КАЗАКСТАН - Түзөтүүлөр тарыхы

Temirkan, 08:06, 6 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата

2025-10-06T08:06:51Z

← Мурунку нускасы		08:06, 6 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КАЗАКСТАН</b> , К а з а к с т а н Р е п у б л и к а с ы – Евразиянын борбордук бөлүгүндөгү мамлекет.<br>Борбордук Азиянын түндүк бөлүгүндө; эң батыш чет жакасы – Урал дарыясынын оң жээги Европанын чегинде. Түндүк-батышынан, түндүгүнөн ж-а түндүк-чыгышынан Россия, чыгышынан Кытай, түштүгүнөн Кыргызстан, Өзбекстан ж-а Түркмөнстан м-н чектешет; батышынан Каспий деңизи м-н чулганат. Аянты 2724,9 миң <i>км</i><sup>2 </sup>(дүйнөдө 9- орунда; кургактыктын 1,8% аянтын ээлейт); аймагы батыштан чыгышка 3000 <i>км</i>дей, түндүктөн түштүккө 1600 <i>км</i>дей созулат. Калкы 15,7 млн (~~2008~~). Борбору – Астана шаары. Акча бирдиги – теңге. Мамлекеттик тили – казак тили; мамлекеттик мекемелерде ж-а жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу органдарында казак тили м-н кошо орус тили да расмий		<b type='title'>КАЗАКСТАН</b> , К а з а к с т а н Р е п у б л и к а с ы – Евразиянын борбордук бөлүгүндөгү мамлекет.<br>Борбордук Азиянын түндүк бөлүгүндө; эң батыш чет жакасы – Урал дарыясынын оң жээги Европанын чегинде. Түндүк-батышынан, түндүгүнөн ж-а түндүк-чыгышынан Россия, чыгышынан Кытай, түштүгүнөн Кыргызстан, Өзбекстан ж-а Түркмөнстан м-н чектешет; батышынан Каспий деңизи м-н чулганат. Аянты 2724,9 миң <i>км</i><sup>2 </sup>(дүйнөдө 9- орунда; кургактыктын 1,8% аянтын ээлейт); аймагы батыштан чыгышка 3000 <i>км</i>дей, түндүктөн түштүккө 1600 <i>км</i>дей созулат. Калкы 20,2 млн (2025). Борбору – Астана шаары. Акча бирдиги – теңге. Мамлекеттик тили – казак тили; мамлекеттик мекемелерде ж-а жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу органдарында казак тили м-н кошо орус тили да расмий

	[[File:КАЗАКСТАН80.png \| thumb \| none]]		[[File:КАЗАКСТАН80.png \| thumb \| none]]

Temirkan, 05:09, 6 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата

2025-10-06T05:09:55Z

Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү

Temirkan, 04:16, 6 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата

2025-10-06T04:16:24Z

Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү

Temirkan, 03:50, 6 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата

2025-10-06T03:50:11Z

← Мурунку нускасы		03:50, 6 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 -деги абалы
57 сап:		57 сап:

