КАН (суюк ткань) - Түзөтүүлөр тарыхы

Dilde, 02:54, 12 Февраль (Бирдин айы) 2026 карата

2026-02-12T02:54:46Z

← Мурунку нускасы		02:54, 12 Февраль (Бирдин айы) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КАН</b> – жаныбар ж-а адамдын <i>кан жүрүү системасында</i> тынымсыз айлануучу, клеткалардын жашоосу үчүн түркүн кызматтардын аткарылуусун камсыз кылган суюк ткань. Ал кычкылтекти дем алуу органдарынан ткандарга, кандан көмүр кычкыл газын дем алуу органдарына, азык-заттарды (глюкоза, амин кислотасы, май кислотасы, туз ж. б.) тамак сиңирүү органдарынан тканга, зат алмашуунун акыркы (керексиз) продуктуларын бөлүп чыгаруу органдарына ташыйт. Ошондой эле гормон, ферменттерди иштелип чыккан жеринен активдүү таасир этүүчү жерге жеткирет. Организмдердин ички чөйрөсүнүн, дене температурасынын туруктуулугун сактайт ж-а курамында антитело, антитоксин, лизиндин болушу ж-а ак кан денечелеринин микробду сиңирүүсүнүн натыйжасында коргонуу кызматын аткарат. Бир клеткалууларда ж-а көпчүлүк омурткасыздарда кычкылтек <i>диффузия</i> аркылуу денеге өтөт. Омурткасыздарда кан дем алуу пигментине жараша түссүз, көк ж-а кызыл болот. Омурткалуулардын каны кызыл болуп, плазма, эритроцит, тромбоциттен турат. Ар түрдүү жаныбарда кандын өлчөмү ар башка. Мисалы, тишсиз моллюскалардын гемолимфасы денесинин 30%ин, курт-кумурскалардыкы 20%ин, омурткалуулардыкы 2–8%ин, адам денесинин 6,8%ин түзөт. Кандын 55%и суюк бөлүктөн – плазмадан ж-а 43% андагы формалуу элементтерден турат. Кандын курамындагы элементтердин туруктуулугун нерв-гумордук механизмдер жөнгө салып турат. Организмдеги ар кандай өзгөрүүлөрдү кан сезет. Анын курамынын өзгөрүшү бир катар ооруларга диагноз коюуда мааниси чоң. К а н п л а з м а с ы н ы н 90%и тамак сиңирүү системасынан келген суу, 7–8%и белок ж-а ар түрдүү туздардан турат. Плазмада, ошондой эле азык-заттар (углевод, май ж. б.), <i>витаминдер, гормондор, ферменттер</i> ж. б. бар. Кандын формалуу элементтери – эритроциттер, лейкоциттер ж-а тромбоциттер. Э р и т р о ц и т т е р – кызыл кан клеткалары. Организм м-н чөйрө ортосунда газ алмашууну, башкача айтканда организмдин дем алуусун ишке ашырат. Аларда темирлүү пигмент гемоглобин болуп, ал канга кызыл түс берет. Гемоглобин молекуласы белок – глобинден ж-а темири бар топ гемден турат. Дени сак организмде 1 <i>мкл</i> канда 4–5 млн эритроцит болот.~~<br>~~Анын санынын өтө азайышы, түзүлүшүнүн өзгөрүшү, гемоглобиндин төмөндөшү <i>аз кандуулуктун</i> мүнөздүү белгиси болуп эсептелет. Л е й к о ц и т т е р – ак кан клеткалары. Алар активдүү кыймылда болуп, кан агымынан чыгып, клетка арасында жылып жүрө алат. Денеге бөтөн зат киргенде же ал жабыркаганда, лейкоциттер майда кан тамыр клеткаларынан чыгып, жабыркаган жерди көздөй жылып, коргоо кызматын аткарат. Лейкоциттин саны ар бир кишиде 1 <i>мкл</i> канда 4000–9000ге жетет. Андан ашып кетсе – лейкоцитоз, азайса лейкопения деп аталат.~~<br>~~Т р о м б о ц и т т е р – кан пластинкалары, ядросуз түзүлүш. Анын кан агууну токтотууда мааниси чоң. Кырсыкка учураган жерде кан уюп, акпай калат. <i>Кан агууда,</i> операциядан кийин коргонуу реакциясы катары тромбоциттердин саны көбөйөт. Кээ бир дарыны көтөрө албаганда, химиялык зат м-н ууланганда, тромбоциттердин саны азайышы мүмкүн. Мындай учурда <i>кан агууну</i> токтотуу кыйындайт.		