КАРАПАЧЫЛЫК - Түзөтүүлөр тарыхы

Temirkan, 09:17, 26 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 карата

2025-11-26T09:17:19Z

← Мурунку нускасы		09:17, 26 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 -деги абалы
2 сап:		2 сап:

	[[File:КАРАПАЧЫЛЫК33.png \| thumb \| none]]		[[File:КАРАПАЧЫЛЫК33.png \| thumb \| none]]
	1) д а я р д о о иши. 2) ж а с о о иши. 3) б ек е м д ө ө иши. Карапа үчүн кумара очогу жана кумара чарыгы колдонулат. Кумара очогу – кумара буюмдарын бышыруучу меш. Ал байыркы Чыгыш өлкөлөрүндө биздин заманга чейинки 3-миң жылдыкта пайда болгон. Кумара чарыгы – идиш жана башка карапа буюмдарын формалоо үчүн айлануу инерциясын пайдаланып, буюмдун формасын жакшыртуу, эмгек өндүрүмдүүлүгүн жогорулатууга мүмкүндүк берген жөнөкөй станок. К ө р к ө м к а р а п а ч ы л ы к т ы н өнүгүшүндө карапа жасоочу чопо жана анын аралашмасын, калыбын түшүрүү, бышыруу, ийлөө жана буюмдун бетин кооздоо ыкмаларын табуу зор роль ойноду. Кытайдын чыдамдуу чыны буюмдары Европа менен Азиянын көп өлкөлөрүндө көркөм карапачылыктын өнүгүшүнө кыйла таасир тийгизди. Анын негизинде Самарканд менен Бухарада чынылап капталган имараттар пайда болгон (X–XV кылымдар). Кыргызстанда көркөм карапачылык кийинчерээк өнүгө баштады. Карапачылык чеберлери жердикке Кара-Кеченин ак, Өзгөн, Ивановканын кызыл, Таластын сары жана Кажы-Сайдын көгүш топурактарын пайдаланат. Карапачы алгач жасалуучу буюмдун үлгүсүн кагазга түшүрөт. Топуракты торко электен өткөрүп, эки-үч күн чылап, ачытат. Аябай эзилген соң, аны калыпка куят. Суусу соругуп, нымдалып, топурак ийине келет. Анан кол менен жууруп, ийлеп, көркөм калыпка түшүрөт. Калып топурактын нымын соруп, акырын көмкөрсө, өзүнөн-өзү аңтарылып түшөт. Кургатып, 800°ка чейинки ысык отко бышырат. Суугандан кийин аны боёп, кайра 1000–1200°температурада ысытып жалтыратат. Мындан ар түрдүү вазалар, идиштер (челек, табак, көөкөр, аяк, кесе, чай чыны) дубалга илинүүчү кооздук буюмдар, кыз-келиндердин жасалгалары, бедиздер жана башкалар жаралат. Учурда Ж. Ташиев, Э. Шаршеев, К. Кулуев, Э. Кылычбеков жана башка карапачы-чеберлер мурдатан колдонулуп келген көркөм карапачылыкты андан ары өркүндөтүшүп, жаңы мазмундагы эмгектерди жаратышууда. Белгилүү карапачылык чебери Ж. Ташиевдин «Саймалуу-Таш», «Таш табак», «Умай эне», «Тогуз-Коргоол» жана башка эмгектери эл аралык (Жапония, Улуу Британия, Германия, Америка Кошмо Штаттары, Канада, Жаңы Зеландия, Көз карандысыз мамлекеттер шериктештиги жана башкалар), бүткүл союздук, республикалык көргөзмөлөргө коюлуп, чет элдиктердин кызыгуусун туудурууда.		1) д а я р д о о иши. 2) ж а с о о иши. 3) б ек е м д ө ө иши. Карапа үчүн кумара очогу жана кумара чарыгы колдонулат. Кумара очогу – кумара буюмдарын бышыруучу меш. Ал байыркы Чыгыш өлкөлөрүндө биздин заманга чейинки 3-миң жылдыкта пайда болгон. Кумара чарыгы – идиш жана башка карапа буюмдарын формалоо үчүн айлануу инерциясын пайдаланып, буюмдун формасын жакшыртуу, эмгек өндүрүмдүүлүгүн жогорулатууга мүмкүндүк берген жөнөкөй станок. К ө р к ө м к а р а п а ч ы л ы к т ы н өнүгүшүндө карапа жасоочу чопо жана анын аралашмасын, калыбын түшүрүү, бышыруу, ийлөө жана буюмдун бетин кооздоо ыкмаларын табуу зор роль ойноду. Кытайдын чыдамдуу чыны буюмдары Европа менен Азиянын көп өлкөлөрүндө көркөм карапачылыктын өнүгүшүнө кыйла таасир тийгизди. Анын негизинде Самарканд менен Бухарада чынылап капталган имараттар пайда болгон (X–XV кылымдар). Кыргызстанда көркөм карапачылык кийинчерээк өнүгө баштады. Карапачылык чеберлери жердикке Кара-Кеченин ак, Өзгөн, Ивановканын кызыл, Таластын сары жана Кажы-Сайдын көгүш топурактарын пайдаланат. Карапачы алгач жасалуучу буюмдун үлгүсүн кагазга түшүрөт. Топуракты торко электен өткөрүп, эки-үч күн чылап, ачытат. Аябай эзилген соң, аны калыпка куят. Суусу соругуп, нымдалып, топурак ийине келет. Анан кол менен жууруп, ийлеп, көркөм калыпка түшүрөт. Калып топурактын нымын соруп, акырын көмкөрсө, өзүнөн-өзү аңтарылып түшөт. Кургатып, 800°ка чейинки ысык отко бышырат. Суугандан кийин аны боёп, кайра 1000–1200°температурада ысытып жалтыратат. Мындан ар түрдүү вазалар, идиштер (челек, табак, көөкөр, аяк, кесе, чай чыны) дубалга илинүүчү кооздук буюмдар, кыз-келиндердин жасалгалары, бедиздер жана башкалар жаралат. Учурда Ж. Ташиев, Э. Шаршеев, К. Кулуев, Э. Кылычбеков жана башка карапачы-чеберлер мурдатан колдонулуп келген көркөм карапачылыкты андан ары өркүндөтүшүп, жаңы мазмундагы эмгектерди жаратышууда. Белгилүү карапачылык чебери Ж. Ташиевдин «Саймалуу-Таш», «Таш табак», «Умай эне», «Тогуз-Коргоол» жана башка эмгектери эл аралык (Жапония, Улуу Британия, Германия, Америка Кошмо Штаттары, Канада, Жаңы Зеландия, Көз карандысыз мамлекеттер шериктештиги жана башкалар), бүткүл союздук, республикалык көргөзмөлөргө коюлуп, чет элдиктердин кызыгуусун туудурууда.