	[[File:КАЗАКСТАН89.png \| thumb \| none\|Темир-Тоодогу металлургия комбинаты]]		[[File:КАЗАКСТАН89.png \| thumb \| none\|Темир-Тоодогу металлургия комбинаты]]
	жалда байытылат), хром (3,6 млн т; Ак-Төбө облусу), марганец (2,2 млн т; Караганды облусу) кенташтары казылып алынат. 2005-жылы 3,6 млн т чоюн, 4,6 млн т болот, 3,3 млн т кара металл прокаты, 1,5 млн т темир куймасы өндүрүлгөн. Түстүү металлургия – өлкөнүн экономикасынын маанилүү экспорттук тармагы. 2005-жылы 34 млн т жез кенташы казылып алынган, 418 миң т чакмакталган жез өндүрүлгөн. 2005-жылы 6,6 млн т коргошун-цинк кенташы казылып алынып, 135,4 миң т коргошун, 357,1 миң т цинк өндүрүлгөн. Коргошун ж-а цинк кендеринен ошондой эле 20дан ашык түрдүү компоненттер, анын ичинде алтын, күмүш, жез, сымап, кадмий, сейрек металлдар (теллур ж. б.) бөлүп алынат. 2005-жылы 9,8 миң т алтын (өлкөнүн түндүгү м-н түштүгүндөгү алтын кендерин кошкондо), 812,1 миң т күмүш (негизинен полиметалл ж-а жез кенташтарын кайра иштетүүдөн) байытылып алынган. 4,8 млн т боксит казылып алынган (2005); Павлодар алюминий заводунда глинозём өндүрүлөт. Казакстанда титан рудасынын запасы мол (2006-жылы 25 миң т титан концентраты өндүрүлгөн). Уран рудасын казып алуу боюнча (2007-жылы 6637 т ) Казакстан Канада ж-а Австралиядан кийинки 3-орунда.<br>~~'''~~Машина куруу~~'''~~ өнөр жайы ички рынокко ылайыкташкан. Алардын көбү чет өлкөлүк ишканалар м-н шериктеш иштейт. Машина куруунун башкы тармактарынын бири – нефть-газ өнөр жайы үчүн жабдууларды ж-а куур транспортун чыгарууга ылайыкташкан. Заводдору: «Казнефтегазмаш» (Петропавловск), арматура (Усть-Каменогорск), металл-прокат (Атырау), айнек-була, «Каскор Машзавод» (Ак-Тоо), насос-компрессор трубасы (Жаңы-Өзөн), нефть-газ жабдуулары (Уральск, Алматы, Ак-Төбө), оор машиналарын куруу (Семипалатинск, Алматы). «Азия-Авто» заводу (Усть-Каменогорск) «ВАЗ», «Skoda», «Chevrolet» жеңил автомобилдерин чогултат; Семипалатинск автомобиль жыйноочу заводу кореялык «Daewoo» ж-а россиялык «ПАЗ» автобустарын чыгарат. Астана ж-а Алматы шаарларында вагон ремонттоочу ж-а жыйноочу заводдору иштейт; локомотив куруучу завод курулууда (2008). «Беларусь» тракторун жыйноочу (Павлодарда), дизелдик кыймылдаткыч ж-а айыл чарба машиналарын чыгаруучу, эгин жыйнагыч «Енисей» комбайнын чогултуучу заводдор (Костанай) иштейт. Электр-техникалык ж-а электрондук ~~ө. ж.~~ телевизор, кир жуугуч машина, конденсатор, аккумулятор батереясын, трансформатор, прибор куруу ~~з-ддору~~ – рентгенаппаратура (Ак-Төбө), көзөмөлдөп-ченөөчү приборлор (Көкчө-Тоо) чыгарат. Курулуш техникалары (кран, грейфер; Павлодар), подшипник (Ак-Моло ~~обл.~~) даярдайт. Химия ~~ө. ж-нан~~ Тараз ~~ш-ндагы~~ ири «Казфосфат» ~~з-ду~~ Кара-Тоо,		жалда байытылат), хром (3,6 млн т; Ак-Төбө облусу), марганец (2,2 млн т; Караганды облусу) кенташтары казылып алынат. 2005-жылы 3,6 млн т чоюн, 4,6 млн т болот, 3,3 млн т кара металл прокаты, 1,5 млн т темир куймасы өндүрүлгөн. Түстүү металлургия – өлкөнүн экономикасынын маанилүү экспорттук тармагы. 2005-жылы 34 млн т жез кенташы казылып алынган, 418 миң т чакмакталган жез өндүрүлгөн. 2005-жылы 6,6 млн т коргошун-цинк кенташы казылып алынып, 135,4 миң т коргошун, 357,1 миң т цинк өндүрүлгөн. Коргошун ж-а цинк кендеринен ошондой эле 20дан ашык түрдүү компоненттер, анын ичинде алтын, күмүш, жез, сымап, кадмий, сейрек металлдар (теллур ж. б.) бөлүп алынат. 2005-жылы 9,8 миң т алтын (өлкөнүн түндүгү м-н түштүгүндөгү алтын кендерин кошкондо), 812,1 миң т күмүш (негизинен полиметалл ж-а жез кенташтарын кайра иштетүүдөн) байытылып алынган. 