<b type='title'>КАН</b> – жаныбар ж-а адамдын <i>кан жүрүү системасында</i> тынымсыз айлануучу, клеткалардын жашоосу үчүн түркүн кызматтардын аткарылуусун камсыз кылган суюк ткань. Ал кычкылтекти дем алуу органдарынан ткандарга, кандан көмүр кычкыл газын дем алуу органдарына, азык-заттарды (глюкоза, амин кислотасы, май кислотасы, туз ж. б.) тамак сиңирүү органдарынан тканга, зат алмашуунун акыркы (керексиз) продуктуларын бөлүп чыгаруу органдарына ташыйт. Ошондой эле гормон, ферменттерди иштелип чыккан жеринен активдүү таасир этүүчү жерге жеткирет. Организмдердин ички чөйрөсүнүн, дене температурасынын туруктуулугун сактайт ж-а курамында антитело, антитоксин, лизиндин болушу ж-а ак кан денечелеринин микробду сиңирүүсүнүн натыйжасында коргонуу кызматын аткарат. Бир клеткалууларда ж-а көпчүлүк омурткасыздарда кычкылтек <i>диффузия</i> аркылуу денеге өтөт. Омурткасыздарда кан дем алуу пигментине жараша түссүз, көк ж-а кызыл болот. Омурткалуулардын каны кызыл болуп, плазма, эритроцит, тромбоциттен турат. Ар түрдүү жаныбарда кандын өлчөмү ар башка. Мисалы, тишсиз моллюскалардын гемолимфасы денесинин 30%ин, курт-кумурскалардыкы 20%ин, омурткалуулардыкы 2–8%ин, адам денесинин 6,8%ин түзөт. Кандын 55%и суюк бөлүктөн – плазмадан ж-а 43% андагы формалуу элементтерден турат. Кандын курамындагы элементтердин туруктуулугун нерв-гумордук механизмдер жөнгө салып турат. Организмдеги ар кандай өзгөрүүлөрдү кан сезет. Анын курамынын өзгөрүшү бир катар ооруларга диагноз коюуда мааниси чоң. К а н п л а з м а с ы н ы н 90%и тамак сиңирүү системасынан келген суу, 7–8%и белок ж-а ар түрдүү туздардан турат. Плазмада, ошондой эле азык-заттар (углевод, май ж. б.), <i>витаминдер, гормондор, ферменттер</i> ж. б. бар. Кандын формалуу элементтери – эритроциттер, лейкоциттер ж-а тромбоциттер. Э р и т р о ц и т т е р – кызыл кан клеткалары. Организм м-н чөйрө ортосунда газ алмашууну, башкача айтканда организмдин дем алуусун ишке ашырат. Аларда темирлүү пигмент гемоглобин болуп, ал канга кызыл түс берет. Гемоглобин молекуласы белок – глобинден ж-а темири бар топ гемден турат. Дени сак организмде 1 <i>мкл</i> канда 4–5 млн эритроцит болот. Анын санынын өтө азайышы, түзүлүшүнүн өзгөрүшү, гемоглобиндин төмөндөшү <i>аз кандуулуктун</i> мүнөздүү белгиси болуп эсептелет. Л е й к о ц и т т е р – ак кан клеткалары. Алар активдүү кыймылда болуп, кан агымынан чыгып, клетка арасында жылып жүрө алат. Денеге бөтөн зат киргенде же ал жабыркаганда, лейкоциттер майда кан тамыр клеткаларынан чыгып, жабыркаган жерди көздөй жылып, коргоо кызматын аткарат. Лейкоциттин саны ар бир кишиде 1 <i>мкл</i> канда 4000–9000ге жетет. Андан ашып кетсе – лейкоцитоз, азайса лейкопения деп аталат. Т р о м б о ц и т т е р – кан пластинкалары, ядросуз түзүлүш. Анын кан агууну токтотууда мааниси чоң. Кырсыкка учураган жерде кан уюп, акпай калат. <i>Кан агууда,</i> операциядан кийин коргонуу реакциясы катары тромбоциттердин саны көбөйөт. Кээ бир дарыны көтөрө албаганда, химиялык зат м-н ууланганда, тромбоциттердин саны азайышы мүмкүн. Мындай учурда <i>кан агууну</i> токтотуу кыйындайт.

