http://212.24.105.57:9989/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9A%D0%90%D0%A1%D0%9F%D0%98%D0%99_%D0%94%D0%95%D2%A2%D0%98%D0%97%D0%98
КАСПИЙ ДЕҢИЗИ - Түзөтүүлөр тарыхы
2026-04-23T09:03:29Z
Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы
MediaWiki 1.40.0
http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%90%D0%A1%D0%9F%D0%98%D0%99_%D0%94%D0%95%D2%A2%D0%98%D0%97%D0%98&diff=37198&oldid=prev
Temirkan, 09:22, 8 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата
2025-12-08T09:22:00Z
<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:22, 8 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><b type='title'>КА&#769;СПИЙ ДЕҢИЗИ</b> , К а с п и й (байыркы ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">о. </del>кылымдарда Г и р к а н, орус жыл баянда&shy;рында Х в а л ы н, Х а з а р деп аталган) –</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><b type='title'>КА&#769;СПИЙ ДЕҢИЗИ</b> , К а с п и й (байыркы ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">орто </ins>кылымдарда Г и р к а н, орус жыл баянда&shy;рында Х в а л ы н, Х а з а р деп аталган) – дүйнөдөгү ири туюк көл-деңиз. Европа м-н Азия&shy;нын чегинде, негизинен чөл ж-а жарым чөл зо-</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>дүйнөдөгү ири туюк көл-деңиз. Европа м-н Азия&shy;нын чегинде, негизинен чөл ж-а жарым чөл зо-</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КАСПИЙ ДЕҢИЗИ44.png | thumb | Баку шаарынын жээги.]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КАСПИЙ ДЕҢИЗИ44.png | thumb | Баку шаарынын жээги.]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>наларында жайгашкан; Россия, Азербайжан, Казакстан, Түркмөнстан ж-а Ирандын жээкте&shy;рин чулгайт. Батышынан ж-а түштүгүнөн Кавказ, Эльбурс тоолору м-н чектешет. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. д-нин</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>наларында жайгашкан; Россия, Азербайжан, Казакстан, Түркмөнстан ж-а Ирандын жээкте&shy;рин чулгайт. Батышынан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>ж-а түштүгүнөн Кавказ, Эльбурс тоолору м-н чектешет. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Каспий деңизинин </ins>деңгээли океан деңгээлинен төмөн (–27 <i>м</i>). 1929-жылдан 1977-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылга </ins>чейин Каспийдин деңгээ&shy;ли 25,9 <i>м</i>ден 29 <i>м</i>ге чейин төмөндөгөн (бул 400 жыл ичиндеги эң төмөнкү чек болуп сана&shy;лат). 1978-жылдан деңгээли кайра көтөрүлүп, 1995-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>26,6 <i>м</i>ге жеткен. Аянты (26,6 <i>м</i> дең&shy;гээлдеги) 390 миң <i>км</i><sup>2</sup>, көлөмү 78 миң <i>км</i><sup>3</sup>. Де&shy;ңиздин жазылыгы 200–400 <i>км</i>, меридиан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>1030 <i>км</i>ге созулат. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түндүк </ins>бөлүгү тайыз (22 <i>м</i>ге че&shy;йин), түштүгүндө 1026 <i>м</i>ге чейин тереңдейт. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түндүк </ins>жээги түзөң, батышы м-н түштүгү негизинен би&shy;йик, тоолуу, чыгышы көтөрүңкү; ири булуңда&shy;ры: Түркмөн-Башы (Красноводск), Түркмөн, Маң&shy;кыштак, Казак, <i>Кара-Богаз-Гол;</i> батышында: Кизляр, Аграхан, Кызылагаж, Бакы бухтасы; түштүгүнө тайыз лагуналар мүнөздүү. 50дөй чакан (жалпы аянты 2 миң <i>км</i><sup>2</sup>) аралы бар, алардын көбү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түндүк </ins>бөлүгүндө. Волга, Урал, Кура, Терек, Сулак, Сефидруд ж. б. дарыялар куят. Суусунун кышкы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">температурасы </ins>түштүгүндө 12°Сге чейин, түндүгүндө 0°Сден төмөн, жайында 23–</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>деңгээли океан деңгээлинен төмөн (–27 <i>м</i>).