4,8 млн т боксит казылып алынган (2005); Павлодар алюминий заводунда глинозём өндүрүлөт. Казакстанда титан рудасынын запасы мол (2006-жылы 25 миң т титан концентраты өндүрүлгөн). Уран рудасын казып алуу боюнча (2007-жылы 6637 т ) Казакстан Канада ж-а Австралиядан кийинки 3-орунда.<br>Машина куруу өнөр жайы ички рынокко ылайыкташкан. Алардын көбү чет өлкөлүк ишканалар м-н шериктеш иштейт. Машина куруунун башкы тармактарынын бири – нефть-газ өнөр жайы үчүн жабдууларды ж-а куур транспортун чыгарууга ылайыкташкан. Заводдору: «Казнефтегазмаш» (Петропавловск), арматура (Усть-Каменогорск), металл-прокат (Атырау), айнек-була, «Каскор Машзавод» (Ак-Тоо), насос-компрессор трубасы (Жаңы-Өзөн), нефть-газ жабдуулары (Уральск, Алматы, Ак-Төбө), оор машиналарын куруу (Семипалатинск, Алматы). «Азия-Авто» заводу (Усть-Каменогорск) «ВАЗ», «Skoda», «Chevrolet» жеңил автомобилдерин чогултат; Семипалатинск автомобиль жыйноочу заводу кореялык «Daewoo» ж-а россиялык «ПАЗ» автобустарын чыгарат. Астана ж-а Алматы шаарларында вагон ремонттоочу ж-а жыйноочу заводдору иштейт; локомотив куруучу завод курулууда (2008). «Беларусь» тракторун жыйноочу (Павлодарда), дизелдик кыймылдаткыч ж-а айыл чарба машиналарын чыгаруучу, эгин жыйнагыч «Енисей» комбайнын чогултуучу заводдор (Костанай) иштейт. Электр-техникалык ж-а электрондук өнөр жайы телевизор, кир жуугуч машина, конденсатор, аккумулятор батереясын, трансформатор, прибор куруу заводдору – рентгенаппаратура (Ак-Төбө), көзөмөлдөп-ченөөчү приборлор (Көкчө-Тоо) чыгарат. Курулуш техникалары (кран, грейфер; Павлодар), подшипник (Ак-Моло облусу) даярдайт. Химия өнөр жайынан Тараз шаарындагы ири «Казфосфат» заводу Кара-Тоо, Чилисай фосфорит кендерин пайдаланып, фосфор жер семирткичин чыгарат. 2007-жылы 4,6 млн т цемент даярдалган. Жеңил өнөр жай продукциясы 1991–2005-жылдарда 15 эсеге кыскарган; кездеме чыгаруу (2005-жылы 35,5 млн <i>м</i><sup>3</sup>) 1980-жылдарга салыштырмалуу 8 эсе, бут кийим 28 эсе азайган. Түштүк Казакстан облусунда пахта тазалоочу заводдор иштейт. Ийрилген жип ж-а кездеме чыгаруучу башкы компаниялар: «Нимэкс» (негизги ишканасы – Усть-Каменогорск текстиль фабрикасы), «Resmi» (Алматы кебез кездеме комбинаты).<br>Семипалатинск, Петропавловск, Тараз, Рудный шаарларында тери ж-а жүн иштетилет. Кийим тигүүчү ж-а булгаары (Алматы), бут кийим чыгаруучу (Костанай ж. б.) ишканалар иштейт.<br>
	Чилисай фосфорит кендерин пайдаланып, фосфор жер семирткичин чыгарат. 2007-ж. 4,6 млн т цемент даярдалган. Жеңил ~~ө. ж.~~ продукциясы 1991–2005-ж. 15 эсеге кыскарган; кездеме чыгаруу (2005-ж. 35,5 млн <i>м</i><sup>3</sup>) 1980-жылдарга салыштырмалуу 8 эсе, бут кийим 28 эсе азайган. ~~Түш.~~ Казакстан ~~обл-нда~~ пахта тазалоочу ~~з-ддор~~ иштейт. Ийрилген жип ж-а кездеме чыгаруучу башкы компаниялар: «Нимэкс» (негизги ишканасы – Усть-Каменогорск текстиль ~~ф-касы~~),
	«Resmi» (Алматы кебез кездеме комбинаты).<br>
	Семипалатинск, Петропавловск, Тараз, Рудный ~~ш-нда~~ тери ж-а жүн иштетилет. Кийим тигүүчү ж-а булгаары (Алматы), бут кийим чыгаруучу (Костанай ж. б.) ишканалар иштейт.<br>
	А. ч. өндүрүшү К-дын азык-түлүккө болгон		А. ч. өндүрүшү К-дын азык-түлүккө болгон
	муктаждыгынын 80%ин камсыз кылат. А. ч-га жарактуу жеринин аянты 222,6 млн <i>га</i>, анын 11,4 млн <i>га</i>сы же өлкөнүн аянтынын 42%тен ашыгы пайдаланылат (2007). Айдоо жеринин аянты 24 млн <i>га</i> (1991-ж. 35,3 млн <i>га</i> болгон),		муктаждыгынын 80%ин камсыз кылат. А. ч-га жарактуу жеринин аянты 222,6 млн <i>га</i>, анын 11,4 млн <i>га</i>сы же өлкөнүн аянтынын 42%тен ашыгы пайдаланылат (2007). Айдоо жеринин аянты 24 млн <i>га</i> (1991-ж. 35,3 млн <i>га</i> болгон),

