http://212.24.105.57:9989/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9A%D0%90%D0%A0%D0%90_%28%D0%9A%D0%90%D0%A0%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%99%29_%D0%94%D0%95%D2%A2%D0%98%D0%97%D0%98КАРА (КАРСКИЙ) ДЕҢИЗИ - Түзөтүүлөр тарыхы2026-04-20T18:52:47ZУикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.0http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%90%D0%A0%D0%90_(%D0%9A%D0%90%D0%A0%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%99)_%D0%94%D0%95%D2%A2%D0%98%D0%97%D0%98&diff=35703&oldid=prevTemirkan, 03:54, 12 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 карата2025-11-12T03:54:20Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">03:54, 12 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><b type='title'>КА&#769;РА (КА&#769;РСКИЙ) ДЕҢИЗИ</b> (деңизге куйган Кара <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">д-нын </del>атынан) – <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түн. </del>Муз океандагы чет&shy;ки деңиз. Батыш Сибирь түздүгү, Жаңы-Жер, Франц Иосиф Жери ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түн. </del>Жер <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">а-нын </del>аралы&shy;гында. Батышында Кара Капкасы, Маточкин Шар кысыктары аркылуу Баренц деңизи, чыгы&shy;шында Вилкицкий кысыгы, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түн. </del>Жер <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">а-нын </del>ара&shy;лыгындагы кысыктар аркылуу Лаптевдер деңи&shy;зи м-н туташат. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түш.</del>-батыштан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түн.</del>-чыгышка 1500 <i>км</i>ге созулат. Эң жазы жери 800 <i>км</i> (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түн. </del>бөлүгүндө). Аянты 883 миң <i>км</i><sup>2</sup>. Суусунун көлө&shy;мү 98 миң <i>км</i><sup>3</sup>. Басымдуу тереңдиги 30–100 <i>м</i>,</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><b type='title'>КА&#769;РА (КА&#769;РСКИЙ) ДЕҢИЗИ</b> (деңизге куйган Кара <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">дарыясынын </ins>атынан) – <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түндүк </ins>Муз океандагы чет&shy;ки деңиз. Батыш Сибирь түздүгү, Жаңы-Жер, Франц Иосиф Жери ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түндүк </ins>Жер <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">аралдарынын </ins>аралы&shy;гында. Батышында Кара Капкасы, Маточкин Шар кысыктары аркылуу Баренц деңизи, чыгы&shy;шында Вилкицкий кысыгы, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түндүк </ins>Жер <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">аралынын </ins>ара&shy;лыгындагы кысыктар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>аркылуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>Лаптевдер деңи&shy;зи м-н туташат. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түштүк</ins>-батыштан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түндүк</ins>-чыгышка 1500 <i>км</i>ге созулат. Эң жазы жери 800 <i>км</i> (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түндүк </ins>бөлүгүндө). Аянты 883 миң <i>км</i><sup>2</sup>. Суусунун көлө&shy;мү 98 миң <i>км</i><sup>3</sup>. Басымдуу тереңдиги 30–100 <i>м</i>, эң терең жери 620 <i>м</i>. Ири булуңдары: Обь, Гы&shy;дань ж-а Байдата колтуктары, Енисей, Пясина, булуңдары; аларга Обь, Енисей Пясина, Кара <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">дарыялары </ins>куят. Аралдардын көбү (жалпы аянты 1000 <i>км</i>ге жакыны) деңиздин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түндүк</ins>-чыгышында (Манин шхери, Норденшельд архипелагы ж. б. 70тен ашык арал) ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">борбордук </ins>бөлүгүндө (Арктика <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">институ</ins>&shy;ту, БАК кабарлары, Сергей Киров, Визе, Уша&shy;ков, Шмидт ж. б. аралдар). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кара деңиз </ins>материктик тайыздыкта (шельфте) жайгашкан, ошондуктан деңиздин 40%ке чейинки аянтынын тереңдиги 50 <i>м</i>ден ашпайт, 2%и гана 500 <i>м</i>ден терең. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кара деңизинин </ins>акваториясын бир нече жолу суу капта&shy;ган; азыркы турпаты плейстоцен муз каптоосу чегингенден кийин калыптанган. Деңизде газ&shy;дын ж-а газ конденсатынын зор кендери (Ле&shy;нинград, Русанов) ачылган.<br>Климаты арктикалык, катаал; жылына 3–4 ай <i>уюлдук түн</i>, 2–3 ай <i>уюлдук күн</i> болот. 0°Сден төмөнкү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">температура </ins>деңиздин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түндүк </ins>бөлүгүндө 9–10 ай, түштүгүндө 7–8 ай кармалат. Февралда аба&shy;нын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орточо температурасы </ins>Жаңы Жердин жээгинде</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>эң терең жери 620 <i>м</i>. Ири булуңдары: Обь, Гы&shy;дань ж-а Байдата колтуктары, Енисей, Пясина, булуңдары; аларга Обь, Енисей Пясина, Кара <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">д. </del>куят. Аралдардын көбү (жалпы аянты 1000 <i>км</i>ге жакыны) деңиздин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түн.</del>-чыгышында (Манин шхери, Норденшельд архипелагы ж. б. 70тен ашык арал) ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">борб. </del>бөлүгүндө (Арктика <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ин</del>&shy;ту, БАК кабарлары, Сергей Киров, Визе, Уша&shy;ков, Шмидт ж. б. аралдар). <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. д. </del>материктик тайыздыкта (шельфте) жайгашкан, ошондуктан деңиздин 40%ке чейинки аянтынын тереңдиги 50 <i>м</i>ден ашпайт, 2%и гана 500 <i>м</i>ден терең. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. д-нин </del>акваториясын бир нече жолу суу капта&shy;ган; азыркы турпаты плейстоцен муз каптоосу</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>–18°Сден <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түндүк </ins>Жердин жээгинде –26°Сге чейин, Челюскин тумшугунда минимуму –52°С каттал&shy;ган, августтуку түндүгүндө 0°Сден түштүгүндө 6°Сге чейин, материктик жээгинде максимуму 16°С катталган. Кышында катуу шамал, бурга&shy;нак, жайында туман болуп турат. Жылдын ба&shy;сымдуу бөлүгүндө муз м-н капталат.<br>Суу массасы өтө муздак; суу катмарынын ба&shy;сымдуу бөлүгүндө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">температура </ins>–1,5°Сден төмөн; терең (150–200 <i>м</i>) кобулдарда гана Арктиканын ала&shy;бына кирген атлантикалык жылуу агымдын таасиринен суунун <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">температурасы </ins>2,5°Сди түзөт. Кышында муз катмарынын астындагы суусунун <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">температурасы </ins>–1,5––1,7°С; жайында деңиздин үстүнкү катмарындагы муз арасында <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">температура </ins>бир аз гана жогору болот; ал эми муздан арылган <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түштүк</ins>-батыш бөлүгүндө 6°Сге чейин жылыйт, түндүгүндө 2°С. Деңизге Обь, Эне-Сай, Пясина, Пур, Таз <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">дарыялары </ins>жылына 1300 <i>км</i><sup>3 </sup>суу алып келген&shy;диктен ж-а жайында муздун эришинен анын үстүңкү катмарынын суусу кыйла тузсузданат. Деңизге дарыялар куйган жерлерде <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кара деңизинде </ins>160 <i>см</i> калыңдыктагы тузсуз суу катмарын пайда кылышы мүмкүн, бул болсо дүйнө деңиздери&shy;нин ичинен эң жогорку көрсөткүч (Дүйнөлүк океанда бул көрсөткүчтүн <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орточо </ins>өлчөмү 10 <i>см</i>ди гана түзөт). Туздуулугу дарыя чаттарына жа&shy;кын 10–12‰, түндүгүндө 33‰ге чейин. Ташкын суткасына 2 жолу (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бийиктиги </ins>1 <i>м</i>ге чейин) болот. Балык (треска, сига, чабак, камбала) кармалат. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кара деңиз </ins><i>Түндүк деңиз жолунун</i> бир бөлүгү. Портто&shy;ру: Диксон, Амдерма; Дудинка ж-а Игарка (Эне-Сайда). Деңиз кемелери Эне-Сай м-н Дудин&shy;ка, Игарка <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаарларына </ins>чейин жете алат. Деңиз аква&shy;ториясынын жалпы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экологиялык </ins>абалы негизинен ка&shy;нааттандырарлык, бирок ири булуңдарда, де&shy;ңиз флоту топтолгон ж-а кен казып алынган жерлерде нефть продуктуларынын ж-а оор ме&shy;таллдардын калдыктарынын ашыкчалыгы бай&shy;калат.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>чегингенден кийин калыптанган. Деңизде газ&shy;дын ж-а газ конденсатынын зор кендери (Ле&shy;нинград, Русанов) ачылган.<br></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Климаты арктикалык, катаал; жылына 3–4</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ай <i>уюлдук түн</i>, 2–3 ай <i>уюлдук күн</i> болот. 0°Сден</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>төмөнкү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">темп-ра </del>деңиздин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түн. </del>бөлүгүндө 9–10</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ай, түштүгүндө 7–8 ай кармалат. Февралда аба&shy;нын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орт. темп-расы </del>Жаңы Жердин жээгинде</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>–18°Сден <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түн. </del>Жердин жээгинде –26°Сге чейин,</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Челюскин тумшугунда минимуму –52°С каттал&shy;ган, августтуку түндүгүндө 0°Сден түштүгүндө 6°Сге чейин, материктик жээгинде максимуму 16°С катталган. Кышында катуу шамал, бурга&shy;нак, жайында туман болуп турат. Жылдын ба&shy;сымдуу бөлүгүндө муз м-н капталат.<br></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Суу массасы өтө муздак; суу катмарынын ба&shy;сымдуу бөлүгүндө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">темп-ра </del>–1,5°Сден төмөн; терең (150–200 <i>м</i>) кобулдарда гана Арктиканын ала&shy;бына кирген атлантикалык жылуу агымдын</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>таасиринен суунун <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">темп-расы </del>2,5°Сди түзөт. Кышында муз катмарынын астындагы суусунун</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">темп-расы </del>–1,5––1,7°С; жайында деңиздин</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>үстүнкү катмарындагы муз арасында <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">темп-ра </del>бир аз гана жогору болот; ал эми муздан арылган <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түш.