	Ад.: <i>Чижевский А. Л.</i> Структурный анализ движущейся крови. М. 1959; <i>Семенов Н. В.</i> Биохимические компоненты и константы жидких сред и тканей человека. М., 1971; <i>Власов Ю. А., Окунева Г. Н.</i> Кровообращение и газообмен человека. 2-е изд. Новосиб., 1992.		Ад.: <i>Чижевский А. Л.</i> Структурный анализ движущейся крови. М. 1959; <i>Семенов Н. В.</i> Биохимические компоненты и константы жидких сред и тканей человека. М., 1971; <i>Власов Ю. А., Окунева Г. Н.</i> Кровообращение и газообмен человека. 2-е изд. Новосиб., 1992.
	<p align='right'><i type='author'>А. Раимжанов.</i></p>		<p align='right'><i type='author'>А. Раимжанов.</i></p>
	[[Категория:4-том, 1-50 бб]]		[[Категория:4-том, 1-50 бб]]

Dilde, 10:45, 1 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-01T10:45:42Z

← Мурунку нускасы		10:45, 1 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КАН</b> – жаныбар ж-а адамдын <i>кан жүрүү системасында</i> тынымсыз айлануучу, клеткалардын жашоосу үчүн түркүн кызматтардын аткарылуусун камсыз кылган суюк ткань. Ал кычкылтекти дем алуу органдарынан ткандарга, кандан көмүр кычкыл газын дем алуу органдарына, азык-заттарды (глюкоза, амин кислотасы, май ~~кислотата~~, туз ж. б.) тамак сиңирүү органдарынан тканга, зат алмашуунун акыркы (керексиз) продуктуларын бөлүп чыгаруу органдарына ташыйт. Ошондой эле гормон, ферменттерди иштелип чыккан жеринен активдүү таасир этүүчү жерге жеткирет. Организмдердин ички чөйрөсүнүн, дене температурасынын туруктуулугун сактайт ж-а курамында антитело, антитоксин, лизиндин болушу ж-а ак кан денечелеринин микробду сиңирүүсүнүн натыйжасында коргонуу кызматын аткарат. Бир клеткалууларда ж-а көпчүлүк омурткасыздарда кычкылтек <i>диффузия</i> аркылуу денеге өтөт. Омурткасыздарда кан дем алуу пигментине жараша түссүз, көк ж-а кызыл болот. Омурткалуулардын каны кызыл болуп, плазма, эритроцит, тромбоциттен турат. Ар түрдүү жаныбарда кандын өлчөмү ар башка. Мисалы, тишсиз моллюскалардын гемолимфасы денесинин 30%ин, курт-кумурскалардыкы 20%ин, омурткалуулардыкы 2–8%ин, адам денесинин 6,8%ин түзөт. Кандын 55%и суюк бөлүктөн – плазмадан ж-а 43% андагы формалуу элементтерден турат. Кандын курамындагы элементтердин туруктуулугун нерв-гумордук механизмдер жөнгө салып турат. Организмдеги ар кандай өзгөрүүлөрдү кан сезет. Анын курамынын өзгөрүшү бир катар ооруларга диагноз коюуда мааниси чоң. К а н п л а з м а с ы н ы н 90%и тамак сиңирүү системасынан келген суу, 7–8%и белок ж-а ар түрдүү туздардан турат. Плазмада, ошондой эле азык-заттар (углевод, май ж. б.), <i>витаминдер, гормондор, ферменттер</i> ж. б. бар. Кандын формалуу элементтери – эритроциттер, лейкоциттер ж-а тромбоциттер.~~<br>~~Э р и т р о ц и т т е р – кызыл кан клеткалары. Организм м-н чөйрө ортосунда газ алмашууну, башкача айтканда организмдин дем алуусун ишке ашырат. Аларда темирлүү пигмент гемоглобин болуп, ал канга кызыл түс берет. Гемоглобин молекуласы белок – глобинден ж-а темири бар топ гемден турат. Дени сак организмде 1 <i>мкл</i> канда 4–5 млн эритроцит болот.<br>Анын санынын өтө азайышы, түзүлүшүнүн өзгөрүшү, гемоглобиндин төмөндөшү <i>аз кандуулуктун</i> мүнөздүү белгиси болуп эсептелет.~~<br>~~Л е й к о ц и т т е р – ак кан клеткалары. Алар активдүү кыймылда болуп, кан агымынан чыгып, клетка арасында жылып жүрө алат. Денеге бөтөн зат киргенде же ал жабыркаганда, лейкоциттер майда кан тамыр клеткаларынан чыгып, жабыркаган жерди көздөй жылып, коргоо кызматын аткарат. Лейкоциттин саны ар бир кишиде 1 <i>мкл</i> канда 4000–9000ге жетет. Андан ашып кетсе – лейкоцитоз, азайса лейкопения деп аталат.