КАН АЙЛАНУУ - Түзөтүүлөр тарыхы

Dilde, 04:40, 2 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-02T04:40:40Z

← Мурунку нускасы		04:40, 2 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КАН АЙЛАНУУ</b> – <i>кан жүрүү системасы</i> боюнча кандын денеде жүрүшү. Кан айлануу дененин ички чөйрөсүндөгү зат алмашууну, жылуулукту жөнгө салуу, дененин бардык органдарына, ткандарына, клеткаларына керек заттарды жеткирүү, зат алмашуунун организмге керексиз заттарын бөлүп чыгаруу кызматын аткарат ж-а организмдин ар кандай функциясын гумордук жактан тейлейт. Кан айлануу – организмдин тиричилигин камсыз кылуучу эң маанилүү физиологиялык процесс. Кан айланууну англиялык врач В. Гарвей 1628-жылы ачкан. Бул бардык жаныбарларга таандык. <i>Омурткасыздардын</i> көпчүлүгүндө ж-а жөнөкөй түзүлүштүү хордалуу жаныбарларда кан функциясын аткаруучу биологиялык суюктук–гемолимфа туташпаган (ачык) система боюнча, ал эми кээ бир омурткасыз ж-а бардык омурткалууларда, ошондой эле, кишиде да кан туташ (туюк) система м-н айланат. Гемолимфаны же канды бул системалар м-н агызуу ролун жөнөкөй түзүлүштүү жаныбарда тамырдын жыйрылып туруучу жери, татаал түзүлүштүү жаныбарда булчуңдуу орган – жүрөк аткарат. Балыктын жүрөгү 2 камералуу. Жүрөк карынчасы жыйрылганда кан курсак толтосуна, андан бакалоор тамырларына өтөт. Анда кан кычкылтекке каныгып, көмүр кычкыл газын чыгарып, жон толтосу аркылуу бардык органдар м-н ткандарга тарайт. Жерде-сууда жашоочулардын 3 камералуу жүрөгүнүн карынчасынан толтого жеткен кан түздөн-түз органдар м-н ткандарга барат. Куштар, сүт эмүүчүлөр ж-а кишиде кан айлануу 4 камералуу жүрөк ишине байланыштуу. Сүт эмүүчүлөрдө кан айлануу эки тегеректен турат. Жүрөктүн сол карынчасынан толто аркылуу чыгып, артерия м-н бүт денеге таралып, андан вена тамырларына чогулуп, кайра жүрөктүн оң дүлөйчөсүнө келип кирген туюк жол ~~Кан~~ айлануунун чоң тегереги, ал эми жүрөктүн оң карынчасынан өпкөгө барып, андан кайра жүрөктүн сол дүлөйчөсүнө кайтуучу туюк жол ~~Кан~~ айлануунун кичине тегереги деп аталат. Бул тегеректер аркылуу кан денеде тынымсыз жүрүп, организмдин тиричилик аракетин колдойт. <i>Кан тамыр</i> аркылуу кандын жүрүшү жүрөктүн айдагыч функциясына байланыштуу. Жүрөк 1 минутада чыгарган кандын көлөмү минуталык көлөм деп аталат. Кандын жүрүшү токтоору м-н организм өлөт. Кан айлануунун бузулушуна организмдин жалпы өзгөрүшү, андагы түрдүү биологиялык заттар, мисалы, ички секреция бездеринин гормондору (адреналин, серотонин ж. б.) таасир этет. Кан айлануунун бузулуусу жергиликтүү ж-а жалпы болуп бөлүнөт. Жергиликтүү бузулуу кан тамырдын <i>гиперемия,</i> ишемиясы ж. б. ооруларында байкалат. Кан айланууну жөндөө үчүн негизги ооруну (<i>жүрөк кемтиги, миокарддын инфаркты, гипертония оорусу</i> ж. б.) дарылоо ж-а аны тейлөөчү нерв борборун жөнгө салуу зарыл.		