КАТОЛИЦИЗМ - Түзөтүүлөр тарыхы

Temirkan, 05:44, 10 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-10T05:44:44Z

@@ 1 сап: / 1 сап: @@
-<b type='title'>КАТОЛИЦИ&#769;ЗМ</b> (гр. Katholikjs – жалпы, аалам&shy;дык) – христианчылыктагы негизги агымдар&shy;дын бири (православие ж-а протестантизм м-н катар). Батыш Европа (Италия, Испания, Пор&shy;тугалия, Германия, Франция, Бельгия, Ирлан&shy;дия, Австрия, Польша, Венгрия, Чехия, Сло&shy;вакия ж. б.) ж-а Латын Америка өлкөлөрүнүн көпчүлүк калкы К-ди тутат, о. эле Кубада, Бал&shy;тика боюнда ж-а Беларуссия м-н Украинанын батыш обл-нда да католиктер басымдуулук кылат. К. динин туткандардын саны 1,7 млрд, а. и. 5 миң епископ, 400дөн ашык поп, 30 миң&shy;ден ашык дьякон, 800 миң монахинья, 55 миң монах ж-а 100 миңдей дин семинариясы бар
+<b type='title'>КАТОЛИЦИ&#769;ЗМ</b> (гр. Katholikjs – жалпы, аалам&shy;дык) – христианчылыктагы негизги агымдар&shy;дын бири (православие ж-а протестантизм м-н катар). Батыш Европа (Италия, Испания, Пор&shy;тугалия, Германия, Франция, Бельгия, Ирлан&shy;дия, Австрия, Польша, Венгрия, Чехия, Сло&shy;вакия ж. б.) ж-а Латын Америка өлкөлөрүнүн көпчүлүк калкы католицизмди тутат, ошондой эле Кубада, Бал&shy;тика боюнда ж-а Беларуссия м-н Украинанын батыш облустарында да католиктер басымдуулук кылат. Католицизм динин туткандардын саны 1,7 млрд, анын ичинде 5 миң епископ, 400дөн ашык поп, 30 миң&shy;ден ашык дьякон, 800 миң монахинья, 55 миң монах ж-а 100 миңдей дин семинариясы бар (2000). Католицизм 3–5-кылымдарда Рим империясынын батыш ж-а чыгыш бөлүгүндө пайда болуп, көп кылым&shy;дар бою Батыш Европада үстөмдүк кылган.<br>Христиан чиркөөсү 1054–1204-жылдарда католик ж-а православие чиркөөлөрүнө бөлүнгөн. 16-кылымдарда католицизмден протестантизм ажырап чыккан. Католик чиркөөсүнүн уюштурулушу бекем борборлошту&shy;рулгандыгы ж-а иерархиялык мүнөзү м-н айыр&shy;маланат. Монархиялык борбору – <i>папачылык</i>, башчысы – <i>Рим папасы,</i> анын резиденциясы – <i>Ватикан</i>. Католицизмдин расмий философиялык доктринасы – неотомизм (Фома Аквинскийдин окуусуна не&shy;гизделет). Диний ишеним окуусунун булагы – Ыйык жазуу (Библия) ж-а Ыйык уламыш. Ка&shy;толик чиркөөсү православие чиркөөсүнөн айыр&shy;маланып, догматтарды өнүктүрүү принцибин ж-а диний ырым-жырымдарды да колдойт. Бул принцип боюнча чиркөө соборлору жаңы догмат&shy;тарды [Толед