<br>Т р о м б о ц и т т е р – кан пластинкалары, ядросуз түзүлүш. Анын кан агууну токтотууда мааниси чоң. Кырсыкка учураган жерде кан уюп, акпай калат. <i>Кан агууда,</i> операциядан кийин коргонуу реакциясы катары тромбоциттердин саны көбөйөт. Кээ бир дарыны көтөрө албаганда, химиялык зат м-н ууланганда, тромбоциттердин саны азайышы мүмкүн. Мындай учурда <i>кан агууну</i> токтотуу кыйындайт.		<b type='title'>КАН</b> – жаныбар ж-а адамдын <i>кан жүрүү системасында</i> тынымсыз айлануучу, клеткалардын жашоосу үчүн түркүн кызматтардын аткарылуусун камсыз кылган суюк ткань. Ал кычкылтекти дем алуу органдарынан ткандарга, кандан көмүр кычкыл газын дем алуу органдарына, азык-заттарды (глюкоза, амин кислотасы, май кислотасы, туз ж. б.) тамак сиңирүү органдарынан тканга, зат алмашуунун акыркы (керексиз) продуктуларын бөлүп чыгаруу органдарына ташыйт. Ошондой эле гормон, ферменттерди иштелип чыккан жеринен активдүү таасир этүүчү жерге жеткирет. Организмдердин ички чөйрөсүнүн, дене температурасынын туруктуулугун сактайт ж-а курамында антитело, антитоксин, лизиндин болушу ж-а ак кан денечелеринин микробду сиңирүүсүнүн натыйжасында коргонуу кызматын аткарат. Бир клеткалууларда ж-а көпчүлүк омурткасыздарда кычкылтек <i>диффузия</i> аркылуу денеге өтөт. Омурткасыздарда кан дем алуу пигментине жараша түссүз, көк ж-а кызыл болот. Омурткалуулардын каны кызыл болуп, плазма, эритроцит, тромбоциттен турат. Ар түрдүү жаныбарда кандын өлчөмү ар башка. Мисалы, тишсиз моллюскалардын гемолимфасы денесинин 30%ин, курт-кумурскалардыкы 20%ин, омурткалуулардыкы 2–8%ин, адам денесинин 6,8%ин түзөт. Кандын 55%и суюк бөлүктөн – плазмадан ж-а 43% андагы формалуу элементтерден турат. Кандын курамындагы элементтердин туруктуулугун нерв-гумордук механизмдер жөнгө салып турат. Организмдеги ар кандай өзгөрүүлөрдү кан сезет. Анын курамынын өзгөрүшү бир катар ооруларга диагноз коюуда мааниси чоң. К а н п л а з м а с ы н ы н 90%и тамак сиңирүү системасынан келген суу, 7–8%и белок ж-а ар түрдүү туздардан турат. Плазмада, ошондой эле азык-заттар (углевод, май ж. б.), <i>витаминдер, гормондор, ферменттер</i> ж. б. бар. Кандын формалуу элементтери – эритроциттер, лейкоциттер ж-а тромбоциттер. Э р и т р о ц и т т е р – кызыл кан клеткалары. Организм м-н чөйрө ортосунда газ алмашууну, башкача айтканда организмдин дем алуусун ишке ашырат. Аларда темирлүү пигмент гемоглобин болуп, ал канга кызыл түс берет. Гемоглобин молекуласы белок – глобинден ж-а темири бар топ гемден турат. Дени сак организмде 1 <i>мкл</i> канда 4–5 млн эритроцит болот.<br>Анын санынын өтө азайышы, түзүлүшүнүн өзгөрүшү, гемоглобиндин төмөндөшү <i>аз кандуулуктун</i> мүнөздүү белгиси болуп эсептелет. Л е й к о ц и т т е р – ак кан клеткалары. Алар активдүү кыймылда болуп, кан агымынан чыгып, клетка арасында жылып жүрө алат. Денеге бөтөн зат киргенде же ал жабыркаганда, лейкоциттер майда кан тамыр клеткаларынан чыгып, жабыркаган жерди көздөй жылып, коргоо кызматын аткарат. Лейкоциттин саны ар бир кишиде 1 <i>мкл</i> канда 4000–9000ге жетет. Андан ашып кетсе – лейкоцитоз, азайса лейкопения деп аталат.<br>Т р о м б о ц и т т е р – кан пластинкалары, ядросуз түзүлүш. Анын кан агууну токтотууда мааниси чоң. Кырсыкка учураган жерде кан уюп, акпай калат. <i>Кан агууда,</i> операциядан кийин коргонуу реакциясы катары тромбоциттердин саны көбөйөт. Кээ бир дарыны көтөрө албаганда, химиялык зат м-н ууланганда, тромбоциттердин саны азайышы мүмкүн. Мындай учурда <i>кан агууну</i> токтотуу кыйындайт.