</del>-батыш бөлүгүндө 6°Сге чейин жылыйт, түндүгүндө 2°С. Деңизге Обь, Эне-Сай, Пясина, Пур, Таз <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">д. </del>жылына 1300 <i>км</i><sup>3 </sup>суу алып келген&shy;диктен ж-а жайында муздун эришинен анын</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>үстүңкү катмарынын суусу кыйла тузсузданат. Деңизге дарыялар куйган жерлерде <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. д-нде </del>160 <i>см</i> калыңдыктагы тузсуз суу катмарын пайда кылышы мүмкүн, бул болсо дүйнө деңиздери&shy;нин ичинен эң жогорку көрсөткүч (Дүйнөлүк океанда бул көрсөткүчтүн <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орт. </del>өлчөмү 10 <i>см</i>ди гана түзөт). Туздуулугу дарыя чаттарына жа&shy;кын 10–12‰, түндүгүндө 33‰ге чейин. Ташкын</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>суткасына 2 жолу (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бийикт. </del>1 <i>м</i>ге чейин) болот. Балык (треска, сига, чабак, камбала) кармалат. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. д. </del><i>Түндүк деңиз жолунун</i> бир бөлүгү. Портто&shy;ру: Диксон, Амдерма; Дудинка ж-а Игарка (Эне-Сайда). Деңиз кемелери Эне-Сай м-н Дудин&shy;ка, Игарка <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш-на </del>чейин жете алат. Деңиз аква&shy;ториясынын жалпы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экол. </del>абалы негизинен ка&shy;нааттандырарлык, бирок ири булуңдарда, де&shy;ңиз флоту топтолгон ж-а кен казып алынган</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>жерлерде нефть продуктуларынын ж-а оор ме&shy;таллдардын калдыктарынын ашыкчалыгы бай&shy;калат.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l23">23 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">7 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p align='right'><i type='author'>Ы. Токторова.</i></p></div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p align='right'><i type='author'>Ы. Токторова.</i></p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:4-том, 101-153 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:4-том, 101-153 бб]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>Temirkanhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%90%D0%A0%D0%90_(%D0%9A%D0%90%D0%A0%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%99)_%D0%94%D0%95%D2%A2%D0%98%D0%97%D0%98&diff=32690&oldid=prevKadyrm: 1 версия2025-09-30T13:12:26Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">13:12, 30 Сентябрь (Аяк оона) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%90%D0%A0%D0%90_(%D0%9A%D0%90%D0%A0%D0%A1%D0%9A%D0%98%D0%99)_%D0%94%D0%95%D2%A2%D0%98%D0%97%D0%98&diff=32689&oldid=prevvol4>KadyrM, 07:04, 30 Сентябрь (Аяк оона) 2025 карата2025-09-30T07:04:43Z<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><b type='title'>КА&#769;РА (КА&#769;РСКИЙ) ДЕҢИЗИ</b> (деңизге куйган Кара д-нын атынан) – Түн. Муз океандагы чет&shy;ки деңиз. Батыш Сибирь түздүгү, Жаңы-Жер, Франц Иосиф Жери ж-а Түн. Жер а-нын аралы&shy;гында. Батышында Кара Капкасы, Маточкин Шар кысыктары аркылуу Баренц деңизи, чыгы&shy;шында Вилкицкий кысыгы, Түн. Жер а-нын ара&shy;лыгындагы кысыктар аркылуу Лаптевдер деңи&shy;зи м-н туташат. Түш.-батыштан түн.-чыгышка 1500 <i>км</i>ге созулат. Эң жазы жери 800 <i>км</i> (түн. бөлүгүндө). Аянты 883 миң <i>км</i><sup>2</sup>. Суусунун көлө&shy;мү 98 миң <i>км</i><sup>3</sup>. Басымдуу тереңдиги 30–100 <i>м</i>,<br />