Temirkan, 03:42, 6 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата

2025-10-06T03:42:44Z

← Мурунку нускасы		03:42, 6 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 -деги абалы
57 сап:		57 сап:

	[[File:КАЗАКСТАН89.png \| thumb \| none\|Темир-Тоодогу металлургия комбинаты]]		[[File:КАЗАКСТАН89.png \| thumb \| none\|Темир-Тоодогу металлургия комбинаты]]
	жалда байытылат), хром (3,6 млн т; Ак-Төбө облусу), марганец (2,2 млн т; Караганды облусу) кенташтары казылып алынат. 2005-жылы 3,6 млн т чоюн, 4,6 млн т болот, 3,3 млн т кара металл прокаты, 1,5 млн т темир куймасы өндүрүлгөн. Түстүү металлургия – өлкөнүн экономикасынын маанилүү экспорттук тармагы. 2005-жылы 34 млн т жез кенташы казылып алынган, 418 миң т чакмакталган жез өндүрүлгөн. 2005-жылы 6,6 млн т коргошун-цинк кенташы казылып алынып, 135,4 миң т коргошун, 357,1 миң т цинк өндүрүлгөн. Коргошун ж-а цинк кендеринен ошондой эле 20дан ашык түрдүү компоненттер, анын ичинде алтын, күмүш, жез, сымап, кадмий, сейрек металлдар (теллур ж. б.) бөлүп алынат. 2005-жылы 9,8 миң т алтын (өлкөнүн түндүгү м-н түштүгүндөгү алтын кендерин кошкондо), 812,1 миң т күмүш (негизинен полиметалл ж-а жез кенташтарын кайра иштетүүдөн) байытылып алынган. 4,8 млн т боксит казылып алынган (2005); Павлодар алюминий заводунда глинозём өндүрүлөт. Казакстанда титан рудасынын запасы мол (2006-жылы 25 миң т титан концентраты өндүрүлгөн). Уран рудасын казып алуу боюнча (2007-жылы 6637 т ) Казакстан Канада ж-а Австралиядан кийинки 3-орунда.<br>'''Машина куруу''' өнөр жайы ички рынокко ылайыкташкан. Алардын көбү чет өлкөлүк ишканалар м-н шериктеш иштейт. Машина куруунун башкы тармактарынын бири – нефть-газ ~~ө. ж.~~ үчүн жабдууларды ж-а куур транспортун чыгарууга ылайыкташкан. Заводдору: «Казнефтегазмаш» (Петропавловск), арматура (Усть-Каменогорск), металл-прокат (Атырау), айнек-була, «Каскор Машзавод» (Ак-Тоо), насос-компрессор трубасы (Жаңы-Өзөн), нефть-газ жабдуулары (Уральск, Алматы, Ак-Төбө), оор машиналарын куруу (Семипалатинск, Алматы). «Азия-Авто» ~~з-ду~~ (Усть-Каменогорск) «ВАЗ», «Skoda», «Chevrolet» жеңил автомобилдерин чогултат; Семипалатинск автомобиль жыйноочу ~~з-ду~~ кореялык		жалда байытылат), хром (3,6 млн т; Ак-Төбө облусу), марганец (2,2 млн т; Караганды облусу) кенташтары казылып алынат. 2005-жылы 3,6 млн т чоюн, 4,6 млн т болот, 3,3 млн т кара металл прокаты, 1,5 млн т темир куймасы өндүрүлгөн. Түстүү металлургия – өлкөнүн экономикасынын маанилүү экспорттук тармагы. 2005-жылы 34 млн т жез кенташы казылып алынган, 418 миң т чакмакталган жез өндүрүлгөн. 2005-жылы 6,6 млн т коргошун-цинк кенташы казылып алынып, 135,4 миң т коргошун, 357,1 миң т цинк өндүрүлгөн. Коргошун ж-а цинк кендеринен ошондой эле 20дан ашык түрдүү компоненттер, анын ичинде алтын, күмүш, жез, сымап, кадмий, сейрек металлдар (теллур ж. б.) бөлүп алынат. 2005-жылы 9,8 миң т алтын (өлкөнүн түндүгү м-н түштүгүндөгү алтын кендерин кошкондо), 812,1 миң т күмүш (негизинен полиметалл ж-а жез кенташтарын кайра иштетүүдөн) байытылып алынган. 4,8 млн т боксит казылып алынган (2005); Павлодар алюминий заводунда глинозём өндүрүлөт. Казакстанда титан рудасынын запасы мол (2006-жылы 25 миң т титан концентраты өндүрүлгөн). Уран рудасын казып алуу боюнча (2007-жылы 6637 т ) Казакстан Канада ж-а Австралиядан кийинки 3-орунда.