КАЛЬЦИЙ - Түзөтүүлөр тарыхы

Dilde, 09:56, 1 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-01T09:56:00Z

← Мурунку нускасы		09:56, 1 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КА́ЛЬЦИЙ</b> (лат. Calcium), Са – <i>элементтердин мезгилдик системасынын II</i> тобунда жайгашкан химиялык элемент; атомдук номери 20, атомдук массасы 40,08; тыгыздыгы 1,54 <i>г/см</i><sup>3</sup>; эрүү t 851°С; кайноо t 1492°С. Табиятта туруктуу 6 изотобу бар: <sup>40</sup>Са, <sup>44</sup>Са, <sup>42</sup>Са, <sup>48</sup>Са, <sup>43</sup>Са ж-а <sup>46</sup>Са. Табигый бирикмелери: СаСО<sub>3 </sub>– арагонит, CaMg(CO<sub>3</sub>)<sub>2 </sub>– доломит, CaF<sub>2 </sub>– флюорит, CaSO<sub>4</sub>–2H<sub>2</sub>O – гипс; Са3(РО<sub>4</sub>)<sub>2 </sub>– фосфорит ж. б. Кальций – күмүш сымал ак, жеңил металл. Металл түрүндөгү кальцийди 1808-жылы англиялык химик Г. Дэви алган. Жер кыртышында массасы боюнча 2,96%ти ээлеп, O, Si, Al, Feден кийинки 5-орунда турат. Кальций ысытканда бардык металлдарды алардын оксиддеринен, сульфиддеринен ж-а галогениддеринен сүрүп чыгарат. Кадимки ~~темп~~~~рада~~ кальций <i>кычкылтек</i> м-н реакцияга оңой кирип, СаОну пайда кылат, СаО сууда эрип, күчтүү негизди Са(ОН)<sub>2 </sub>берет. Кальций бардык кислота м-н реакцияга оңой кирип, суутекти сүрүп чыгарат. <i>Галогендер</i> м-н аракеттенип, тиешелүү туздарды, кургак суутек м-н аракеттенип гидриддерди, графит м-н кошуп ысытканда, карбиддерди пайда кылат. Кальций эритилген СаСl<sub>2</sub>ни электролиздөө ж-а алюминотермиялык жол м-н алынат: 6CaO+4Al=2Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>+6Ca. Таза кальций металлы <i>цезий, рубидий, хром, цирконий, торий, ванадийдин</i> бирикмелерин металлга чейин калыбына келтирүүдө ж-а болот иштетүүдө колдонулат. Техникада кальцийдин <i>коргошун</i> м-н куймасы, минералдары кеңири пайдаланылат. Мисалы, – курулуш материалдары өчүрүлгөн акиташ, цемент ж-а силикат кышын алууда, металлургияда, химия өнөр жайында кальций карбидин, соданы, хлордуу акиташты, жер семирткичтерди алууда, кант, айнек өндүрүүдө колдонулат. Бор, мрамор, талаа шпаты, гипс, флюорит ж.б-дын турмушта мааниси өтө чоң.		<b type='title'>КА́ЛЬЦИЙ</b> (лат. Calcium), Са – <i>элементтердин мезгилдик системасынын II</i> тобунда жайгашкан химиялык элемент; атомдук номери 20, атомдук массасы 40,08; тыгыздыгы 1,54 <i>г/см</i><sup>3</sup>; эрүү t 851°С; кайноо t 1492°С. Табиятта туруктуу 6 изотобу бар: <sup>40</sup>Са, <sup>44</sup>Са, <sup>42</sup>Са, <sup>48</sup>Са, <sup>43</sup>Са ж-а <sup>46</sup>Са. Табигый бирикмелери: СаСО<sub>3 </sub>– арагонит, CaMg(CO<sub>3</sub>)<sub>2 </sub>– доломит, CaF<sub>2 </sub>– флюорит, CaSO<sub>4</sub>–2H<sub>2</sub>O – гипс; Са3(РО<sub>4</sub>)<sub>2 </sub>– фосфорит ж. б. Кальций – күмүш сымал ак, жеңил металл. Металл түрүндөгү кальцийди 1808-жылы англиялык химик Г. Дэви алган. Жер кыртышында массасы боюнча 2,96%ти ээлеп, O, Si, Al, Feден кийинки 5-орунда турат. Кальций ысытканда бардык металлдарды алардын оксиддеринен, сульфиддеринен ж-а галогениддеринен сүрүп чыгарат. Кадимки температурада кальций <i>кычкылтек</i> м-н реакцияга оңой кирип, СаОну пайда кылат, СаО сууда эрип, күчтүү негизди Са(ОН)<sub>2 </sub>берет. Кальций бардык кислота м-н реакцияга оңой кирип, суутекти сүрүп чыгарат. <i>Галогендер</i> м-н аракеттенип, тиешелүү туздарды, кургак суутек м-н аракеттенип гидриддерди, графит м-н кошуп ысытканда, карбиддерди пайда кылат. Кальций эритилген СаСl<sub>2</sub>ни электролиздөө ж-а алюминотермиялык жол м-н алынат: 6CaO+4Al=2Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>+6Ca. Таза кальций металлы <i>цезий, рубидий, хром, цирконий, торий, ванадийдин</i> бирикмелерин металлга чейин калыбына келтирүүдө ж-а болот иштетүүдө колдонулат. Техникада кальцийдин <i>коргошун</i> м-н куймасы, минералдары кеңири пайдаланылат. Мисалы, – курулуш материалдары өчүрүлгөн акиташ, цемент ж-а силикат кышын алууда, металлургияда, химия өнөр жайында кальций карбидин, соданы, хлордуу акиташты, жер семирткичтерди алууда, кант, айнек өндүрүүдө колдонулат. Бор, мрамор, талаа шпаты, гипс, флюорит ж.б-дын турмушта мааниси өтө чоң.
	[[Категория:4-том, 1-50 бб]]		[[Категория:4-том, 1-50 бб]]

