россияга кошулушу м-н аяктаган. Өзүнчө Грузин (1820- жылдардан Кавказ) корпусу түзүлгөн, ага 1816-ж. А. П. Еромолов, 1827-ж. И. Р. Паскеевич, 1831-ж. Г. В. Розен, 1837-ж. Е. А. Головин, 1842-ж. А. И. Нейдгардт, 1844-ж. М. С. Воронцов, 1854-ж. Н. Н. Муравьев, 1857-жылдан А. И. Барятинский командачылык кылган. 1817– 18-ж. орустардын Преград Стан, Грозный, Внезапная, Бурная чептери курулуп, алар ~~Түн.~~ Кавказ тоолуктарынын жерлерин басып алышкан. Падышачылыктын баскынчы саясаты ж-а колониялык эзүүсү тоолуктардын мюридизм туусу астында боштондук кыймылынын күчөшүнө алып келген. 1820-жылдарда тоолуктардын имаматы түзүлгөн. Анын башкаруучулары мюридизм кыймылынын башында турган: Гази-Магомет (1828–32), Гамзат бек (1832–34), Шамил (1834– 59). Шамилге каршы күрөш 1859-ж. бүткөн. ~~К. с.~~ 1864-ж. Кавказды багынтуу м-н аяктаган.


	Ад.: <i>Блиев М. М.</i> Россия и горцы Большого Кавказа		Ад.: <i>Блиев М. М.</i> Россия и горцы Большого Кавказа на пути к цивилизации. М., 2004; <i>Потто В. А.</i> Кавказская война: В 5 т. М., 2006.
	на пути к цивилизации. М., 2004; <i>Потто В. А.</i>
	Кавказская война: В 5 т. М., 2006.
	[[Категория:3-том, 673-784 бб]]		[[Категория:3-том, 673-784 бб]]

vol3>KadyrM, 09:49, 4 Июль (Теке) 2025 карата

2025-07-04T09:49:39Z

← Мурунку нускасы	09:49, 4 Июль (Теке) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

Kadyrm: 1 версия

2025-07-04T04:06:32Z

1 версия

Жаңы барак

КАВКА́З СОГУШТАРЫ (18–19-к.) – орус падышалыгы Кавказ аймактарын басып алуу максатында жүргүзгөн согуштар. Россиянын Иран ж-а Түркия м-н жүргүзгөн согуштары, Крым согушу (1853–56), Тоолуу Дагстан, Түн.-Батыш Кавказ ж-а Чеченcтан аймактарындагы тоолук кавказдыктарга каршы жүргүзгөн басып алуучулук согуштары (1817–64), Кавказ элдеринин феод. эзүүгө каршы кыймылын басууга падышалыктын согуштук кийлигишүүсү К. с-нын өзөгүн
түзгөн. Түркия ж-а Иран тараптан кол салуу коркунучу Кавказ элдерин Россиядан ишеничтүү жөлөк издөөгө аргасыз кылган. Кавказ Россия, Түркия ж-а Ирандын ортосундагы күрөш очогуна айланган. Пётр I Персияга жортуул жасаганда (1722–23), орус аскери Түн. Азербайжандын жээктерин ээлеген, бирок Ганж келишими б-ча (1735) Россия аскерин Терек д-нын ар жагына алып кеткен. 1768–74-ж. орус-түрк согушунун натыйжасында Россияга Кабарда кошулган. 1783-ж. Чыгыш Грузия Россиянын протекторатына өткөн. 1795-ж. перстердин Грузияга кол салышы Россияны Закавказдагы аракетин активдештирүүгө мажбур кылган. 1801-ж. Россияга Чыгыш Грузия, 1802–06-ж. Батыш Грузия, Осетия, Түн. Азербайжан, 1810-ж. Абхазия, 1813-ж. Дагстан кошулган. Орус-түрк (1828–29), орус-иран (1826–28) согуштары Чыгыш Армения, Түш.-Батыш Грузия ж-а Кавказдын Кара деңиз жээгинин түн. бөлүгү Россияга кошулушу м-н аяктаган. Өзүнчө Грузин (1820- жылдардан Кавказ) корпусу түзүлгөн, ага 1816-ж. А. П. Еромолов, 1827-ж. И. Р. Паскеевич, 1831-ж. Г. В. Розен, 1837-ж. Е. А. Головин, 1842-ж. А. И. Нейдгардт, 1844-ж. М. С. Воронцов, 1854-ж. Н. Н. Муравьев, 1857-жылдан А. И. Барятинский командачылык кылган. 1817– 18-ж. орустардын Преград Стан, Грозный, Внезапная, Бурная чептери курулуп, алар Түн. Кавказ тоолуктарынын жерлерин басып алышкан. Падышачылыктын баскынчы саясаты ж-а колониялык эзүүсү тоолуктардын мюридизм туусу астында боштондук кыймылынын күчөшүнө алып келген. 1820-жылдарда тоолуктардын имаматы түзүлгөн. Анын башкаруучулары мюридизм кыймылынын башында турган: Гази-Магомет (1828–32), Гамзат бек (1832–34), Шамил (1834– 59). Шамилге каршы күрөш 1859-ж. бүткөн. К. с. 1864-ж. Кавказды багынтуу м-н аяктаган.

Ад.: Блиев М. М. Россия и горцы Большого Кавказа
на пути к цивилизации. М., 2004; Потто В. А.
Кавказская война: В 5 т. М., 2006.
[[Категория:3-том, 673-784 бб]]