Lera, 08:20, 17 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата

2025-10-17T08:20:29Z

← Мурунку нускасы		08:20, 17 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КАРАПАЧЫЛЫК</b> , к у м а р а ч ы л ы к – чопону бышырып, түрдүү буюмдарды (идиш-аяк, оюнчук, ~~сувенир~~, чырак, ~~кирпич~~, черепица ~~ж. б.~~) жасап чыгаруу. К. от сыяктуу улуу ойлоп табуулар ~~м-н~~ бир катарда турат ~~ж-а~~ адамзаттын жапайылыктан варварчылыкка өтүшүнүн жышааны болгон. О. кылымда дүйнөдөгү отурукташкан элдин көпчүлүгү ~~К-ты~~ өздөштүргөн. Алгач ~~К-тын~~ жөнөкөй ыкмалары колдонулса,		<b type='title'>КАРАПАЧЫЛЫК</b> , к у м а р а ч ы л ы к – чопону бышырып, түрдүү буюмдарды (идиш-аяк, оюнчук, азембелек, чырак, кыш, черепица жана башкалар) жасап чыгаруу. Карапачылык от сыяктуу улуу ойлоп табуулар менен бир катарда турат жана адамзаттын жапайылыктан варварчылыкка өтүшүнүн жышааны болгон. Орто кылымда дүйнөдөгү отурукташкан элдин көпчүлүгү карапачылыкты өздөштүргөн. Алгач карапачылыктын жөнөкөй ыкмалары колдонулса, кийин төмөндөгүдөй технологиялык ыкмалар пайдаланылган:

	[[File:КАРАПАЧЫЛЫК33.png \| thumb \| none]]		[[File:КАРАПАЧЫЛЫК33.png \| thumb \| none]]
	~~кийин төмөндөгүдөй технол. ыкмалар пайдал анылган:~~ 1) д а я рд о о иши. 2) ж ас о о иши. 3) б ек е м д ө ө иши. Карапа үчүн кумара очогу ~~ж-а~~ кумара чарыгы колдонулат. Кумара		1) д а я р д о о иши. 2) ж а с о о иши. 3) б ек е м д ө ө иши. Карапа үчүн кумара очогу жана кумара чарыгы колдонулат. Кумара очогу – кумара буюмдарын бышыруучу меш. Ал байыркы Чыгыш өлкөлөрүндө биздин заманга чейинки 3-миң жылдыкта пайда болгон. Кумара чарыгы – идиш жана башка карапа буюмдарын формалоо үчүн айлануу инерциясын пайдаланып, буюмдун формасын жакшыртуу, эмгек өндүрүмдүүлүгүн жогорулатууга мүмкүндүк берген жөнөкөй станок. К ө р к ө м к а р а п а ч ы л ы к т ы н өнүгүшүндө карапа жасоочу чопо жана анын аралашмасын, калыбын түшүрүү, бышыруу, ийлөө жана буюмдун бетин кооздоо ыкмаларын табуу зор роль ойноду. Кытайдын чыдамдуу чыны буюмдары Европа менен Азиянын көп өлкөлөрүндө көркөм карапачылыктын өнүгүшүнө кыйла таасир тийгизди. Анын негизинде Самарканд менен Бухарада чынылап капталган имараттар пайда болгон (X–XV кылымдар). Кыргызстанда көркөм карапачылык кийинчерээк өнүгө баштады. Карапачылык чеберлери жердикке Кара-Кеченин ак, Өзгөн, Ивановканын кызыл, Таластын сары жана Кажы-Сайдын көгүш топурактарын пайдаланат. Карапачы алгач жасалуучу буюмдун үлгүсүн кагазга түшүрөт. Топуракты торко электен өткөрүп, эки-үч күн чылап, ачытат. Аябай эзилген соң, аны калыпка куят. Суусу соругуп, нымдалып, топурак ийине келет. Анан кол менен жууруп, ийлеп, көркөм калыпка түшүрөт. Калып топурактын нымын соруп, акырын көмкөрсө, өзүнөн-өзү аңтарылып түшөт. Кургатып, 800°ка чейинки ысык отко бышырат. Суугандан кийин аны боёп, кайра 1000–1200°температурада ысытып жалтыратат. Мындан ар түрдүү вазалар, идиштер (челек, табак, көөкөр, аяк, кесе, чай чыны) дубалга илинүүчү кооздук буюмдар, кыз-келиндердин жасалгалары, бедиздер жана башкалар жаралат. Учурда Ж. Ташиев, Э. Шаршеев, К. Кулуев, Э. Кылычбеков жана башка карапачы-чеберлер мурдатан колдонулуп келген көркөм карапачылыкты андан ары өркүндөтүшүп, жаңы мазмундагы эмгектерди жаратышууда. Белгилүү карапачылык чебери Ж. Ташиевдин «Саймалуу-Таш», «Таш табак», «Умай эне», «Тогуз-Коргоол» жана башка эмгектери эл аралык (Жапония, Улуу Британия, Германия, Америка Кошмо Штаттары, Канада, Жаңы Зеландия, Көз карандысыз мамлекеттер шериктештиги жана башкалар), бүткүл союздук, республикалык көргөзмөлөргө коюлуп, чет элдиктердин кызыгуусун туудурууда.