	Ад.: <i>Чижевский А. Л.</i> Структурный анализ движущейся крови. М. 1959; <i>Семенов Н. В.</i> Биохимические компоненты и константы жидких сред и тканей		Ад.: <i>Чижевский А. Л.</i> Структурный анализ движущейся крови. М. 1959; <i>Семенов Н. В.</i> Биохимические компоненты и константы жидких сред и тканей человека. М., 1971; <i>Власов Ю. А., Окунева Г. Н.</i> Кровообращение и газообмен человека. 2-е изд. Новосиб., 1992.
	человека. М., 1971; <i>Власов Ю. А., Окунева Г. Н.</i> Кровообращение и газообмен человека. 2-е изд. Новосиб., 1992.
	<p align='right'><i type='author'>А. Раимжанов.</i></p>		<p align='right'><i type='author'>А. Раимжанов.</i></p>
	[[Категория:4-том, 1-50 бб]]		[[Категория:4-том, 1-50 бб]]

Temirkan: Temirkan moved page КАН 1 to КАН (суюк ткань)

2025-10-30T03:30:00Z

Temirkan moved page КАН 1 to КАН (суюк ткань)

← Мурунку нускасы	03:30, 30 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

Temirkan, 03:29, 30 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата

2025-10-30T03:29:21Z

@@ 1 сап: / 1 сап: @@
-<b type='title'>КАН</b> – жаныбар ж-а адамдын <i>кан жүрүү систе&shy;масында</i> тынымсыз айлануучу, клеткалардын жашоосу үчүн түркүн кызматтардын аткары&shy;луусун камсыз кылган суюк ткань. Ал кычкыл&shy;текти дем алуу органдарынан ткандарга, кан&shy;дан көмүр кычкыл газын дем алуу органдары&shy;на, азык-заттарды (глюкоза, амин к-тасы, май к-та, туз ж. б.) тамак сиңирүү органдарынан тканга, зат алмашуунун акыркы (керексиз) про&shy;дуктуларын бөлүп чыгаруу органдарына та&shy;шыйт. О. эле гормон, ферменттерди иштелип
+<b type='title'>КАН</b> – жаныбар ж-а адамдын <i>кан жүрүү систе&shy;масында</i> тынымсыз айлануучу, клеткалардын жашоосу үчүн түркүн кызматтардын аткары&shy;луусун камсыз кылган суюк ткань. Ал кычкыл&shy;текти дем алуу органдарынан ткандарга, кан&shy;дан көмүр кычкыл газын дем алуу органдары&shy;на, азык-заттарды (глюкоза, амин кислотасы, май кислотата, туз ж. б.) тамак сиңирүү органдарынан тканга, зат алмашуунун акыркы (керексиз) про&shy;дуктуларын бөлүп чыгаруу органдарына та&shy;шыйт. Ошондой эле гормон, ферменттерди иштелип чыккан жеринен активдүү таасир этүүчү жерге жеткирет. Организмдердин ички чөйрөсүнүн, дене температурасынын туруктуулугун сактайт ж-а курамында антитело, антитоксин, лизиндин болушу ж-а ак кан денечелеринин микробду сиңирүүсүнүн натыйжасында коргонуу кызма&shy;тын аткарат. Бир клеткалууларда ж-а көпчүлүк омурткасыздарда кычкылтек <i>диффузия</i> аркылуу денеге өтөт. Омурткасыздарда кан дем алуу пигментине жараша түссүз, көк ж-а кызыл бо&shy;лот. Омурткалуулардын каны кызыл болуп, плаз&shy;ма, эритроцит, тромбоциттен турат. Ар түрдүү жаныбарда