<b type='title'>КАН АЙЛАНУУ</b> – <i>кан жүрүү системасы</i> боюнча кандын денеде жүрүшү. Кан айлануу дененин ички чөйрөсүндөгү зат алмашууну, жылуулукту жөнгө салуу, дененин бардык органдарына, ткандарына, клеткаларына керек заттарды жеткирүү, зат алмашуунун организмге керексиз заттарын бөлүп чыгаруу кызматын аткарат ж-а организмдин ар кандай функциясын гумордук жактан тейлейт. Кан айлануу – организмдин тиричилигин камсыз кылуучу эң маанилүү физиологиялык процесс. Кан айланууну англиялык врач В. Гарвей 1628-жылы ачкан. Бул бардык жаныбарларга таандык. <i>Омурткасыздардын</i> көпчүлүгүндө ж-а жөнөкөй түзүлүштүү хордалуу жаныбарларда кан функциясын аткаруучу биологиялык суюктук–гемолимфа туташпаган (ачык) система боюнча, ал эми кээ бир омурткасыз ж-а бардык омурткалууларда, ошондой эле, кишиде да кан туташ (туюк) система м-н айланат. Гемолимфаны же канды бул системалар м-н агызуу ролун жөнөкөй түзүлүштүү жаныбарда тамырдын жыйрылып туруучу жери, татаал түзүлүштүү жаныбарда булчуңдуу орган – жүрөк аткарат. Балыктын жүрөгү 2 камералуу. Жүрөк карынчасы жыйрылганда кан курсак толтосуна, андан бакалоор тамырларына өтөт. Анда кан кычкылтекке каныгып, көмүр кычкыл газын чыгарып, жон толтосу аркылуу бардык органдар м-н ткандарга тарайт. Жерде-сууда жашоочулардын 3 камералуу жүрөгүнүн карынчасынан толтого жеткен кан түздөн-түз органдар м-н ткандарга барат. Куштар, сүт эмүүчүлөр ж-а кишиде кан айлануу 4 камералуу жүрөк ишине байланыштуу. Сүт эмүүчүлөрдө кан айлануу эки тегеректен турат. Жүрөктүн сол карынчасынан толто аркылуу чыгып, артерия м-н бүт денеге таралып, андан вена тамырларына чогулуп, кайра жүрөктүн оң дүлөйчөсүнө келип кирген туюк жол кан айлануунун чоң тегереги, ал эми жүрөктүн оң карынчасынан өпкөгө барып, андан кайра жүрөктүн сол дүлөйчөсүнө кайтуучу туюк жол кан айлануунун кичине тегереги деп аталат. Бул тегеректер аркылуу кан денеде тынымсыз жүрүп, организмдин тиричилик аракетин колдойт. <i>Кан тамыр</i> аркылуу кандын жүрүшү жүрөктүн айдагыч функциясына байланыштуу. Жүрөк 1 минутада чыгарган кандын көлөмү минуталык көлөм деп аталат. Кандын жүрүшү токтоору м-н организм өлөт. Кан айлануунун бузулушуна организмдин жалпы өзгөрүшү, андагы түрдүү биологиялык заттар, мисалы, ички секреция бездеринин гормондору (адреналин, серотонин ж. б.) таасир этет. Кан айлануунун бузулуусу жергиликтүү ж-а жалпы болуп бөлүнөт. Жергиликтүү бузулуу кан тамырдын <i>гиперемия,</i> ишемиясы ж. б. ооруларында байкалат. Кан айланууну жөндөө үчүн негизги ооруну (<i>жүрөк кемтиги, миокарддын инфаркты, гипертония оорусу</i> ж. б.) дарылоо ж-а аны тейлөөчү нерв борборун жөнгө салуу зарыл.