</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>28°Сге чейин жылыйт. Кышында деңиздин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түндүк </ins>бөлүгү 2–3 айга тоңот. Туздуулугу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түндүк</ins>-чыгы&shy;шында 12,6–13,6‰, Кара-Богаз-Голдо 300‰ге чейин, Волганын чатына жакын 0,05‰ге чейин азаят. Деңизден балык (осётр, судак, лещ, ка&shy;ңылтыр, килька) көп кармалат; түлөн промы&shy;сели бар. Нефть ж-а газ казылып алынат. Суу&shy;дагы нефть продуктуларынын ж-а фенолдордун <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">концентрациясы </ins>булгануунун коопсуз концентрация чегинен (ККЧ) ашык (ККЧ 2ден 16га чейин). Азов, Кара, Ак ж-а Балтика деңиздери м-н ички суу жолдору аркылуу туташат. Башкы портто&shy;ру: Баку (Азербайжан), Астрахань, Махачкала (Россия), Шевченко (Казакстан), Энзели (Иран), Түркмөн-Башы (Түркмөнстан), Баку ж-а Түркмөн- Башы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаарларын темир жол </ins>парому байланыштырат. Каспий&shy;деги углеводород сырьёлорун өндүрүү ж-а балык кармоо ургаалдуу жүргүзүлгөндүктөн, деңиздин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экологиялык </ins>абалы кыйла жабыр тарткан; жээктен алыс бөлүгү гана салыштырмалуу туруктуу абалда.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1929-жылдан 1977-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>чейин Каспийдин деңгээ&shy;ли 25,9 <i>м</i>ден 29 <i>м</i>ге чейин төмөндөгөн (бул 400 жыл ичиндеги эң төмөнкү чек болуп сана&shy;лат). 1978-жылдан деңгээли кайра көтөрүлүп, 1995-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>26,6 <i>м</i>ге жеткен. Аянты (26,6 <i>м</i> дең&shy;гээлдеги) 390 миң <i>км</i><sup>2</sup>, көлөмү 78 миң <i>км</i><sup>3</sup>. Де&shy;ңиздин жазылыгы 200–400 <i>км</i>, меридиан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1030 <i>км</i>ге созулат. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түн. </del>бөлүгү тайыз (22 <i>м</i>ге че&shy;йин), түштүгүндө 1026 <i>м</i>ге чейин тереңдейт. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Түн. </del>жээги түзөң, батышы м-н түштүгү негизинен би&shy;йик, тоолуу, чыгышы көтөрүңкү; ири булуңда&shy;ры: Түркмөн-Башы (Красноводск), Түркмөн, Маң&shy;кыштак, Казак, <i>Кара-Богаз-Гол;</i> батышында: Кизляр, Аграхан, Кызылагаж, Бакы бухтасы; түштүгүнө тайыз лагуналар мүнөздүү. 50дөй</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>чакан (жалпы аянты 2 миң <i>км</i><sup>2</sup>) аралы бар, алардын көбү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түн. </del>бөлүгүндө. Волга, Урал, Кура, Терек, Сулак, Сефидруд ж. б. дарыялар куят. Суусунун кышкы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">темп-расы </del>түштүгүндө 12°Сге</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>чейин, түндүгүндө 0°Сден төмөн, жайында 23–</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>28°Сге чейин жылыйт. Кышында деңиздин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түн. </del>бөлүгү 2–3 айга тоңот. Туздуулугу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түн.</del>-чыгы&shy;шында 12,6–13,6‰, Кара-Богаз-Голдо 300‰ге</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>чейин, Волганын чатына жакын 0,05‰ге чейин азаят. Деңизден балык (осётр, судак, лещ, ка&shy;ңылтыр, килька) көп кармалат; түлөн промы&shy;сели бар. Нефть ж-а газ казылып алынат. Суу&shy;дагы нефть продуктуларынын ж-а фенолдордун <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">концент-сы </del>булгануунун коопсуз концентрация</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>чегинен (ККЧ) ашык (ККЧ 2ден 16га чейин). Азов, Кара, Ак ж-а Балтика деңиздери м-н ички суу жолдору аркылуу туташат. Башкы портто&shy;ру: Баку (Азербайжан), Астрахань, Махачкала (Россия), Шевченко (Казакстан), Энзели (Иран), Түркмөн-Башы (Түркмөнстан), Баку ж-а Түркмөн- Башы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш-н т. ж. </del>парому байланыштырат. Каспий&shy;деги углеводород сырьёлорун өндүрүү ж-а балык кармоо ургаалдуу жүргүзүлгөндүктөн, деңиздин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экол. </del>абалы кыйла жабыр тарткан; жээктен алыс бөлүгү гана салыштырмалуу туруктуу абалда.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Колебания уровня Каспийского моря. М., 1956; Каспийское море. М., 1969; <i>Гюль К. К., Лаппалай&shy;нен Т. Н., Полушкин В. А.</i> Каспийское море. М., 1970; <i>Зонн И. С.