http://212.24.105.57:9989/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%94%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A_%D0%90%D0%A0%D0%9A%D0%A2%D0%98%D0%9A%D0%90_%D0%90%D0%A0%D0%A5%D0%98%D0%9F%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%93%D0%AB
КАНАДАЛЫК АРКТИКА АРХИПЕЛАГЫ - Түзөтүүлөр тарыхы
2026-04-20T10:09:48Z
Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы
MediaWiki 1.40.0
http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%94%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A_%D0%90%D0%A0%D0%9A%D0%A2%D0%98%D0%9A%D0%90_%D0%90%D0%A0%D0%A5%D0%98%D0%9F%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%93%D0%AB&diff=34844&oldid=prev
Temirkan, 05:43, 3 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 карата
2025-11-03T05:43:06Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:43, 3 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><b type='title'>КАНАДАЛЫК АРКТИКА АРХИПЕЛАГЫ</b> – <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түн.<br></del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><b type='title'>КАНАДАЛЫК АРКТИКА АРХИПЕЛАГЫ</b> – <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түндүк </ins>Американын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түндүк </ins>четинде жайгашкан дүйнөдөгү эң ири аралдар тобу; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түндүк </ins>Муз океанда. Канада&shy;га карайт. Аянты 1335 миң <i>км</i><sup>2</sup>. Негизинен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түндүк </ins>Муз океаны (Бофорт, Линкольн деңиздери, На&shy;рес, Гудзон кысыктары, Баффин деңизи, Фокс булуңу) ж-а Атлантика океанынын Девис кы&shy;сыгы м-н чулганат. Гренландиядан Нарес кы&shy;сыгы, Баффин деңизи ж-а Девис кысыгы аркы&shy;луу бөлүнөт. Калкы сейрек, көбү – эскимостор.<br>Архипелаг 36 563 аралдан турат, анын 15инин аянты 10 миң <i>км</i><sup>2</sup>ден ашат. Ири аралдары: Баф&shy;фин Жери, Элсмир, Виктория, Банкс, Девон.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Американын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түн. </del>четинде жайгашкан дүйнөдөгү эң ири аралдар тобу; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түн. </del>Муз океанда. Канада&shy;га карайт. Аянты 1335 миң <i>км</i><sup>2</sup>. Негизинен <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түн. </del>Муз океаны (Бофорт, Линкольн деңиздери, На&shy;рес, Гудзон кысыктары, Баффин деңизи, Фокс булуңу) ж-а Атлантика океанынын Девис кы&shy;сыгы м-н чулганат. Гренландиядан Нарес кы&shy;сыгы, Баффин деңизи ж-а Девис кысыгы аркы&shy;луу бөлүнөт. Калкы сейрек, көбү – эскимостор.<br></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Архипелаг 36 563 аралдан турат, анын 15инин аянты 10 миң <i>км</i><sup>2</sup>ден ашат. Ири аралдары: Баф&shy;фин Жери, Элсмир, Виктория, Банкс, Девон.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КАНАДАЛЫК АРКТИКА АРХИПЕЛАГЫ12.png | thumb | Баффин Жери.]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КАНАДАЛЫК АРКТИКА АРХИПЕЛАГЫ12.png | thumb | Баффин Жери.]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Аралдары материктик тайыздыкта жайгашкан; аларды тереңдиги 150–300 <i>м</i> кысыктардын та&shy;таал системасы бир нече топко (Свердруп арал&shy;дары, Парри архипелагы ж. б.) бөлөт. Релье&shy;финде дөңсөөлүү түздүктөр ж-а платолор басым&shy;дуу, чыгышында <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бийикт. </del>2926 <i>м</i>ге жеткен (Эл&shy;смир <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">а-нда</del>) тоо массивдери бар. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. А. а. </del>негизи-</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Аралдары материктик тайыздыкта жайгашкан; аларды тереңдиги 150–300 <i>м</i> кысыктардын та&shy;таал системасы бир нече топко (Свердруп арал&shy;дары, Парри архипелагы ж. б.) бөлөт. Релье&shy;финде дөңсөөлүү түздүктөр ж-а платолор басым&shy;дуу, чыгышында <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бийиктиги </ins>2926 <i>м</i>ге жеткен (Эл&shy;смир <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">аралында</ins>) тоо массивдери бар. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Канадалык Арктика архипелагы </ins>негизи-</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нен байыркы Түн. Америка платформасынын түн. чет-жакасында жайгашкан; платформанын кембрийге чейинки кристаллдык фундаменти архипелагдын чыгыш бөлүгүндө жер бетине</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">чыгып турат (калкан). Түн. бөлүгүндө палеозой&shy;дун Иннуит алкагы созулуп жатат. Кен байлык&shy;тары: коргошун, цинк, полиметалл, темир, ал&shy;тын, нефть, газ, көмүр ж. б.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Климаты архипелагдын басымдуу бөлүгүндө</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">арктикалык, катаал, чыгышында деңиздик, ба&shy;тышында континенттик, Баффин жери а-нын түш. бөлүгүндө субарктикалык. Январдын орт.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">темп-расы түш.-чыгышында –23°Сден түн.-баты&shy;шында –35°С (абс. мин. –50°Сден төмөн). Аяз&shy;сыз мезгил 1–4 айга чейин созулат, май айында</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">абанын темп-расы кээде –30°Сге чейин төмөн&shy;дөйт. Жайы өтө кыска, июлдун орт. темп-расы түндүгүндө 4°Сден түштүгүндө 7°Сге чейин (эң жогорку темп-ра 24°Сге жетет). Жылдык жаан&shy;чачыны түш.-чыгышында 450–600 <i>мм</i>, баты&shy;шында 200–250 <i>мм</i>ге, түндүгүндө 100 <i>мм</i>ге че&shy;йин. Бул аймактар жылдын көп мезгилинде Арктика антициклонунун таасиринде болот. Бардык жеринде көп жылдык тоң таралган. Түндүгү ж-а түн.-чыгышы мөңгүлүү (жалпы аян&shy;ты 154 миң <i>км</i><sup>2</sup>), түндүгүндө шельф муздары</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кездешет; кысыктарын жылына 9–10 ай бою</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">муз каптайт. Көп жылдык пак муздарынын чеги архипелагдын түн.-батыш чети аркылуу өтөт. Түн.-батыш деңиз жолу өтүүгө өтө татаал. Жа&shy;йында чыгышындагы кысыктарда (Гудзон, Дей&shy;вис, Ланкастер), о. эле материк жээктериндеги булуң-кысыктарда муз салыштырмалуу аз бо&shy;лот. Түндүгүнө арктика чөлү, түштүгүнө мамык</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">чөп-эңилчектүү ж-а мамык чөп-бадалчалуу тун&shy;дра өсүмдүктөрү мүнөздүү. Жаныбарлардан түн. бугусу, ак аюу, ак түлкү, лемминг, тундра чили, эндемиктерден койбука (овцебык), жээк суула&shy;рында тюлень, кит, атлантика моржу мекен&shy;дейт. Деңиз промысели, балык кармоо, аңчы&shy;лык өнүккөн. Табияты коргоого алынган ири улуттук парктары: Сирмилик ж-а Ауюиттук (Баффин Жери а-нда), Куттинирпаак (Элсмир а-нда), Аулавик (Банкс а-нда). Негизги калк&shy;туу пункттары: Фробишер-Бей (Баффин Жери а-нда), Кембриж-Бей (Виктория а-нда), Резоль&shy;ют (Корнуоллис а-нда). Элсмир а-нда дүйнөдө эң түндүктөгү (82,50 түн. кеңдикте, Түн. уюлдан 834 <i>км</i> аралыкта) Алерт калктуу пункту орун</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">алган. Девон – дүйнөдөгү эң чоң калк жашаба&shy;ган (аянты 54 миң <i>км</i><sup>2</sup>) арал.