Dilde, 09:40, 1 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-01T09:40:46Z

← Мурунку нускасы		09:40, 1 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КА́ЛЬЦИЙ</b> (лат. Calcium), Са – <i>элементтердин		<b type='title'>КА́ЛЬЦИЙ</b> (лат. Calcium), Са – <i>элементтердин мезгилдик системасынын II</i> тобунда жайгашкан химиялык элемент; атомдук номери 20, атомдук массасы 40,08; тыгыздыгы 1,54 <i>г/см</i><sup>3</sup>; эрүү t 851°С; кайноо t 1492°С. Табиятта туруктуу 6 изотобу бар: <sup>40</sup>Са, <sup>44</sup>Са, <sup>42</sup>Са, <sup>48</sup>Са, <sup>43</sup>Са ж-а <sup>46</sup>Са. Табигый бирикмелери: СаСО<sub>3 </sub>– арагонит, CaMg(CO<sub>3</sub>)<sub>2 </sub>– доломит, CaF<sub>2 </sub>– флюорит, CaSO<sub>4</sub>–2H<sub>2</sub>O – гипс; Са3(РО<sub>4</sub>)<sub>2 </sub>– фосфорит ж. б. Кальций – күмүш сымал ак, жеңил металл. Металл түрүндөгү кальцийди 1808-жылы англиялык химик Г. Дэви алган. Жер кыртышында массасы боюнча 2,96%ти ээлеп, O, Si, Al, Feден кийинки 5-орунда турат. Кальций ысытканда бардык металлдарды алардын оксиддеринен, сульфиддеринен ж-а галогениддеринен сүрүп чыгарат. Кадимки темпрада кальций <i>кычкылтек</i> м-н реакцияга оңой кирип, СаОну пайда кылат, СаО сууда эрип, күчтүү негизди Са(ОН)<sub>2 </sub>берет. Кальций бардык кислота м-н реакцияга оңой кирип, суутекти сүрүп чыгарат. <i>Галогендер</i> м-н аракеттенип, тиешелүү туздарды, кургак суутек м-н аракеттенип гидриддерди, графит м-н кошуп ысытканда, карбиддерди пайда кылат. Кальций эритилген СаСl<sub>2</sub>ни электролиздөө ж-а алюминотермиялык жол м-н алынат: 6CaO+4Al=2Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>+6Ca. Таза кальций металлы <i>цезий, рубидий, хром, цирконий, торий, ванадийдин</i> бирикмелерин металлга чейин калыбына келтирүүдө ж-а болот иштетүүдө колдонулат. Техникада кальцийдин <i>коргошун</i> м-н куймасы, минералдары кеңири пайдаланылат. Мисалы, – курулуш материалдары өчүрүлгөн акиташ, цемент ж-а силикат кышын алууда, металлургияда, химия өнөр жайында кальций карбидин, соданы, хлордуу акиташты, жер семирткичтерди алууда, кант, айнек өндүрүүдө колдонулат. Бор, мрамор, талаа шпаты, гипс, флюорит ж.б-дын турмушта мааниси өтө чоң.
	мезгилдик системасынын II</i> тобунда жайгашкан химиялык элемент; атомдук номери 20, атомдук массасы 40,08; тыгыздыгы 1,54 <i>г/см</i><sup>3</sup>; эрүү t 851°С; кайноо t 1492°С. Табиятта туруктуу 6 изотобу бар: <sup>40</sup>Са, <sup>44</sup>Са, <sup>42</sup>Са, <sup>48</sup>Са, <sup>43</sup>Са ж-а <sup>46</sup>Са. Табигый бирикмелери: СаСО<sub>3 </sub>– арагонит, CaMg(CO<sub>3</sub>)<sub>2 </sub>– доломит, CaF<sub>2 </sub>– флюорит, CaSO<sub>4</sub>–2H<sub>2</sub>O – гипс; Са3(РО<sub>4</sub>)<sub>2 </sub>– фосфорит ж. б. Кальций – күмүш сымал ак, жеңил металл. Металл түрүндөгү кальцийди 1808-жылы англиялык химик Г. Дэви алган. Жер кыртышында массасы боюнча 2,96%ти ээлеп, O, Si, Al, Feден кийинки 5-орунда турат. Кальций ысытканда бардык металлдарды алардын оксиддеринен, сульфиддеринен ж-а галогениддеринен сүрүп чыгарат. Кадимки темпрада кальций <i>кычкылтек</i> м-н реакцияга оңой кирип, СаОну пайда кылат, СаО сууда эрип, күчтүү негизди Са(ОН)<sub>2 </sub>берет. Кальций бардык кислота м-н реакцияга оңой кирип, суутекти сүрүп чыгарат. <i>Галогендер</i> м-н аракеттенип, тиешелүү туздарды, кургак суутек м-н аракеттенип гидриддерди, графит м-н кошуп ысытканда, карбиддерди пайда кылат. Кальций эритилген СаСl<sub>2</sub>ни электролиздөө ж-а алюминотермиялык жол м-н алынат: 6CaO+4Al=2Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>+6Ca. Таза кальций металлы <i>цезий, рубидий, хром, цирконий, торий, ванадийдин</i> бирикмелерин металлга чейин калыбына келтирүүдө ж-а болот иштетүүдө колдонулат. Техникада кальцийдин <i>коргошун</i> м-н куймасы, минералдары кеңири пайдаланылат. Мисалы, – курулуш материалдары өчүрүлгөн акиташ, цемент ж-а силикат кышын алууда, металлургияда, химия өнөр жайында кальций карбидин, соданы, хлордуу акиташты, жер семирткичтерди алууда, кант, айнек өндүрүүдө колдонулат. Бор, мрамор, талаа шпаты, гипс, флюорит ж.б.дын турмушта мааниси өтө чоң.
	[[Категория:4-том, 1-50 бб]]		[[Категория:4-том, 1-50 бб]]