</i> Каспийская энциклопедия. М., 2004.</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Колебания уровня Каспийского моря. М., 1956;</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Каспийское море. М., 1969; <i>Гюль К. К., Лаппалай&shy;нен Т. Н., Полушкин В. А.</i> Каспийское море. М., 1970;</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><i>Зонн И. С.</i> Каспийская энциклопедия. М., 2004.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:4-том, 154-203 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:4-том, 154-203 бб]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>
Temirkan
http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%90%D0%A1%D0%9F%D0%98%D0%99_%D0%94%D0%95%D2%A2%D0%98%D0%97%D0%98&diff=33639&oldid=prev
Kadyrm: 1 версия
2025-10-06T16:00:18Z
<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">16:00, 6 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>
Kadyrm
http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%90%D0%A1%D0%9F%D0%98%D0%99_%D0%94%D0%95%D2%A2%D0%98%D0%97%D0%98&diff=33638&oldid=prev
vol4>KadyrM, 09:54, 6 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата
2025-10-06T09:54:02Z
<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><b type='title'>КА&#769;СПИЙ ДЕҢИЗИ</b> , К а с п и й (байыркы ж-а о. кылымдарда Г и р к а н, орус жыл баянда&shy;рында Х в а л ы н, Х а з а р деп аталган) –<br />
дүйнөдөгү ири туюк көл-деңиз. Европа м-н Азия&shy;нын чегинде, негизинен чөл ж-а жарым чөл зо-<br />
<br />
<br />
<br />
[[File:КАСПИЙ ДЕҢИЗИ44.png | thumb | Баку шаарынын жээги.]]<br />
наларында жайгашкан; Россия, Азербайжан, Казакстан, Түркмөнстан ж-а Ирандын жээкте&shy;рин чулгайт. Батышынан ж-а түштүгүнөн Кавказ, Эльбурс тоолору м-н чектешет. К. д-нин<br />
деңгээли океан деңгээлинен төмөн (–27 <i>м</i>).<br />
1929-жылдан 1977-ж. чейин Каспийдин деңгээ&shy;ли 25,9 <i>м</i>ден 29 <i>м</i>ге чейин төмөндөгөн (бул 400 жыл ичиндеги эң төмөнкү чек болуп сана&shy;лат). 1978-жылдан деңгээли кайра көтөрүлүп, 1995-ж. 26,6 <i>м</i>ге жеткен. Аянты (26,6 <i>м</i> дең&shy;гээлдеги) 390 миң <i>км</i><sup>2</sup>, көлөмү 78 миң <i>км</i><sup>3</sup>. Де&shy;ңиздин жазылыгы 200–400 <i>км</i>, меридиан б-ча<br />
1030 <i>км</i>ге созулат. Түн. бөлүгү тайыз (22 <i>м</i>ге че&shy;йин), түштүгүндө 1026 <i>м</i>ге чейин тереңдейт. Түн. жээги түзөң, батышы м-н түштүгү негизинен би&shy;йик, тоолуу, чыгышы көтөрүңкү; ири булуңда&shy;ры: Түркмөн-Башы (Красноводск), Түркмөн, Маң&shy;кыштак, Казак, <i>Кара-Богаз-Гол;</i> батышында: Кизляр, Аграхан, Кызылагаж, Бакы бухтасы; түштүгүнө тайыз лагуналар мүнөздүү. 50дөй<br />
чакан (жалпы аянты 2 миң <i>км</i><sup>2</sup>) аралы бар, алардын көбү түн. бөлүгүндө. Волга, Урал, Кура, Терек, Сулак, Сефидруд ж. б. дарыялар куят. Суусунун кышкы темп-расы түштүгүндө 12°Сге<br />
чейин, түндүгүндө 0°Сден төмөн, жайында 23–<br />
28°Сге чейин жылыйт. Кышында деңиздин түн. бөлүгү 2–3 айга тоңот. Туздуулугу түн.-чыгы&shy;шында 12,6–13,6‰, Кара-Богаз-Голдо 300‰ге<br />
чейин, Волганын чатына жакын 0,05‰ге чейин азаят. Деңизден балык (осётр, судак, лещ, ка&shy;ңылтыр, килька) көп кармалат; түлөн промы&shy;сели бар. Нефть ж-а газ казылып алынат. Суу&shy;дагы нефть продуктуларынын ж-а фенолдордун концент-сы булгануунун коопсуз концентрация<br />
чегинен (ККЧ) ашык (ККЧ 2ден 16га чейин). Азов, Кара, Ак ж-а Балтика деңиздери м-н ички суу жолдору аркылуу туташат. Башкы портто&shy;ру: Баку (Азербайжан), Астрахань, Махачкала (Россия), Шевченко (Казакстан), Энзели (Иран), Түркмөн-Башы (Түркмөнстан), Баку ж-а Түркмөн- Башы ш-н т. ж. парому байланыштырат. Каспий&shy;деги углеводород сырьёлорун өндүрүү ж-а балык кармоо ургаалдуу жүргүзүлгөндүктөн, деңиздин экол. абалы кыйла жабыр тарткан; жээктен алыс бөлүгү гана салыштырмалуу туруктуу абалда.<br />
<br />
<br />
Ад.: Колебания уровня Каспийского моря. М., 1956;<br />
Каспийское море. М., 1969; <i>Гюль К. К., Лаппалай&shy;нен Т. Н., Полушкин В. А.</i> Каспийское море. М., 1970;<br />
<i>Зонн И. С.</i> Каспийская энциклопедия. М., 2004.<br />
[[Категория:4-том, 154-203 бб]]<br />
</div>
vol4>KadyrM