КАЛЫК Акыев - Түзөтүүлөр тарыхы

Temirkan, 05:31, 27 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата

2025-10-27T05:31:41Z

← Мурунку нускасы		05:31, 27 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КАЛЫК</b> Акыев [1883, Нарын облусу, Жумгал району, Кулжыгач (азыркы Түгөл-Сай айылы) – 3. 11. 1953, Фрунзе] – төкмө акын, Кыргыз ССРинин эл артисти (1939). Калык ырчы катары 18–19 жашында таанылган. Буга чейин эле ал айыл арасында элдик ырларды ырдап жүргөн.		<b type='title'>КАЛЫК</b> '''Акыев''' [1883, Нарын облусу, Жумгал району, Кулжыгач (азыркы Түгөл-Сай айылы) – 3. 11. 1953, Фрунзе] – төкмө акын, Кыргыз ССРинин эл артисти (1939). Калык ырчы катары 18–19 жашында таанылган. Буга чейин эле ал айыл арасында элдик ырларды ырдап жүргөн.

	[[File:КАЛЫК15.png \| thumb \| none]]		[[File:КАЛЫК15.png \| thumb \| none]]
	«Жокчулук» аттуу туңгуч ырында «жалдыратып байларга жалчы кылган, бүтүн жанды кемитип жарты кылган» теңсиздик коомду, падыша бийлигинин адилетсиздигин ачык көрсөткөн. Октябрь революциясына чейинки кедейлердин турмушу «Жер кепеде өткөн күн», «Саламдашуу», «Чыйбылдын үйүндө» жана башка ырларында айтылат. Калыктын революцияга чейинки ырлары менен айтыштарынын көбү убагында кагазга түшүрүлбөй калган. Анын ырчылык өнөрүнүн жетилишине Токтогулдун таалими зор. Адегенде ал <i>Калмырза, Эшмамбет, Жеңижок, Айдараалы</i> өңдүү ырчылардан таалим алып, ырчылык өнөрүн өөрчүтсө, Токтогул анын талантын таптап, чындыкты таамай ырдоого, карапайым эл турмушун тартынбай айтууга багыт берген. Калык улуу акын менен бирге көп жүрүп, элдин муң-зары, кайгы-кубанычы жөнүндө бирге ырдашкан. Экөөнөн «Саламдашуу», «Карымшактыкындагы ыр», «Анжыян тарабында», «Коштошуу», «Бакачы дыйкан Кебекчи» дегендей белгилүү алым-сабак айтыштар калган.<br>Калык «Жакшы күтүп алалы», «Кытайдан кайткан туугандарга» (1918–1919) сыяктуу ырларында Октябрь революциясынын жеңишин, Совет бийлигинин орношун билдирген. 1919-жылы ырчы Жети-Суу облусунун туңгуч съездине делегат болуп катышып, жаңы заманды даңазалаган «Съезддеги куттуктоо» деген ырын ырдаган. 1926-жылы Калык Фрунзеде жаңы ачылган Кыргыз улуттук театрына артист болуп кирип, 1936-жылы Кыргыз мамлекеттик филармониясына которулуп, өмүрүнүн акырына чейин анда иштеген. Бул жылдары Калык кыргыздын эл шайырлары менен бирге жүрүп, республикадагы эмгек кайнаган жерлерде болуп, социалдык жаңылыктарды көрүп, маданий жана коомдук турмушка белсене катышкан. Мындай жагдайлар Калыктын 1930–1940-жылдардагы ырларынын тематикасын мурдагыга караганда алда канча кеңейткен, маанисин дагы тереңдеткен. Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде ондогон патриоттук ырларды жараткан: «Панфилов баатырга», «Улуу жеңиш» (экөө тең 1936), «Өлбөс баатыр» (1940). «Ырлар жана поэмалар» (1940), «Ырлар жыйнагы» (1943), «Тандалган ырлар» (1958) аттуу ыр жыйнактары жарыкка чыккан. «Баскан жол» (1964) мемуардык чыгармасынын илимий жана эстетикалык мааниси зор. Ал Токтогулдун ырларын жыйнап, бастырууга чоң эмгек жумшаган. Калык кыргыз элинин эпикалык чыгармаларынын дээрлик бүт баарын айткан. Анын айтуусунда «Жаныш-Байыш», «Курманбек» аттуу кенже эпостор жарык көрдү (1970). Андан «Карагул ботом», «Карач дөө», «Ак Мөөр», «Өмүр жана Болот», «Бир асыл» аттуу дастандар жазылып алынган. Ысмы туулуп-өскөн айылындагы мектепке, Бишкек шаарындагы К. Акыев атындагы көчөгө эстелиги тургузулду. Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган.		«Жокчулук» аттуу туңгуч ырында «жалдыратып байларга жалчы кылган, бүтүн жанды кемитип жарты кылган» теңсиздик коомду, падыша бийлигинин адилетсиздигин ачык көрсөткөн. Октябрь революциясына чейинки кедейлердин турмушу «Жер кепеде өткөн күн», «Саламдашуу», «Чыйбылдын үйүндө» жана башка ырларында айтылат. Калыктын революцияга чейинки ырлары менен айтыштарынын көбү убагында кагазга түшүрүлбөй калган. Анын ырчылык өнөрүнүн жетилишине Токтогулдун таалими зор. Адегенде ал <i>Калмырза, Эшмамбет, Жеңижок, Айдараалы</i> өңдүү ырчылардан таалим алып, ырчылык өнөрүн өөрчүтсө, Токтогул анын талантын таптап, чындыкты таамай ырдоого, карапайым эл турмушун тартынбай айтууга багыт берген. Калык улуу акын менен бирге көп жүрүп, элдин муң-зары, кайгы-кубанычы жөнүндө бирге ырдашкан. Экөөнөн «Саламдашуу», «Карымшактыкындагы ыр», «Анжыян тарабында», «Коштошуу», «Бакачы дыйкан Кебекчи» дегендей белгилүү алым-сабак айтыштар калган.<br>Калык «Жакшы күтүп алалы», «Кытайдан кайткан туугандарга» (1918–1919) сыяктуу ырларында Октябрь революциясынын жеңишин, Совет бийлигинин орношун билдирген. 1919-жылы ырчы Жети-Суу облусунун туңгуч съездине делегат болуп катышып, жаңы заманды даңазалаган «Съезддеги куттуктоо» деген ырын ырдаган. 1926-жылы Калык Фрунзеде жаңы ачылган Кыргыз улуттук театрына артист болуп кирип, 1936-жылы Кыргыз мамлекеттик филармониясына которулуп, өмүрүнүн акырына чейин анда иштеген. Бул жылдары Калык кыргыздын эл шайырлары менен бирге жүрүп, республикадагы эмгек кайнаган жерлерде болуп, социалдык жаңылыктарды көрүп, маданий жана коомдук турмушка белсене катышкан. Мындай жагдайлар Калыктын 1930–1940-жылдардагы ырларынын тематикасын мурдагыга караганда алда канча кеңейткен, маанисин дагы тереңдеткен. Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде ондогон патриоттук ырларды жараткан: «Панфилов баатырга», «Улуу жеңиш» (экөө тең 1936), «Өлбөс баатыр» (1940). «Ырлар жана поэмалар» (1940), «Ырлар жыйнагы» (1943), «Тандалган ырлар» (1958) аттуу ыр жыйнактары жарыкка чыккан. «Баскан жол» (1964) мемуардык чыгармасынын илимий жана эстетикалык мааниси зор. Ал Токтогулдун ырларын жыйнап, бастырууга чоң эмгек жумшаган. Калык кыргыз элинин эпикалык чыгармаларынын дээрлик бүт баарын айткан. Анын айтуусунда «Жаныш-Байыш», «Курманбек» аттуу кенже эпостор жарык көрдү (1970). Андан «Карагул ботом», «Карач дөө», «Ак Мөөр», «Өмүр жана Болот», «Бир асыл» аттуу дастандар жазылып алынган. Ысмы туулуп-өскөн айылындагы мектепке, Бишкек шаарындагы К. Акыев атындагы көчөгө эстелиги тургузулду. Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган.

			Ад.: <i>Кебекова Б.</i> Кыргыз эл ырчылары. Б., 1994; <i>Обозканов А.</i> Калык Акы уулунун көп кырдуу өнөрканасы. Б., 2000; Төкмөлүктүн башаты – калыптануу жана синкреттүү табияты. Б., 2006.
	Ад.: <i>Кебекова Б.</i> Кыргыз эл ырчылары. Б., 1994;
	<i>Обозканов А.</i> Калык Акы уулунун көп кырдуу өнөрканасы. Б., 2000; Төкмөлүктүн башаты – калыптануу
	жана синкреттүү табияты. Б., 2006.