соборунда католицизмдин (Троица жөнүндөгү) «филиокве» (лат. Filiogue – уулдан дагы) дог&shy;матында Ыйык Рухту Ата Кудай гана эмес, Уул Кудай да жараткан деп эсептейт (589); Ферраро- Флорентий соборунда «тазартуу» тууралуу дог&shy;мат (1439); I Ватикан соборунда Рим папасы&shy;нын жаңылбастыгы (католицизмде дин кызматкерлери никеге кирбөөгө, үй-бүлө, бала, чарба күтпөөгө ант беришет) жөнүндөгү догмат (1870); Ыйык Ма&shy;риянын айыпсыз кош бойлуу болушу жөнүндө дог&shy;мат (1954); Ыйык Мариянын өлгөндөн кийин кайып болуп кетиши тууралуу догмат (1950) ж. б.] кабыл алууга толук укуктуу. Католицизм Рим па&shy;пасын чиркөө башчысы гана эмес, Христостун мурасчысы, христиандардын атасы ж-а устаты деп атайт. Католицизмде дин кызматкерлери Кудайды нан ж-а вино (нан – Христостун денесинин, вино – канынын символу) м-н эскерип, үстүнөн суу куюу аркылуу чокундуруу ырымы аткарылат. Католиктер латын тилинде жазылган Библия&shy;ны гана мыйзамдуу (канондуу) деп эсептешип, аны башка тилдерге которууга тыюу салышкан. 1962-жылдан II Ватикан соборунун чечими м-н диний кызмат жергиликтүү элдин тилинде жүргүзүлөт. Рим-католик чиркөөсү өз бийлигин динсиз мам&shy;лекеттерге орнотууга ж-а аларды саясий тескөөгө алууга умтулган. Ошондуктан Батыш Европа&shy;нын орто кылымдардагы тарыхы Рим папалары&shy;нын чиркөөгө баш ийбеген динсиз мамлекеттерге каршы тынымсыз күрөшү м-н коштолгон. Католицизмде зомбулук христиан динин орнотуунун, таратуу&shy;нун ж-а коргоонун негизги каражаты болуп са&shy;налган. Ошол максатта католиктер тарабынан түзүлгөн аскерлештирилген уюмдар ж-а кечил&shy;дик ордендер еретиктерге каршы күрөшүп, инк&shy;визиция сотун негиздешкен. Кудайды таанып &shy;билүү акыл м-н илимдин жардамысыз эч мүмкүн эмес деген түшүнүк калыптанган. Азыркы католицизмде катуу тартипти карманган дин кызматчылары&shy;нан турган армиясы, көптөгөн монахтык орден&shy;дери, миссионердик, кайрымдуулук ж. б. диний уюмдары ж-а мекемелери, ошондой эле саясий партия&shy;лары, профсоюздары, жаштар ж-а аялдар би&shy;рикмелери ж. б. светтик массалык уюмдары бар. Диний идеология ж-а социалдык-саясий идея&shy;ларды таратуу үчүн радио, кино, телекөрсөтүү, басмакана ж-а католиктик окуу жайлары пай&shy;даланылат.
 <p align='right'><i type='author'>Т. Өмүрова.</i></p>
 [[Категория:4-том, 154-203 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2025-10-06T16:00:20Z