	Ад.: <i>Джонсон П.,</i> Периферическое кровообращение. М., 1982; Физиология кровообращения / Под ред. Б. И. Ткаченко. Л., 1984 (Руководство по физиологии).		Ад.: <i>Джонсон П.,</i> Периферическое кровообращение. М., 1982; Физиология кровообращения / Под ред. Б. И. Ткаченко. Л., 1984 (Руководство по физиологии).

Temirkan, 07:34, 30 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата

2025-10-30T07:34:41Z

← Мурунку нускасы		07:34, 30 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КАН АЙЛАНУУ</b> – <i>кан жүрүү системасы</i> ~~б-ча~~		<b type='title'>КАН АЙЛАНУУ</b> – <i>кан жүрүү системасы</i> боюнча кандын денеде жүрүшү. Кан айлануу дененин ички чөйрөсүндөгү зат алмашууну, жылуулукту жөнгө салуу, дененин бардык органдарына, ткандарына, клеткаларына керек заттарды жеткирүү, зат алмашуунун организмге керексиз заттарын бөлүп чыгаруу кызматын аткарат ж-а организмдин ар кандай функциясын гумордук жактан тейлейт. Кан айлануу – организмдин тиричилигин камсыз кылуучу эң маанилүү физиологиялык процесс. Кан айланууну англиялык врач В. Гарвей 1628-жылы ачкан. Бул бардык жаныбарларга таандык. <i>Омурткасыздардын</i> көпчүлүгүндө ж-а жөнөкөй түзүлүштүү хордалуу жаныбарларда кан функциясын аткаруучу биологиялык суюктук–гемолимфа туташпаган (ачык) система боюнча, ал эми кээ бир омурткасыз ж-а бардык омурткалууларда, ошондой эле, кишиде да кан туташ (туюк) система м-н айланат. Гемолимфаны же канды бул системалар м-н агызуу ролун жөнөкөй түзүлүштүү жаныбарда тамырдын жыйрылып туруучу жери, татаал түзүлүштүү жаныбарда булчуңдуу орган – жүрөк аткарат. Балыктын жүрөгү 2 камералуу. Жүрөк карынчасы жыйрылганда кан курсак толтосуна, андан бакалоор тамырларына өтөт. Анда кан кычкылтекке каныгып, көмүр кычкыл газын чыгарып, жон толтосу аркылуу бардык органдар м-н ткандарга тарайт. Жерде-сууда жашоочулардын 3 камералуу жүрөгүнүн карынчасынан толтого жеткен кан түздөн-түз органдар м-н ткандарга барат. Куштар, сүт эмүүчүлөр ж-а кишиде кан айлануу 4 камералуу жүрөк ишине байланыштуу. Сүт эмүүчүлөрдө кан айлануу эки тегеректен турат. Жүрөктүн сол карынчасынан толто аркылуу чыгып, артерия м-н бүт денеге таралып, андан вена тамырларына чогулуп, кайра жүрөктүн оң дүлөйчөсүнө келип кирген туюк жол Кан айлануунун чоң тегереги, ал эми жүрөктүн оң карынчасынан өпкөгө барып, андан кайра жүрөктүн сол дүлөйчөсүнө кайтуучу туюк жол Кан айлануунун кичине тегереги деп аталат. Бул тегеректер аркылуу кан денеде тынымсыз жүрүп, организмдин тиричилик аракетин колдойт. <i>Кан тамыр</i> аркылуу кандын жүрүшү жүрөктүн айдагыч функциясына байланыштуу. Жүрөк 1 минутада чыгарган кандын көлөмү минуталык көлөм деп аталат. Кандын жүрүшү токтоору м-н организм өлөт. Кан айлануунун бузулушуна организмдин жалпы өзгөрүшү, андагы түрдүү биологиялык заттар, мисалы, ички секреция бездеринин гормондору (адреналин, серотонин ж. б.) таасир этет. Кан айлануунун бузулуусу жергиликтүү ж-а жалпы болуп бөлүнөт. Жергиликтүү бузулуу кан тамырдын <i>гиперемия,</i> ишемиясы ж. б. ооруларында байкалат. Кан айланууну жөндөө үчүн негизги ооруну (<i>жүрөк кемтиги, миокарддын инфаркты, гипертония оорусу</i> ж. б.) дарылоо ж-а аны тейлөөчү нерв борборун жөнгө салуу зарыл.
	кандын денеде жүрүшү. ~~К. а.~~ дененин ички
	чөйрөсүндөгү зат алмашууну, жылуулукту жөнгө салуу, дененин бардык органдарына, ткандарына, клеткаларына керек заттарды жеткирүү, зат алмашуунун организмге керексиз заттарын бөлүп чыгаруу кызматын аткарат ж-а организмдин ар кандай функциясын гумордук жактан
	тейлейт. ~~К. а.~~ – организмдин тиричилигин камсыз кылуучу эң маанилүү ~~физиол.~~ процесс. ~~К. а-ну англ.~~ врач В. Гарвей 1628-ж. ачкан. Бул бардык жаныбарларга таандык. <i>Омурткасыздардын</i> көпчүлүгүндө ж-а жөнөкөй түзүлүштүү хордалуу жаныбарларда кан функциясын аткаруучу ~~биол.~~ суюктук–гемолимфа туташпаган
	(ачык) система ~~б-ча~~, ал эми кээ бир омурткасыз ж-а бардык омурткалууларда, о. эле, кишиде да кан туташ (туюк) система м-н айланат. Гемолимфаны же канды бул системалар м-н агызуу ролун жөнөкөй түзүлүштүү жаныбарда та-