	<p align='right'><i type='author'>А. Обозканов.</i></p>		<p align='right'><i type='author'>А. Обозканов.</i></p>
	[[Категория:4-том, 1-50 бб]]		[[Категория:4-том, 1-50 бб]]

Lera: Lera moved page КАЛЫК to КАЛЫК Акыев

2025-09-17T10:46:43Z

Lera moved page КАЛЫК to КАЛЫК Акыев

← Мурунку нускасы	10:46, 17 Сентябрь (Аяк оона) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

Lera, 10:46, 17 Сентябрь (Аяк оона) 2025 карата

2025-09-17T10:46:31Z

← Мурунку нускасы		10:46, 17 Сентябрь (Аяк оона) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КАЛЫК</b> Акыев [1883, Нарын ~~обл.~~, Жумгал ~~р-ну~~, Кулжыгач (азыркы Түгөл-		<b type='title'>КАЛЫК</b> Акыев [1883, Нарын облусу, Жумгал району, Кулжыгач (азыркы Түгөл-Сай айылы) – 3. 11. 1953, Фрунзе] – төкмө акын, Кыргыз ССРинин эл артисти (1939). Калык ырчы катары 18–19 жашында таанылган. Буга чейин эле ал айыл арасында элдик ырларды ырдап жүргөн.
	Сай айылы) – 3. 11. 1953,
	Фрунзе] – төкмө акын, Кыргыз ~~ССР~~ эл ~~арт.~~ (1939). К. ырчы катары 18–19 жашында таанылган. Буга чейин эле ал айыл арасында элдик ырларды ырдап жүргөн.