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">нен байыркы Түндүк Америка платформасынын түндүк чет-жакасында жайгашкан; платформанын кембрийге чейинки кристаллдык фундаменти архипелагдын чыгыш бөлүгүндө жер бетине чыгып турат (калкан). Түндүк бөлүгүндө палеозой&shy;дун Иннуит алкагы созулуп жатат. Кен байлык&shy;тары: коргошун, цинк, полиметалл, темир, ал&shy;тын, нефть, газ, көмүр ж. б. Климаты архипелагдын басымдуу бөлүгүндө арктикалык, катаал, чыгышында деңиздик, ба&shy;тышында континенттик, Баффин жери аралынын түштүк бөлүгүндө субарктикалык. Январдын орточо температурасы түштүк-чыгышында –23°Сден түндүк-баты&shy;шында –35°С (абсолюттук минимум –50°Сден төмөн). Аяз&shy;сыз мезгил 1–4 айга чейин созулат, май айында абанын температурасы кээде –30°Сге чейин төмөн&shy;дөйт. Жайы өтө кыска, июлдун орточо температурасы түндүгүндө 4°Сден түштүгүндө 7°Сге чейин (эң жогорку температура 24°Сге жетет). Жылдык жаан-&shy;чачыны түштүк-чыгышында 450–600 <i>мм</i>, баты&shy;шында 200–250 <i>мм</i>ге, түндүгүндө 100 <i>мм</i>ге че&shy;йин. Бул аймактар жылдын көп мезгилинде Арктика антициклонунун таасиринде болот. Бардык жеринде көп жылдык тоң таралган. Түндүгү ж-а түндүк-чыгышы мөңгүлүү (жалпы аян&shy;ты 154 миң <i>км</i><sup>2</sup>), түндүгүндө шельф муздары кездешет; кысыктарын жылына 9–10 ай бою муз каптайт. Көп жылдык пак муздарынын чеги архипелагдын түндүк-батыш чети аркылуу өтөт. Түндүк-батыш деңиз жолу өтүүгө өтө татаал. Жа&shy;йында чыгышындагы кысыктарда (Гудзон, Дей&shy;вис, Ланкастер), ошондой эле материк жээктериндеги булуң-кысыктарда муз салыштырмалуу аз бо&shy;лот. Түндүгүнө арктика чөлү, түштүгүнө мамык чөп-эңилчектүү ж-а мамык чөп-бадалчалуу тун&shy;дра өсүмдүктөрү мүнөздүү. Жаныбарлардан түндүк бугусу, ак аюу, ак түлкү, лемминг, тундра чили, эндемиктерден койбука (овцебык), жээк суула&shy;рында тюлень, кит, атлантика моржу мекен&shy;дейт. Деңиз промысели, балык кармоо, аңчы&shy;лык өнүккөн. Табияты коргоого алынган ири улуттук парктары: Сирмилик ж-а Ауюиттук (Баффин Жери аралында), Куттинирпаак (Элсмир аралында), Аулавик (Банкс аралында). Негизги калк&shy;туу пункттары: Фробишер-Бей (Баффин Жери аралында), Кембриж-Бей (Виктория аралында), Резоль&shy;ют (Корнуоллис аралында). Элсмир аралында дүйнөдө эң түндүктөгү (82,50 түндүк кеңдикте, Түндүк уюлдан 834 <i>км</i> аралыкта) Алерт калктуу пункту орун алган. Девон – дүйнөдөгү эң чоң калк жашаба&shy;ган (аянты 54 миң <i>км</i><sup>2</sup>) арал.</ins></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: <i>Антипова А. В.</i> Канада. Природа и естественные ресурсы. М., 1965.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: <i>Антипова А. В.</i> Канада. Природа и естественные ресурсы. М., 1965.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:4-том, 51-100 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:4-том, 51-100 бб]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>
Temirkan
http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%94%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A_%D0%90%D0%A0%D0%9A%D0%A2%D0%98%D0%9A%D0%90_%D0%90%D0%A0%D0%A5%D0%98%D0%9F%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%93%D0%AB&diff=31334&oldid=prev
Kadyrm: 1 версия
2025-09-07T08:08:07Z
<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:08, 7 Сентябрь (Аяк оона) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>
Kadyrm
http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%90%D0%9D%D0%90%D0%94%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9A_%D0%90%D0%A0%D0%9A%D0%A2%D0%98%D0%9A%D0%90_%D0%90%D0%A0%D0%A5%D0%98%D0%9F%D0%95%D0%9B%D0%90%D0%93%D0%AB&diff=31333&oldid=prev
vol4>KadyrM, 02:00, 7 Сентябрь (Аяк оона) 2025 карата
2025-09-07T02:00:04Z
<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><b type='title'>КАНАДАЛЫК АРКТИКА АРХИПЕЛАГЫ</b> – Түн.<br><br />