Temirkan, 09:05, 27 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата

2025-10-27T09:05:20Z

← Мурунку нускасы		09:05, 27 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КА́ЛЬЦИЙ</b> (лат. Calcium), Са – <i>элементтердин		<b type='title'>КА́ЛЬЦИЙ</b> (лат. Calcium), Са – <i>элементтердин
	мезгилдик системасынын II</i> тобунда жайгашкан ~~хим.~~ элемент; ~~ат.н.~~ 20, ~~ат. м.~~ 40,08; ты~~гызд.~~ 1,54 <i>г/см</i><sup>3</sup>; эрүү t 851°С; кайноо t 1492°С. Табиятта туруктуу 6 изотобу бар: <sup>40</sup>Са, <sup>44</sup>Са, <sup>42</sup>Са, <sup>48</sup>Са, <sup>43</sup>Са ж-а <sup>46</sup>Са. Табигый бирикмелери:		мезгилдик системасынын II</i> тобунда жайгашкан химиялык элемент; атомдук номери 20, атомдук массасы 40,08; тыгыздыгы 1,54 <i>г/см</i><sup>3</sup>; эрүү t 851°С; кайноо t 1492°С. Табиятта туруктуу 6 изотобу бар: <sup>40</sup>Са, <sup>44</sup>Са, <sup>42</sup>Са, <sup>48</sup>Са, <sup>43</sup>Са ж-а <sup>46</sup>Са. Табигый бирикмелери: СаСО<sub>3 </sub>– арагонит, CaMg(CO<sub>3</sub>)<sub>2 </sub>– доломит, CaF<sub>2 </sub>– флюорит, CaSO<sub>4</sub>–2H<sub>2</sub>O – гипс; Са3(РО<sub>4</sub>)<sub>2 </sub>– фосфорит ж. б. Кальций – күмүш сымал ак, жеңил металл. Металл түрүндөгү кальцийди 1808-жылы англиялык химик Г. Дэви алган. Жер кыртышында массасы боюнча 2,96%ти ээлеп, O, Si, Al, Feден кийинки 5-орунда турат. Кальций ысытканда бардык металлдарды алардын оксиддеринен, сульфиддеринен ж-а галогениддеринен сүрүп чыгарат. Кадимки темпрада кальций <i>кычкылтек</i> м-н реакцияга оңой кирип, СаОну пайда кылат, СаО сууда эрип, күчтүү негизди Са(ОН)<sub>2 </sub>берет. Кальций бардык кислота м-н реакцияга оңой кирип, суутекти сүрүп чыгарат. <i>Галогендер</i> м-н аракеттенип, тиешелүү туздарды, кургак суутек м-н аракеттенип гидриддерди, графит м-н кошуп ысытканда, карбиддерди пайда кылат. Кальций эритилген СаСl<sub>2</sub>ни электролиздөө ж-а алюминотермиялык жол м-н алынат: 6CaO+4Al=2Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>+6Ca. Таза кальций металлы <i>цезий, рубидий, хром, цирконий, торий, ванадийдин</i> бирикмелерин