кандын өлчөмү ар башка. Мисалы, тиш&shy;сиз моллюскалардын гемолимфасы денесинин 30%ин, курт-кумурскалардыкы 20%ин, омурт&shy;калуулардыкы 2–8%ин, адам денесинин 6,8%ин түзөт. Кандын 55%и суюк бөлүктөн – плазма&shy;дан ж-а 43% андагы формалуу элементтерден турат. Кандын курамындагы элементтердин ту&shy;руктуулугун нерв-гумордук механизмдер жөнгө салып турат. Организмдеги ар кандай өзгөрүү&shy;лөрдү кан сезет. Анын курамынын өзгөрүшү бир катар ооруларга диагноз коюуда мааниси чоң. К а н  п л а з м а с ы н ы н 90%и тамак сиңирүү системасынан келген суу, 7–8%и белок ж-а ар түрдүү туздардан турат. Плазмада, ошондой эле азык&shy;-заттар (углевод, май ж. б.), <i>витаминдер, гор&shy;мондор, ферменттер</i> ж. б. бар. Кандын форма&shy;луу элементтери – эритроциттер, лейкоциттер ж-а тромбоциттер.<br>Э р и т р о ц и т т е р – кызыл кан клеткалары. Организм м-н чөйрө ортосунда газ алмашууну, башкача айтканда организмдин дем алуусун ишке ашырат. Аларда темирлүү пиг&shy;мент гемоглобин болуп, ал канга кызыл түс бе&shy;рет. Гемоглобин молекуласы белок – глобинден ж-а темири бар топ гемден турат. Дени сак орга&shy;низмде 1 <i>мкл</i> канда 4–5 млн эритроцит болот.<br>Анын санынын өтө азайышы, түзүлүшүнүн өзгөрүшү, гемоглобиндин төмөндөшү <i>аз кандуу&shy;луктун</i> мүнөздүү белгиси болуп эсептелет.<br>Л е й к о ц и т т е р – ак кан клеткалары. Алар активдүү кыймылда болуп, кан агымынан чы&shy;гып, клетка арасында жылып жүрө алат. Де&shy;неге бөтөн зат киргенде же ал жабыркаганда, лейкоциттер майда кан тамыр клеткаларынан чыгып, жабыркаган жерди көздөй жылып, кор&shy;гоо кызматын аткарат. Лейкоциттин саны ар бир кишиде 1 <i>мкл</i> канда 4000–9000ге жетет. Ан&shy;дан ашып кетсе – лейкоцитоз, азайса лейкопе&shy;ния деп аталат.<br>Т р о м б о ц и т т е р – кан пластинкалары, ядросуз түзүлүш. Анын кан агууну токтотууда мааниси чоң. Кырсыкка учу&shy;раган жерде кан уюп, акпай калат. <i>Кан агууда,</i> операциядан кийин коргонуу реакциясы ката&shy;ры тромбоциттердин саны көбөйөт. Кээ бир да&shy;рыны көтөрө албаганда, химиялык зат м-н уулан&shy;ганда, тромбоциттердин саны азайышы мүмкүн. Мындай учурда <i>кан агууну</i> токтотуу кыйын&shy;дайт.
 Ад.: <i>Чижевский А. Л.</i> Структурный анализ дви&shy;жущейся крови. М. 1959; <i>Семенов Н. В.</i> Биохими&shy;ческие компоненты и константы жидких сред и тканей
@@ 23 сап: / 5 сап: @@
 <p align='right'><i type='author'>А. Раимжанов.</i></p>
 [[Категория:4-том, 1-50 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2025-08-24T09:00:58Z

1 версия

← Мурунку нускасы	09:00, 24 Август (Баш оона) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol4>KadyrM, 01:04, 24 Август (Баш оона) 2025 карата