<br>'''Машина куруу''' өнөр жайы ички рынокко ылайыкташкан. Алардын көбү чет өлкөлүк ишканалар м-н шериктеш иштейт. Машина куруунун башкы тармактарынын бири – нефть-газ өнөр жайы үчүн жабдууларды ж-а куур транспортун чыгарууга ылайыкташкан. Заводдору: «Казнефтегазмаш» (Петропавловск), арматура (Усть-Каменогорск), металл-прокат (Атырау), айнек-була, «Каскор Машзавод» (Ак-Тоо), насос-компрессор трубасы (Жаңы-Өзөн), нефть-газ жабдуулары (Уральск, Алматы, Ак-Төбө), оор машиналарын куруу (Семипалатинск, Алматы). «Азия-Авто» заводу (Усть-Каменогорск) «ВАЗ», «Skoda», «Chevrolet» жеңил автомобилдерин чогултат; Семипалатинск автомобиль жыйноочу заводу кореялык «Daewoo» ж-а россиялык «ПАЗ» автобустарын чыгарат. Астана ж-а Алматы шаарларында вагон ремонттоочу ж-а жыйноочу заводдору иштейт; локомотив куруучу завод курулууда (2008). «Беларусь» тракторун жыйноочу (Павлодарда), дизелдик кыймылдаткыч ж-а айыл чарба машиналарын чыгаруучу, эгин жыйнагыч «Енисей» комбайнын чогултуучу заводдор (Костанай) иштейт. Электр-техникалык ж-а электрондук ө. ж. телевизор, кир жуугуч машина, конденсатор, аккумулятор батереясын, трансформатор, прибор куруу з-ддору – рентгенаппаратура (Ак-Төбө), көзөмөлдөп-ченөөчү приборлор (Көкчө-Тоо) чыгарат. Курулуш техникалары (кран, грейфер; Павлодар), подшипник (Ак-Моло обл.) даярдайт. Химия ө. ж-нан Тараз ш-ндагы ири «Казфосфат» з-ду Кара-Тоо,
	«Daewoo» ж-а россиялык «ПАЗ» автобустарын
	чыгарат. Астана ж-а Алматы ~~ш-нда~~ вагон ремонттоочу ж-а жыйноочу ~~з-ддору~~ иштейт; локомотив куруучу ~~з-д~~ курулууда (2008). «Беларусь»
	тракторун жыйноочу (Павлодарда), дизелдик кыймылдаткыч ж-а ~~а. ч.~~ машиналарын чыгаруучу, эгин жыйнагыч «Енисей» комбайнын чогултуучу ~~з-ддор~~ (Костанай) иштейт. Электр-~~тех.~~ ж-а электрондук ө. ж. телевизор, кир жуугуч машина, конденсатор, аккумулятор батереясын, трансформатор, прибор куруу з-ддору – рентгенаппаратура (Ак-Төбө), көзөмөлдөп-ченөөчү приборлор (Көкчө-Тоо) чыгарат. Курулуш техникалары (кран, грейфер; Павлодар), подшипник (Ак-Моло обл.) даярдайт. Химия ө. ж-нан Тараз ш-ндагы ири «Казфосфат» з-ду Кара-Тоо,
	Чилисай фосфорит кендерин пайдаланып, фосфор жер семирткичин чыгарат. 2007-ж. 4,6 млн т цемент даярдалган. Жеңил ө. ж. продукциясы 1991–2005-ж. 15 эсеге кыскарган; кездеме чыгаруу (2005-ж. 35,5 млн <i>м</i><sup>3</sup>) 1980-жылдарга салыштырмалуу 8 эсе, бут кийим 28 эсе азайган. Түш. Казакстан обл-нда пахта тазалоочу з-ддор иштейт. Ийрилген жип ж-а кездеме чыгаруучу башкы компаниялар: «Нимэкс» (негизги ишканасы – Усть-Каменогорск текстиль ф-касы),		Чилисай фосфорит кендерин пайдаланып, фосфор жер семирткичин чыгарат. 2007-ж. 4,6 млн т цемент даярдалган. Жеңил ө. ж. продукциясы 1991–2005-ж. 15 эсеге кыскарган; кездеме чыгаруу (2005-ж. 35,5 млн <i>м</i><sup>3</sup>) 1980-жылдарга салыштырмалуу 8 эсе, бут кийим 28 эсе азайган. Түш. Казакстан обл-нда пахта тазалоочу з-ддор иштейт. Ийрилген жип ж-а кездеме чыгаруучу башкы компаниялар: «Нимэкс» (негизги ишканасы – Усть-Каменогорск текстиль ф-касы),
	«Resmi» (Алматы кебез кездеме комбинаты).<br>		«Resmi» (Алматы кебез кездеме комбинаты).<br>