	[[File:КАЛЫК15.png \| thumb \| none]]		[[File:КАЛЫК15.png \| thumb \| none]]
	«Жокчулук» аттуу туңгуч ырында «жалдыратып байларга жалчы кылган, бүтүн жанды кемитип жарты кылган» теңсиздик коомду, падыша бийлигинин адилетсиздигин ачык көрсөткөн. Октябрь ~~рев-ясына~~ чейинки кедейлердин турмушу «Жер кепеде өткөн күн», «Саламдашуу», «Чыйбылдын үйүндө» ~~ж. б.~~ ырларында айтылат. ~~К-тын рев-яга~~ чейинки ырлары мн айтыштарынын көбү убагында кагазга түшүрүлбөй калган. Анын ырчылык		«Жокчулук» аттуу туңгуч ырында «жалдыратып байларга жалчы кылган, бүтүн жанды кемитип жарты кылган» теңсиздик коомду, падыша бийлигинин адилетсиздигин ачык көрсөткөн. Октябрь революциясына чейинки кедейлердин турмушу «Жер кепеде өткөн күн», «Саламдашуу», «Чыйбылдын үйүндө» жана башка ырларында айтылат. Калыктын революцияга чейинки ырлары менен айтыштарынын көбү убагында кагазга түшүрүлбөй калган. Анын ырчылык өнөрүнүн жетилишине Токтогулдун таалими зор. Адегенде ал <i>Калмырза, Эшмамбет, Жеңижок, Айдараалы</i> өңдүү ырчылардан таалим алып, ырчылык өнөрүн өөрчүтсө, Токтогул анын талантын таптап, чындыкты таамай ырдоого, карапайым эл турмушун тартынбай айтууга багыт берген. Калык улуу акын менен бирге көп жүрүп, элдин муң-зары, кайгы-кубанычы жөнүндө бирге ырдашкан. Экөөнөн «Саламдашуу», «Карымшактыкындагы ыр», «Анжыян тарабында», «Коштошуу», «Бакачы дыйкан Кебекчи» дегендей белгилүү алым-сабак айтыштар калган.<br>Калык «Жакшы күтүп алалы», «Кытайдан кайткан туугандарга» (1918–1919) сыяктуу ырларында Октябрь революциясынын жеңишин, Совет бийлигинин орношун билдирген. 1919-жылы ырчы Жети-Суу облусунун туңгуч съездине делегат болуп катышып, жаңы заманды даңазалаган «Съезддеги куттуктоо» деген ырын ырдаган. 1926-жылы Калык Фрунзеде жаңы ачылган Кыргыз улуттук театрына артист болуп кирип, 1936-жылы Кыргыз мамлекеттик филармониясына которулуп, өмүрүнүн акырына чейин анда иштеген. Бул жылдары Калык кыргыздын эл шайырлары менен бирге жүрүп, республикадагы эмгек кайнаган жерлерде болуп, социалдык жаңылыктарды көрүп, маданий жана коомдук турмушка белсене катышкан. Мындай жагдайлар Калыктын 1930–1940-жылдардагы ырларынын тематикасын мурдагыга караганда алда канча кеңейткен, маанисин дагы тереңдеткен. Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде ондогон патриоттук ырларды жараткан: «Панфилов баатырга», «Улуу жеңиш» (экөө тең 1936), «Өлбөс баатыр» (1940). «Ырлар жана поэмалар» (1940), «Ырлар жыйнагы» (1943), «Тандалган ырлар» (1958) аттуу ыр жыйнактары жарыкка чыккан. «Баскан жол» (1964) мемуардык чыгармасынын илимий жана эстетикалык мааниси зор. Ал Токтогулдун ырларын жыйнап, бастырууга чоң эмгек жумшаган. Калык кыргыз элинин эпикалык чыгармаларынын дээрлик бүт баарын айткан. Анын айтуусунда «Жаныш-Байыш», «Курманбек» аттуу кенже эпостор жарык көрдү (1970). Андан «Карагул ботом», «Карач дөө», «Ак Мөөр», «Өмүр жана Болот», «Бир асыл» аттуу дастандар жазылып алынган. Ысмы туулуп-өскөн айылындагы мектепке, Бишкек шаарындагы К. Акыев атындагы көчөгө эстелиги тургузулду. Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери менен сыйланган.
	өнөрүнүн жетилишине Токтогулдун таалими зор. Адегенде ал <i>Калмырза, Эшмамбет, Жеңижок, Айдараалы</i> өңдүү ырчылардан таалим алып, ырчылык өнөрүн өөрчүтсө, Токтогул анын талантын таптап, чындыкты таамай ырдоого, карапайым эл турмушун тартынбай айтууга багыт берген. К. улуу акын ~~м-н~~ бирге көп жүрүп, элдин муң-зары, кайгы-кубанычы ~~ж-дө~~ бирге ырдашкан. Экөөнөн «Саламдашуу», «Карымшактыкындагы ыр», «Анжыян тарабында», «Коштошуу», «Бакачы дыйкан Кебекчи» дегендей белгилүү алым-сабак айтыштар калган.<br>
	К. «Жакшы күтүп алалы», «Кытайдан кайткан туугандарга» (~~1918–19~~) сыяктуу ырларында Октябрь ~~рев-ясынын~~ жеңишин, Совет бийлигинин орношун билдирген. 1919-ж. ырчы Жети-Суу ~~обл-нын~~ туңгуч съездине делегат болуп катышып, жаңы заманды даңазалаган
	«Съезддеги куттуктоо» деген ырын ырдаган. 1926-~~ж. К.~~ Фрунзеде жаңы ачылган Кыргыз улуттук театрына артист болуп кирип, 1936-ж. Кыргыз ~~мамл.~~ филармониясына которулуп,
	өмүрүнүн акырына чейин анда иштеген. Бул
	жылдары К. кыргыздын эл шайырлары ~~м-н~~ бирге жүрүп, ~~респ-кадагы~~ эмгек кайнаган жерлерде болуп, социалдык жаңылыктарды көрүп, маданий ~~ж-а~~ коомдук турмушка белсене катышкан. Мындай жагдайлар ~~К-тын 1930–40~~-жылдардагы ырларынын тематикасын мурдагыга караганда алда канча кеңейткен, маанисин дагы тереңдеткен. Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде ондогон патриоттук ырларды жараткан:
	«Панфилов баатырга», «Улуу жеңиш» (экөө тең 1936), «Өлбөс баатыр» (1940). «Ырлар жана поэмалар» (1940), «Ырлар жыйнагы» (1943), «Тандалган ырлар» (1958) аттуу ыр жыйнактары жарыкка чыккан. «Баскан жол» (1964) мемуардык чыгармасынын ~~ил. ж-а~~ эстетикалык мааниси зор. Ал Токтогулдун ырларын ~~жый-~~

	~~нап~~, бастырууга чоң эмгек жумшаган. К. кыргыз элинин эпикалык чыгармаларынын ~~дээрлик~~ бүт баарын айткан. Анын айтуусунда «Жаныш-Байыш», «Курманбек» аттуу кенже эпостор жарык көрдү (1970). Андан «Карагул ботом»,
	«Карач дөө», «Ак Мөөр», «Өмүр жана Болот»,
	«Бир асыл» аттуу дастандар жазылып алынган. Ысмы туулуп-өскөн айылындагы мектепке, Бишкек ~~ш-ндагы~~ К. Акыев ~~атн.~~ көчөгө эстелиги тургузулду. Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери ~~м-н~~ сыйланган.