	~~мырдын жыйрылып туруучу жери, татаал түзүлүштүү жаныбарда булчуңдуу орган – жүрөк~~
	аткарат. Балыктын жүрөгү 2 камералуу. Жүрөк карынчасы жыйрылганда кан курсак толтосуна, андан бакалоор тамырларына өтөт. Анда кан кычкылтекке каныгып, көмүр кычкыл газын чыгарып, жон толтосу аркылуу бардык органдар м-н ткандарга тарайт. Жерде-сууда жашоочулардын 3 камералуу жүрөгүнүн карынчасынан толтого жеткен кан түздөн-түз органдар м-н ткандарга барат. Куштар, сүт эмүүчүлөр ж-а кишиде К. а. 4 камералуу жүрөк ишине байланыштуу. Сүт эмүүчүлөрдө К. а. эки тегеректен турат. Жүрөктүн сол карынчасынан толто аркылуу чыгып, артерия м-н бүт денеге таралып, андан вена тамырларына чогулуп, кайра жүрөктүн оң дүлөйчөсүнө келип кирген туюк жол К. а-нын чоң тегереги, ал эми жүрөктүн оң карынчасынан өпкөгө барып, андан кайра жүрөктүн сол дүлөйчөсүнө кайтуучу туюк жол К. а-нун кичине тегереги деп аталат. Бул тегеректер аркылуу кан денеде тынымсыз жүрүп, организмдин тиричилик аракетин колдойт. <i>Кан тамыр</i> аркылуу кандын жүрүшү жүрөктүн айдагыч функциясына байланыштуу. Жүрөк 1 минутада чыгарган кандын көлөмү минуталык көлөм деп аталат. Кандын жүрүшү токтоору м-н организм өлөт. К. а-нун бузулушуна организмдин жалпы өзгөрүшү, андагы түрдүү биол. заттар, мис., ички секреция бездеринин гормондору (адреналин, серотонин ж. б.) таасир этет. К. а-нун бузулуусу жерг. ж-а жалпы болуп бөлүнөт. Жерг. бузулуу кан тамырдын <i>гиперемия,</i> ишемиясы ж. б. ооруларында байкалат. К. а-ну жөндөө үчүн негизги ооруну (<i>жүрөк кемтиги, миокарддын инфаркты, гипертония оорусу</i> ж. б.) дарылоо ж-а аны тейлөөчү нерв борборун жөнгө салуу зарыл.

			Ад.: <i>Джонсон П.,</i> Периферическое кровообращение. М., 1982; Физиология кровообращения / Под ред. Б. И. Ткаченко. Л., 1984 (Руководство по физиологии).
	Ад.: <i>Джонсон П.,</i> Периферическое кровообращение.~~<br>~~
	М., 1982; Физиология кровообращения / Под ред. Б. И. Ткаченко. Л., 1984 (Руководство по физиологии).