Temirkan, 03:02, 6 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата

2025-10-06T03:02:04Z

Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү

Temirkan: /* Чарбасы */

2025-10-03T10:04:36Z

Чарбасы

Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү

Temirkan, 09:20, 3 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата

2025-10-03T09:20:01Z

Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү

Temirkan, 08:05, 3 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата

2025-10-03T08:05:08Z

Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү

Temirkan, 05:44, 3 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата

2025-10-03T05:44:01Z

← Мурунку нускасы		05:44, 3 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КАЗАКСТАН</b> , К а з а к с т а н Р е п у б л и к ас ы – Евразиянын ~~борб.~~ бөлүгүндөгү мамлекет.<br>		<b type='title'>КАЗАКСТАН</b> , К а з а к с т а н Р е п у б л и к ас ы – Евразиянын борбордук бөлүгүндөгү мамлекет.<br>Борбордук Азиянын түндүк бөлүгүндө; эң батыш чет жакасы – Урал дарыясынын оң жээги Европанын чегинде. Түндүк-батышынан, түндүгүнөн ж-а түндүк-чыгышынан Россия, чыгышынан Кытай, түштүгүнөн Кыргызстан, Өзбекстан ж-а Түркмөнстан м-н чектешет; батышынан Каспий деңизи м-н чулганат. Аянты 2724,9 миң <i>км</i><sup>2 </sup>(дүйнөдө 9- орунда; кургактыктын 1,8% аянтын ээлейт); аймагы батыштан чыгышка 3000 <i>км</i>дей, түндүктөн түштүккө 1600 <i>км</i>дей созулат. Калкы 15,7 млн (2008). Борбору – Астана шаары. Акча бирдиги – теңге. Мамлекеттик тили – казак тили; мамлекеттик мекемелерде ж-а жергиликтүү өзүн-өзү башкаруу органдарында казак тили м-н кошо орус тили да расмий
	~~Борб.~~ Азиянын ~~түн.~~ бөлүгүндө; эң батыш четжакасы – Урал ~~д-нын~~ оң жээги Европанын чегинде. ~~Түн.~~-батышынан, түндүгүнөн ж-а ~~түн.~~-чыгышынан Россия, чыгышынан Кытай, түштүгүнөн ~~Кырг-н~~, Өзбекстан ж-а Түркмөнстан м-н чектешет; батышынан Каспий деңизи м-н
	чулганат. Аянты 2724,9 миң <i>км</i><sup>2 </sup>(дүйнөдө 9-
	орунда; кургактыктын 1,8% аянтын ээлейт); аймагы батыштан чыгышка 3000 <i>км</i>дей, түндүктөн түштүккө 1600 <i>км</i>дей созулат. Калкы 15,7 млн (2008). Борбору – Астана ш. Акча бирдиги – теңге. ~~Мамл.~~ тили – казак тили; ~~мамл.~~ мекемелерде ж-а ~~жерг.~~ өзүн-өзү башкаруу органдарында казак тили м-н кошо орус тили да расмий

	[[File:КАЗАКСТАН80.png \| thumb \| none]]		[[File:КАЗАКСТАН80.png \| thumb \| none]]
	колдонулат (бийлик ж-а башкаруу органдарында иш кагаздары казак тилине толук өткөрүлүүдө). ~~Адм.~~ жактан 14 облуска ж-а ~~респ-га~~ баш ийген 2 шаарга бөлүнөт (к. таблицаны).		колдонулат (бийлик ж-а башкаруу органдарында иш кагаздары казак тилине толук өткөрүлүүдө). Административдик жактан 14 облуска ж-а республикага баш ийген 2 шаарга бөлүнөт (к. таблицаны).



			'''(Таблица)'''
	<table article='КАЗАКСТАН'>Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2006)		<table article='КАЗАКСТАН'>Администрациялык-аймактык бөлүнүшү (2006)
	</table>К. – КМШга (1991-жылдан), БУУга (1992), Европа коопсуздук ж-а кызматташтык уюмуна (1992), ЭВФке (1992), Ислам ~~конф-ясы~~ уюмуна		</table>Казакстан – КМШга (1991-жылдан), БУУга (1992), Европа коопсуздук ж-а кызматташтык уюмуна (1992), ЭВФке (1992), Ислам конференциясы уюмуна (1995), ШКУга (2001) мүчө.
	(1995), ШКУга (2001) мүчө.