Американын түн. четинде жайгашкан дүйнөдөгү эң ири аралдар тобу; Түн. Муз океанда. Канада&shy;га карайт. Аянты 1335 миң <i>км</i><sup>2</sup>. Негизинен Түн. Муз океаны (Бофорт, Линкольн деңиздери, На&shy;рес, Гудзон кысыктары, Баффин деңизи, Фокс булуңу) ж-а Атлантика океанынын Девис кы&shy;сыгы м-н чулганат. Гренландиядан Нарес кы&shy;сыгы, Баффин деңизи ж-а Девис кысыгы аркы&shy;луу бөлүнөт. Калкы сейрек, көбү – эскимостор.<br><br />
Архипелаг 36 563 аралдан турат, анын 15инин аянты 10 миң <i>км</i><sup>2</sup>ден ашат. Ири аралдары: Баф&shy;фин Жери, Элсмир, Виктория, Банкс, Девон.<br />
<br />
[[File:КАНАДАЛЫК АРКТИКА АРХИПЕЛАГЫ12.png | thumb | Баффин Жери.]]<br />
Аралдары материктик тайыздыкта жайгашкан; аларды тереңдиги 150–300 <i>м</i> кысыктардын та&shy;таал системасы бир нече топко (Свердруп арал&shy;дары, Парри архипелагы ж. б.) бөлөт. Релье&shy;финде дөңсөөлүү түздүктөр ж-а платолор басым&shy;дуу, чыгышында бийикт. 2926 <i>м</i>ге жеткен (Эл&shy;смир а-нда) тоо массивдери бар. К. А. а. негизи-<br />
<br />
нен байыркы Түн. Америка платформасынын түн. чет-жакасында жайгашкан; платформанын кембрийге чейинки кристаллдык фундаменти архипелагдын чыгыш бөлүгүндө жер бетине<br />
чыгып турат (калкан). Түн. бөлүгүндө палеозой&shy;дун Иннуит алкагы созулуп жатат. Кен байлык&shy;тары: коргошун, цинк, полиметалл, темир, ал&shy;тын, нефть, газ, көмүр ж. б.<br />
Климаты архипелагдын басымдуу бөлүгүндө<br />
арктикалык, катаал, чыгышында деңиздик, ба&shy;тышында континенттик, Баффин жери а-нын түш. бөлүгүндө субарктикалык. Январдын орт.<br />
темп-расы түш.-чыгышында –23°Сден түн.-баты&shy;шында –35°С (абс. мин. –50°Сден төмөн). Аяз&shy;сыз мезгил 1–4 айга чейин созулат, май айында<br />
абанын темп-расы кээде –30°Сге чейин төмөн&shy;дөйт. Жайы өтө кыска, июлдун орт. темп-расы түндүгүндө 4°Сден түштүгүндө 7°Сге чейин (эң жогорку темп-ра 24°Сге жетет). Жылдык жаан&shy;чачыны түш.-чыгышында 450–600 <i>мм</i>, баты&shy;шында 200–250 <i>мм</i>ге, түндүгүндө 100 <i>мм</i>ге че&shy;йин. Бул аймактар жылдын көп мезгилинде Арктика антициклонунун таасиринде болот. Бардык жеринде көп жылдык тоң таралган. Түндүгү ж-а түн.-чыгышы мөңгүлүү (жалпы аян&shy;ты 154 миң <i>км</i><sup>2</sup>), түндүгүндө шельф муздары<br />
кездешет; кысыктарын жылына 9–10 ай бою<br />
муз каптайт. Көп жылдык пак муздарынын чеги архипелагдын түн.-батыш чети аркылуу өтөт. Түн.-батыш деңиз жолу өтүүгө өтө татаал. Жа&shy;йында чыгышындагы кысыктарда (Гудзон, Дей&shy;вис, Ланкастер), о. эле материк жээктериндеги булуң-кысыктарда муз салыштырмалуу аз бо&shy;лот. Түндүгүнө арктика чөлү, түштүгүнө мамык<br />
чөп-эңилчектүү ж-а мамык чөп-бадалчалуу тун&shy;дра өсүмдүктөрү мүнөздүү. Жаныбарлардан түн. бугусу, ак аюу, ак түлкү, лемминг, тундра чили, эндемиктерден койбука (овцебык), жээк суула&shy;рында тюлень, кит, атлантика моржу мекен&shy;дейт. Деңиз промысели, балык кармоо, аңчы&shy;лык өнүккөн. Табияты коргоого алынган ири улуттук парктары: Сирмилик ж-а Ауюиттук (Баффин Жери а-нда), Куттинирпаак (Элсмир а-нда), Аулавик (Банкс а-нда). Негизги калк&shy;туу пункттары: Фробишер-Бей (Баффин Жери а-нда), Кембриж-Бей (Виктория а-нда), Резоль&shy;ют (Корнуоллис а-нда). Элсмир а-нда дүйнөдө эң түндүктөгү (82,50 түн. кеңдикте, Түн. уюлдан 834 <i>км</i> аралыкта) Алерт калктуу пункту орун<br />
алган. Девон – дүйнөдөгү эң чоң калк жашаба&shy;ган (аянты 54 миң <i>км</i><sup>2</sup>) арал.<br />
<br />
<br />
Ад.: <i>Антипова А. В.</i> Канада. Природа и естественные ресурсы. М., 1965.<br />
[[Категория:4-том, 51-100 бб]]<br />
</div>
vol4>KadyrM