эң терең жери 620 <i>м</i>. Ири булуңдары: Обь, Гы&shy;дань ж-а Байдата колтуктары, Енисей, Пясина, булуңдары; аларга Обь, Енисей Пясина, Кара д. куят. Аралдардын көбү (жалпы аянты 1000 <i>км</i>ге жакыны) деңиздин түн.-чыгышында (Манин шхери, Норденшельд архипелагы ж. б. 70тен ашык арал) ж-а борб. бөлүгүндө (Арктика ин&shy;ту, БАК кабарлары, Сергей Киров, Визе, Уша&shy;ков, Шмидт ж. б. аралдар). К. д. материктик тайыздыкта (шельфте) жайгашкан, ошондуктан деңиздин 40%ке чейинки аянтынын тереңдиги 50 <i>м</i>ден ашпайт, 2%и гана 500 <i>м</i>ден терең. К. д-нин акваториясын бир нече жолу суу капта&shy;ган; азыркы турпаты плейстоцен муз каптоосу<br />
чегингенден кийин калыптанган. Деңизде газ&shy;дын ж-а газ конденсатынын зор кендери (Ле&shy;нинград, Русанов) ачылган.<br><br />
Климаты арктикалык, катаал; жылына 3–4<br />
ай <i>уюлдук түн</i>, 2–3 ай <i>уюлдук күн</i> болот. 0°Сден<br />
төмөнкү темп-ра деңиздин түн. бөлүгүндө 9–10<br />
ай, түштүгүндө 7–8 ай кармалат. Февралда аба&shy;нын орт. темп-расы Жаңы Жердин жээгинде<br />
–18°Сден Түн. Жердин жээгинде –26°Сге чейин,<br />
Челюскин тумшугунда минимуму –52°С каттал&shy;ган, августтуку түндүгүндө 0°Сден түштүгүндө 6°Сге чейин, материктик жээгинде максимуму 16°С катталган. Кышында катуу шамал, бурга&shy;нак, жайында туман болуп турат. Жылдын ба&shy;сымдуу бөлүгүндө муз м-н капталат.<br><br />
Суу массасы өтө муздак; суу катмарынын ба&shy;сымдуу бөлүгүндө темп-ра –1,5°Сден төмөн; терең (150–200 <i>м</i>) кобулдарда гана Арктиканын ала&shy;бына кирген атлантикалык жылуу агымдын<br />
<br />
<br />
таасиринен суунун темп-расы 2,5°Сди түзөт. Кышында муз катмарынын астындагы суусунун<br />
темп-расы –1,5––1,7°С; жайында деңиздин<br />
үстүнкү катмарындагы муз арасында темп-ра бир аз гана жогору болот; ал эми муздан арылган түш.-батыш бөлүгүндө 6°Сге чейин жылыйт, түндүгүндө 2°С. Деңизге Обь, Эне-Сай, Пясина, Пур, Таз д. жылына 1300 <i>км</i><sup>3 </sup>суу алып келген&shy;диктен ж-а жайында муздун эришинен анын<br />
үстүңкү катмарынын суусу кыйла тузсузданат. Деңизге дарыялар куйган жерлерде К. д-нде 160 <i>см</i> калыңдыктагы тузсуз суу катмарын пайда кылышы мүмкүн, бул болсо дүйнө деңиздери&shy;нин ичинен эң жогорку көрсөткүч (Дүйнөлүк океанда бул көрсөткүчтүн орт. өлчөмү 10 <i>см</i>ди гана түзөт). Туздуулугу дарыя чаттарына жа&shy;кын 10–12‰, түндүгүндө 33‰ге чейин. Ташкын<br />
суткасына 2 жолу (бийикт. 1 <i>м</i>ге чейин) болот. Балык (треска, сига, чабак, камбала) кармалат. К. д. <i>Түндүк деңиз жолунун</i> бир бөлүгү. Портто&shy;ру: Диксон, Амдерма; Дудинка ж-а Игарка (Эне-Сайда). Деңиз кемелери Эне-Сай м-н Дудин&shy;ка, Игарка ш-на чейин жете алат. Деңиз аква&shy;ториясынын жалпы экол. абалы негизинен ка&shy;нааттандырарлык, бирок ири булуңдарда, де&shy;ңиз флоту топтолгон ж-а кен казып алынган<br />
жерлерде нефть продуктуларынын ж-а оор ме&shy;таллдардын калдыктарынын ашыкчалыгы бай&shy;калат.<br />
<br />
<br />
Ад.: Советская Арктика. Моря и острова Северного Ледовитого океана. М., 1970; <i>Залогин Б. С., Косарев А. Н.</i> Моря. М., 1999; Геология и полезные иско&shy;паемые шельфов России /Под. ред. М. Н. Алексеева. М., 2002; <i>Мазарович А. О.</i> Строение дна Мирового океана и окраинных морей России. М., 2006.<br />
<br />
<p align='right'><i type='author'>Ы. Токторова.</i></p><br />
[[Категория:4-том, 101-153 бб]]<br />
</div>vol4>KadyrM