	==Мамлекеттик түзүлүшү==		'''Мамлекеттик түзүлүшү.''' Казакстан – унитардык мамлекет. Казакстандын Конституциясы 1995-жылы 30-августта референдумда кабыл алынган. Башкаруу формасы – президенттик республика. Мамлекет башчысы – бүткүл эл тарабынан 5 (2007-жылга чейин – 7) жылдык мөөнөткө шайланган президент (бул биринчи президентке тийиштүү эмес). Мыйзам чыгаруучу жогорку органы – Мажилис ж-а Сенат (эки палаталуу парламент; Мажилисте 5, Сенатта 6 жылдык мөөнөткө шайланып, 107 депутаттан турат). Аткаруу бийлигинин жогорку органы – премьер-министр жетектеген өкмөт. Премьер-министр межилистин макулдугу м-н президент тарабынан дайындалат. Казакстанда көп партиялуу система орун алган. Ири партиялары: улуттук-демократиялык партия «Нур Отан», коомдук социал-демократиялык партия, Казакстан демократиялык партиясы «Ак-Жол», Казакстан социал-демократиялык партиясы «Ауыл», Казакстан коммунисттик элдик партиясы.
	. К – унитардык мамлекет. ~~К-дын~~ Конституциясы 1995-ж. 30-августта референдумда кабыл алынган. Башкаруу формасы – президенттик республика. Мамлекет башчысы – бүткүл эл тарабынан 5 (2007-жылга чейин – 7) жылдык мөөнөткө шайланган президент (бул биринчи президентке тийиштүү эмес). Мыйзам чыгаруучу жогорку органы – Мажилис ж-а Сенат (эки палаталуу парламент; Мажилисте 5, Сенатта 6 жылдык мөөнөткө шайланып, 107 депутаттан турат). Аткаруу бийлигинин жогорку органы – премьер-министр жетектеген
	өкмөт. Премьер-министр межилистин макулдугу м-н президент тарабынан дайындалат. ~~К-да~~ көп партиялуу система орун алган. Ири партиялары: ~~Улуттук~~-~~демокр.~~ партия «Нур Отан», ~~Коомдук~~ социал-~~демокр.~~ партия, ~~К. демокр.~~ партиясы «Ак-Жол», К. социал-~~демокр.~~ партиясы «Ауыл», К. коммунисттик элдик партиясы.

	==Табияты==		'''Табияты.''' Казакстандын аймагында көтөрүңкү түздүктөр ж-а <i>сары-аркалар</i> (бийиктиги 500–600 <i>м</i>) басымдуу; алар өлкөнүн аймагынын 50%ке жакынын, ойдуңдуу түздүктөр (100–250 <i>м</i>) 30%ин, тоолор (1000–4000 <i>м</i>) 20%тейин ээлейт. Бийиктик амплитудасы –132 <i>м</i>ден (Маңкыштактагы <i>Карагие ойдуңу</i>) 6995 <i>м</i>ге чейин. Өлкөнүн батыш бөлүгүн кум ж-а шор массивдүү Каспий бою ойдуңу ээлейт. Анын чыгышында эрозиялык Му
	. ~~К-дын~~ аймагында көтөрүңкү түздүктөр ж-а <i>сары-аркалар</i> (~~бийикт.~~ 500–600 <i>м</i>) басымдуу; алар өлкөнүн аймагынын 50%ке жакынын, ойдуңдуу түздүктөр (100–250 <i>м</i>) 30%ин, тоолор (1000–4000 <i>м</i>) 20%тейин ээлейт. Бийиктик амплитудасы –132 <i>м</i>ден (Маңкыштактагы <i>Карагие ойдуңу</i>) 6995 <i>м</i>ге чейин. Өлкөнүн батыш бөлүгүн кум ж-а шор массивдүү Каспий бою ойдуңу ээлейт. Анын чыгышында эрозиялык Мушаттары (жарлары) – чинкалар; Алматыдан 200 <i>км</i> түн.-чыгыштагы Чарын (Шарын) д-нын шаңшаары (каньону); өлкөнүн түндүгүндөгү Боровой курортуна жакын жайгашкан Көкчө-Тоо аскалары ж-а көлдөрү ж. б. кирет.<br>
	К-дын аймагы негизинен Урал-Охота кыймылдуу алкагында жайгашкан, анын бүктөлүү структурасынын айрым жерлери жаш платформанын жабындысы м-н капталган. Борб. К. бүктөлүү облусу негизинен Казак Сары-Аркасына дал келип, догоо сымал 2 бүктөлүү системасына бөлүнөт: каледондук Түн. К. (түндүгүндө) ж-а герциндик Жунгар-Балкаш (түштүгүндө). Бул бүктөлүү облусунун чегинде архей-протерозой массивдери – Көкчө-Тоо, Арганат, Түн. ж-а Түш.