металлга чейин калыбына келтирүүдө ж-а болот иштетүүдө колдонулат. Техникада кальцийдин <i>коргошун</i> м-н куймасы, минералдары кеңири пайдаланылат. Мисалы, – курулуш материалдары өчүрүлгөн акиташ, цемент ж-а силикат кышын алууда, металлургияда, химия өнөр жайында кальций карбидин, соданы, хлордуу акиташты, жер семирткичтерди алууда, кант, айнек өндүрүүдө колдонулат. Бор, мрамор, талаа шпаты, гипс, флюорит ж.б.дын турмушта мааниси өтө чоң.
	СаСО<sub>3 </sub>– арагонит, CaMg(CO<sub>3</sub>)<sub>2 </sub>– доломит, CaF<sub>2 </sub>– флюорит, CaSO<sub>4</sub>–2H<sub>2</sub>O – гипс; Са3(РО<sub>4</sub>)<sub>2 </sub>– фосфорит ж. б. К. – күмүш сымал ак, жеңил металл. Металл түрүндөгү ~~К-ди~~ 1808-~~ж. англ.~~ химик Г. Дэви алган. Жер кыртышында массасы ~~б-ча~~ 2,96%ти ээлеп, O, Si, Al, Feден кийинки 5-орунда турат. К. ысытканда бардык металлдарды алардын оксиддеринен, сульфиддеринен ж-а галогениддеринен сүрүп чыгарат. Кадимки темпрада К. <i>кычкылтек</i> м-н реакцияга оңой кирип, СаОну пайда кылат, СаО сууда эрип, күчтүү негизди Са(ОН)<sub>2 </sub>берет. К. бардык ~~к-та~~ м-н реакцияга оңой кирип, суутекти сүрүп чыгарат. <i>Галогендер</i> м-н аракеттенип, тиешелүү туздарды, кургак суутек м-н аракеттенип гидриддерди, графит м-н кошуп ысытканда, карбиддерди пайда кылат. К. эритилген СаСl<sub>2</sub>ни электролиздөө ж-а алюминотермиялык жол м-н алынат: 6CaO+4Al=2Al<sub>2</sub>O<sub>3</sub>+6Ca. Таза К. металлы <i>цезий, рубидий, хром, цирконий, торий, ванадийдин</i> бирикмелерин металлга чейин калыбына келтирүүдө ж-а болот иштетүүдө колдонулат. Техникада ~~К-дин~~ <i>коргошун</i> м-н куймасы, минералдары кеңири пайдаланылат. ~~Мис.~~, – курулуш
	материалдары өчүрүлгөн акиташ, цемент ж-а силикат кышын алууда, металлургияда, ~~хим.~~
	~~ө. ж-нда К.~~ карбидин, соданы, хлордуу акиташты, жер семирткичтерди алууда, кант, айнек
	өндүрүүдө колдонулат. Бор, мрамор, талаа шпаты, гипс, флюорит ж.б-дын турмушта мааниси
	өтө чоң.
	[[Категория:4-том, 1-50 бб]]		[[Категория:4-том, 1-50 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2025-08-24T09:00:55Z