1 версия

← Мурунку нускасы	16:00, 6 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol4>KadyrM, 09:54, 6 Октябрь (Тогуздун айы) 2025 карата

2025-10-06T09:54:02Z

Жаңы барак

КАТОЛИЦИ́ЗМ (гр. Katholikjs – жалпы, ааламдык) – христианчылыктагы негизги агымдардын бири (православие ж-а протестантизм м-н катар). Батыш Европа (Италия, Испания, Португалия, Германия, Франция, Бельгия, Ирландия, Австрия, Польша, Венгрия, Чехия, Словакия ж. б.) ж-а Латын Америка өлкөлөрүнүн көпчүлүк калкы К-ди тутат, о. эле Кубада, Балтика боюнда ж-а Беларуссия м-н Украинанын батыш обл-нда да католиктер басымдуулук кылат. К. динин туткандардын саны 1,7 млрд, а. и. 5 миң епископ, 400дөн ашык поп, 30 миңден ашык дьякон, 800 миң монахинья, 55 миң монах ж-а 100 миңдей дин семинариясы бар
(2000). К. 3–5-к-да Рим империясынын батыш
ж-а чыгыш бөлүгүндө пайда болуп, көп кылымдар бою Батыш Европада үстөмдүк кылган. 
Христиан чиркөөсү 1054–1204-ж. католик ж-а
православие чиркөөлөрүнө бөлүнгөн. 16-к-да К-ден протестантизм ажырап чыккан. Католик
чиркөөсүнүн уюштурулушу бекем борборлоштурулгандыгы ж-а иерархиялык мүнөзү м-н айырмаланат. Монархиялык борбору – папачылык,
башчысы – Рим папасы, анын резиденциясы –
Ватикан. К-дин расмий филос. доктринасы –
неотомизм (Фома Аквинскийдин окуусуна негизделет). Диний ишеним окуусунун булагы –
Ыйык жазуу (Библия) ж-а Ыйык уламыш. Католик чиркөөсү православие чиркөөсүнөн айырмаланып, догматтарды өнүктүрүү принцибин ж-а диний ырым-жырымдарды да колдойт. Бул принцип б-ча чиркөө соборлору жаңы догматтарды [Толед соборунда К-дин (Троица ж-дөгү)
«филиокве» (лат. Filiogue – уулдан дагы) догматында Ыйык Рухту Ата Кудай гана эмес, Уул Кудай да жараткан деп эсептейт (589); Ферраро- Флорентий соборунда «тазартуу» тууралуу догмат (1439); I Ватикан соборунда Рим папасынын жаңылбастыгы (К-де дин кызматкерлери никеге кирбөөгө, үй-бүлө, бала, чарба күтпөөгө ант беришет) ж-дөгү догмат (1870); Ыйык Мариянын айыпсыз кош бойлуу болушу ж-дө догмат (1954); Ыйык Мариянын өлгөндөн кийин кайып болуп кетиши тууралуу догмат (1950) ж. б.] кабыл алууга толук укуктуу. К. Рим папасын чиркөө башчысы гана эмес, Христостун мурасчысы, христиандардын атасы ж-а устаты деп атайт. К-де дин кызматкерлери Кудайды нан
ж-а вино (нан – Христостун денесинин, вино –
канынын символу) м-н эскерип, үстүнөн суу куюу аркылуу чокундуруу ырымы аткарылат. Католиктер латын тилинде жазылган Библияны гана мыйзамдуу (канондуу) деп эсептешип, аны башка тилдерге которууга тыюу салышкан. 1962-жылдан II Ватикан соборунун чечими м-н диний кызмат жерг. элдин тилинде жүргүзүлөт. Рим-католик чиркөөсү өз бийлигин динсиз мамлекеттерге орнотууга ж-а аларды саясий тескөөгө алууга умтулган. Ошондуктан Батыш Европанын о. кылымдардагы тарыхы Рим папаларынын чиркөөгө баш ийбеген динсиз мамлекеттерге каршы тынымсыз күрөшү м-н коштолгон. К-де зомбулук христиан динин орнотуунун, таратуунун ж-а коргоонун негизги каражаты болуп саналган. Ошол максатта католиктер тарабынан түзүлгөн аскерлештирилген уюмдар ж-а кечилдик ордендер еретиктерге каршы күрөшүп, инквизиция сотун негиздешкен. Кудайды тааныпбилүү акыл м-н илимдин жардамысыз эч мүмкүн эмес деген түшүнүк калыптанган. Азыркы К-де катуу тартипти карманган дин кызматчыларынан турган армиясы, көптөгөн монахтык ордендери, миссионердик, кайрымдуулук ж. б. диний уюмдары ж-а мекемелери, о. эле саясий партиялары, профсоюздары, жаштар ж-а аялдар бирикмелери ж. б. светтик массалык уюмдары бар. Диний идеология ж-а социалдык-саясий идеяларды таратуу үчүн радио, кино, телекөрсөтүү, басмакана ж-а католиктик окуу жайлары пайдаланылат.
Т. Өмүрова.
[[Категория:4-том, 154-203 бб]]