	[[File:КАЗАКСТАН81.png \| thumb \|		[[File:КАЗАКСТАН81.png \| thumb \|
	Бетпак-Талаа чополуу чөлү.]]		Бетпак-Талаа чополуу чөлү.]]
	гожар жапыз тоосу (~~бийикт.~~ 657 <i>м</i>ге чейин, Чоң Боктыбай чокусу) көтөрүлөт. ~~К-дын түш.~~-батыш		гожар жапыз тоосу (бийиктиги 657 <i>м</i>ге чейин, Чоң Боктыбай чокусу) көтөрүлөт. Казакстандын түштүк-батыш четинде Маңкыштак жарым аралы ж-а чөлдүү Үстүрт платосу жайгашкан. Андан чыгыштагы <i>Туран ойдуңунда</i> Арал бою, кум массивдүү – Кара-Кум ж-а Кызыл-Кум чөлдөрү орун алган. Түндүктөн Казакстандын аймагына Батыш Сибирь түздүгүнүн түштүк чет жакасы (бийиктиги 100–150 <i>м</i>) кирип турат. Аны түштүк-батыштан Торгой платосу улап кетет. Өлкөнүн борбордук бөлүгүн ээлеген <i>Казак Сары- Аркасында</i> бийиктиги 1565 <i>м</i>ге жеткен (Аксоран чокусу) калдык жапыз тоолор орун алган. Казак Сары-Аркасы түштүктө чөлдүү Бетпак-Талаа платосуна (деңиз деңгээлинен орточо бийиктиги 300–350 <i>м</i>) өтөт. Өлкөнүн чыгыш, түштүк-чыгыш бөлүктөрүндө тоолуу рельеф басымдуулук кылат; мында негизинен Алтайдын түштүк бөлүгүнүн, <i>Тарбагатайдын,</i> Саурдун, <i>Жети-Суу Ала-Тоосунун,</i> Түндүк ж-а Батыш Теңир-Тоонун орто бийик ж-а бийик кырка тоолору ички ж-а тоо аралык ойдуңдары м-н кезектешип жатат. Өзгөчө геоморфологиялык объектилерге Үстүрт платосунун тик кашаттары (жарлары) – чинкалар; Алматыдан 200 <i>км</i> түндүк-чыгыштагы Чарын (Шарын) дарыясынын шаңшаары (каньону); өлкөнүн түндүгүндөгү Боровой курортуна жакын жайгашкан Көкчө-Тоо аскалары ж-а көлдөрү ж. б. кирет.<br>'''''Казакстандын аймагы''''' негизинен Урал-Охота кыймылдуу алкагында жайгашкан, анын бүктөлүү структурасынын айрым жерлери жаш платформанын жабындысы м-н капталган. Борбордук Казакстан бүктөлүү облусу негизинен Казак Сары-Аркасына дал келип, догоо сымал 2 бүктөлүү системасына бөлүнөт: каледондук Түндүк Казакстан (түндүгүндө) ж-а герциндик Жунгар-Балкаш (түштүгүндө). Бул бүктөлүү облусунун чегинде архей-протерозой массивдери – Көкчө-Тоо, Арганат, Түндүк ж-а Түштүк
	четинде Маңкыштак ~~ж. а.~~ ж-а чөлдүү Үстүрт
	платосу жайгашкан. Андан чыгыштагы <i>Туран ойдуңунда</i> Арал бою, кум массивдүү – Кара-Кум ж-а Кызыл-Кум чөлдөрү орун алган. Түндүктөн ~~К-дын~~ аймагына Батыш Сибирь түздүгүнүн ~~түш.~~
	чет жакасы (~~бийикт.~~ 100–150 <i>м</i>) кирип турат. Аны ~~түш.~~-батыштан Торгой платосу улап кетет. Өлкөнүн ~~борб.~~ бөлүгүн ээлеген <i>Казак Сары- Аркасында</i> ~~бийикт.~~ 1565 <i>м</i>ге жеткен (Аксоран
	чокусу) калдык жапыз тоолор орун алган. Казак Сары-Аркасы түштүктө чөлдүү Бетпак-Талаа платосуна (деңиз ~~деңг. орт. бийикт. 300–~~
	~~350~~ <i>м</i>) өтөт. Өлкөнүн чыгыш, ~~түш.~~-чыгыш
	бөлүктөрүндө тоолуу рельеф басымдуулук кылат; мында негизинен Алтайдын ~~түш.~~ бөлүгүнүн, <i>Тарбагатайдын,</i> Саурдун, <i>Жети-Суу Ала-Тоосунун,</i> ~~Түн.~~ ж-а Батыш Теңир-Тоонун орто бийик ж-а бийик кырка тоолору ички ж-а тоо аралык ойдуңдары м-н кезектешип жатат. Өзгөчө гео~~морфол.~~ объектилерге Үстүрт платосунун тик ка-

	[[File:КАЗАКСТАН82.png \| thumb \| Көкчө-Тоо дөңсөөсү.]]		[[File:КАЗАКСТАН82.png \| thumb \| Көкчө-Тоо дөңсөөсү.]]