1 версия

← Мурунку нускасы	09:00, 24 Август (Баш оона) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol4>KadyrM, 01:04, 24 Август (Баш оона) 2025 карата

2025-08-24T01:04:05Z

Жаңы барак

КА́ЛЬЦИЙ (лат. Calcium), Са – элементтердин
мезгилдик системасынын II тобунда жайгашкан хим. элемент; ат.н. 20, ат. м. 40,08; тыгызд. 1,54 г/см3; эрүү t 851°С; кайноо t 1492°С. Табиятта туруктуу 6 изотобу бар: 40Са, 44Са, 42Са, 48Са, 43Са ж-а 46Са. Табигый бирикмелери:
СаСО3 – арагонит, CaMg(CO3)2 – доломит, CaF2 – флюорит, CaSO4–2H2O – гипс; Са3(РО4)2 – фосфорит ж. б. К. – күмүш сымал ак, жеңил металл. Металл түрүндөгү К-ди 1808-ж. англ. химик Г. Дэви алган. Жер кыртышында массасы б-ча 2,96%ти ээлеп, O, Si, Al, Feден кийинки 5-орунда турат. К. ысытканда бардык металлдарды алардын оксиддеринен, сульфиддеринен ж-а галогениддеринен сүрүп чыгарат. Кадимки темпрада К. кычкылтек м-н реакцияга оңой кирип, СаОну пайда кылат, СаО сууда эрип, күчтүү негизди Са(ОН)2 берет. К. бардык к-та м-н реакцияга оңой кирип, суутекти сүрүп чыгарат. Галогендер м-н аракеттенип, тиешелүү туздарды, кургак суутек м-н аракеттенип гидриддерди, графит м-н кошуп ысытканда, карбиддерди пайда кылат. К. эритилген СаСl2ни электролиздөө ж-а алюминотермиялык жол м-н алынат: 6CaO+4Al=2Al2O3+6Ca. Таза К. металлы цезий, рубидий, хром, цирконий, торий, ванадийдин бирикмелерин металлга чейин калыбына келтирүүдө ж-а болот иштетүүдө колдонулат. Техникада К-дин коргошун м-н куймасы, минералдары кеңири пайдаланылат. Мис., – курулуш
материалдары өчүрүлгөн акиташ, цемент ж-а силикат кышын алууда, металлургияда, хим.
ө. ж-нда К. карбидин, соданы, хлордуу акиташты, жер семирткичтерди алууда, кант, айнек
өндүрүүдө колдонулат. Бор, мрамор, талаа шпаты, гипс, флюорит ж.б-дын турмушта мааниси
өтө чоң.
[[Категория:4-том, 1-50 бб]]