	<p align='right'><i type='author'>А. Раимжанов.</i></p>		<p align='right'><i type='author'>А. Раимжанов.</i></p>
	[[Категория:4-том, 51-100 бб]]		[[Категория:4-том, 51-100 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2025-09-07T08:08:07Z

1 версия

← Мурунку нускасы	08:08, 7 Сентябрь (Аяк оона) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol4>KadyrM, 02:00, 7 Сентябрь (Аяк оона) 2025 карата

2025-09-07T02:00:04Z

Жаңы барак

КАН АЙЛАНУУ – кан жүрүү системасы б-ча
кандын денеде жүрүшү. К. а. дененин ички
чөйрөсүндөгү зат алмашууну, жылуулукту жөнгө салуу, дененин бардык органдарына, ткандарына, клеткаларына керек заттарды жеткирүү, зат алмашуунун организмге керексиз заттарын бөлүп чыгаруу кызматын аткарат ж-а организмдин ар кандай функциясын гумордук жактан
тейлейт. К. а. – организмдин тиричилигин камсыз кылуучу эң маанилүү физиол. процесс. К. а-ну англ. врач В. Гарвей 1628-ж. ачкан. Бул бардык жаныбарларга таандык. Омурткасыздардын көпчүлүгүндө ж-а жөнөкөй түзүлүштүү хордалуу жаныбарларда кан функциясын аткаруучу биол. суюктук–гемолимфа туташпаган
(ачык) система б-ча, ал эми кээ бир омурткасыз ж-а бардык омурткалууларда, о. эле, кишиде да кан туташ (туюк) система м-н айланат. Гемолимфаны же канды бул системалар м-н агызуу ролун жөнөкөй түзүлүштүү жаныбарда та-

мырдын жыйрылып туруучу жери, татаал түзүлүштүү жаныбарда булчуңдуу орган – жүрөк
аткарат. Балыктын жүрөгү 2 камералуу. Жүрөк карынчасы жыйрылганда кан курсак толтосуна, андан бакалоор тамырларына өтөт. Анда кан кычкылтекке каныгып, көмүр кычкыл газын чыгарып, жон толтосу аркылуу бардык органдар м-н ткандарга тарайт. Жерде-сууда жашоочулардын 3 камералуу жүрөгүнүн карынчасынан толтого жеткен кан түздөн-түз органдар м-н ткандарга барат. Куштар, сүт эмүүчүлөр ж-а кишиде К. а. 4 камералуу жүрөк ишине байланыштуу. Сүт эмүүчүлөрдө К. а. эки тегеректен турат. Жүрөктүн сол карынчасынан толто аркылуу чыгып, артерия м-н бүт денеге таралып, андан вена тамырларына чогулуп, кайра жүрөктүн оң дүлөйчөсүнө келип кирген туюк жол К. а-нын чоң тегереги, ал эми жүрөктүн оң карынчасынан өпкөгө барып, андан кайра жүрөктүн сол дүлөйчөсүнө кайтуучу туюк жол К. а-нун кичине тегереги деп аталат. Бул тегеректер аркылуу кан денеде тынымсыз жүрүп, организмдин тиричилик аракетин колдойт. Кан тамыр аркылуу кандын жүрүшү жүрөктүн айдагыч функциясына байланыштуу. Жүрөк 1 минутада чыгарган кандын көлөмү минуталык көлөм деп аталат. Кандын жүрүшү токтоору м-н организм өлөт. К. а-нун бузулушуна организмдин жалпы өзгөрүшү, андагы түрдүү биол. заттар, мис., ички секреция бездеринин гормондору (адреналин, серотонин ж. б.) таасир этет. К. а-нун бузулуусу жерг. ж-а жалпы болуп бөлүнөт. Жерг. бузулуу кан тамырдын гиперемия, ишемиясы ж. б. ооруларында байкалат. К. а-ну жөндөө үчүн негизги ооруну (жүрөк кемтиги, миокарддын инфаркты, гипертония оорусу ж. б.) дарылоо ж-а аны тейлөөчү нерв борборун жөнгө салуу зарыл.

Ад.: Джонсон П., Периферическое кровообращение. 
М., 1982; Физиология кровообращения / Под ред. Б. И. Ткаченко. Л., 1984 (Руководство по физиологии).

А. Раимжанов.
[[Категория:4-том, 51-100 бб]]