	очогу – ~~ку мара~~
	буюмдарын бышыруучу меш. Ал байыркы Чыгыш өлкөлөрүндө ~~б. з. ч.~~ 3-миң жылдыкта пайда болгон. Кумара чарыгы – идиш ~~ж. б.~~ карапа
	буюмдарын формалоо үчүн айлануу инерциясын пайдаланып, буюмдун формасын жакшыртуу, эмгек өндүрүмдүүлүгүн жогорулатууга мүмкүндүк берген жөнөкөй станок. К ө р к ө м к а р а п ач ы л ы к т ы н өнүгүшүндө карапа жасоочу
	чопо ~~ж-а~~ анын аралашмасын, калыбын түшүрүү, бышыруу, ийлөө ~~ж-а~~ буюмдун бетин кооздоо ыкмаларын табуу зор роль ойноду. Кытайдын чыдамдуу чыны буюмдары Европа ~~м-н~~ Азиянын көп өлкөлөрүндө көркөм ~~К-нын~~ өнүгүшүнө кыйла таасир тийгизди. Анын негизинде Самарканд ~~м-н~~ Бухарада чынылап капталган имараттар
	пайда болгон (~~10–15-к.~~). ~~Кырг-нда~~ көркөм К. кийинчерээк өнүгө баштады. К. чеберлери жердикке Кара-Кеченин ак, Өзгөн, Ивановканын кызыл, Таластын сары ~~ж-а~~ Кажы-Сайдын көгүш топурактарын пайдаланат. Карапачы алгач жасалуучу буюмдун үлгүсүн кагазга түшүрөт. Топуракты торко электен өткөрүп, эки-үч күн чылап, ачытат. Аябай эзилген соң, аны калыпка куят. Суусу соругуп, нымдалып, топурак ийине келет. Анан кол ~~м-н~~ жууруп, ийлеп, көркөм калыпка түшүрөт. Калып топурактын нымын соруп, акырын көмкөрсө, өзүнөн-өзү аңтарылып түшөт. Кургатып, 800°ка чейинки ысык отко бышырат. Суугандан кийин аны боёп, кайра ~~1000–~~
	~~1200°темп-рада~~ ысытып жалтыратат. Мындан ар түрдүү вазалар, идиштер (челек, табак, көөкөр, аяк, кесе, чай чыны) дубалга илинүүчү кооздук буюмдар, кыз-келиндердин жасалгалары, бедиздер ~~ж. б.~~ жаралат. Учурда Ж. Ташиев, Э. Шаршеев, К. Кулуев, Э. Кылычбеков ~~ж. б.~~ карапачы-чеберлер мурдатан колдонулуп келген көркөм ~~К-ты~~ андан ары өркүндөтүшүп, жаңы мазмундагы эмгектерди жаратышууда. Белгилүү К. чебери Ж. Ташиевдин «Саймалуу-Таш», «Таш табак», «Умай эне», «Тогуз-Коргоол» ~~ж. б.~~ эмгектери эл аралык (~~Япония~~, Улуу Британия, Германия, ~~АКШ~~, Канада, Жаңы Зеландия, ~~КМШ ж. б.~~), бүткүл союздук, ~~респ.~~ көргөзмөлөргө коюлуп, чет элдиктердин кызыгуусун туудурууда.