23 сап:		11 сап:
	<p align='right'><i type='author'>А. Обозканов.</i></p>		<p align='right'><i type='author'>А. Обозканов.</i></p>
	[[Категория:4-том, 1-50 бб]]		[[Категория:4-том, 1-50 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2025-08-24T09:00:55Z

1 версия

← Мурунку нускасы	09:00, 24 Август (Баш оона) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol4>KadyrM, 01:04, 24 Август (Баш оона) 2025 карата

2025-08-24T01:04:05Z

Жаңы барак

КАЛЫК Акыев [1883, Нарын обл., Жумгал р-ну, Кулжыгач (азыркы Түгөл-
Сай айылы) – 3. 11. 1953,
Фрунзе] – төкмө акын, Кыргыз ССР эл арт. (1939). К. ырчы катары 18–19 жашында таанылган. Буга чейин эле ал айыл арасында элдик ырларды ырдап жүргөн.

[[File:КАЛЫК15.png | thumb | none]]
«Жокчулук» аттуу туңгуч ырында «жалдыратып байларга жалчы кылган, бүтүн жанды кемитип жарты кылган» теңсиздик коомду, падыша бийлигинин адилетсиздигин ачык көрсөткөн. Октябрь рев-ясына чейинки кедейлердин турмушу «Жер кепеде өткөн күн», «Саламдашуу», «Чыйбылдын үйүндө» ж. б. ырларында айтылат. К-тын рев-яга чейинки ырлары мн айтыштарынын көбү убагында кагазга түшүрүлбөй калган. Анын ырчылык
өнөрүнүн жетилишине Токтогулдун таалими зор. Адегенде ал Калмырза, Эшмамбет, Жеңижок, Айдараалы өңдүү ырчылардан таалим алып, ырчылык өнөрүн өөрчүтсө, Токтогул анын талантын таптап, чындыкты таамай ырдоого, карапайым эл турмушун тартынбай айтууга багыт берген. К. улуу акын м-н бирге көп жүрүп, элдин муң-зары, кайгы-кубанычы ж-дө бирге ырдашкан. Экөөнөн «Саламдашуу», «Карымшактыкындагы ыр», «Анжыян тарабында», «Коштошуу», «Бакачы дыйкан Кебекчи» дегендей белгилүү алым-сабак айтыштар калган. 
К. «Жакшы күтүп алалы», «Кытайдан кайткан туугандарга» (1918–19) сыяктуу ырларында Октябрь рев-ясынын жеңишин, Совет бийлигинин орношун билдирген. 1919-ж. ырчы Жети-Суу обл-нын туңгуч съездине делегат болуп катышып, жаңы заманды даңазалаган
«Съезддеги куттуктоо» деген ырын ырдаган. 1926-ж. К. Фрунзеде жаңы ачылган Кыргыз улуттук театрына артист болуп кирип, 1936-ж. Кыргыз мамл. филармониясына которулуп,
өмүрүнүн акырына чейин анда иштеген. Бул
жылдары К. кыргыздын эл шайырлары м-н бирге жүрүп, респ-кадагы эмгек кайнаган жерлерде болуп, социалдык жаңылыктарды көрүп, маданий ж-а коомдук турмушка белсене катышкан. Мындай жагдайлар К-тын 1930–40-жылдардагы ырларынын тематикасын мурдагыга караганда алда канча кеңейткен, маанисин дагы тереңдеткен. Улуу Ата Мекендик согуш мезгилинде ондогон патриоттук ырларды жараткан:
«Панфилов баатырга», «Улуу жеңиш» (экөө тең 1936), «Өлбөс баатыр» (1940). «Ырлар жана поэмалар» (1940), «Ырлар жыйнагы» (1943), «Тандалган ырлар» (1958) аттуу ыр жыйнактары жарыкка чыккан. «Баскан жол» (1964) мемуардык чыгармасынын ил. ж-а эстетикалык мааниси зор. Ал Токтогулдун ырларын жый-

нап, бастырууга чоң эмгек жумшаган. К. кыргыз элинин эпикалык чыгармаларынын дээрлик бүт баарын айткан. Анын айтуусунда «Жаныш-Байыш», «Курманбек» аттуу кенже эпостор жарык көрдү (1970). Андан «Карагул ботом»,
«Карач дөө», «Ак Мөөр», «Өмүр жана Болот»,
«Бир асыл» аттуу дастандар жазылып алынган. Ысмы туулуп-өскөн айылындагы мектепке, Бишкек ш-ндагы К. Акыев атн. көчөгө эстелиги тургузулду. Эмгек Кызыл Туу, «Ардак Белгиси» ордендери м-н сыйланган.

Ад.: Кебекова Б. Кыргыз эл ырчылары. Б., 1994;
Обозканов А. Калык Акы уулунун көп кырдуу өнөрканасы. Б., 2000; Төкмөлүктүн башаты – калыптануу
жана синкреттүү табияты. Б., 2006.

А. Обозканов.
[[Категория:4-том, 1-50 бб]]