2025-08-24T01:04:05Z

Жаңы барак

КАН – жаныбар ж-а адамдын кан жүрүү системасында тынымсыз айлануучу, клеткалардын жашоосу үчүн түркүн кызматтардын аткарылуусун камсыз кылган суюк ткань. Ал кычкылтекти дем алуу органдарынан ткандарга, кандан көмүр кычкыл газын дем алуу органдарына, азык-заттарды (глюкоза, амин к-тасы, май к-та, туз ж. б.) тамак сиңирүү органдарынан тканга, зат алмашуунун акыркы (керексиз) продуктуларын бөлүп чыгаруу органдарына ташыйт. О. эле гормон, ферменттерди иштелип
чыккан жеринен активдүү таасир этүүчү жерге жеткирет. Организмдердин ички чөйрөсүнүн, дене темп-расынын туруктуулугун сактайт ж-а курамында антитело, антитоксин, лизиндин болушу ж-а ак кан денечелеринин микробду сиңирүүсүнүн натыйжасында коргонуу кызматын аткарат. Бир клеткалууларда ж-а көпчүлүк омурткасыздарда кычкылтек диффузия аркылуу денеге өтөт. Омурткасыздарда К. дем алуу
пигментине жараша түссүз, көк ж-а кызыл болот. Омурткалуулардын К-ы кызыл болуп, плазма, эритроцит, тромбоциттен турат. Ар түрдүү жаныбарда К-дын өлчөмү ар башка. Мис., тишсиз моллюскалардын гемолимфасы денесинин 30%ин, курт-кумурскалардыкы 20%ин, омурткалуулардыкы 2–8%ин, адам денесинин 6,8%ин
түзөт. Кандын 55%и суюк бөлүктөн – плазмадан ж-а 43% андагы формалуу элементтерден турат. К-дын курамындагы элементтердин туруктуулугун нерв-гумордук механизмдер жөнгө салып турат. Организмдеги ар кандай өзгөрүүлөрдү К. сезет. Анын курамынын өзгөрүшү бир катар ооруларга диагноз коюуда мааниси чоң. К а н п л а з м а с ы н ы н 90%и тамак сиңирүү
системасынан келген суу, 7–8%и белок ж-а ар
түрдүү туздардан турат. Плазмада, о. эле азыкзаттар (углевод, май ж. б.), витаминдер, гормондор, ферменттер ж. б. бар. К-дын формалуу элементтери – эритроциттер, лейкоциттер
ж-а тромбоциттер. 
Э р и т р о ц и т т е р –
кызыл кан клеткалары. Организм м-н чөйрө ортосунда газ алмашууну, б. а. организмдин дем алуусун ишке ашырат. Аларда темирлүү пигмент гемоглобин болуп, ал К-га кызыл түс берет. Гемоглобин молекуласы белок – глобинден
ж-а темири бар топ гемден турат. Дени сак организмде 1 мкл К-да 4–5 млн эритроцит болот. 
Анын санынын өтө азайышы, түзүлүшүнүн
өзгөрүшү, гемоглобиндин төмөндөшү аз кандуулуктун мүнөздүү белгиси болуп эсептелет. 
Л е й к о ц и т т е р – ак кан клеткалары. Алар
активдүү кыймылда болуп, кан агымынан чыгып, клетка арасында жылып жүрө алат. Денеге бөтөн зат киргенде же ал жабыркаганда, лейкоциттер майда кан тамыр клеткаларынан
чыгып, жабыркаган жерди көздөй жылып, коргоо кызматын аткарат. Лейкоциттин саны ар
бир кишиде 1 мкл К-да 4000–9000ге жетет. Андан ашып кетсе – лейкоцитоз, азайса лейкопения деп аталат. 
Т р о м б о ц и т т е р – кан
пластинкалары, ядросуз түзүлүш. Анын кан агууну токтотууда мааниси чоң. Кырсыкка учураган жерде кан уюп, акпай калат. Кан агууда, операциядан кийин коргонуу реакциясы катары тромбоциттердин саны көбөйөт. Кээ бир дарыны көтөрө албаганда, хим. зат м-н ууланганда, тромбоциттердин саны азайышы мүмкүн. Мындай учурда кан агууну токтотуу кыйындайт.

Ад.: Чижевский А. Л. Структурный анализ движущейся крови. М. 1959; Семенов Н. В. Биохимические компоненты и константы жидких сред и тканей
человека. М., 1971; Власов Ю. А., Окунева Г. Н. Кровообращение и газообмен человека. 2-е изд. Новосиб., 1992.
А. Раимжанов.
[[Категория:4-том, 1-50 бб]]