	~~Ад.: Искусство керамики. Под ред. <i>Н. С. Степанян.</i>~~
	~~М., 1970; <i>Августиник А. И.,</i> Керамика. 2-е изд. Л., 1975; <i>Акматалиев А. С.</i> Кыргыздын уз-усталары.~~


			Ад.: Искусство керамики. Под ред. <i>Н. С. Степанян.</i> М., 1970; <i>Августиник А. И.,</i> Керамика. 2-е изд. Л., 1975; <i>Акматалиев А. С.</i> Кыргыздын уз-усталары.

	Б., 1997; Стекло и керамика XXI: Перспективы развития. СПб., 2001.		Б., 1997; Стекло и керамика XXI: Перспективы развития. СПб., 2001.
	[[Категория:4-том, 101-153 бб]]		[[Категория:4-том, 101-153 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2025-09-30T13:12:31Z

1 версия

← Мурунку нускасы	13:12, 30 Сентябрь (Аяк оона) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol4>KadyrM, 07:04, 30 Сентябрь (Аяк оона) 2025 карата

2025-09-30T07:04:43Z

Жаңы барак

КАРАПАЧЫЛЫК , к у м а р а ч ы л ы к – чопону бышырып, түрдүү буюмдарды (идиш-аяк, оюнчук, сувенир, чырак, кирпич, черепица ж. б.) жасап чыгаруу. К. от сыяктуу улуу ойлоп табуулар м-н бир катарда турат ж-а адамзаттын жапайылыктан варварчылыкка өтүшүнүн жышааны болгон. О. кылымда дүйнөдөгү отурукташкан элдин көпчүлүгү К-ты өздөштүргөн. Алгач К-тын жөнөкөй ыкмалары колдонулса,

[[File:КАРАПАЧЫЛЫК33.png | thumb | none]]
кийин төмөндөгүдөй технол. ыкмалар пайдал анылган: 1) д а я рд о о иши. 2) ж ас о о иши. 3) б ек е м д ө ө иши. Карапа үчүн кумара очогу ж-а кумара чарыгы колдонулат. Кумара
очогу – ку мара
буюмдарын бышыруучу меш. Ал байыркы Чыгыш өлкөлөрүндө б. з. ч. 3-миң жылдыкта пайда болгон. Кумара чарыгы – идиш ж. б. карапа
буюмдарын формалоо үчүн айлануу инерциясын пайдаланып, буюмдун формасын жакшыртуу, эмгек өндүрүмдүүлүгүн жогорулатууга мүмкүндүк берген жөнөкөй станок. К ө р к ө м к а р а п ач ы л ы к т ы н өнүгүшүндө карапа жасоочу
чопо ж-а анын аралашмасын, калыбын түшүрүү, бышыруу, ийлөө ж-а буюмдун бетин кооздоо ыкмаларын табуу зор роль ойноду. Кытайдын чыдамдуу чыны буюмдары Европа м-н Азиянын көп өлкөлөрүндө көркөм К-нын өнүгүшүнө кыйла таасир тийгизди. Анын негизинде Самарканд м-н Бухарада чынылап капталган имараттар
пайда болгон (10–15-к.). Кырг-нда көркөм К. кийинчерээк өнүгө баштады. К. чеберлери жердикке Кара-Кеченин ак, Өзгөн, Ивановканын кызыл, Таластын сары ж-а Кажы-Сайдын көгүш топурактарын пайдаланат. Карапачы алгач жасалуучу буюмдун үлгүсүн кагазга түшүрөт. Топуракты торко электен өткөрүп, эки-үч күн чылап, ачытат. Аябай эзилген соң, аны калыпка куят. Суусу соругуп, нымдалып, топурак ийине келет. Анан кол м-н жууруп, ийлеп, көркөм калыпка түшүрөт. Калып топурактын нымын соруп, акырын көмкөрсө, өзүнөн-өзү аңтарылып түшөт. Кургатып, 800°ка чейинки ысык отко бышырат. Суугандан кийин аны боёп, кайра 1000–
1200°темп-рада ысытып жалтыратат. Мындан ар түрдүү вазалар, идиштер (челек, табак, көөкөр, аяк, кесе, чай чыны) дубалга илинүүчү кооздук буюмдар, кыз-келиндердин жасалгалары, бедиздер ж. б. жаралат. Учурда Ж. Ташиев, Э. Шаршеев, К. Кулуев, Э. Кылычбеков ж. б. карапачы-чеберлер мурдатан колдонулуп келген көркөм К-ты андан ары өркүндөтүшүп, жаңы мазмундагы эмгектерди жаратышууда. Белгилүү К. чебери Ж. Ташиевдин «Саймалуу-Таш», «Таш табак», «Умай эне», «Тогуз-Коргоол» ж. б. эмгектери эл аралык (Япония, Улуу Британия, Германия, АКШ, Канада, Жаңы Зеландия, КМШ ж. б.), бүткүл союздук, респ. көргөзмөлөргө коюлуп, чет элдиктердин кызыгуусун туудурууда.

Ад.: Искусство керамики. Под ред. Н. С. Степанян.
М., 1970; Августиник А. И., Керамика. 2-е изд. Л., 1975; Акматалиев А. С. Кыргыздын уз-усталары.

Б., 1997; Стекло и керамика XXI: Перспективы развития. СПб., 2001.
[[Категория:4-том, 101-153 бб]]